Obrazy na stronie
PDF

zasady mnemoniki. b) Introductio in doctrinam doctoris subtilis modos distinctorum et identitatum alios quoque terminos obscuriores ejusdem doctoris declarant etc. Kraków r. 1519. JAN ze SroBNIcy, uczeń akad. krakow. objął katedrę Jana z Głogowy. Później został przełożonym szkoły Lubrańskiego w Poznaniu, wreszcie wstąpiwszy do zakonu Bernardynów, umarł w pierwszych dziesiątkach XVIgo wieku. Jego dzieła są: Parvulus philosophiae naturalis etc. Kraków 1513, 1517. Bazylea 1526. Leonardi Aretini in moralem disciplinam introductio etc. Krak. 1511, Wiedeń 1515. Georgii Wallae, De expedite argumentandi ratione libellus. Crac. 1520 in 4to. - SzczeeAN MikAŃski wykładał uczniom dyalektykę w połączeniu z retoryką; dzieło jego wyszło z tytułem Micani Stephani Dialecticae ac Rhethoricae praecepta. Crac. 1561. Jakóna Góaskiego dzieło Comentarii artis dialecticae Cracow. 1563 w czystym stylu łacińskim napisane stanowi u nas epokę w filozofii, wypędziło bowiem z Polski zepsutą łacinę scholastyczną, pobudziło do smakowania w autorach klassycznych dawnych zwłaszcza w Cyceronie i to jest dowodem, że w wieku XVI uczeńszych nad Polaków nie miała Europa mężów, coby z wydobywanych wówczas na nowo, dawnych Grecyi i Rzymu pisarzy lepiej korzystać mieli. Po nim długo jeszcze trwała filozofia scholastyczna utrzymując się po akademiach i klasztorach, jakby w twierdzach swoich. ADAM Bcaski professor w Krakowie, później w Zamojskiej akademii wydał dzieło Dialectica Ciceronis, quae disperse in scriptis reliquit, maxime e Stoicorum sententia, etc. Samości apud Lenscium 1604 in 4to. Dzieło to za prawdziwe arcydzieło między filozoficznemi płodami krajowych naszych pisarzy uważane być może, ile że przed Burskim nikomu nie przyszło na myśl wystawić w jednym, a tak żadną rzeczą obcą niezaćmionym obrazie praw i mniemań stanowiących sztukę stoickiéj szkoły i rozeznawania prawdy od fałszu. Jestto chlubą dla naszego narodu, że w tym wieku gdzie wszystkie sekty filozoficzne greckie wznawiano u nas Polaków eklektyczna filozofia panowała, do której wyjaśnienia używano, słów i świadectw z Cycerona lub innych klassycznych autorów.

Mikołaj Mościcki Dominikan wykładał filozofią w treści i krótkiem zebraniu, nakształt wydanéj swojéj logiki. Institutionum logicarum libri septem Cracow, 1606, Coloniae 1614 Cracow. 1625 i t. r. w Kolonii.

Filozofia moralna. WALENTY EkkiUs uczeń akad. krak. pod Michałem Wrocławianinem i Agrykolą młodszym pisał: De mundi contemptu et virtute amplectenda dialogus. Cracow. 1519.

WAaINcs CAMeas (Gaurini) Włoch, Benedyktyn, później biskup nuceryjski w państwie papiezkiem, nauczyciel Leona X, zmarły roku 1537 przełożył z greckiego dzieło, które w Krakowie przedrukowano z tytułem: Varini Camertis apophtegmata ad bene beateque vivendum mire conducentia, nuper ea limpidissimo graecorum fonte in latinum fideliter conversa, et longe antea impressis castigatiora Cracov. 1522 1529 1539. Wyszło także w Krakowie pismo: Joannis Arundinensis: De natura et dignitate hominis Cracoviae 1551 i 1554.

Kazysztora WARszewickiego należą tu dzieła: 1) De ambitionis vitio Pragae 1588. Cracov. 1598. Romae 1601. De cognitione sui ipsius libri tres: de morte et immortalitate animae. Craeow. 1598 i 1601.

Piora Wieazbięta Biskupski napisał Disputationum ethicarum duodecim de virtute heroica etc. 1605 Francofurti ad Oderam,

Pedagogika i dydaktyka. Drukarnie krak. podobnie jak i w innych oddziałach umiejętności, tak naprzód przedruki dzieł obcych dostarczały, takiemi są: Plutarchii Cheronei de liberis educandis libellus, latine redditus per Guarinum Weronem. Cum Georgii Libani Lignicensis ad Consules Civitatis Cracov. praefatione. Ungler Cracow. 1514, 1528, 1536, 1558 • • Easmi Roreaodami."De ratione studii ac legendi interpretandique auctores, libellus aureus. Cracow. 1519. Peral MoseLANI. Paedologia in puerorum usun conscripta. Cracov. 1521, 1527. - - WALENTINI Ekkii. Lendani Rheti, de ratione legendi autores libellus. Cracow. 1523. JoANNts sulpirit WERULANI, demoribus puerorum carmen. Cracow. 1533. - - FaANcIs MyMga, wydał w tłumaczeniu Moleslani Petri: Paedologia dialogos 37 continens. Cracow, kart 39. Pedagogicum seu morum puerilium praecepta Christiana. Auctore Nicolao Borbonio cum scholiis brev.Oreandi. Crac. 1542 w 8ce. - Kazysztor HeGeNoonphinus zostawił dzieła: 1) De recta studendi et vivendi ratione, ad bonarum literarum wirtutumque studiosos in Gymnasio Posnaniensi adhortatio. Gracov. 1530 8vo. 2) De educandis erudiendisque pueris nobilibus, libellus. In usum nova Academia Posnanien. conscriptus. Cracoy, 1533 8wo. 3) Studiorum ratio, auctore Christophoro Hegendorfino 1549. - ** SiMoNis MARIcn Pilsnensis Jurisconsulti. De Scholis seu Academiis libri duo. Cracow. 1551 8wo, W piśmie tém Marycki gorliwie i śmiało powstaje na gnuśność panów, którzy akademią krakowską zaniedbują; na scholastyków, którzy dochody sami pobierają, a obowiązki zwalają na ludzi niegodnych. Nawet do Zygmunta Augusta odzywa się śmiało aby niedozwalał upadać akademii, którą był pradziad jego założył. Autor wysypał tu całą naukę i biegłość w historyi i literaturze starożytnéj; styl jego potoczysty, język czysty i poprawny, na zdrożności swego czasu śmiało powstaje i z obywatelską gorliwością powiada, że salus et pernicies Reipublicae ex scholis hoc aut illo modo se habentibus provenit. Rząd niedbający o szkoły porównywa do tych co statek naładowany i ludźmi napełniony bez żagli, wioseł

