Obrazy na stronie
PDF
ePub

fictio: „certis quibusdam personis verba accommodate adfingimus, vel ad improbitatem eorum demonstrandam vel ad dignitatem“. Jul. Rufin. (H. p. 62) übersetzt ethopoeia mit figuratio vel expressio; sie wird ausserdem besprochen von Rutil. L up.(H. p. 12) (al. 1. Ethologia, welcher terminus auch bei Charisius IV, 7, 5 sich findet); vom Αn. Eckst. (Η. p. 72); Isidor (H. p. 514, 520); Apsines (Sp. V. I, p. 387), Phoebam m on (Sp. V. ΙΙΙ, p. 52), Tiberius (ib. p. 63), Zonaeus (ib. p. 162): ηθοποιία, όταν λόγους παρατιθώριεν αψύχοις πράγμασιν, ebenso Anon. (ib. p. 177) (cf. auch oben Bd. II, 1, 228; II, 2, p. 61.). Emporius (H. p. 561 sq.) nennt ausser der ethopoeia die pathopoeia, welche letztere auch Jul. Rufin. (H. p. 47) bespricht; bei Cornificius IV, 49, 50 gehören hierher die effictio und notatio.

Προσδιασάφησις nennt Alexander (I. C. p. 31) gewisse, pleonastisch einzelnen Wörtern hinzugefügte, Verdeutlichungen, wie das Homerische nvdava sumw; ebenso Zona eus (l. c. p. 166). Das Carm. de fig. (H. p. 70) übers.: adsignificatio z. B. mihi non placet hoc animo. (vid. oben Bd. I, p. 243.) Phoebammon (1. c. p. 46) stellt als Figur wunderlich auf: é naváδοσις, nämlich: δύο προτεθέντων αδιαστόλως ονομιάτων ή και προσώπων διάκρισις εις άλλο και άλλο, ως να τις είπη, ο δείνα και ο δείνα ευρέθησαν, ο δείνα μέν τόδε ποιών, ο δείνα δε τόδε. Phoeb. (l. c. p. 47) hat επίτασις, Art der Epim one, welche zur Häufung noch Steigerung fügt; Alexander (l. c. p. 13) braucht den termin, wie το αυξάνειν λόγον; Ηerodian (1. ο. p. 91) stellt gegenüber επίτασις αnd έκλυσις. Phoeb. (d. c. p. 53) hat ferner: αποποίησις, d. h. άρνησις ων υπονοούμεθα, διη προσδεολιένη πίστεως ως εγνωσμένης της αληθείας«. Er bemerkt: συνεμπίπτει η αποποίησις τη προλήψει της αιτίας«.

Endlich (p. 56) nennt er die επιβολής και συνεχιπίπτει αναφορα «. (cf. oben Bd. II, p. 196.) - Tiberius (l. c. p. 66 sq.) nennt als Figur das Αυτοσχέδιον, ein simalirtes aus dem Stegereif Sprechen: όταν προσποιήται άρτι νενοηκέναι, wohl nach Alexander (d. c. p. 14.): έστι δε διά των σχημάτων δοκείν και αυτοσχεδίως λέγειν κιησε από παρασκευής cet. - (Tiber. p. 68) hat ferner: τόπου επιβολή εξ ονόματος d. h. die Anknüpfung eines rednerischen Arguments an ein vorher namentlich Bezeich

II 2.

7

netes, wie wenn Demosth. (cor. p. 325) zuerst seine vom Aeschines bespöttelte Anlegung von Mauern erwähnt ($ 299): TÓv de τειχισιόν τούτον δν συ ιοι διέσυφες -- und dann sich darauf bezieht: αλλ' εαν τον εμόν τειχισμιόν βούλη δικαίως σκοπεϊν, ευρήσεις όπλα cet. Tiber. (1. c. p. 69) nennt ferner den όρκος, Schwar. Ηermog. (Sp. V. I p. 442) lehrt: ότι ρήτορες πραγμιατικόν όρκον ουκ ολινύουσιν αλλ' ηθικόν. Aristid. (ib. p. 486): αξιοπιστίας και το τοίς όρκους και ταίς αφαίς χρήσθαι. Endlich hat er auch (p. 76) ouğugia, eine Verknüpfung von Satzen, wie z. B. Dem. (Phil. 3. p. 126): ο δήμος και των 'Ωρειτων αντί του το μεν βοηθείν τους δ' αποτυιπανίσαι, τοίς διέν ουκ αργίζετο, τον δ' επιτήδειον ταύτα παθείν έφασαν. Tib. definirt sie: όταν δύο προθέσεις αντικειμμέναι αλλήλαις εκατέρα το προσήκον επενέγκη«. Anderer Art ist Z. B. die συζυγία bei Cic. (Top. 3, 12), wie z. B. si compascuus ager est, jus est compascere, also eine verborum conjugatio generis ejusdem“. (vid. auch Ernesti, lex. t. gr. p. 324.)

