Obrazy na stronie
PDF
ePub

tów. Wyszły jéj dzieła w Warszawie 1854 r. pod tytułem: Improwizacye i Poezye. -- Wiele zaś urywkowych improwizacyj znajduje się po różnych pismach czasowych a jeszcze większa liczba w rękopismach.

B. POEZYA POWIEŚCIOWA.

8 105. Ten rodzaj nadewszystko wzniósł się i zakwiti u nas. Gdyby nie zazdrość lub zła wola, świat powinienby Polskim powieściarzom przyznać dzis pierwszeństwo; a nie przyzna dzisiejszy, sprawiedliwsza potomność wypowié później to słowo prawdy. Jak zbliżyliśmy się do téj tak ważnej doby, toby o tém trzeba osobną książkę napisać, aby dokładnie opowiedzieć; tedy tylko wspominamy, ż9 wglądnienie w to,.co się działo w piśmiennictwie innych narodów, i poznanie ich ducha, a zatém od chwili przyjścia z jedno do wszechstronności, rozjaśniło się nam, którędy stąpać należy. Najjaśniej to pojął Mickiewicz i stał się wyrazicielem nowej doby. Spór o klasyczność i romantyczność prędko przeminął. a ułuda że można pisać z Francuska, z Angielska lub na wzór jakiegokolwiek innego narodu, znikła w mgnieniu oka. Właściwy duch przeważył i teraz ma się rozwijać wedle wiekuistych praw piękności.

$ 106. Celniejsi pisarze powieści i Romansów.

Romanse poczętó u nas pisać naprzód czułostkowe, jak Bernatowicza Nierozsadne śluby t. 2, War. 1824; potem na dziejach osnowane, idąc za WALTER SZKOTEM, i takich mamy niemało z pióra GASZYŃSKIEGO, FR. WĘŻYKA, BERNATOWICZA, M. GRABOWSKIEGO, H. RZEWUSKIEGO. Od wystąpienia KRASZEWSKIEGO, który także trochę o dzieje się opierał,

zamiłowano stronę obyczajową, barwiąc ją niekiedy przyganą. Co zapomniane i my pomijamy. a) KAZIMIERZ BRODZIŃSKI (ur. w Galicyi; 1809 wszedł

do wojska Księstwa Warszawskiego, i miał udział w wyprawach 1812 i 13; po skończonych wojnach profesorem literatury Polskiej w uniwer. Warszawskim; † 1835). Sielanką Krakowską p. n. Wiesław pierwszy krok postawił na nowej drodze czynem, słowem zaś jako nauczyciel i pisarz wskazywał, dokąd dążyć należy. Dzieła wszystkie w 10 tomach, Wil. 1845. Tłumaczył Kochanowskiego Elegie, Czeskie i Serbskie pieśni tudu, także z Gö

thego, Szylera, itd. b) IGNACY CHODŹKO przez Obrazy Litewskie a HEN

RYK Rzewuski przez Pamiątki starego szlachcica
Litewskiego używają zasłużonej chwały. Drugi
wydał później; Listopad Zamek Krakowski.
Rycerz Lezdejko -. Pamiętniki Michałowskiego

i wiele innych. c) SEWERYN GOSZCZYŃSKI (ur. 1803 w Ilińcach, po

wiecie Lipowieckim; w Międzyrzeczu uczył
się u Pijarów 1811 r. za rektorstwa k. Kuli-
kowskiego, w Winnicy 1814 a w Humaniu
1816-19. W War. bawił kilka razy z Bog.
Zaləskim, Lud. Żókowskim, M. Mochnackim;
1828 jeździł do Wiédnia ze słabym Mich. Gra-
skim). Ognisty, ponury i nieokrzesany, jak
jego ziemia rodzinna, usnuł na podaniu ludu
powieść: Zamek Kaniowski, War. 1828, w któ-
rej całą grozę odmalował koliszczyzny z 1768.
W Pismach t. 3 w Wiedniu' wytłoczonych
znajduje się prócz liryki i Zamku Kaniows.
tłumaczenie OsYANA. Król zamczyska Poz. 1842
choć
prozą,

ina wielkie znaczenie. d) MICHAZA GRABOWSKIEGO: (Edward Tarsza) Kotise

czyzna, Wil. 1837 należy do najpiękniejszych po

wiastek Polskich dziejowych i dzieł jego. Stannica · Hulajpolska t. 5, Wil. 1840, Tajkury t.

4 Wil. 1846. e) Aleks. GROZA w powieściach: Starosta Kaniow

ski (zob. jego poezye t. 2 w. Wil. 1836), i 1855. Soroka i o Zelezniaku, (znajdują się w Rusałce), zamierzał iść nową drogą, mianowicie w ostatnich. Oby nie dał się odstraszyć trudnościom.

