Obrazy na stronie
PDF
ePub

du Krak. akademii. W Rzymie uczył się teologii i 1774 został kanonikiem Krakowskim. Jako członek Komisyi edukacyjnej na własne przedstawienie wysłany jako wizytator 1777 do Krakowa dla poprawy tutejszej akademii i szkół tak zwanych Władysławsko-Nowodworskich. Gdy mysli i projekta jego do planu i , urządzeń zatwierdzono, zaprowadził uroczyście tę przemianę 1. paźdz. 1780. Z rektora posunięty na referendarza w. kor. Litewskiego, a później nieco miał obowiązki podkanclerzego koronnego aż do 1792; od 94 siedział w Ołomuńcu do 1803; odtąd mieszkał na Wołyniu i pomagał Czackiemu” w utworzeniu liceum Krzem.; 1807 przeniósł się do Warszawy dla wydobycia swego majątku, lecz to mu się nie udało; stękając na zimną przyjaźń, † 28 lutego 1812). Największato umysłowa potęga Polska w nowych czasach. Eisty anonima do Ma-, łachowskiego t. 4. War. 1788-90. świadczą o jego głębokości w polityce, listy do Czackiego o wszechstronności naukowej, a wszystkie dzieła o nadzwyczajnéj biegłości pisarskiej. W tym równie jak we względzie władania językiem ani przed ani po nim nie pojawił się jeszcze w piśmiennictwie Polskiém nikt, coby mu był podobny. Wyliczamy tu jego pisma wszystkie dotąd znane: Mowa w dzień wprowadzenia do szkół Władysławskich (Krakowskich) nowego instrukcyi publicznej układu, Krak. 1777. potrzebie urządzenia gabinetu interesów zagranicznych, miana d. 3 czerwca, a. O potrzebie zbioru praw cywilnych i kryminalnych, d. 28 czerwca 1791. Uwagi nad pismem Sew. Rzewuskiego o prawie tronu dziedzicznego w Polsce, War. 1789. Ostatnia przestroga, 1790. Uwagi nad... Księstwem War

nowego

szaw. w Lips. (Warsz.) 1808. Porządek fizycano-moralny czyli nauka o należytościach człowieka, t. I, `Krať. 1810. Badania historyczne t. 3 i Listy w przedmiotach naukowych, t. 4 z rękopisów wydał Fer. Kojsiewicz w Kra

kowie 1842-5, f) WAWRZYNIEC SUROWIECK! (ur. 1769 koło Gnie

zna; od 1783 do 9 w seminaryum War. Misyonarzy, z którego wystąpił dla słabości zdrowia; zwidził Drezno i Wiedeń między 1802 a 6; za księstwa War, urzędował w ministeryum oświécenia; 1812 sekretarzem jeneralnym, a 1817 radzcą do spraw funduszowych w komisyi oświócenia † 9 czerwca 1827) Sledzenie początku narodów Sławiańskich, War. 1824. To jego dziełko jest pomnikiem jego wielkiej pracy i uczoności, i stąd także ważném, że stało się podwaliną do dzieła Pawes Szafarzyka, Czecha, p: n. Starożytności Sławiańskie. Inne zaś są te, o upadku przemysłu i miast w Polsce, War. 1810. O rzékach i spławach kraju Księst. War., cz. I, War. 1811. Rozprawa o charakterach pisma runicznego u dawnych barbarzyńców Europejskich w t. XVI

Roczn. T. P. N. g) Z tego czasu już znaczna liczba znajduje się

pamiętników spółczesnych; przed innemi celują Kitowicza od Augusta III panowania idące blisko do końca XVIII stulecia, a który nadto dał nam Opis obyczajów i zwyczajów za panow. Aug. III. Znajduje się w Obrazie Polaków i Polski wyd. przez Raczyńskiego. Drugie miejsce przeznaczamy z pomiędzy wydanych w tymże Obrazie własnemu żywotowi

JÓZEFA WYBICKIEGO. b) Tłumaczenia i naśladowania ważniejsze:

ANTONI WISZNIEWSKI i G. Józ. BAKSTER (pijarzy),

przcłożyli Monteskiego: Uwagi nad przyczynami wielkości i upadku rzeczypospolitej Rzymskiej, War. 1763; Bezimienny pijar: Obraz historyczny i polityczny Szwajcarów i t. d. War. 1770. DOMINIK SZYBIŃSKI (pijar): Historyą Turecką pr. Migno:a, t. 5. War. 1779. KAJETAN SKRZETUSKI (pijar): Historyą polityczną dla szlachetnéj młodzi i t. d. t. 2, War. 1773–1777, i Hist. politycz. król. Francuskiego; cz. 2 War. 1780. Zyg. LINOWSKI (pijar) Bossueta: Uwagi nad historyą powszechną, War. 1772 i Historing powszechną, t. 4. War. 1774-93. Józ. Jakubow: SKI (kap. artyl. kor.): Krótki zbiór hist. Greckiej t. 2. War. 1775. A. N. JODŁowski (pijar): Historyą Angielską, cz. 3, War. 1789-91. KáZIMIRZ GAZECKI (kanon. pozn.) Historyą Hiszpaniż t. 4. Pozn. 1799.

