Obrazy na stronie
PDF

na nim, należał do Zofii, czwartej żony Jagiełły, rodem księżniczki kijowskiéj, tłumaczył go zaś dla niej ksiądz JĘDRzéj z Jaszowic jéj kapelan, a przepisał Piota z RADoszyc w Nowem-mieście (Korczynie) 1455. Prócz tego znaleziono w Hamburgu dwie karty polskiego przekładu Pisma Świętego proroctwo Daniela obejmujące, i pokazało się, że pochodzą z biblii szarosz-patackiéj, gdyż je wydarto z niéj; później jeszcze jeden ułamek téj biblii z Królewca nadszedł i znalazł się urywek tłumaczonéj ewanielii ś. Łukasza w XIV stuleciu. A. W. Maciejowski po rozważeniu wszystkich okoliczności i zbadaniu tak języka jak i pisma wnosi że biblia ta jest owa dla królowej Jadwigi wytłumaczoną, a Jędrzej z Jaszowic tylko ją wygładziwszy, sam na nowo nie tłumacząc, przygotował dla Zofii i zyskał sławę tłumacza; tudzież że ta jego praca zaginęła. Podług rękopisu Jędrzeja z Jaszowic przepisany inny egzemplarz na pargaminie miała niegdyś posiadać rodzina Krotowskich, c) Modlitwy w czasie kazania używane z XIV i XVgo stulecia. d) Modlitwa Pańska, Pozdrowienie anielskie, Skład apostolski i Dziesięcioro przykazań, z tegoż roku. W książnicy Załuskich była Agienda kościelna poprawna z rozkazu Mikołaja Trąby arcybis. gnieźnień. (+ 1422), a Prażmowski biskup płocki miał w autografii Agiendę poprawną, przełożoną na polskie przez mistrza TazciANĘ, kaznodzieję archikatedry lwowskiéj z rozkazu Pawła Tarły a wskutek życzenia Dzierzgowskiego prymasa. e) Modlitwy mszalne kapłańskie (canon missae), pisane między 1417 a 1450 r. wydał A. W. Maciejowski. f) Podręczna książka dla bractwa ś. Franciszka w Bydgoszczy z r. 1422 i drugi rękopis z r. 1515 znajduje się w książnicy kurnickiéj. g) List miłośny z r. 1444.

[ocr errors][merged small]

Wyznanie wiary husyckie z r. 1450.
List o twarzy Chrystusa z r. 1450.
Świętosław z WocieszyNA (mistrz i doktór, kustosz
kościoła ś Jana w Warszawie), wytłumaczył Statut
Wiślicki i Jagiellońskie ustawy r. 1449 i 1450. Po-
dług rękopisu puławskiego wydał je Lelewel wraz z niżej
wyrażonemi pod napisem: Pomniki języka i uchwał
Polskich i Mazowieckich z XV wieku. Wilno 1824.
MAciéj z RożANA (pisarz skarbowy, kanonik warszawski
i pleban w Czersku) wytłumaczył około r. 1450 Statut
Mazowiecki; wydał go Lelewel; jak wyżej.

ł) Bezimiennego przekład z r. 1503 Statutu Wiślickiego

[ocr errors]

i Jagiellońskich ustaw; jak wyżej.
Ortyle przystążników prawa Magdeburskiego. Są tłu-
maczeniem najpodobniej do prawdy z języka niemiec-
kiego wyroków (Urtheil), które moc prawa posiadały.
Najstarszy dotąd znany rękopis, bo z r. 1450 posia-
da zakład imienia Ossolińskich; z roku 1500 odpis
jest w posiadaniu Kazimierza Strączyńskiego w War-
szawie; wydał Maciejowski w tom. WI prawod. Słowian
według trzeciego, pisanego r. 1501, wydał je M. WiszNie-
wski (w Hist. lit. Pol. t. V.), a o czwartym odpisie
z roku 1533 tamże wspomina.
Szczegóły o życiu panny Maryi św. Anny i św, Jo-
achima; znalazł rękopis A. W. Maciejowski w Sienia-
wie i odnosi go do pierwszej połowy XV stulecia.
Mikołaj z BłoNiA (doktor prawa kanonicznego, kano-
nik warszawski i pleban czerski, żyjący w połowie XV

stulecia). W jedném jego łacińskim dziele znalazł się

p) - r)

ustęp w polskim języku, zawierający wykład pisma świętego.