Bei Herodian (1. c. p. 96) ist besonders aufgeführt die dlaβεβαίωσις. Es sei: λόγου παρρησία μετά του δύνασθαι πράττειν απαρεριποδίστως ταύτα άπερ εν τοις λόγοις διασημαίνεται“, wie Ηom. lias 17, 448 sq. - Ferner (ib.) das 'Αντεστραμμένον: ο λόγος αντικείμενος τη κατά φράσιν προφορά των σηριαινομένων« 2. Β. Οd. 17, 231 : και πολλά οι αμφί κάρη σφέλεα ανδρών έκ παλαιάων πλευραι αποτρίψουσι δόμον κάτα βαλλομένοιο.« Subject and Object erscheinen hier vertanseht; es sollen nach Melanthios Witz die Rippen des Odysseus es sein, von welchen die Schemel abgerieben werden. Herod. (p. 98) hat ferner ορισμός: όταν προθέντες όνομά τι η φήμια, οιόν έστιν, οριζώμεθα«, als Figar auch bei Rutil. Lup. (Η. p. 14): „cum definimus aliquam rem nostrae causae ad utilitatem, neque tamen contra communem opinionem“; Carm. de fig. (H. p. 67) übers.: definitio; cf. Cornif. IV, 25. – Herodian hat weiter (p. 100): Κατ' εξοχήν, die ausdrückliche Hervorhebang eines Einzelnen innerhalb einer ihn umfassenden allgemeineren Bezeichnung, wie Ηom. lias 13, 1: Ζευς δ' επεί ούν Τραάς τε και "Έκτορα νηυσι πέλασσεν. Greg. Cor. (Sp. V. III, p. 225), Ge. Choerob. (ib. p. 252), Ano n. (ib. p. 212) rechnen die écoxń zu den Tropen und citiren u. A.: Marc. 16, 7: 2X

υπάγετε, είπατε τους μαθηταίς αυτού και τη Πέτρ. Porphyrion Zu Hor. Οd. I, 29, 15: και loricis Hiberis «: και κατ' štox ń v dixit, quia optimae sunt hispanicae loricae“, ebenso zu Od. III, 15, 13: prope Luceriam tonsae lanae und zu Od. III, 26, 10: Sithonia nive. - Herodian hat ferner (p. 102) Καταρίθμησις; και όταν επαλλήλων ονομιάτων σύνθεσις γίνεται wie lias 9, 150: Καρδαμύλην Ενόπην τε και Ίρήν ποιήεσσαν. Cic. (de or. III, 54) nennt dies dinumeratio; Anon. (Sp. V. III, p. 121): απαρίθμησις nach Hermogenes (Sp. V. ΙΙ, p. 322): έστι τοίνυν ή τε απαρίθμησις τοιαύτη, οίον πρώτον μεν τόδε, δεύτερον δε τόδε – vid. auch Aristid. (Sp. V. II, p. 480). .

