Obrazy na stronie
PDF

dam manum. Quod duobus vel tribus modis A habeatur in Camone, tamen quia usurpatur

intelligi potest. Primum librum Judicum et Ruth in eumdem compingendo, Octateuchum faciemus ex quinque Mosi volumiLibus, uno Josue, altero Judicum, et ultimo Estheris. Hic erit 0ctateuchus, quem Hieronymus absolvebat post annum Christi 404, ut videre est in prolegomeno nostro superiori, ubi disputatum est de tempore translationuin Hieronymianarum. Secundo 0etateuchum istum ita supputari nihil vetat, Exodus, Lcviticus, Numeri, Deuteronomium, Josue, Judices, Ruth et Esther. Nam quo tempore scribebat Hieronymus ad Lucinium, tunc Genesis li

brum in Latinum sermonem ab eo fuisse trans- B tatem, prætermissa omni

latum, vix dubitari potest : neque vero uno tempore omnia Mosis volumina Latinitate donavit, uti suo loco diximus, sed statim Geneseos librum interpretari cœpit anno circiter 394, quem Desiderio suo nuncupavit : reliqua Pentateuchi Mosaici volumina majoribus reservans otiis scribendi. Denique de supputatione, sublato Genesis volumine, et Ruth cum Judicibus copulato, erit nihilominus integer adhuc Octateuchus in manibus Hieronymi suo tempore convertendus in Latinum eloquium : nempe Iv Mosis libri, I Josue, I Judicum et Ruth, 1 Estheris, et 1 Paralipo

menon. Quia certum ex-tat libros Paralipo- C

menon ex Hébræo non fuisse translatos ante annum 396, quando vita jam excesserat Lucinius. Hinc intelligat lector non uno modo errasse Marianum in notis ad epistolam 28 S. Hieronymi : nam error in eo est, quod pro Octateucho legerit Heptateuchum, et Erasmum puræ lectioni adhærentem putavit reprehensione dignum. Monemus igitur studiosum lectorem meliores ac doctiores esse notas Gravii, quibus illustravit epistolas Hieronymi, quam sint illæ quas Marianus Victorius edidit cum operibus ejusdem sancti Doctoris. De canone meminit iterum aliis locis IIieronymus: nam Præfatione in libros Regum, postquam illum per partes singulas explanavit, hæc ab eo scripta leguntur: Igitur Sapientia, quæ vulgo Salomonis inscribitur, et Jesu filii Sirach liber, et Judith, et Tobias, et Pastor, mom sunt in Camome. Libro quoque primo adversus Jovinianum de IIsp. 20:3, volumine prorsus apocrypho, locutus, redit ad canonicas Scripturas, dicens, Sed nunc nobis de Camone omne cerfamem est. Ejusdem recordatur prooemio Commentariorum in Jonam prophetam : Liber quoque Tobiæ, inquit, licet non

ab ecclesiasticis viris, fale quid memorat, etc. Quem etiam tacito nomine Canonis, in partes suas distribuit Præfatione in Danielem ex Hebræo translatum. Illud admoneo, mom haberi Danielem apud Hebræos inter prophetas, sed inter eos qui Hagiographa scripserant. In fres siquidem partes omnis ab eis Seriptura dividitur, in Legem, in Prophetas, et in Hagiographa, id est in quinque, et octo, et in undecim libros ; de quo mom est hujus temporis disserere. Ut autem Camomis mentionem ingerit non addendo nomen Hebraicae veritatis : ita sexcentis locis citat Hebraicam veriCamomis appellatione. Idem talem intelligit in Hebræorum Canone, quod in Hebraica veritate ; quia Hebraica veritas apud Hieronymum semper accipitur pro canonicis Hebræorum Scripturis, id est, pro iis solis quæ leguntur in fonte Hebraico. Jam vero stultus sit, qui singula loca enumerare velit, in quibus Hebraicam veritatem rcplicat Hieronymus : vix enim aliquam Epistolam, aut quemlibet (Jommentarium revolveris, ubi statim non occurrant similes locutiones : Juxta Hebraicam veritatem. Alifer Hebraica veritas habet. Hoc a veritate Hebraica discordat. Et ita de cæteris, quæ vel comminisci, otiosi esset scriptoris. III. Multifariam Hebræorum voluminum auctoritatem agnovere Græci Latinique Patres; et quanto fuere cæteris doctiores, tauto plus eos per$picias Hebraicæ studuisse veritati. Dum testatur Hieronymus, libro primo Apologiæ adversus Rufinum, Origenem se legisse ob eruditionis meritum, non ad sectandam ejus fidem, præclarum istud contexuit testimonium, quo Græcorum studia erga Hebraicam Scripturam manifesta explorataque nobis fecit: Ipse Origemes, inquit, et Clemens, et Eusebius, atque alii complures, quando de

