Obrazy na stronie
PDF

EPITOME LIBRI VIII.

LATINI cum Campanis defecerunt, et, missis legatis ad senatum, conditionem tulerunt, ut, si pacem habere vellent, alterum ex Latinis consulem facerent. Qua legatione perlata, pretor eorum Annius de Capitolio ita prolapsus est, ut exanimaretur. T. Manlius consul filium, quod contra edictum adversus Latinos, quamvis prospere, pugnasset, securi percussit. Laborantibus in acie Romanis, 1P. Decius, tunc consul cum Manlio, devovit se pro exercitu : et, concitato equo quum in medios hostes se intulisset, interfectus morte sua Romanis victoriam restituit. Latini in deditionem venerunt. T. Manlio in urbem reverso nemo ex juventute obviam processit. Minucia virgo Vestalis incesti damnata est.

Ausonibus victis, in oppidum ex iis captum Cales colonia deducta est. 2 Item Fregella colonia deductæ sunt. Veneficium complurium matronarum deprehensum est: quarum plurimæ statim epotis medicaminibus perierunt. Ler de veneficio tunc primum constituta est. Privernatibus, quum rebellassent, victis civitas data est. Palæpolitani, bello et obsidione victi, in deditionem venerunt. 3 Q. Publilio, qui eos obsederat, primo et imperium prolatum, et pro consule decretus triumphus. Plebs nexu liberala est propter L. Papirii creditoris libidinem, qui C. Publilio debitori suo stuprum inferre voluerat. Quum L. Papirius dictator reversus in urbem ab exercitu esset propter auspicia repetenda, Q. Fabius magister equitum, occasione rei bene gerende invitatus, contra edictum ejus prospere adversus Samnites pugnavit. Ob eam caussam quum dictator de magistro equitum supplicium sumturus videretur, Fabius Romam profugit: et, quum caussa parum proficeret, populi precibus donatus est. Res præterea contra Samnites prospere gestas continet.

1 P. Decius tunc consul cum Manlio] 3 Q. Publilio ... primo et imperium Adjecit Sigonius vocem consul, quæ prolatum, et proconsule] Hujus loci recte ei necessaria visa est.

emendatio debetur Sigonio, quum 2 Item Fregella colonia deducta sunt] prius legeretur : Q. Publilio ... priVel legendum est, Fregelle colonia de. mum imperium prolatum, et per conducta est, quemadmodum lib. x. c. 3. sules ei decretus triumphus. Suam lec. colonia Carseoli deducta erat ; vel, re- tionem formavit Sigonius ex Capito. sectis aliquot vocibus in iis quæ præce. linis tabulis et Livio ipso infra c. 23. dunt, in oppidum er iis captum Cules, et c. 26. item Fregellas, coloniæ deducta sunt.

T. LIVII PATAVINI

LIBER VIII.

[ocr errors]

Victi Pris

U. C. 414. JAM consules erant C. Plautius secundum, L. Æmilius A.C. 382. Mamercinus ; quum Setini Norbanique Romam, nuncii de

i fectionis Privernatium, cum querimoniis acceptæ cladis velio Coss. nerunt. Volscorum item exercitum, duce Antiati populo,

consedisse ad Satricum, adlatum est. utrumque bellum Plau

tio sorte evenit. Prius ad Privernum profectus extemplo vernates. acie conflixit. haud magno certamine devicti hostes : oppi

dum captum redditumque Privernatibus, præsidio valido inposito: agri 'partes duæ ademtæ. Inde victor exercitus

Satricum contra Antiates ductus. Ibi magna utrimque Cum Vol. cæde atrox proelium fuit: et quum tempestas eos, neutro scis dubio inclinata spe, dimicantes diremisset, Romani, nihil eo certaMar

pus mine tam ambiguo fessi, in posterum diem prælium parant.

