Obrazy na stronie
PDF

prologi, ubi Hebrœorum explicavit Canonem, A rx, qux non sunt Canonices, sed dicuntur Ееhis verbis recordatur in fine posteriori» Apologise: In libris quoque Samuelis et Malachim, quos nos Rcgnorum quatuor nominamus,post cataloguai divinx Scripturx, hœc intuli, etc. Hinc videas. Canonem sacrorum Bibliorum Veteris Testamenti Hieronymum hoc loco appellasse Catalogum divinœ Scriptures. Id autem deseriminis posuit inter Scripturas canónicas et non canónicas, quod istœ legerentur tantum in ecclesia ad œdificationem plebis ; canouicœ vero ad fidei dogmata insuper confirmanda; Sicut ergo Ju

ditli, inquit prœfalionc jam laúdala in libros

Salomonis, et Tobice,

bros legit quidem Ecclesia, sed eos

canónicas Scripturas non recipit: sic et

hœc duo volumina (Ecclesiast. et Sapient.)

légat ad œdificationem plebis, non ad au

ctoriiatem ecclesiasticorum dogmatum confirmandam. Hieronymo in hac Scripturarum

parte consentit Rufinus, cum et ipse in suo

symbolo diserte docet, non alia volumina

pro Ganonicis fuisse habita suo tempore ргаз

ter illa quae recensentur in prologo Hiero

nymi Galeato. Ad Catalogum namque libro

rum Veteris et Novi Testamenti isla subjungit:

Hœc sunt quee Patres intra Canonem con

clesiasticœ, istœ sunt, id est liber Judith, Tobias, libri Machabœorum duo, Sapientia qux dicitur Salomonis, ci liber Jesu filii. Sirach, et liber Pastoris. Nonnulla praetermitto, quae videri possunt ad finem columna? H52 hujus editionis. Quam igitur habuerint in Ecclesia auctoritatis dignitatem Scriptures canonic®, plane liquet ex supra memoratis, et illae sunt, quibus constat Canon Hebraicœ veritatis, in quo nunquam fuerunt libri, vel Apocrybhi, vel Ecclesiastici appellati apud antiquos Patres. Hodie nullo auctoritatis discrimine in Canonem Ecclesiasticum receet Machabœorum li- В pti parem cum caeteris merentur veneratiointer nem apud omnes vere pios, qui concilii Tridentini decrelo (sess. 4) de canonicis Scripturis adhaerere gloriantur.

Canonis porro Hebraica? veritatis meminit Cassiodorus, de lnstilutione divinarum litterarum capite duodecimo, ubi ipsum vocat divisionem Scriplurae divinœ secundum Hieronymum : Auctoritas divina, inquit, secundum sanctum Hieronymum in Testamenta duo ita dividilur, id est in Vêtus et Novum; in legem, id est Genesim, Exodum, Leviiicum, Numerorum, Dcuteronomium; in prophctas,qui sunt Jesu Nave, Judicum, Ruth,

[ocr errors][merged small][merged small]

tici dicti sunt, fidem nobis facit exemplar D Pro nomine isto, Ecclesiastes, posuerunt

manuscriptum, quod, licet velustissimum appareat, quadringenlis tamen annis ad minus post obitum Ruffini fuisse inscriptum, nemo inficiatur. Hie itaque codex Bibliorum manuscriplus, notatus num. 15 in nostra SanGermanensi bibliotheca, haec altexuit libro Estheris : Finit Esther. Deo grafías, Amen. Hucusque completum est Veins Tcstamenlum, id est omnes canonicx Scripturx, quas transtulit Hieronymus presbyter de Hebraica veritate in Latinum sermonem. Cœterœ vero Scripts