i sternika na zburzonem zostawia morzu. Zachęca Zygmunta Aug., żeby biskupów zaniedbujących szkoły i akademią, do spełniania ich obowiązku napominał; duchowieństwu wyrzuca, iż się jedynie świeckiemi zajęło sprawami. Porównawszy młodzież do orląt, które nie zaraz od matki i gniazda odlatują, ale coraz szerzéj kolując, dopiero podrósłszy same unoszą się do nieba i wysoko szybują. Najlepszy jest rozdział IV Qualem bonarum literarum praeceptorem et esse oportet et eligi. • • AxoazAE GostiNii. Crac. pro nobilium, primorum, principumque liberis, magnorum disciplina artium perpoliendis oratio, in Academia Cracoviensi habita, anno a natali domini 1558 in 4to. \ . . . w dydaktyee w tym wieku najpomyślniej pracował Benedykt Herbest, już obmyślając lepszy i stosowniejszy po szkołach początkowych porządek nauk, już podając, nową metodę wykładania autorów klassycznych. W szkole przy kościele Panny Maryi w Krakowie zaprowadził był metodę nauczania się wzajemnego. Pisma jego w tych przedmiotach są: | 1. Bened. Herbesti Neapolitani. Cracoviensis scholae apud S. Mariae templum Institutio... Cracow. 1559 8vo; są tu myśli co do sposobu nauczenia języków greckiego i łacińskiego, oraz innych nauk. * 2) Orationis Ciceron. explicatio, in qua methodus in explicatione servatur haec, quae singulis Logicae Philosophiae partibus sua tribuit officia 1560. Tu prawidła retoryki mowami i listami Cycerona objaśnia, mając przytem | wzgląd na ukształcenie serca młodzieży. Sranislai Socolovir. De ratione studii ad Nicolaum Wolscium Capitaneum Krzepicen. Anno 1572 wydał to po śmierci Sokołowskiego professor Jakób Janidłowski Łacina piękna, rady zdrowe, wreszcie mówi tylko o kształceniu się w języku łacińskim i na uczonego łacińskiego. JAN RAMulr napisał oryginalnie Compendiaria instituendorum liberorum ratio, dictis et exemplis illustrorum virorum |

expolita 1576. W bibliotece uniwersytetu Jagielloń jest rękopis: Admonitio Magn. Dni. D. Joannis Zamojski Ducis Reg. Pol. etc. ad filium. Anno 1605 d. 13 Junii do tego przydano Quomodo ei qui principum aula vivere detrevit, vita componenda; ostatnie zawiera nieco podobne przestrogi do tych, które lord Chesterfield synowi swojemu posyłał. W rozwadze wymowy i sposobu poprawnego a pięknego pisania odznaczyli się Górski i Herbest. Jasób Góaski urodził się w Mazowszu ziemi liwskiéj około r. 1526. Do akademii krak. przybył w r. 1542 W 17 roku już został bakałarzem, a niebawnie magistrem. Odtąd poświęcił się teologii, nauce prawa i retoryce i w roku 1551 został doktorem obojga prawa. Znany i polecony z nauki królom Zygmuntowi Augustowi i Batoremu, został kanon. płockim archidiakonem gniezn. archipresbyterem krakow. nakoniec w r. 1581 kanon. krakow. Do r. 1560 uczył retoryki w r. 1563 bawił we Włoszech. Wróciwszy do Krakowa, uczył prawa. Między 1574 a 1584 był kilkakrotnie rektorem akademii w czasie trudnych nader okoliczności. Umarł 1585. Będąc professorem retoryki, w trzech wydanych dziełach do różnych części ściągających się, całą retorykę wyłożył. 1. De periodis atque numeris oratoriis libri duo. Cracov. 1558, 1575. 2. De generibus dicendi liber adolescenti dicendi studioso opus et utile et necessarium. Cracoviae 1599 8vo. 3. De figuris tum grammaticis, tum rethoricis libri W. Cracow. 1560 8vo. Lubo w rzeczy swojej zamiłowany, wiedział dobrze że same prawidła retoryki, choćby najlepiej wyłożone i poznane wymownym nie zrobią; że aby poruszać drugich, wydrzeć im dawne ich przekonanie, narzucić swoje, skłonić ich wolą, namówić, przekonać i pociągnąć, potrzeba mieć czułe serce, oświecony i nauką opatrzony rozum. Takim był Górski. Drugi BeNeoxkr Heapest rodem z Nowego miasta pod Przemyślem r. 1531 syn ubogich rodziców. W 20tym roku

« PoprzedniaDalej »