Weiter findet sich bei Herod. p. 103): Προοικονομία αnd Προαναφώνησις, die erstere: ή τα μέλλοντα διατίθεσθαι προπαρασκευάζουσα λέξις « erörtert er wunderlich: και επειδή τα Σκαμάνδρω διωνυμίαν ήμελλε περιάπτειν ο ποιητής, άλλας προύπεστήσατο διωνυμίας (Ilias 2, 813): την ήτοι άνδρες Βατίειαν κικλήσκουσιν, αθάνατοι δέ τε σήμα πολυσκάρθιοιο Μυρίνης και (lias 14, 291): χαλκίδα κικλήσκουσι θεοί, άνδρες δε κύιενδιν' ένα τα μέτρα το ξανθου ονομια παραλειφθέν αρμόση. « (Also Dies ist Vorbereitung, um (Ilias 20, 74) sagen zu können: ποταμιός, δ: Ξανθον καλέoυσι θεοί, άνδρες δε Σκάμανδρον!) Besser nennt Eust. (zu Ilias 1, 3) die ersten Verse der Iliade προοικονομίαι fir deren Inhalt. Die προαναφώνησις (vide oben (Bd. II, 2, p. 35) ist ein Vorherverkünden, wie Ilias 16, 46: ή γαρ έμελλε οι τ’ αυτο θάνατόν τε κακόν και κηρα λιπέσθαι. Es hat sie auch Tryphon (1. c. p. 203.). *)

[ocr errors]

*) Beide Termini bezeichnen eigentlich Einleitungen zu Beweisführungen und gehören also zu den mancherlei Ausdrucken für die πρόθεσις (cf. Aristot. Rhet. III, 13) oder propositio (vid. Fortunatian I. p. 115), über welche z. B. handelt Quintilian (IV, 4, 1), Jul. Victor (H. p. 416), und die auch als Figur genannt wird von Cicero (de or. III, 53): „propositio, quid sis dicturus“) und Celsus (Quint. IX, 2, 105). Für no 9Els findet sich auch προέκθεσις, welche Rutilius (nach Quint. IX, 2, 106) als Figur aufstellte. Ueber sie sagt Ernesti (lex. techn. gr. p. 288): η προέκθεσις, expositio rerum et capitum, de quibus deinceps argumentandum sit: quam alii πρόθεσιν et πρόφασιν (Dion. Η al. Jud. Isaei ep. 7) dixere. V. Hermog. περί δεινότ. p. 26 ubi dicit, veteres illam υπόσχεσιν ποιninasse. Sic Tzetz. ad Lycophr. p. 6. has figuras, ut synonymicas jungit: προαναφώνημα. υπό

Bei Polybius Sar dianus (Sp. V. III, p. 109) wird als eine Art der διοίωσις genannt die διαφορά, welche durch eine Vergleichung einen Unterschied veranschaulicht, wie Ilias 14, 394: ούτε θαλάσσης κύρια τόσον βοάα ποτί χέρσον cet. Sie ist also zu der similitudo gehörig des Cornif. IV, 45 sq., sowie zu der oben (Bd. II, 2, 16) erwähnten comparatio, αντίθεσις, σύγκρισις. Die σύγκριoις in dieser Bedeutang hat auch der Anon. Eckst. (H. p. 74), der sie mit collatio übersetzt, während sie bei Zonaeus (Sp. V. III, p. 169) und dem Anon. (ib. p. 186) im Sinne der Antimetabole genommen wird, wie von Alexander. (vid. oben Bd. II, 1, p. 221.)

Unter den Tropen steht bei Tryphon (Sp. V. III, p. 199) die ενέργεια: φράσις υπ' όψιν άγουσα το νοούμενου" wie (Od. 10, 120): Λιυρίου, ουκ άνδρεσσιν εoικότες, αλλα Γίγασιν. Es ist dies, was Aristoteles verlangt, die Darstellung solle wirksam vor Augen stellen: λέγω δη προ οι γιατων ταύτα ποιείν όσα ενεργούντα σηριαίνει. Quintilian (VIII, 3, 88 sq.) verbindet s0: φαντασία in concipiendis visionibus, εξεργασία in efficiendo velut opere proposito, cui adjicitur επεξεργασία, repetitio probationis ejusdem et cumulus ex abundanti, é vég yela confinis bis (est enim ab agendo dicta) et cujus propria est virtus, non esse, quae dicuntur, otiosa.