Ecclesiasticum, qui non est Salomonis, sed liber Jesu filii Sirach; quique in Canonem nusquam admissus est ab Hieronymo. 4° Denique aliquot manuscripla exemplaria adjiciunt librum Judith post volumen Estheris; cum tamen Judithœ liber e numero canonicarum Scripturarum segregatus sit in multis locis apud Hieronymum. Neque tamen negligentia vel inscientiœ accusandus est Garetius noster, qui in ultima Cassiodori operum editione hos non emendavlt codicum, seu edi

torum, seu manuscriptorum errores. Is quip- A pe, sicut et alii, qui edendis SS. Patrum lucubratioDibus navant operam, id quod in melioris nota? libris, manu oplima et vetustissima exaratis habebalur, bona fide rctulit, nee sui credidit esse officii et muneris ea corrigere, qua? in tam veneranda; antiquitatis codicibus conslanler legebantur. At nulli omnino ingratum aut injucundum fore arbitramur, si pro suscepto a nobis Canonis II«braici explicandi muñere observemus hos omnes lapsus et errores posse ab iis facile corrigi, qui sacra divinarum litterarum eruditione inibuti, eos lentaverint bac sacrati fontis unda eluere atque abstergeré. В

Eumdeni Hebrœorum Canonem reprœsenlal Isidorus Hispalensis, Originum lib. vi, cap. 1, quern integrum hoc loco transcriberemus, nisi infra editin esset cum principio Scripturarum Galeato, seu Prœfatione in libros Kegum. Notandum lamen nonnulla ver. ba Hebraica aliter legi apud Isidorum, quam legantur apud llieronymum: quia editores Isidori morem hodiernum grammalicorum Hebrœorum sscpius imilantur, imperitia queque vel ipsorum, vel librariorum, voces qua-darn mendosiores occurrunt, ut est illud: Quidam autem Ruth ct Rimoth, quod Latine dicUur lamentatio Jeremies, Hagio- С graphis adjiciunt. Quisquís vocem Rimoth barbara m posuit pro Kinoth, sive Cinolh, qus lamentationes signilicat, eum lingua; Hebraica? imperilissimum fuisse oportet. Sic fieri amat inter il los, qui scriptorum velerum opera restituera prassumunt absque sufficienti notilia multarum rerum, quas pertraclant.

II. Canonem Hebraicas veritatis conceplis verbis appellat ipse Hieronymus libros Veleris Testamenli Latine a se redditos : quod si secus fuissel, hoc nomine nequáquam a nobis fuisset insignita prima pars hujus divina; bibliolheca?. Verum banc nomenclaluram edocti a sancto doctore, inepte ageremus alienum » ac emenlitum titulum apponentes Hebraico? translation Yeteris Instrumenli. Celebrior et explicatior locus hujusce nominationis legilur epístola 28, ad Lucinium; de quo ne minima partícula nobis excidat, integrum affero ad laudem prœcipue Hebraicorum voluminum, in quorum auctoritatem debacchatus est hujns temporis quidam fabularum /Egypliacarum propugnator. Sed nunc audiat Hieronymum juxta datain sibi sapientiam ita Locinio rospondentem: Canonem Hebraicas