D Scripturis aliqua disputant, et volunt appro

bare quod dicunt, sic solent scribere : Referebat mihi Hebraeus ; et, Audivi ab Hebraeo; et, Hebræorum ista sententia est. Certo etiam Origenes pafriarchem Huillum, qui temporibus ejus fuit, nominat, et tricesimum in Isaiam, in cujus fine edisserit : tibi, civitas Ariel, quam expugnavit David (Isa. xxix, 1), illius expositione concludit : ut cum aliter prius sensisse se dicat, doctus ab illo, id quod verius est, confitetur. Octogesimum quoque monum Asalmum, qui inscribitur Oratio Moysi, homiqui non habemt titulos, secundum Huilli expositionem, ejusdem Moysi putat : nec dedignatur, Hebraeam Scripturam interpretams per singula loca, quid Hebraeis videatur, inserere. » In fine libri secundi ejusdem Apologiæ, de Origene iterum, et Didymo, et Eusebio, asserit ipsos Judæorum translationes explanasse in omnibus suis libris ; quodque præcipuum est in commendationem Hebraicæ veritatis, hoc ita subjungit : Apostolici viri Scripturis utuntur Hebraicis : ipsos apostolos et evangelistas hoc fecisse perspicuum est. Dominus atque Salvator, ubicumque veferis Scripturæ meminit, de Hebraicis voluminibus ponit exempla, etc. Quid igitur mirum si post Dominum Salvatorem, post apostolos et evangelistas, ac demum post viros apostolicos, Græcorum Patrum celebratiores Hebraicis uterentur Scripturis, earum auctoritatem agnoscerent, atque de Judæorum codicibus divinos sensus scrutarentur? Idem studium Hebraicæ Scripturæ in Adamantio probat Eusebius Cæsariensis, Eccl. Hist. lib. vi, cap. 16, ubi ait statim ab initio: Tantam porro curam ac diligentiam in divinis Scripturis perscrutandis adhibebat Origemes, ut Hebraicam etiam linguam didicerit, et authenticos Seripturarum libros, Hebraicis scriptos litteris, qui apud Judæos habentur, sibi comparaverit, τές τε παρὰ τοῖς Ίουδα{οις ἐμφερομ£va< τρωτοτάτους αὐτοῖς 'E6pa(ov στοχε{οις γρα#3<, xvi;1z ?:ov το:%aza0at. Authentidos, interprete Walesio, vocat Eusebius Judæorum codices, respectu omnium translationum, etiam comparatione facta cum versione LXXII Translatorum. Qua quidem appellatione sæpissime eosdem libros exornat Hieronymus, ut epistola 132, ad Vitalem : Et siquidem in historiis aliter haberent Septuaginta, aliter Hebraica veritas, confugere poteramus ad solita praesidia, et arcem linguae temere vernaculae : nunc vero cum et ipsum Authenticum et caeteri interpretes pari auctoritate consenfiant, mom in Scriptura, sed in sensu est difficultas. Similiter epist. 135 de psalmo sexagesimo septimo nonnullos versiculos in medium adducens, hanc castigationem illis adhibuit juxta fidem librorum authenticorum. Cum iste versiculus, inquit, magis habere debeat juxta Hebraicam veritatem, Cantate Deo, Psallite Domino (Psal. Lxvii, 33), et illud quod sequitur in principio versus alterius, Psallite Deo, non sit in libris authenticis,

nis Dei (Psal. Lxxxix, 1), et reliquos umdecim, A sed obelo prænotatum. Libro denique decimo homiliis igitur suis, quas ad vulgum loqui- A Hebraeam observare veritatem, sciendum est

[ocr errors][merged small]

