Obrazy na stronie
PDF

res erat : cujus leniendæ caussa, postulante nullo, largitor voluntarius repente senatus factus, 7° Satricum coloniam duo millia civium Romanorum deduci jussit. bina jugera et semisses agri adsignati. Quod quum et parvum et paucis datum, et mercedem esse prodendi M. Manlii interpretarentur; remedio irritatur seditio. et jam magis insignis et * sordibus 7° et facie reorum turba Manliana erat, amotusque post triumphum abdicatione dictaturæ terror et linguam et animos liberaverat hominum. XVII. Audiebantur itaque propalam voces exprobrantium multitudini, * quod defensores suos semper in præcipitem * locum* favore tollat, deinde in ipso discrimine periculi des* tituat. Sic Sp. Cassium, in agros plebem vocantem, sic * Sp. Maelium, ab ore civium famem suis inpensis propulsan* tem, obpressos; sic M. Manlium, mersam et obrutam foenore * partem civitatis in libertatem ac lucem extrahentem, prodi* tum inimicis. Saginare plebem populares suos, ut jugulen* tur. Hoccine patiendum fuisse, si ad mutum dictatoris non * responderit' vir consularis? Fingerent mentitum ante, atque * ideo non habuisse, quod tum responderet : cui servo um* quam mendacii poenam vincula fuisse ? Non observatam * esse memoriam noctis illius, quæ pene ultima atque æterna * nomini Romano fuerit ? non speciem agminis Gallorum, * per 7* Tarpeiam rupem scandentis ? non ipsius M. Manlii, * qualem eum armatum, plenum sudoris ac sanguinis, ipso * pene Jove erepto ex hostium manibus, vidissent ? Seli* brisne farris gratiam servatori patriae relatam ? et quem * prope coelestem, 78 cognomine certe Capitolino Jovi parem, * fecerint, eum pati vinctum in carcere, im temebris, ob* noxiam carnificis arbitrio ducere animam ? Adeo in uno * omnibus satis auxilii fuisse, nullam opem in tam multis uni * esse ? ' Jam ne nocte quidem turba ex eo loco dilabebatur, refracturosque carcerem minabantur: quum 7" remisso, id " quod erepturi erant, ex senatusconsulto Manlius vinculis liberatur. qu9 facto non seditio finita, sed dux seditioni datus est. Per eosdem dies Latinis et Hernicis, simul 77 colonis Circeiensibus et a Velitris, purgantibus se Volsci crimine belli, captivosque repetentibus, ut 7° suis legibus in eos animadverterent, tristia responsa reddita ; tristiora colonis, quod cives Romani patriæ obpugnandæ nefanda consilia inissent*. Non negatum itaque tantum de captivis; sed, 7° in quo ab sociis tamen temperaverant, denunciatum senatus verbis, facesserent propere ex urbe, ab ore atque oculis populi Romani, ne nihil eos legationis jus, externo non civi comparatum tegeret. XVIII. Recrudescente Manliana seditione, sub exitu anni comitia habita, creatique tribuni militum consulari potestate ex Patribus Ser. Cornelius Maluginensis tertium, P. Valerius Potitus iterum, *" M. Furius Camillus y, Ser. Sulpicius Rufus iterum, C. Papirius Crassus, T. Qiunctius Cincinnatus secundum. Cujus principio anni et Patribus et plebi peropportune externa pax data : plebi, quod non avocata delectu spem cepit, dum tam potentem haberet ducem, foemoris expugnandi ; Patribus, ne quo externo terrore avocarentur animi ab sanandis domesticis malis. Igitur, quum pars utraque acrior aliquanto coorta esset. *' in* propinquum certamen aderat et Manlius*. advocata domum plebe, cum principibus novandarum rerum interdiu noctuque consilia agitat, plenior aliquanto animorum irarumque, quam antea fuerat. Iram accenderat ignomimia recens in animo ad contumeliam inexperto : spiritus dabat, quod nee ausus esset idem in se dictator, quod in Sp. Maelio Cincinnatus Quinctius fecisset ; et vinculorum suorum invidiam non dictator modo abdicando dictaturam fugisset, sed ne sematus quidem sustinere potuisset. His simul inflatus exacerbatusque jam per se accensos incitabat plebis animos: “ Quousque * tandem ignorabitis vires vestras, quas matura ne bel. * luas quidem ignorare voluit? numerate saltem, quot ipsi si- U. c. 371. * tis, quot adversarios habeatis. Si singuli singulos adgressuri §; C. 381. * essetis, tamen acrius crederem vos pro libertate, quam illos É sepro dominatione, certaturos. **Quot enim clientes circa Manlii. singulos fuistis patronos,tot nunc adversusunum hostem eritis. Ostendite modo bellum; pacem habebitis. Videant vos paratos ad vim; jus ipsi remittent. Audendum est aliquid universis, aut omnia singulis patienda. Quousque me circumspectabitis? Ego quidem nulli vestrum deero. ne fortuna mea desit, videte. Ipse vindex vester, ubi visum inimicis est, nullus repente fui: et vidistis in vincula duci universi eum, qui a singulis vobis vincula depuleram. Quid sperem, si plus in me audeant inimici? an exitum Cassii Mæliiqueexspectem? Bene facitis, quod abominamini: Dii prohibebunt haec: sed numquam propter me de cœlo descendent. Vobis dent mentem, oportet, ut prohibeatis: sicut mihi dederunt armato togatoque, ut vos a barbaris hostibus, a superbis defenderem civibus. Tam parvus animus tanti populi est, *ut semper vobis auxilium adversus inimicos satis sit? nec ullum, nisi quatenus imperari vobis sinatis, certamen adversus Patres noritis? Nec hoc natura insitum vobis est, sed usu possidemini. Cur enim adversus externos tantum animorum geritis, ut imperare illis æquum censeatis? quia consuestis cum eis pro imperio certare, adversus hos tentare magis, quam tueri, libertatem. Tamen qualescumque duces habuistis, qualescumque ipsi fuistis, omnia adhuc, quantacumque petistis, obtinuistis seu vi, seu fortuna vestra. tempus est, etiam° majora conari. Experimini modo et vestram felicitatem, et me (ut spero) feliciter expertum: minore negotio, qui imperet Patribus, inponetis, quam, qui resisterent imperantibus, inposuistis. Solo æquandæ sunt dictaturæ consulatusque, ut caput adtollere Romana plebes possit. Proinde adeste, prohibete jus de pecuniis dici. ego me patronum profiteor plebis, quod mihi cura mea et fides nomen induit. Vos si quo insigni magis imperii honorisve nomine vestrum adpellabitis ducem, eo utemini potentiore ad obtinenda ea, quæ vultis.' Inde de regno agendi ortum initium dicitur: sed nec cum quibus, nec quem ad finem consilia pervenerint, sat planum traditur.