veritatis, excepto Ociateucho, quern nunc in manibus habeo, pueris tuts et notariis dedi scribendum. Septuaginta interpretationem et ic habere non dubiio, et ante annos plurimos diligentissimc emendatum, studiosis tradidi. Novum Testamentum Grxcx reddidi auctoritati. Ut enim veter um librorum fides de Hebrxis voluminibus examinanda est: ita novoium Grœci sermonis normam desiderat. Non poterat beatus Hieronymus clarius aut brevius declarare quidquid in Divina Bibliotheca nobis praestitit. Priorem enim partem apertissime demonstrat, cum ait, Canonem Hebraica: veritatis, excepto Octateucho, quern nunc in manibus habeo, pueris tuis et notariis dedi scribendum; alteram autem in his verbis, Septuaginta interpretationem et te habere non dubito, et ante annos plurimos diligentissimc emendatum studiosis tradidi. Tertiam denique partem Divina? Bibliotheca? indicat dicens, Novum Testamentum Grxcx reddidi auctoritaii. Quid plura? ut innotescat quibus fundamentís suas Bibliorum sacrorum interpretationes suffullas esse voluerit, apte concluseque subjungit, Ut enim veterum librorum fides de Hebrxis voluminibus examinanda est : ita novorum Grxci sermonis normam desiderat. Qua? definitio emendationis Scripturarum tantam in Ecclesia obtinuit auctoritatem, ut ex prœscripto Hieronymi jus canonicum in Decreto Gratiani eamdem castigationis normam sequendam esse décernât. Canonem igilur Hebraica? veritatis scribendum dedit Hieronymus pueris sex et notariis Lucinii, in quo laudans prtecipue fervorem ac studium Scripturarum, ita ad Theodoram scribit epist. 29 : Nee patrix sux largitate contentus, misit Jerosolymarum et Alexandrinx Ecclesix tantum auri, quantum mul/orum possit inopix subveniri. Quod cum multi mirentur, et prxdicent, ego in illo magis laudabo fervorem et studium Scripturarum. Quo Ule deside~ rio opuscula nostra flagitavit, et missis sex notariis, quia in hac provincia Latini sermonis scriptorumque penuria est, describí sibi fecit quxcunque ab adolescentia usque in prxsens tempus dictavimus ? Circa annum Christi 394 illa scribebat Hieronymus, cum Octateuchum adhuc haberet in manibus interpretatione donandum tempore opportuno. Quisnam vero fuerit ille Octateuchus, salie liquet ex Pra?falione in librum Josué, ubi «Heil, finito tandem Mosis Pentateucho, ad libios Josué, Judicum, Ruth et Esther mittendam mannm. Quod duobus vel tribus modis intelligi potest. Primum librum Judicum et Ruth in eumdem compiugendo, Octaleuchum faciemus ex quinqué Mosi voluminibus, uno Josué, altero Judicum, el ultimo Estheris. Hic erit Octateuchus, quem Hieronj mus absolvebat post annum Christi 404, ut videre est in prolegómeno nostro superiori, ubi dispulatum est de tempore translationum Hieronymianarum. Secundo Octateuchum istum ita supputari nihil vetat, Exodus, Leviticus, Numeri, Deutcronomium, Josué, Judices, Ruth et Esther. Nam quo tempore scribebal Hieronymus ad Lucinium, tunc Genesis librum in Latinum sermonem ab eo fuisse Iranslatum, vix dubitari potest: ñeque vero uno tempore omnia Mosis volumina Latinilale donavit, uti sue loco diximus, sed statim Geneseos librum interpretari ccepit anno circiter 394, quem Desiderio suo nuncupavit: reliqua Pentateuchi Mosaici volumina majoribus reservans otiis scribendi. Denique de supputalione, sublato Genesis volumine, et Ruth cum Judicibus copulato, erit nihilominus integer adhuc Octateuchus in manibus Hieronymi suo tempore convertendus in Latinum eloquium: nempe Iv Mosis libri, i Josue, i Judicum et Ruth, i Estheris, el i Paralipomenon. Quia cerium ex'-tat libros Paralipomenon ex Hebrseo non fuisse translates ante annum 396, quando vita jam excesserat Lucinius. Hinc intelligat lector non uno modo errasse Marianum in notis ad epislolam 28 S. Hieronymi: nam error in eo est, quod pro Octateucho legerit Heptatcuchum, etErasmum puree lectioni adhœrentem putavit reprehensione dignum. Monemus igitur studiosum leclorem meliores ac doctiores esse notas Gravii, quibus illustra vit epístolas Hieronymi, quam sint ¡Паз quas Marianus Victorius edidit cum operibus ejusdem sancti Docloris.