Commentariorum in Isaiam prophetam non aliter vocat Hebræorum exemplaria, quam libros authenticos: sic enim scribit de Apostolo : Paraphrasim hujus testimonii, quasi Hebraeus ex Hebræis (Philipp. iii, 5,) assumit apostolus Paulus de authenticis libris in Epistola quam scribit ad Corinthios (II Cor. xi, 32). Illas ergo Hebræorum primigenias, τρωτοτ%τους, Scripturas, sive libros authemticos sibi comparavit Origenes, quos tanti faciebat, ut decimo Stromatum suorum libro nihil recipiendum putarit præter ea quæ in libris Hebraicis legerentur. Unde de historia Susannæ aiebat apud Hieronymum in fine Commentariorum in Danielem : Quia Hebræi reprobamt historiam Susammæ, dicemtes eam im Danielis volumine mom haberi, debemus diligenter inquirere momima aY£voo xai πρ£voo. (Dam. xii, 54, 58), quæ Latini i!licem et lentiscum interpretamtur, si simt apud Hebræos, et quam habeant etymologiam, ut a σχ{vtp, scissio, et a τρ{vtp, sectio, sive serratio, dicatur lingua eorum. Quod si mom fuerit inventum, mecessitate cogemur et mos eorum acquiescere semfentiæ, qui Graeci tantum sermonis hanc volunt esse ττερικοπὸν, quæ Græcam habeat etymologiam, et Hebraicam non habeat. Quod si quis ostemderit duarum istarum arborum scissionis et sectionis in Hebræo stare etymologiam, tumc poferimus etiam hanc Scripturam recipere. Ibidem nonnulla edisserens de verbis regis Babylonis, deque idolo Beli apud Babylonios, pulchre sententiam suam tuetur exceptione hac subtili : Hoc quod Scriptura munc dicit : Exclamavit voce magna (Dan. xui, 24) ; quia de idololatra et ignorante Deum dicitur, videtur observationem mostram subvertere, qua dudum asseruimus, vocem magnam in sanctis fanfum reperiri. Quod solvet facile qui hanc historiam in libro Danielis apud Hebræos dixerit non haberi. Si quis autem

D potuerit eam approbare esse de Canone, tumc

quaerendum est quid ei respondere debeamus. Ex his manifestum nobis est, Origenem ita Hebraicæ veritati adhæsisse, ut nihil extra Canonem Hebræorum recipere, nihil non Hebraicum defendere voluerit. Nec vetat quod scriptum ab eo legimus in epistola ad Africanum ; quia prudenti consilio usitatos in Ecclesia codices, Vulgatamque lectionem Scripturæ ad ædificationem plebis, noluit a Christianis repudiari tanquam adulterina additamenta, aut mimorum arte contexta. In

tur, communem editionem ac lectiones usitalas sequitur : in tomis vero, id est, in disputatione majori, Hebraica veritate stipatus, et suorum circumdatus agminibus, interdum linguæ peregrinæ quærit auxilia. Quod ita testatum habemus ab Hieronymo præfatione Quæstionum Hebraicarum in Genesim. Sciendum tamen in Homiliis etiam Origenis bene audiri Hebraicam veritatem, ac sæpius præferri Septuaginta Seniorum interpretationibus. Homilia $ecunda in Cantica canticorum cum recitasset Origenes hæc verba Proverbiorum xxvii, 10: In domum fratris tui me

principii momen significare caput. Itaque licebit humc assignare sensum : Moses caelum et terram, quae prima sunt entium visibilia, caput vocaf, etc. ; deinde singula discutiens de verbo creavit, in primo Geneseos versu, hæc in primis notare studuit : Verum si Hebraicam dictionem diligentius excutere velimus, reperiemus eam vocem mon simpliciter significare, fecit, sed condidit, im conspectum mostrum dedit, et demonstravit ; quae omnia quodammodo docent, quod eam, cum prius mon fuerit, mec eae præjacente materia comstituerit, et videmdam exibuerit. Nam quod

intres infelix, in ultimam vocem, infelix, sic B Septuaginta Inferpretes inquiunt, fecit, certe

observatum voluit. Pro eo quod Septuaginta, infelix, interpretati sunt, Aquila, Hebræam exprimens veritafem, &tooixòv posuit. Homiali quoque undecima in Jeremiam manifestus est assertor Hebræorum voluminum, in tantum ut ea vocet exemplaria certiora atque veraciora, habita etiam ratione ad versionem LXX Interpretum. Duplex quippe, inquit, Scriptura est. Nam in multis exemplaribus continetur : Non profui, neque profuit mihi quisquam (Jerem. xv, 10.) In his vero quae exemplaria veriora sunt, et cum Hebræis consonamt, habetur : Non debui, neque de