t respomderet

* et del. Gron. Crev. * in præcipitem semper locum Eaed. Eæd. " remisso eo quod Eaed.

Satricum] Duo MSS. Hearnii, et unus e nostris, Sutrium : cum quibus consentit Velleius, l. 1. c. 14.

75 Et facie reorum] Et habitu moesto, sordidato, squalido, qualis reorum esse solebat. * Livius infra vi 1 1. 37. eodem sensu eademque forma dixit specie reorum.

?* Tarpeiam rupem] Saxum Capitolini montis, cui nómen a Tarpeia virgine, quae ibi sepulta erat. Vid. Plut. in Rom.

75 Cognomine . . . . Capitolino Jovi parem fecerint] Vid. not. 23. ad v. 31. supra.

76 Remisso eo quod erepturi erant]
Hic soloeca erat oratio : remisso id
quod. Campanus et unus ex Hearnii
codd. et unus itidem e nostris pro
varia lectione habent remisso eo. Duo
neque id. neque eo, agnoscunt ; quod
per nos licet amplectaris, legasque re-
misso quod.

U. C.
A. C. 382.

Querelæ ad
multitudi-

nem de prodito Manlio.

Manlius e carcere educitur.

U. C. 370.
A. C. 382.

U. C. 371.
A. C. 381.
Ser. Cor-
nelio III.
&c.Tr.Mil.

* iniissent Gron. Crev. * Cainillus quintum Eaed. * aderat : et Manlius, adv. Eaed.