C. PROZA DYDAKTYCZNA.

§ 95. Poprawa i przemiana naukowej zestawy (systemu) zwabiła wszystkich światłych mężów ku uczelniom, i ztąd poszło, że zająwszy się pisaniem książek elementarnych, samemi umiejętnościami zajmować się nie było czasu; nawet až za granicą, zamawiano loikę dla Polaków. Roboty te na swój czas użyteczne, tu nas nie obchodzą.

$ 96. Dla utrzymania ciągu przywodzimy pisarzów najcelniejszych i dzieła pamięci godniejsze. a) Bezimienny przełożył: Gotszeda Pierwsze pra

wdy catéj filozofii... z przedmową Waw. Mi

clera de Kolof. Część teoretyczna. War. 1760. b) Kalas: SZANIAWSKIEGO: Rady przyjacielskie młod.

czcicielowi nauk i filozofii... War. 1805, Lwów 1824. Co jest filozofia? War. 1802. O znamienitych systematach moralnych starożytności War.

1803

System chrystyanizmu... War. 1803. Nakoniec: Rzut oka na dzieje filozofii od czasu jéj upadku u Greków i Rzymian do epoki odrodzenia nauk ... Przydana rzecz o skepty. kach moralnych i o szkodliwém dążeniu filozofii XVIII wieku. War. 1804. Starał się w tych pismach zwrócić zionków uwagę na filozofią, Niemiecką. Przeciw tej zas filozofii występował na piśmie Jan ŚNIADECKI, sam po szkocku

na nią patrząc. c) Naprzód Ner. GOLAŃSKIEGO O wymowie i poezyi

Wil. 1788 używano do nauki a potém Euzeb. SŁOWACKIEGO (prof. liter. w Krzemień. i Wilnie, † 1814) pism, które wyszły razem p. n. Dzie

ła, t. 4, Wil. 1824-6, mianowicie o stylu. d) STANISŁAW KONARSKI (Ur. 1700 z Jerzego kaszt.

Zawichostskiego; pobierał nauki u Pijarów i sam do nich 1717 wstąpił. Spędziwszy na podróżach kilka lat mianowicie w Rzymie i Paryżu dla nauk, wziął się za' powrotem do wydania statutów i konstytucyj (volumina legum;. t. I wyszedł 1733); dla upadku sprawy Štan. Leszczyńskiego bawił we Francyi powtórnie aż do 1739. Odtąd oddał się cały poprawie naukowości i nauczycielstwu u Pijarów; pisał książki, zaprowadzał konwikty dla szlacheckiej młodzieży (collegium nobilium) w Warszawie, Wilnie i Lwowie, zakładał biblioteki, budował, urządzał i przeinaczał swój zakon; pełen zasłag † 1773). "Twórczato dusza, która wszechstronnie wpływ swój wywierała na cały kraj; jeszcze i stąd odniósł chwalę, że napisał: 0 skutecznym rad sposobie t. 5, War. 1760 i następ., dzieło w którém usiłował zapobiédz zrywaniu sejmów przez wykrzyk: Nie pozwalam. Nadewszystko jemu winniśmy wszczepienie lepszego smaku i ocho

ty do nauk. Szkoda tylko, że musiał z Francyi, wówczas już zepsutej, sprowadzać wzory

dla Nadwiśla. e) Win. SKRZETUSKI (Pijar, † 1791) napisał: Pra

wo polit. nar. Pol. t. 2 War. 1782-4 a Teod. OSTROWSKI (Pijar, † 1802) Prawo cywilne nar.

Pols. t. 2 War. 1784 i 7. f) Krzysztof KLUK (ur. 1730, prob. w Ciechano

wie, w końcu kanonik, + 1796) pisał dziela

o historyi naturalnej. g) Fizyką zajmował się Józ. Osiński i Józ. Ro

GALIŃSKE. h) GAWROŃSKI (kan. a potem biskup Krakowski)

stworzył Polski język matematyczny, w czém

i Jan SNIADECKI zasłużył się. i) Józef Czech (ur. w r. 1762 w Krakowie zmar

ły w Krzemieńcu r. 1810. Profesor w Aka-
demii Krakowskiej, później Dyrektor Gimn.
Woł. w Krzemieńcu. napisał: Krótki Wykład
Arytmetyki dla młodzieży Wilno (dotąd wyszło
7 wydań), nadto wydał w tlómaczeniu: Eu-
klidesa początków Geometryi ksiąg 8ro to jest
6 pierwszych 11tą i 12tą z dodaniem przypi-

sów (wydań dwa w Wilnie). k) JĘDRZEJ ŚNIADECKI utworzył słownictwo chemi

czne a dziełem: Teorya jestestw organicznych t. I War. 1804 t. II Wilno 1811, wydanie drugie w 3 tomach Wilno 1838 zyskał sławę Europejską.

3. Gramatycy i słownikarz. $97. Gdy wszystko krzewiło się i wzrasta ło, i uprawa języka nie była zapomnianą; najwięcej zrobili Kopczyński i Linde.

STANISŁAWA KLECZEWSKIEGO (reformata prowincyi
Ruskiéj): O początku, duwności, odmianachi

« PoprzedniaDalej »