buit mihi quisquam. Oportet igitur et quod C

in usu est, atque in ecclesiis legitur, exponere, et hoc quod in Hebræis codicibus invenitur, intactum non præterire. Et post pauca: Quia autem et alia nobis expositio residua est, propter exemplaria certiora, im quibus continetur : Non debui, neque debuit mihi quisquam, et humc locum consideremus. Qui plura desiderarit, ut persuasum habeat 0rigenem in omnibus agnovisse auctoritatem Hebraicorum voluminum, legat libros ejusdem contra Celsum, et tomos Commentariorum in Matthæum. Nunc unus pro aliis omnibus Græcis Patribus veniat ad probationem nostræ assertionis Procopius Gazæus sophista, qui Commentarios in 0ctateuchum ex vetustissimis orthodoxorum Patrum aliorumque scriptorum enarrationibus accuratissime concinnavit, et sententias eorum in unum corpus ac perpetuum interpretationis contextum delibavit. Hic itaque Græcus scriptor, ad primum Geneseos verbum, Hebraicam agnoscit veritatem, parumque abest quin LXX Interpretibus succenseat ob occasionem erroris quam præbent illi in sua translatione Scripturarum. At si velimus, inquit

occasionem quibusdam magni erroris obtulere. Facere etenim de his prædicamt, quæ ex quadam materia producuntur, ut ex ferro falx, et alia quæ nobis artificus efficiunt.

Hinc quidam in humc errorem provoluti sunt, ut vociferarent, Mosem ab Ægyptiis edoctum,

credidisse ex praejacente materia hoc universum conditum, eamque sententiam statim in sui operis initio nobis inculcare, cum utatur verbo, fecit, (Gen. 1, 7, 16, 25). Horum impudentiam cum ignoraremt Septuaginta Imterpretes, praesenfem locum per verbum, fecit exposuere, cum satius fuisset aliter exposifum esse, et per verbum, quod Hebraeo per omnia responderet, sicut Mosem egisse constat, qui eo verbo quod ponit, quasi reluctatur summa vi illis qui materiam inducebamf, ostendens evidemfer eam mom præjacuisse, Imo cælum, ferram, abyssumque antecessisse materiam commonstrat, dum ex his mundi ornatum processisse, populum suae fidei commissum erudit. Quanta sunt in hac Procopiana expositione, quæ veritatem Hebræorum voluminum commendant ; quanta econtrario, quæ translationem Septuaginta Interpretum explodunt ? Ne quis tamen sibi soli doctus, nobis vero multum indoctus propu

D gnator LXX Translatorum, existimet, Pro

copium unico hocce loco tribuisse auctoritatem exemplaribus Hebraicis sacrorum Bibliorum, legat ejusdem Commentarios in caput undecimum Geneseos (vers. 10), ubi scriptum reperiet : Sem fuit filius centum amnorum, et genuit Arphaxad, biennio posf diluvium. Hebraica veritas habet, Selam gemitum esse ab Arphaxad. Quae deinde in. medio ponuntur, obelisco signata visuntur. Junioris igitur, qui vocatur, Cainani jugulata est obelisco progenitura; quia nulla fuit in moratio. Ea autem quæ obelis signata, erant, nulla expositione dignabantur apud Græcos, quippe quod aliena a fonte Scripturarum, et adscititia haberentur in verbis propheticis. Tempus me deficiet, si cuncta replicem quæ in Procopii Gazæi colleclione affatim occurrunt ad manifestandam auctoritatem, quam Hebraicae veritati tribuere Græci scriptores. Verum nefas sit omisisse quæ de annis chronologicis priorum patriarcharum ante diluvium, scribit Procopius, quasi nomine aliorum omnium Græciæ tractatorum : Notandum est, inquit, Hebræum semper circa centenarium genealogia, exempli gratia : Adam matus amnos 230 genuit Seth, qui primogenitus censefur : sed Hebraeus sic scribit : Adam matus annos 130 gemuit Seth (Gen. v, 3)... Enos vero vixit momaginta ammis, et gemuit Kemam (1bid. 9)... Kemam vero vixit septuaginta annis, et genuit Mahaelalel, etc. (Ibid. 12 seqq.) Ita consequenter usque ad patriarcham Henoch, qui cum Deo ambulans sublatus est, ne malitia mutaret intellectum ejus. Minorem vero numerum codicum Hebræorum hoc modo prosecutus Procopius, agnoscit talem chronologiam summa diligentia fuisse adnotatam a Moyse : Ecce quanta diligentia adnotatum sit tempus quod praecessit generationem liberorum, et quod demique insecutum est. Hic quidem in cap. v Geneseos probat Scripturam Hebraicam ; at in Commentariis ad versum octavum capitis xxxii Deuteronomii, errorem Septuaginta manifeste redarguit his verbis : Ab Adam usque ad Noe ab eo decimum, amnis circifer bis mille quadraginta duobus, qui error LXX Interpretum est, nullus in spatiosum iter reflexisse, historia fertur. Ne congeries multorum similium testimoniorum lectorem obrueret, plura prætermitto ex iis quæ legi