Powieść o Unbanie Papieżu z r. 1468. Książeczka do nabożeństwa na której się modliła św. Jadwiga. Taki napis znajduje się na oprawie tego rękopisu, który najprzód wydał Jan Motty professor w Poznaniu r. 1823 a powtórnie wydano go w Krakowie 1849

z dołączeniem, podług teraźniejszej pisemności. W Wilnie zaś w roku 1856, wyszła na nowo przejrzana i wydana przez X. A. Lipnickiego. A. W. Maciejowski nazywa go Książeczką Nawojki, gdyż to imie wewnątrz przychodzi, i wnioskuje, że jest płodem drugiej połowy XV stulecia. s) Pamiętniki Janczara w Warszawie r. 1828 wydane z rękopisu Berdyczowskiego. W ostatnich czasach stało się pewném, że te pamiętniki są dziełem rodowitego Serba KoNsTANteco MichAŁA KoNsTANTYNowicza z Ostaowicy który z wojska ojczystego dostał się był do niewoli tureckiéj, tu janczarem zostać i zbisurmarnić się musiał, a następnie, gdy Mahomet wojował w Bosnii, zrobił go przełożonym nad zamkiem Zwyczajem, i gdy Maciej Korwin król węgierski (1458–1490) opanował ten zamek, Konstanty dostał się w moc chrześcijańską, przyjął służbę u zwycięzcy i w tym czasie swoje pamiętniki napisał. Prócz Berdyczowskiego wykryły się jeszcze: rękopis kurnicki, zupełniejszy od poprzedniego i trzeci, podobno Linowski, około Grodna r. 1838 odkryty, własnością Władysława Trębickiego będący. Prócz tego są z nich wypisy; jedne w książnicy Załuskich w Piotrogrodzie, a drugie przy rękopisie Jana Tarnowskiego hetmana: księgi o gotowości wojennej, odkrył w Wilnie Eustachy Tyszkiewicz. Są tedy Niewątpliwie tłumaczeniem na Polski język. Na czeski przełożone wyszły dwa razy, jeszcze r. 1565 i 1581. t) STANISŁAw Chwalczewski (starosta kobryński, dziedzic Raszkowa, miasteczka w województwie kaliskiém leżącego, żył między r. 1506 a 1568. Jego Kronika polska, dotąd dopiero podług jedynego a uszkodzonego rękopismu puławskiego w Warszawie r. 1829 wydana przez Łukasza Gołębiowskiego (brakuje pierwszych siedmiu rozdziałów, sięgających aż do początków panowania Bolesława I, tudzież rozdziałów XV i XVI, z czasów Bolesława II), kończąca się na Bolesławie Wstydliwym,

[ocr errors]