Volscis, recensentibus quos viros in acie amisissent, haudquaquam idem animus ad iterandum periculum fuit. nocte pro victis Antium agmine trepido, sauciis ac parte inpedimentorum relicta, abierunt. Armorum magna vis tum in

ter cæsa corpora hostium, tum in castris inventa est. Ea Lua mater. 6 2 Luæ matri dare se,' consul dixit : finesque hostium usque

ad oram maritimam est depopulatus. Alteri consuli Æmilio, ingresso 3 Sabellum agrum, non castra Samnitium, non

legiones usquam ohpositæ. ferro ignique vastantem agros Samnites legati Samnitium pacem orantes adeunt, a quo rejecti ad selegatos mit- natum, potestate facta dicendi, positis ferocibus animis, patunt Ro

cem sibi ab Romanis, bellique jus adversus Sidicinos petierunt.‘quæ se eo justius petere, * quod et a in amicitiam popu

natum.

Inam,

a et del. Gron.

1 * Partes duæ] Duże tertiæ partes, ra ipsa. De Lua matre mentio iterum trientes duo. + Vid. not. & l. ad 11. occurrit apud nostrum, XLV. 33. 13. supra.

3 Subellum agrum) Sampiticum 2 Lue matri] Eam Turnebus et agrum. Samnites, alio nomine Sa. post eum Dujarius credunt habitam bellos dictos esse testis est Plin. I. III. esse uxorem Saturni, ex A. Gell. XuI. c. 12. quia nemne a Sabinis orti erant, 21. ubi vulgo legitur Laciam Saturni, ut memorat Varro de Ling. Lat. I. vi. corrupte pro Luam. Lua mater igi- c. 3. tur eadem est, quae sapius Ops et 4 Quod et in amicitiam] Particula Rheu nominatur, ec putatuir esse Ter- et exstat in aliquot scriptis, teste Gro

li Romani secundis suis rebus, non adversis, ut Campani, ve- u. C. 414. nissent : et adversus Sidicinos sumerent arma, suos semper A. C. 338, hostes, populi Romani numquam amicos. qui nec, ut Samnites, in pace amicitiam, nec, ut Campani, auxilium in bello petissent, nec in fide populi Romani, 5 nec in ditione essent.'

II. Quum de postulatis Samnitium Ti. Æmilius prætor senatum consuluisset, reddendumque his foedus Patres censuissent, prætor Samnitibus respondit : Nec quo minus per'petua cum eis amicitia esset, per populum Romanum ste'tisse : nec contradici, quin, quoniam ipsos belli culpa sua ' contracti tædium ceperit, amicitia de integro reconcilietur.

Quod ad Sidicinos adtineat, nihil intercedi, quo minus Samniti populo pacis bellique liberum arbitrium sit. Fædere icto, quum domum revertissent, extemplo inde exercitus Romanus deductus, annuo stipendio et trium mensium frumento accepto; quod pepigerat consul, ut tempus induciis daret, quoad legati redissent. Samnites, copiis iisdem, quibus usi adversus Romanum bellum fuerant, contra Sidicinos profecti, haud in dubia spe erant mature urbis hostium potiundæ. Tum ab Sidicinis deditio prius ad Romanos cæpta fieri est : dein, postquam Patres ut seram eam ultimaque tandem necessitate expressam adspernabantur, ad Latinos jam sua sponte in arma motos facta est. ne Campani quidem (adeo injuriæ Samnitium, quam beneficii Romanorum, memoria præsentior erat) his se armis abstinuere. Ex his tot populis unus ingens exercitus, duce Latino fines Samnitium ingressus, plus popu- Latini vaslationibus, quam proeliis, cladium fecit. et, quamquam supe- tant Samni. riores certaminibus Latini erant, haud inviti, ne sæpius dimi- tium agro candum foret, agro hostium excessere. Id spatium Samnitibus datum est Romam legatos mittendi. qui quum adissent d senatum, conquesti eadem se fuderatos pati, quæ hostes essent passi, precibus infimis petiere, ut satis ducerent Romani vic

toriam, quam Samnitibus ex Campano Sidicinoque hoste eri- Id querunpuissent : ne vinci etiam se ab ignavissimis populis sinerent. tur Samni.