* esset ; jam in Eaed.

77 Colomis Circeiensibus et a Velitris] Circeiensibus et Veliternis. Eodem modo locutus est supra Livius, hoc ipso libro, c. 12. et coloni etiam a Velitris: * et rursum c. 13. f Olim in editis deerat particula a. Eam adjecit Sigonius, et tenent quatuor e scriptis mostrus.

78 Suis legibus] Observat Dujatius
hoc Latinos quidem et Hernicos di-
cere potuisse, qui suis legibus ute-
rentur ; non autem Circeienses et
Veliternos, qui, utpote coloni Roma-
ni, Romanas lege§ haberent. Nisi
forte, quia non omncs e Romanis
erant, sed veteribus incolis admisti,

aliquid ex retinue-
rant.
7) * In quo ab sociis tamen tempera-
rerant] Quibus verbis minisque erga
socios, Latinos Hernicosque, licet nox-
ios et jure increpitos, tamen absti-
nuerant.
so M. Furius Camillus quintum]
Lege sertum. Vid. not. 29. ad c. 10.
l. v.
81 Jam in propinquum certamen ade-
rat; et Manlius] In propinquum tempus.
Ceterum particulam jam, quam Grono-
vius a suis aliquot libris abesse testatur,
ignorant itidem quinque e nostris. Unde
considerandum venit, an non ille recoe

pristino jure

[ocr errors][merged small][merged small][merged small][ocr errors]
[ocr errors][merged small]

XIX. At in parte altera senatus de *secessione, in domum privatam, plebis, forte etiam in arce positam, ** et inminenti mole libertati, agitat. Magna pars vociferantur, * Servilio * Ahala opus esse, qui non in vincula duci jubendo irritet * publicum hostem, sed unius jactura civis finiat intestinum * bellum.' Decurritur ad leniorem verbis sententiam, vim tamen eamdem habentem, *°* Ut videant magistratus, ne quid * ex perniciosis consiliis M. Manlii respublica detrimenti * capiat.' Tum tribuni consulari potestate, tribunique plebi * (*7 mam et, quia eumdem et suæ potestatis, quem libertatis omnium, finem cernebant, Patrum auctoritati se dedideranti) hi tum omnes, quid opus facto sit, consultant. Quum præter vim et cædem nihil cuiquam obcurreret, eam autem ingentis dimicationis fore adpareret ; tum M. Mænius et Q. Publilius tribuni plebis, * Quid Patrum et plebis certamen facimus, quod * civitatis esse adversus unum pestiferum civem debet? Quid * cum plebe adgredimur eum, quem per ipsam plebem tutius * adgredi est, ut suis ipse oneratus viribus ruat? Diem dicere * ei nobis in animo est. nihil minus populare quam regnum * est. Simul multitudo illa non secum certari viderint, et ex * * advocatis judices facti erunt, et accusatores de plebe, pa* tricium reum intuebuntur, et regni crimen in medio ; nulli * magis, quam libertati, favebunt, suae.' ®

XX. Adprobantibus cunctis, diem Manlio dicunt. quod ubi est factum, primo commota plebs est, utique postquam sordidatum reum viderunt ; nec cum eo non modo Patrum quemquam, sed ne cognatos quidem aut adfines, postremo ne fratres quidem A. et T. Manlios : quod ad eum diem numquam usu venisset, ut in tanto discrimine non et proximi vestem mutarent. Ap. Claudio in vincula ducto, C. Claudium inimicum Claudiamque omnem gentem sordidatam fuisse. consensu obprimi popularem virum, quod primus a Patribus ad plebem defecisset. Quum dies venit, quæ, præter coetus multitudinis seditiosasque voces, et largitionem et fallax indicium, pertinentia proprie ad regni crimen ab accusatoribus objecta sint reo, apud neminem auctorem invenio. nec dubito haud parva fuisse, quum damnandi mora plebi non in caussa, sed in loco, fuerit.

e plebei Crev.