według badań Leona Borowskiego acz ze źródeł pospolitych czerpał mianowicie zaś z Długosza, zasługuje na uwagę jako pierwsze dzieło w tym przedmiocie po polsku napisane. LENART z Balic (około 1510 roku skreślił: Żywot Aleksandra W., z którego dał wyjątki A. W. Maciejowski w tomie III piśmiennictwa str. 149. P. Maciejowski nie wie, czy to dzieło jest oryginalne czy téż przekład. P. PazyBoaowski rozwiązał to pytanie przez oświadczenie w Dzienniku literac. w Lwowie wychod, N. 48 z r. 1859, że praca Balickiego jest dosłownym przekładem z dzieła średniowiecznego o Alexandrze W. którego wydanie z r. 1473 Sztrasburskie ma w ręku pod tytułem Historia Alexandri Magni Regis Macedonia de proeliis. Impressa Argentine anno domini MCCCCLXXIII małe folio kart nieliczbowanych 37 składanych w zeszyty trzyarkuszowe. Na stronie odwrotnej ostatniej karty trzy są rozdziały. 1. De vita Alexandri et ejus statura, którego przekład podał Pan Maciejowski. – 2. Nomina civitatum, quas construxit Alexander. 3. De sepultura Alexandri. Pod względem języka byłoby ciekawą rzeczą zestawić cały przekład polski z originałem i wydać. Jest ślad, żeśmy mieli Zielnik Polski, przełożony przez rzymskich mistrzów (?) w Krakowie r. 1423 dla Stanisława Gastołda wojewody trockiego, i że w roku 1588 z polskiego przetłumaczono go na język ruski, lecz ten rękopism ruski zgorzał w Moskwie r. 1812. Podaje tę wiadomość RychteR w Historyi medycyny w Rosyi. Pod napisem zaś: Lekarstwa doświadczone, które zebrał uczony lekarz pana Jana Pileckiego. Ktemu przydane lekarstwa końskie, z ćwiczeniem tegoż lekarza i t. d. wydał Marcin Siennik r. 1564 księgę lekarską, składającą się ze 191 listów w 4ce, a ułożoną jeszcze przed koronacyą króla Alexandra i o niéj mówi: „W tem jego dziele z ksiąg słowiańskich zebra

„ném siła było słowiańskiej szerokiej i grubo mazowie„ckiéj albo staropolskiej mowy, którejby dzisiejszych „czasów dziesiąty przynajmniej wyrozumieć nie umiał." § 44. Kaznodzieje. Kazania po polsku pisane pokazują się już także z końcem IV stulecia; urywek takiego i kazanie z r. 1420 wraz z nabożeństwem przy kazaniu używanem posiada A. W. Maciejowski. W Janeckim (III, 231) jest ślad że dość gruby tom kazań polskich ZBIGNIEwa OleśNickiego arcybis. gnieźnieńskiego znajdował się w archiwum kapituły gnieźnieńskiéj. Kazania, ogłoszone sta annie i umiejętnie podług dawnego rękopisu przez LudwikA JAGIELskiego pod tytułem: Zabytek dawnej mowy polskiej. Poznań 1857 wydane kosztem hr. Działyńskiego. Z kaznodziejstwa słynęło w tym okresie wielu jak STANISŁAw ze SKARBIMiRzA który miał mowę na pogrzebie królowej Jadwigi r. 1399 (sam wytłumaczywszy umieścił ją WiszNiewski w Hist. Lit. Pol. t. W.) i jako pierwszy rektor akademii jagielońskiéj pierwszą mowę akademicką (tamże w. t. V). Mikołaj z BłoNiA tak nazwany od wioski pod Warszawą, uczeń akademii krakowskiej, wsławił się jako kaznodzieja i kanonista. Żył przed środkiem XV wieku; był kapelanem Stanisława Ciołka biskupa poznańskiego i tegoż w poselstwie od Jagiełły na sobór bazylejski towarzysz i rada. Wróciwszy z soboru został na prośbę tegoż biskupa kaznodzieją w katedrze poznańskiej. Jego są: Sermones Venerabilis Magistri Nicolai de Blony Decretorum doctoris capellani posnaniensis, valde deservientes populo sed et cleroutcungue docto eos digne legenti, praedicanti, aut audienti de tempore et de sanctis Argentine 1491, 94, 95, 98. Druk gocki in fol. 2do R. D. Nicolai Poloni, Decretorum doctoris et Reverendis Episcopi posnaniensis Sacellani, ao Concionatoris celeberrimi, Sermones super Evangelia Dominicalia et praecipua Sanctorum festa totius anni, etc. denuo editum Coloniae z r. 1593 w 4ce, najnowsze wyda

« PoprzedniaDalej »