* tes apud Latinos Campanosque, si sub ditione populi Romani essent, R

pro imperio arcerent Samniti agro; sin imperium abnue'rent, armis coërcerent. . Adversus hæc responsum anceps datum, quia fateri pigebat, in potestate sua Latinos jam non Responsum esse, timebantque, 6 ne arguendo abalienarent : Campano- Romanorum rum aliam conditionem esse, qui non fcedere, sed per dedi- anceps.

omanos.

bin del. Gron. adtinet Gron. Crev. dadiissent Eæd. novio. Eam quatuor quoque e nos- bus, et in MSS, Hearnii, et in omni. tris servant. Unde admittendam du- bus nostris. ximus.

6 * Ne arguendo abalienarent] Ne 5 Nec in ditione] Reposuimus par- arguendo Latinos exuti obsequii, eos. ticulam in, quæ abest a Gronovianis ab se prorsus abalienarent, et ad apereditionibus, sed reperitur in veteri. tam rebellionem incicarent.

VOL. 1.

culte

U. C. 414. 5 tionem, in fidem venissent : itaque Campanos, seu velint, A. C. 338. seu nolint, quieturos. in fædere Latino 7 nihil esse, quoe bel

"lare, cum quibus ipsi velint, prohibeantur.'

III. Quod responsum sicut dubios Samnites, quidnam fac

turum Romanum censerent, dimisit, ita Campanos metu abaLatini oc- lienavit ; Latinos, velut nihil jam non concedentibus Roma

oli- nis, ferociores fecit. Itaque, per speciem adversus Samnites untur bellum in

belli parandi crebra concilia indicentes, omnibus consultatioRom. nibus inter se principes occulte Romanum coquebant bellum.

huic quoque adversus servatores suos bello Campanus aderat. Sed quamquam omnia de industria celabantur, priusque, quam moverentur Romani, tolli ab tergo Samnitem hostem volebant ; tamen per quosdam, privatis hospitiis necessitudinibusque conjunctos, indicia conjurationis ejus Romam emanarunt. jussisque ante tempus consulibus abdicare se magistratu, quo maturius novi consules adversus tantam molem belli crearentur, religio incessit, ab eis, quorum inminutum impe

rium esset, comitia haberi. Itaque interregnum initum. duo U. C. 415. interreges fuerunt, M. Valerius ac M. Fabius. Creati con

· sules, T. Manlius Torquatus tertium, P. Decius Mus'. Eo III. P. De. anno Alexandrum, Epiri regem, in Italiam classem adpulisse cio Coss. · constat. quod bellum, si prima satis prospera fuissent, haud

dubie ad Romanos pervenisset. Eadem ætas rerum Magni Alexandri est : quem, sorore hujus ortum, in alio tractu orbis, invictum bellis juvenem, fortuna morbo exstinxit. Ceterum Romani, etsi defectio sociorum nominisque Latini haud dubia

erat; tamen, tamquam de Samnitibus, non de se, curam ageX. Principes rent, decem principes Latinorum Romam evocaverunt, quibus

inorum imperarent quæ vellent. Prætores tum duos 9 Latium habeRomam evo. cati.

bats, L. Annium Setinum et L. Numisium Circeiensem, ambo ex coloniis Romanis : per quos, præter Signiam Velitrasque, et ipsas colonias Romanas, Volsci etiam exciti ad arma erant. eos nominatim evocari placuit. Haud cuiquam dubium erat, super qua re adcirentur. itaque, concilio prius

[ocr errors]
[ocr errors]

7 Nihil esse, quod prohibeantur] Gro. tionemque Alexandri Epirensis rejinovius ex unius codicis auctoritate ciendam potius esse in annum ab hoc legi jussit quo. Sed non videmus, cur qui nunc agitur octavum, quo memo consensum librorum hic spernere de- rat Livius infra c. 17. victoriam Alexbeamus. Nihil esse quod, id est, prop. andri de Lucanis et Samnitibus. Vid. ter quod. Usitatissimum est hoc lo- Dissert. x. doctissimi viri de cyclis quendi genus.

