Obrazy na stronie
PDF
ePub

§ 117. Prawo i nauka gospodar. narodowego. Mniej teoryą a więcej stroną praktyczną zajmują się dotąd nasi uczeni tego wydziału. W części zaś teoretycznej tej gałęzi nauk odznaczają się w tym okresie: a) JAN WIN. BANDTKIE, jeden z najznakomitszych

uczonych prawników kraju naszego, niegdyś profesor prawa w b. uniwersytecie warszawskim, oraz czlonek komisyi Rządowej Sprawiedliwości. Jest autorem dzieł następujących: Zbiór rozpraw o przedmiotach prawa Polskiego (Wilno r. 1812) Martini Galli Chronicon Polonorum Warsz. r. 1829. Jus Polonicum Wars. 1831. Liczne jego rozprawy umieszczane byly w.pismach peryodycznych warszawskich. Po śmierci zas jego w r. 1846; wyszły dwa jego następujące dzieła: Historya Prawa Polskiego War. 1850 i Prawo prywatne Polskie,

War. 1851. b) Antoni ZYGMUNT HELÇEl Dr. 0. Pr. b. Profe

sor Prawa Polskiego przy Uniwersytecie Jagiellońskim. Wydawał Kwartalnik naukowy w r. 1835 i 36 4ty gdzie wiele jest prac jego własnych. W r. 1836 wydał Rys postępów prawodawstwa Karnego w tymże roku wyszedł Z druku jego przekład Lengnicha: Prawo pospolite Królestwa Polskiego. W r. 1847 i 52 byk współpracownikiem z śp. Antonim Muczkowskim w wydaniu Kodeksu Dyplomatycznego Polski.

Napisał ważną rozprawę umieszczoną w t. I zesz. IV rocznika T. P. N. Krakowskiego w r. 1852 p. t. O Klasztorze Jędrzejowskim i dącym nagrobku tamże Pakosława Kasz. Krakowskiego. W r. zaś 1856 wydał: Starodawne prawa polskiego pomniki poprzedzone wywodem historyczno-krytycznym tak zwanego prawodawstwa wiślickiego Kazimierza Wielkiego w texcie

ze starych rękopism krytycznie dobranym Tom I
Krak, 1856. Dzieło monumentalnego znacze-
nia. Ta praca będąc owocem dwudziestu
lat życia autora, tworzyć będzie epokę w ba.
daniach Historyi prawodawstwa Polskiego.
Jak każdy przyszły pracownik na tem polu,
oprze się na tem dziele Helcla; tak również
ta praca zatamowała drogę na

drogę na przyszłość wszelkim lekkomyślnyın i płytkim rozprawom nad Prawem Polskiem. Helcel w swojej praсу okazał czem być powinna prawdziwa kry

tyka historyczna. c) ROMUALD HUBE (były profesor uniw. Warszaw

skiego, dziś radzca stanu, członek korisyi do ułożenia praw dla Król. Polsk.). Wydał teoryach prawa kryminalnego, War. 1828. Ogólne zusady prawa karnego, t. I War. 1838, i rozprawy w Temidze Polskiéj, wydaw. do 1830

w Warszawie. d) FRYDERYK SKARBEK (niegdy profesor uniwersyt.

Warszawskiego, radzca stanu, podkomorzy
dworu Rossyjskiego i członek komisyi spraw .
wewnętrznych i duchownych). Gospodarstwa
narodowego elementarne zasady t. 2, War. 1820;
Nauka administracyi t. 2 War. 1821; Rys ogól-
ny nauki finansów, War. 1824; po Francusku:
Théorie des richesses sociales, t. 2 Paris 1829,
i wiele rozprawek po dziennikach i w Rocz.

T. P. N. e) Również nie małą zasługę w tej gałęzi nauk

położyli: LEON RzyszczewAKI — ANTONI MuczKOWSKI którzy w połączeniu z Zygm. Ant. HbLCLEM wydali w latach 1847 -- 52 i 53 Kodex Dyplomatyczny Polski, obejmujący przywileje królów Polskich, W. X. Litewskich, Bulle papiezkie itd. od najdawniejszych czasów do r. 1506. 2 Tomy w 3 częściach Warszawa z do

[ocr errors]

łączeniem Regestru alfabetycznego osób miejsc
i wyrazów technicznych W tym Kodexie
przytoczonych.

Niemniej zasłużył się KaziMIERZ RACZYŃSKI
zebraniem materyałów do ułożenia Kodexu Dy-
plomatycznego Wielkiéj Polski doprowadzonego
od roku 1136 - 1597. który wydał Edward
Raczyński w Poznaniu r. 1840.