Bei Tryph. (1. c. p. 202) findet sich ferner die napéxßaσις als ηλόγος χάριν ιστορίας ή γενεαλογίας παραλαμβανόμενος", ebenso Greg. Cor. (ib. p. 224), wie (Ilias 9, 527): μέλινηΔιαι τόδε έργον εγω πάλαι, ούτι νέον γε ως ην, εν δ' υμίν ερέω παντεσσι φίλοισι Κουφητές τ' εμιάχοντο και Αιτωλοί Λιενέχαρploc cet. Es ist dies bei Cic. (de or. III, 53): „ab re digressio “; Quint. (IV, 3, 12): και παρέκβασιν νοcant Graeci, Latini egressum vel egressionem“, (13) „ dag éxßaois est, ut mea quidem fert opinio, alicujus rei, sed ad utilitatem causae

σχεσιν, προκατασκευήν, προκατάστασιν, προσοχήν, προδιήγησιν. Εustath. ad Ηom. Iliad p. 7. σχήμα, inquit, ευκρινείας και σαφηνείας παρά τους παλαιούς, η προέκθεσις, προδιδάσκουσα κεφαλαιωδώς και προεκτιθεμένη τον τού εφεξής λόγου σκοπόν. Ιdem ad liad. λ', 839. Synonyma jungit προπαρασκευήν, προέκθεσιν, υπόσχεσιν, προαναφώνησιν neque aliter ad liad. α' p. 18, ubi diserte has formas Rhetoribus tribuit.“ Die nooyeolç ist die promissio bei Cic. de or. III, 53

[ocr errors]

pertinentis, extra ordinem excurrens tractatio“. cf. Jul. Victor (H. p. 427 sq.), Mart. Cap. (H. p. 487), Cassiod. (H. p. 502), Fortunat. (H. p. 113): „post narrationem semper inducemus excess 0 m, quem διέξοδον vel παρέκβασιν Graeci vocant? «

Auch εκδροι ή oder παρεκδροι ή (Arist. Eust.) wurden für παράβασις and παρέκβασις gebraucht (Ernesti lex. t. lat. p. 106); Porphyr. zu Hor. od. II, 1, 1, sq. „V rape x Báoel i. e. in translatione bellorum civilium calamitatem refert“.

Bei den Römischen Figurensammlern sind noch folgende termini zu finden:

M89L0 mo's bei Rutil. Lup. (H. p. 10 sq.): „singulas res separatim disponendo et suum cuique proprium tribuendo“. Bei Cic. (de or. III, 53): digestio, (nach Or. 40): „aliud alii tribuens dispertit“. Carm. de fig. (H. p. 66) übersetzt: 11894Omos: distribuela. Herodian (Sp. V. III, p. 94): 48 910 mos δε πράγματος ενός εις πολλά διαίρεσις εις δήλωσιν των υποκειμένων, wie (Ilias 9, 593): άνδρας μέν κτείνουσι, πόλιν δε τε πυρ αγιαλύνει, τέκνα δέ τ' άλλοι άγουσι βαθυζώνους τε γυvoixas. Vid. auch Anon. (ib. p. 120); ferner Anon. Seguer. (Sp. V. I, p. 428 u. p. 449); Rufus (ib. p. 465); Hermogen. (Sp. V. II, p. 325 sq.). Verwandt ist die distributio des Cornific. (IV, 35): „cum in plures res aut personas negotia quaedam certa dispertiuntur“; bei Cic. (de or. III, 53): distributio; bei Jul. Rufinian (H. p. 53): dia 19ɛoʻls, distributio vel designatio z. B. (Virg. A. 2, 29): Hic Dolopum manus, hic saevus tendebat Achilles, Classibus hic locus, hic acies certare solebant. Ueber diese diaígeois vid. Anon. Seg. (Sp. V. I, p. 449).

II apopologia bei Rutil. Lup. (H. p. 11): „cum aliquot res adversario concedimus, deinde aliquid inferimus, quod aut majus sit quam superiora, aut etiam omnia quae posuimus infirmet.“ Das Carm. de fig. (H. p. 68) übersetzt Paromologia: „Est suffessio, cum sensi pro parte fatemur.“ Academia est. Esto: tamen omnia nulli In dubium revocant, at quaedam, et pleraque, si vis“. Quintil. erwähnt die Fig. IX,

„Verum

3, 99.

Ferner bei Rut. Lup. (H. p. 11): 'A vayxaiov, „cum volumus ostendere necessitudinem aut naturae aut temporis aut alicujus personae“; erwähnt bei Quint. IX, 2, 106 und IX, 3, 99.

« PoprzedniaDalej »