* Secessione] Hæc est invidiosa et ° Ut videant magistratus] Vid. supra atrox appellatio, quæ defectionem notat, l. iii. c. 4. et rupta debiti legibus et magistratibus *7 Nam et quia] Dele supervacuam obsequii jura. voculam et, quam omittunt duo e nos° Et imminenti mole libertati] tris codicibus : vel lege nam et hi, nempe Et. periculo, quod immineret liber. tribuni plebis. tAti, *° Advocatis] Vid. not, i{ad iii.44,

[ocr errors][ocr errors]

Illud notandum videtur, ut sciant homines, quæ et quanta
decora foeda cupiditas regni *° non ingrata solum, sed invisa
etiam, reddiderit. Homines prope quadringentos produxisse
dicitur, quibus sine foetore *°expensas pecunias tulis-

- set, quorum bona venire, quos duci addictos prohibuis

set. Ad hæc, *i decora quoque belli non commemorasse
tantum, sed protulisse etiam conspicienda ; spolia hostium
cæsorum ad triginta, dona imperatorum ad quadraginta : in
quibus insignes duas ** murales coronas, civicas octo. ** Ad
hæc servatos ex hostibus cives produxisse ; inter quos ** C.
Servilium magistrum equitum absentem nominatum, et
quum ea quoque, quæ bello gesta essent, pro fastigio rerum
oratione etiam magnifica, facta dictis æquando, memorasset,
nudasse pectus insigne cicatricibus bello acceptis ; et
idemtidem, Capitolium spectans, Jovem Deosque alios de-
vocasse ad auxilium fortunarum suarum : precatusque esse,
ut, quam mentem sibi Capitolinam arcem protegenti ad
salutem populi Romani dedissent, eam populo Romano in
suo discrimine darent : et orasse singulos universosque, ut
Capitolium atque arcem intuentes, ut ad Deos inmortales
versi, de se judicarent. In Campo Martio quum ** centuria-
tim populus citaretur, et reus, ad Capitolium manus
tendens, ab hominibus ad Deos preces avertisset; adparuit
tribunis, nisi oculos quoque hominum liberassent ab tanti
memoria decoris, numquam fore in præoccupatis beneficio
animis vero crimini locum. Ita prodicta die, in Poetelinum

Non ingrata solum.. reddiderit] Non solum fructu gratiæ iis debitæ privaverit, Ingratum hic sumitur παόητικόs pro eo cui gratia non persolvitur. ° Expensas pecunias tulisset] Pecuniam dedisset. Erpensum ferre est in tabulas accepti et expensi referre, quasi datum àc solutum : sive, ut habet Ascon. in 111am contra Verrem, scribere se pecuniam dedisse, Sumitur simpliciter pro solvere, dare pecunuam. 91 Decora quoque belli] De his Manlii decoribus agit quoque " Plinius, Hist. Nat. l. vii. c. 28. In quibusdam dissentit a Livio, quædam addit, quæ nosse operæ pretium sit. Ante decimum septimum annum, inquit, bina ceperat spolia. Primus omnium eques eoronam muralem acceperat, vi. civicas, xxxvii. dona : xxiii. cicatrices adverso corpore exceperut : P. Servilium magistrum equitum servaverat, ipse vulneratus humerum ac femur. ° Murales coronas] Muralis erat

corona, qua donabatur ab imperatore, qui primus murum subiisset, inque oppidum hostium per vim ascendisset, Idcirco quasi muri pinnis decorata erat. Fieri ex auro solebat. Civica corona appellabatur, quam eivis civi, a quo servatus erat in prælio, testem vitæ salutisque perceptæ dabat. Ea fiebat e fronde querna, vel ilignea. Vid. A. Gell. l. v. o. 6. et Plin. l. xvi. c. 4.

° Ad haec.... cives produxisse] Olim produxit. Mutavit Rhenanus.T Legi quoque jussit Sigonius ad hæc pro ad hoc: parvo discrimine ; sed tamen invitis omnibus nostris MSS.

94 C. Servilium magistrum equitum] Qui magister equitum fuerat, Camillo dictatore, sexto ante anno. Vid. supra c. 2. Plinius eum vocat P. Servilium.

95 Centuriatim] Judicium perduellionis centuriatis comitiis exercebatur. Aliud exemplum exstat apud nostrum, l. xliii. c. 16,

[ocr errors]
[graphic]
« PoprzedniaDalej »