veritate Hebraica hujus patriarchæ comme- A Isaiam prophetam, Theodosii primi sæculum

numerum versari im componenda B

attigisse sophistam nostrum Gazæum : imo et prius etiam aliquanto cæpisse, cum hic se multos alacriter martyria subeuntes vidisse testetur, quæ in Juliano cessasse reperiuntur: a cujus imperio ad idolorum alteram usque dejectionem, Procopii sæculum produci queat. Vide præfationem Curterii in Epitomen variarum commentationum in lsaiam prophetam. Utut sit de tempore Procopii Gazæi, certum ab eo exstat Græcos scriptores ecclesiasticos omnes veritatis Hebraicæ tenacissimos fuisse cum Hieronymo : Septuaginta vero Interpretes sæpius ab ipsis abjectos esse. Præclare quidem commendatur Hebraica veritas ex iis quæ modo recensuimus : præcipuum tamen ac singulare est ad ejus laudis accessionem, quod in rebus maximi momenti, ac fidem catholicam spectantibus, ad fontem Hebræum recurrere, et, linguæ peregrinæ auxilia quærere teneantur Græci atque Latini orthodoxi. Procopium jam vidimus repudiantem Septuaginta Interpretes, qui occasionem erroris præbuerunt in primo versiculo Geneseos, propter verbum fecit ; ut multi dicerent Mosen credidisse ex præjacente materia universum coeli ac terræ opificium conditum fuisse. Hujus opinionis imperitiam non aliunde refellit. Procopius, quam ex Hebraico contextu, ubi diserte testatur Moses Deum creasse, N*.> bara id est ex mihilo condidisse cœlum et terram. Cum autem creationis inundi ex nihilo fidem excludant aliquo modo Septuaginta Translatores, pejus adhuc creationem inducunt in æternam Sapientiæ Dei generationem, et inde Arianæ hæresi ansam sui dogmatis subministrant. Ideo sancti Patres provocant ad Hebraicam veritatem, qua error Arianorum validissime confutatur. Epiphanius hær. 68, pag. 320, Arianis, locum a LXX male editum, ô K%pto: ἐκτασε με, urgen

in Commentariis Procopii. Si cui jam allata D tibus, ita respondit: Hi, cum Hebraicas dicdit me, etc. De eodem testimonio hæc habet A Hebraico scripfum est AALMA, id est virgo

non sufficiant, consultat ipse Commentarios in Octateuchum, et verum me dicere comprobabit. Cæterum de ætate Procopii Gazæi sophistæ non una est eruditorum sententia. At si vera est epistola ejusdem Procopii ad ipsum Hieronymum scripta, quam Isaac Vossius afferebat in responsione ad tertias Simonii objectiones, pag. 117, æquales fuisse Hieronymum ac Procopium necesse est. Probat vero Joannes Curterius, interpres Procopii in

fiones meque attigerint, neque moverint, meque commodo se habeat harum vis, sciamt : proterve et petulanter insultarunt, graves imimici : quærentes occasionem unde fidem mutilent, imo magis seipsos, mec enim possunt veritatem. Et quia imvemerumt, Dominus creavit me (Prov. viii, 22), periculose velut imaginamtes somniamt, ea, quæ ad nihil commoda sunt, vitæ inferentes, et orbem terrafum turbantes : at Hebraica lingua mom sic habet. Unde et Aquila dicit, Dominus posseHieronymus lib. 11 Commentariorum in caput iv (vers 24.) Epistolæ ad Ephesios : Unde et hæresis, mativitatem Christi calummians, Salomonis usurpat exemplum : Dominus creavit me initium viarum suarum. Quod ipse castigat lib. II Commentariorum in cap. IV Michææ (vers. 9), dicens : Sive, ut Hebræo scribitur, Dominus possedit me. CANANi enim (:>) non creavit me, sed possedit me habuitque, significat. Clarius adhuc in epistola ad Cyprianum, ubi exponit octogesimum nonum psalmum. Ait igitur non longe ab initio : Simile quid et in Proverbiis ex per

secreta, et nimia parentum diligentia custodita. A ut certe ostendat mihi, ubi hoc verbo appellentur et mupfae, et imperetiam confitebor. Pro purissimo virginitatis et integritatis honore adversus eumdem Jovinianum dum supra militaret libro jam laudato Hieronymus, hoc Zachariæ commate hæresim jugulabat. Et expletur, inquit, illud vaticimium Zachariae, dumtaxat juxta Hebraicam veritatem de Ecclesiæ virginibus prophetamtis : Complebuntur infantibus, et puellis ludentibus plateæ ejus (Zach. viii, 5). Quid enim . bonum ejus est, et quid pulchrum ejus, nisi

sona Sapientiae, qui Christus est, legitur : D frumentum electorum, et vinum germinans