Byłbyto istotnie postęp. f) Płacyd JANKOWSKI (John of Dycalp) nie prze

stanie żyć dla Zaścianka i niektórych humo

rystycznych gawęd. g) ZYGMUNT KACZKOWSKI. Autor ten zyskał sobie

znamienite imię w piśmiennictwie przez trafne oddawanie scen i charakterów w swoich powieściach, zarzucają mu tylko rozwlekłość i w opisach brak całości. Wydał dotąd następujące dzieła: Ostatni z -Nieczujów w 6ciu tomach - Bracia Ślubni z Czasólo Augustowskich --- Dziwo - Zona 4ty Starosta Hołobucki w 3 tomach Stach z Kępy - Bajronista w 3 tomach i wiele innych umieszczonych w ró

żnych czaeopismach. h) Józef KORZENIOWSKI. Urodz. roku 1797 w Ga

licyi od r. 1810 uczył się w Krzemieńcu, po 1. 1816 urządzał książnicę. Ordynacyi Zamojskich; w r. 1823 otrzymał nominácyą na profesora Literatury Polskiej w Krzemieńcu, w r.1833 został profesorem jęz. łacińskiego i Starożytności Rzymskich w Kijowie; w r. 1838 wezwany na dyrektora gimnazyum Charkowskiego zostawał tam do r. 1846; później mianowany był dyrektorem liceum Warszawskiego. Rozpoczął swój zawód Dramatami, lecz nagły zwrot do powieści, okazał w nim równie potężny, jeżeli nie wyższy talent powieściopisarski. W ostatnich kilku latach wyszło kil

ka powieści tego autora nader interesujących

i zajmujących. i) Józ. IGN. KRASZEWSKI (Ur. 26 lip. 1812; na nau

kach był w Wilnie teraz kurator Hoaorowy
Szkół Wołyńskich. Komuż z czytających po
Polsku nie jest znanym? jak z rogu Amaltei
sypią się z jego rękawa przeróżne pisma, dzieła,
rosprawy, prozą i wierszem. Aby dać wyo-
brażenie jak jest obfity w pisaniu, dosyć nad-
mienić, iż od r. 1852-57 wydał przeszło 30
dzieł po największej części z obrazów domo- ;
wych i historycznych, a wszystkie niemal są
niepospolitej wartości. O nimto jeden ze zna-
komitych naszych pisarzy dał zdanie „Kra-
szewski wystąpił ze swoim górującym talen-
tem i wyprowadził nas w powieściach swoich
z choroby zapatrywania się zawsze na obcych.“
Od romansów zaczął i doszedł aż do śpiewu
bohatyrskiego, nawet do całego kręgu powie-
sci, czerpanych z dziejów i podań Litwy, kre-
gu noszącego nazwę Anafielas a mieszczącego
w sobie poemata : Witolorauda, Mindows, Wi-
toldowe boje, (Wil. 1840-43). Rzecz dziwna,
co praca i usilność zdziałać mogą; lecz kto
nie odebrał namaszczenia na piewce, daremny
wszelki trud i zachód. Wyspiewał je na zi-

mno, nikogo téż rozgrzać nie zdołały. k) ANTONI MALCZEWSKI (ur. około 1792 na Wołyniu,

syn Jana jenerała byłych wojak Polskich, później Rossyjskich i Konstancyi z Błeszyńskich. Sposobił się w naukach, szczególniej matematycznych, w Krzemieńcu; 1811 wstąpił do wojska, 1812 stał załogą w Modlinie; później należał do orszakų cesarza Aleksandra a 1816 złamawszy nogę wystąpił z wojaka. Po kilkoletnich podrożach do Francyi, Włoch i Szwajcaryi (1818 był na szczycie góry Montblanc) do 1821,

przepędził kilka lat to na Wołyniu, to w Warszawie; † 2 maja 1826). Marija powieść Ukraińska (Warsz. 1825, Lwów i Lipsk 1833, Londyn 1836, Petersburg 1851). W latach 1856 i 57 wyszło w Warszawie kilka wydań tego poematu, a w roku 1857 wyszły-tamże w dwóch tomikach p. t. Pisma Antoniego Malczewskiego. Tom 1szy Marya. Tom 2gi Pisma porniejsze z życiorysem Autora i objaśnieniami historycznemi do Maryi p. K. W. Wójcickiego. Praca tego pisarza zajmuje pierwsze niemal miejsce

między najcelniejszemi płodami Polskich Poetów. 1) Adam Mickiewicz (ur. 1798 na Litwie, nauki

kończył w uniw. Wileńskim i sam koło 1823 uczył w Kownie; był w Krymie, Moskwie i Petersburgu, tudzież podróżował po Włoszech, Niemczech i Francyi, † w r. 1854 w Konstantynopolu). Możemy go słusznie nazwać wyobrazicielom nowoczesnej poezyi Polskiej, zwy. cięskim pogromcą klasyków i gwiazdą przewodniczącą młodszej braci. Jego jeniusz urzeczy-. wistnił to, co dlawniejei przeczuwali i do czego wzdychali. Umiejąc korzystać ze wszyatkiego, stał się składem wszelkich żywiołów nowszą literaturę powszechną znamionujących, -ale nie zaciéra swojej osobowości. Dziadów cz. II i IV i Grażyna wyszły naprzód w Wilnie 1822; Walenrod. w Petersburgu 1828. W zbiorze wiaz z liryką kilkakrotnie w różnych miejscach, teraz wychodzą jego pisma w Warszawie w 10 tomach. Utwory jego na wszystkie

języki tłumaczą. 1) Julian URSYN Niemcewicz. (Ur. 1757 w Sko

kach woj. Brz. Lit., nauki pobierał w korp. kadetów. Podróżował po Francyi, Niemczech i Włoszech; 1788 posłem na sejm wielki, a 179+ Jostał się pod Maciejowicami do niewoli,

« PoprzedniaDalej »