De canone meminit iterum aliis locis Hieronymus: nam Prèbfatione in libros Ilegum, poslquam ilium per partes singulasexplanavit, hœc ab eo scripta leguntur: Igitur Sapientia, qux vulgo Salomonis inscribitur, et Jesu filii Sir ach liber, et Judith, et Tobias, et Pastor, non sunt in Canone. Libro quoque primo adversus Jovinianum de lkp.ùôo.ç, volumine prorsus apocrypho, locutus, redit ad canónicas Scripturas, dicens, Sed nunc nobis de Canone omne certamen est. Ejusdem recordatur proœmio Commentariorum in Jonam prophetam : Liber quoque Tobix, inquit, licet non

A habcalur in Canone, tarnen quia usurpatur ab ecclesiasticis viris, taie quid memorat, etc. Quem etiam tácito nomine Canonis, in partes suas distribuit Prœfatione in Danielem ex Hebraeo translalum. Illud admoneo, non haber i Danielem apud Hebrxos inier prophetas, sed inter eos qui Hagiographa scripserant. In tres siquidem partes omnis ab eis Scriptura dividitur, in Legem, in Prophetas, et in Hagiographa, id est in quinqué, et octo, et in undecim libros; de quo non est hujus temporis disserere. Ut autem Canonis mentionem ingerit non addendo nomen Hebraicx veritatis : ila sexcentis locis citât Hebraicam veri

B tatem, prœtermissa omni Canonis appellatioue. Idem lalem intelligit in Hebreeorum Canone, quod in Hebraica veritate; quia Hebraica veritas apud Hieronymum semper accipilur pro canonicis Hebra;orum Scripturis, id est, pro iis solis qua: leguntur in fonte Hebraico. Jam vero stullus sit, qui singula loca enumerare velit, in quibus Hebraicam veritatem replicat Hieronymus: vix enim aliquam Epistolam, aut quemlibet Oommenlarium revolveris, ubi statim non oceurrant similes locutiones: Juxta Hebraicam veritatem. Aliter Hebraica veritas habet. Hoc a veritate Hebraica discordât. Et ita de

С cseteris, qua? vel comminisci, otiosi esset scriptoris.

III. Multifariam Ilebrœorum voluminum auctorilatem agnovere Graeci Lalinique Patres ; et quanto fuere ceeteris doctiores, tanto plus eos perspicias Hebraicoe sluduisse veritati. Dum testalur Hieronymus, libro primo Apologia? adversus Rufinum, Origenem se legisse ob eruditionis meritum, non ad sectandam ejus fidem, praeclarum istud contexuit testimonium, quo Grsecorum studia erga Hebraicam Scripturam manifesta explorataque nobis fecit : Ipse Orígenes, inquit, et Clemens, et Eusebias, atquó alii complures, quando de

D Scripturis aliqua disputant, et volunt approbare quod dicunt, sic soient scribere : Referebat mihi Hcbrxus; et, Audivi ab Hebrxo; et, Hebrxorum ista sententia est. Certo etiam Orígenes patriarchal Huillum, qui temporibus ejus fuit, nominat, et tricesimum in Isaiam, in cujus fine edisserit: Vx tibi, civitas Ariel, quant expugnavit David (Isa. xxix, 1), illius expositione concluait: ut cum aliter prius sensisse se dicat, dodus ab illo, id quod verius est, confitetur. Octogesimum quoque попит psalmum, qui inscribitur Oratio Mojsi, hominis Dei (Psal. Lxxxrx, i), et reliquos undecim, qui non habcni tHuios, secundum Huilli expositionem, ejusdem Moysi putat: nee dedignatur, Hebrxam Scripturam interprétons per singula loca, quid Hebrxis videatur, inserere. » In fine libri gecundi ejusdem Apologias, de Origene Herum, et Didymo, et Eusebio, asserit ipsos Judasorum translations explanasse in omnibus suis libris; quodque praecipuum est in commendationem Hebraicas veritati?, hoc ¡ta subjungit : Apostolici viri Scripturis utuntur Hebraicis: ipsos apostólos et evangelistas hoc fecisse perspicuum est. Dominus atque Salvator, ubicunque veieris Scripturx meminil, de Hebraicis voluminibus ponit exempla, etc. Quid igitur mirum si post Dominum Salvatorem, post apostólos et evangelistas, ас demum post viros apostólicos, Grœcorum Patrum celebratiores Hebraicis uterentur Scripturis, earum auetoritalem agnoscerent, atque de Judasorum сodieibns divinos sensus scrutarentur? Idem Studium Hebraicas Scriptum; in Adamantio probat Eusebius Cassariensis, Eccl. Hist. üb. vi, cap. 16, ubi ait statim ab initio: Tantam porro curam ас diligentiam in divinis Scripturis per scrutand is adhibebat Orígenes, ut Hebraicam etiam linguam didicerit, et authenticos Scripturarum libros, Hebraicis scriplos litteris, qui apud Judxos habentur, sibi cotnparaverit, tac пара toTç 'IouSaioiç sjxtfepo¡liviç TrpcoTOTÚiio'Jí oùxoïî 'Eßpaiiov uroi^etoiç ypaoii, xt^jjia fStov топливо». Authenticos, interprete Valesio, vocat Eusebius Judasorum codices, respectu omnium translalionum, etiam comparatione facta cum versionc LXXII Translatorum. Qua quidem appellalione saspissime eosdem libros exornat Hieronymus, ut epístola 132, ad Vitalem: Et siquidem in historiis aliter haberent Septuaginta, aliter Hebraica Veritas, con fu gère poteramus ad sólita prmsidia, ei arcem lingux tenere vernaculx: nunc vero cum et ipsum Authenticum et exteri interpretes pari auetoritate consenti ant, non in Scriptura, sed in sensu est difficultas. Similiter epist. 135 de psalmo sexagésimo séptimo nonnullos versículos in medium adducens, hanc casligationem il lis adhibuit ioxta fidein librorum authenticorum. Cum iste versiculus, inquit, magis habere debeat juxta Hebraicam veritatem, Cantate Deo, Psallite Domino (Psal. Lxvii, 33), et illud quod sequitur in principio versus alterius, Pjallite Deo, non sit in libris authenticis,