§ 118. Nauki przyrodzone, lekarskie, matematyczne i inne mają także swoich zwolenników i miłośników znaczny poczet; między innymi:

W naukach przyrodzonych nie małe mają zasługi: ANTONI i JAKOB WAGA, IGNACY CZERWIAKOWSKI, PISIELEWSKI, PRZYSTAŃSKI, JASTRZĘBOWSKI, ZEISZNER, Benza, CZYRNIAŃSKI, Belke, ALEKSANDER KREMER, WODZICKI KAZIMIÉRZ, T'YZENHAUS, Plater i w. i.

Pomiędzy pisarzami w naukach lekarskich odznaczają się: Józef Mayer, FRYDERYK SKOBEL, KRYSZKA, NATanson i w. i.

3. Gramatycy i słownikarze.

$ 119. Wiekopomna praca Kopczyńskiego i Lindego wydała właściwy owoc; przedewszystkiem zachęciła innych do dalszego badania. Nad Słownikiem Polskim usilnie pracował całe życie Alojzy Osiński: lecz tylko skazówkę dał, jakie to będzie dzieło, wydając wyjęte z niego dwa słowa: Łza i nadzieja (w Wil

. około 1836), cały rękopis zas, Bóg raczy wiedzieć czy kiedy pójdzie na spólny pożytek. Obecnie wychodzi w Wilnie. Słownik języka Polskiego obejmujący oprócz zbioru właściwie Polskich, znaczną liczbę wyrazów

z obeych języków polskiemu przyswojonych; nomenklatury tak dawne, jak też nowo w użycie wprowadzone różnych nauk umiejętności, sztuk i rzemiosł; nazwania monet, miar i wag, główniejszych krajów i prowincyi; mitologię plemion sło

wiańskich i innych ważniejszych, tudzież oddziela
ną tablicę słów polskich nieforemnych z ich od-
mianą; do podręcznego użytku wypracowany przez:
ALEKS. ZDANOWICZA, Mich. BOHUSZA - SZYSZKĘ, JANA
FILIPOWICZA, Waler. TOMASzewicza i Flor. CZEPIELIŃ-
SKIEGO z udziałem BRONISŁAWA TRĘTOWSKIEGO. 8vo
Wilno 1855. We względzie gramatyki Polskiej
bardzo wiele zrobiono dobrego. Mianowicie:
a) Józ. MROZIŃSKI (ur. w Galicyi, dosłużył się

w wojsku stopnia jenerała, † około 1838), Po
przeczytaniu uwagi nad książką przez siebie
napisaną, rzucił się do zbadania języka, chcąc
go się tylko sam nauczyć, i owocem tego są:
Pierwsze zasady gramatyki jezyka Pol. War.
1822, Lw. 1850, w których rozwinął nowe poj-
mowanie Polskiej gramatyki. Na recenzyą
zaś tej książki w Gazecie literackiej z 1822
umieszczoną wydał Odpowiedź, obszerne dzie.
ło; i dopiął zamiaru w zupełności, przekonał
bowiem, że jego zasady są z ducha języka
wydobyte, i istotnie z czasem weszły w po-

spolite użycie. b) JÓZEF MuczkoWSKI (ur. 1795 w Lubelskim; 1812

pobierał nauki wyższe w uniw. Krakowskim; 1813-15 służył wojskowo a odtąd znowu się tu uczył i pomagał Jérz. Sam. Bandtkiem: przy bibliotece; od 1819-29 profesorem gimnazyal. w Poznaniu a potém w Krakowie do 1833 ; 1834 został kustoszem a 1837 bibliotek. przy książnicy Jagiellońskiej). W dziele: Gramatyka języka Polskiego, Poz. 1825, które przerobił i pomnożył w wydaniu powt. Krak. 1836 (i 1849) pierwszy poszedł za Mrozińskim, w wielu miejscach rozwinął też własne

pomysły, prócz tego wydał ją i w skróceniu. c) Inne płody ważniejsze są te: J. N. KAMIŃSKIEco: O filozoficzności jęz. Pols. (w Haliczan.).

[ocr errors]

Rozprawy i wnioski, o ortografii przez Deput. War. 1830. FEL. ŽOCHOWSKIEGO Części mowy odmieniające się przez przypadki War. 1838. Rozprawy i Gramatyka J. N, DESZKIEWICZA ; SZRZENIAWY (Sartyniego) Nauka języka Polskiego wraz z jego dziełem po Niemiecku napisaném, i wiele innych. Nad słownikami z obcych i na obce języki pracowali: BÓBROWSKI , Janusz, KAZIMIRSKI , MRONGowiusz, KAJ. TROJAŃSKI i wielu innych; nad słownictwem zaś lekarskiém: Józ. MAJER FRYD. SKOBEL i w. i.

[ocr errors]
« PoprzedniaDalej »