Rom. Sect. 75. 8 Eo anno Alexandrum, Epiri re 9 Latini habebant] Aliquot scripti, gem, classem in Italiam appulisse con- nec numero, nec auctoritate spernendi, stat] Hic parum diligentem fuisse Li- Latium habebat. vium putat Henr. Dodwellus, expedi

habito, prætores, quam Romam proficiscerentur, evocatos se U. C. 415. ab senatu docent Romano, et, quæ actum iri secum credant, A. C. 136. quidnam ad ea responderi placeat, 10 referunt.

IV. Quum aliud alii censerent, tum Annius : ' Quamquam ipse ego retuli, quid responderi placeret, tamen magis ad summam rerum nostrarum pertinere arbitror, quid agendum nobis, quam quid loquendum sit. facile erit, explicatis consiliis, adcommodare rebus verba. Nam, si etiain nunc sub 'umbra foederis, æqui servitutem pati possumus, quid abest,

quin, proditis Sidicinis, non Romanorum solum, sed Samni' tium quoque dicto pareamus, respondeamusque Romanis, nos, “ ubi innuerint, posituros arma? Sin autem tandem libertatis desiderium remordet animos, si foedus est, 11 si societas æquatio juris est, si consanguineos nos Romanorum esse, quod olim pudebat, nunc gloriari licet, si socialis illis exercitus is

est, quo adjuncto duplicent vires suas, quem secernere ab se 'consules 12 bellis propriis ponendis sumendisque nolint; cur non omnia æquantur? cur non alter ab Latinis consul datur? ubi pars virium, ibi et imperii pars est? Est quidem nobis hoc per se haud nimis amplum, quippe concedentibus, Romam 'caput Latio esse, sed, ut amplum videri posset, diuturna pa

tientia fecimus. Atqui, si quando umquam consociandi im‘perii, usurpandæ libertatis tempus optastis, en hoc tempus

adest, et virtute vestra, et Deùm benignitate vobis datum. Tentastis patientiam negando militem. quis dubitat exarsisse eos, quum 13 plus ducentorum annorum morem solveremus ? pertulerunt tamen hunc dolorem. Bellum nostro nomine 'cum Pelignis gessimus. qui ne nostrorum quidem finium nobis per nos tuendorum jus antea dabant, nihil intercesserunt. Sidicinos in fidem receptos, Campanos ab se ad nos descisse, exercitus nos parare adversus Samnites foderatos suos audierunt, nec moverunt se ab urbe. Unde hæc illis tanta modestia, nisi a conscientia virium et nostrarum et suarum? Idoneos auctores habeo, querentibus de nobis Samnitibus ita

responsum ab senatu Romano esse, ut facile appareret, ne ' ipsos quidem jam postulare, ut Latium sub Romano imperio

10 * Referunt] Expendendum propo. bus, non tam, quid verum sit, quam nunt, deliberare jubent, Vid, not. 72. quid ad præsentem causam accommoad 111, 39.

datum, intueatur, nobis Gronoviana 11 Si societas equatio juris est] Fal. emendatio non omnino videtur esse sa definitio societatis. Multi enim necessaria. obnoxia pace et impari foedere in so 12 Bellis propriis ponendis] Compo. cietatem veniebant. Fortasse Livius nendis, pace commutandis. Qui enim scripserat, si societas, ea nempe, quæ pacem haud obnoxiam cupit, is viriest Romanos inter et Latinos, equati bus üis instructus esse debet, quibus juris est. Lib. XXXIX. C. 37. Si fæ. bellum possit gerere. dus ratum est, si societas et amicitia er 13 Plus ducentorum annorum) Si æquo observatur. GRONOVIUS. * Atta, a Tarquinio Superbo numeres, non men quum Livius sæpe in orationi- multum a ducentis annis res abierit.

« PoprzedniaDalej »