Dominus creavit me initium viarum suarum in opera sua : ante sæcula fundavit me in principio : antequam terram faceret et abyssos, priusquam produceret fontes aquarum, priusquam montes firmarentur, ante omnes colles generavit me (Prov. VIII, 22-25.) Nullum autem debet verbum creationis movere, cum in Hebraeo non sit creatio, quae dicitur BARA (^nt), sed possessio : ita emim scriptum est, ADONAI CANANI REsiTH DERCHO (N*vn* *>pnn* n^$yn), quod in lingua nostra exprimitur, Dominis pussedit me, initium viarum suarum. Inter possessionem autem et creationem multa diversitas est, Possessio significat, quod semper Filius im Patre et Pater in Filio fuerit. Creatio autem ejus, qui prius mom erat, conditionis exordium. Idem Hieronymus, libro Quæstionum Hebraicarum in Genesim, et libro primo adversus Jovinianum, urget immaculatum partum Virginis Mariæ tuum

ontra Judæos, tum contra hæreticos, ex dictione Hebraica n>5yn aalma, quæ legitur Isaiæ VII, 14, ubi virgo paritura nostrum Emmanuel prædicta erat. Loquatur Isaias, inquit sanctus doctor lib. 1 adversus Joviniamum, spei nostræ fideique mysterium. Ecce virgo in utero concipet, et pariet filium, et vocabis nomen ejus Emmanuel. (Ibid.) Scio Judæos oppomere solere, im Hebræo verbum AALMA, non virginem sonare, sed adolescentulam. Et revera virgo proprie BETHULA, adolescentula autem vel puella, mom AALMA dicitur, sed NAARA. Quid est igitur quod significat AALMA ? Absconditam virginem, id est, non solum virginem, sed cum άτιτάσει virgimem : quia non omnis virgo abscondita est, nec ab hominum fortuito separata conspectu... In eo loco in quo ait : Virgo quæ egredietur, ut hauriat aquam (Gen. xxiv, 16, in

C Hebræorum editionem

virgines (Zach. ix, 16, 17) ? Istæ sunt virgimes, etc. Vides, prudens lector, spei mostrae fideique mysteriis, cum adversus Judæos, tum adversus hæreticos, patrocinia quæsita e codicibus Hebræorum, et Ecclesiæ catholicæ invictissimos pugiles, ubi quæstio est de fide nativitatis Christi, Verbique æterna generatione, ad Hebraicam semper provocasse veritatem. Quod utique incassum ivisset, nisi constans ac perpetua fuissel habita apud omnes auctoritas Hebræorum voluminum. Merito proinde aiebat Hieronymus epist. 74, ad Marcellam : Jampridem cum voluminibus Aquilae confero, me quid forsitam propter odium Christi synagoga mutaverit, et ut amicae menti fatear, quae a 7 mostram fidem pertimeant roborandam, plura reperio. Suspicabatur vir sanctus Aquilam subdola interpretatione nonnihil mutasse de Scripturis sanctis, dumque editionem ejus cum fonte Ilebræo contendit, plura reperit Hebraica veritate ad comprobationem nostræ fidei. Quare alibi pudebat tantum doctorem contentionis nostrorum sciolorum, qui Hebraicam veritatem, id est suam ex Hebræo translationem, arguebant. Judaei, inquit, contra se legumt, et quid pro se

D sit, nescit Ecclesia.

Pro Ecclesia maxime erat quod in prophetarum voluminibus Hebræis legebatur : utque inconcussum haberet fides Christiana apud ipsos 'inimicos. testimonium. Judæorum gentem Deus per terras dispergi voluit cum instrumentis divinarum Scripturarum, quibus nostræ religionis sacramenta non conficta, sed a vero Deo promissa atque completa demonstrantur. Hinc sanctus Augustinus de Civitate Dei lib. xviii, cap. 46 : Nobis quidem, inquit, illæ sufficiunt prophetiæ, quæ de mo

« PoprzedniaDalej »