A sed obelo prxnoiatum. Libro denique décimo Gommentariorum in Isaiam prophetam non aliter vocat Hebrasorum exemplaria, quam libros authenticos: sic enim scribit de Apostólo: Paraphrasin Jiuj'us iestimonii, quasi Hebrxus ex Hebrxis (Philipp, m, 5,) assainit apostolus Paulus de authenticis libris in Epístola quam scribit ad Corinthios (II Cor. xi, i2). Illas ergo Hebrœorum primigenias, itpwTOTÚnou;, Scripturas, sive libros authenticos sibi comparavit Orígenes, quos tanti faciebat, ut décimo Stromatum suorum libro nihil recipiendum putarit praeter ea qua? in libris Hebraicis legerentur. Unde de historia

В Susannas aiebat apud Hieronymum in fine Commentariorum in Danielem: Quia Hebrxi reprobant historiam Susannx, dicentes earn in Danielis volumine non haberi, debemus diligenter inquirere nomina <г(\чам xaî ispívoo. (Dan. xii, 54, 58), qux Latini illicem et lentiscum inter jiretantur, si sint apud Hebrxos, et quam habeant etymologiam, ut а их'уФ> scissio, et a •7tpív()j, sectio, sive serrano, dicatur lingua eorutn. Quod sinon fuerit invenlum, necessitate cogemur et nos eorum acquiescere senlentix, qui Grxci tantum sermonis hanc volunt esse itepixo7iT|v, qux Grxcam habeat etymologiam, et Hebraicam non habeat. Quod si quis osten

C derit dttarum istarum arborum scissionis et sectionis in Hebrxo stare etymologiam, tunepoterimus etiam hanc Scripturam recipere. Ibidem nonnulla edisserens de verbis regis Babylonis, deque idolo Beli apud Babylonios, pulchre sententiam suam tuelnr exceptione hac subtili : Hoc quod Scriptura nunc dicit: Exclamavit voce magna (Dan. xa, 24) ; quia de idololatra et ignorante Deum dicitur, videtur observationem nostram subvertere, qua dudum asseruimus, vocetn magnam in Sanctis tantum reperiri. Quod solvet facile qui hanc historiam in libro Danielis apud Hebrxos dixerit non haberi. Si quis autem

D potv.erit cam approbare esse de Canone, tune quxrendum est quid ei responderé debeamus. Ex his manifestum nobis est, Origenem ita Hebraicas veritati adhassisse, ut nihil extra Ganonem Hebrœorum recipere, nihil non Hebraicum defenderé voluerit. Nee vetat quod scriptum ab eo legimus in epístola ad Africanum ; quia prudenti consilio usitatos in Ecclesia codices, Vulgatamque lectionem Scripturas ad asdificationem plebis, noluit a Christianis repudian tanquam adulterina additamenta, aut mimorum arto contexta. In tur, coinmunem edilionem ac lecliones usitalas sequilur : in (.omis vero, id est, in disputationc majori. Hebraica veritate slipatus, et suorum circumdatus agminibus, interdum linguœ peregrina quœrit auxilia. Quod ita testatum habemus ab Hieronymo prœfatione Quœstionum Hebraicarum in Genesim. Sciendum tarnen in Homiliis etiam Origenis bene audiri Hebraicam veritatem, ac saepius praîferri Septuaginta Seniorum interprelalionibus. Homilía secunda in Cántica canticorum cum reciiasset Orígenes haec verba Proverbiorum xxvii, 10: In domuni fratris lui ne

homiliis igitur suis, quas ad vulgum loqui- A Hebrxam observare veritatem, sciendum est

principa nomen significare caput. Itaque licebit hunc assignare sensum: Moses cxlum et terrain, qux prima sunt entium visibilia, caput vocat, etc.; deinde singula discutiens de verbo creavit, in primo Geneseos versu, haec in primis notare studuit: Verum si Hebraicam dictionem diligentius excutere velimus, repcriemus earn vocem non simpliciter significare, fecit, sed condidit, in conspectum nostrum dédit, et demonstravit; qux omnia quodammodo decent, quod earn, cum prius non fuerit, nee ex prxjacente materia constituent, et videndam exibuerit. Nam quod

intres infelix, in ultimam vocem, infelix, sic В Septuaginta Interpretes inquiunt, fecit, eerie

observatum voluit. Pro со quod Septuaginta, infelix, interpretati sunt, Aquila, Hebrxam exprimens veritatem, àfpoixôv posuit. Homiali quoque undécima in Jeremiam manifests est assertor Hebraeorum voluminum, in tantum ut ea vocet exemplaria certiora atque veraciora, habita etiam ratione ad versionem LXX Inlerprelum. Duplex quippe, inquit, Scriptura est. Nam in multis exemplaribus continetur: Non profuí, ñeque profuit mihi quisquam (Jerem. xv, 10.) In his vero qux exemplaria veriora sunt, et cum Hebrxis consonant, habetur: Non debui, ñeque de

occasionem quibusdam magni erroris obtulere. Faceré ctenim de his prxdicant, qux ex quadam materia producuntur, ut ex ferro faix, et alia qux nobis artificus efficiunt. Hinc quidam in hunc errorem provoluti sunt, ut vociferarent, Mosen ab ¿*Egyptiis edoctum, credidisse ex prxjacente materia hoc Universum conditum, eamque sententiam statim in sui operis initio nobis inculcare, cum uiafur verbo, fecit, (Gen. i, 7, 16, 25). Horum impudentiam cum ignorarent Septuaginta Interpretes, prxsentcm locum per verbum, fecit exposuere, cum satius fuisset aliter exposi

buit mihi quisquam. Oportet igitur et quod С tum esse, et per verbum, quod Hebrxo per

in usu est, atque in ecclesiis legitur, exponere, et hoc quod in Hebrxis codicibus invenitur, intactum non prxterire. Et post pauca: Quia autem el alia nobis expositio residua est, propter exemplaria certiora, in quibus continetur: Non debui, neque debuit mihi quisquam, et hunc locum consider emus. Qui plura desiderarit, ut persuasum habeat Origenem in omnibus agnovisse auctoritalem Hebraicorum voluminum, legat libros ejusdem contra Celsum, et tomos Commentariorum in Matthaeum. Nunc unus pro aliis omnibus Grsecis Patribus veniat ad probationem

omnia responderet, sicut Mosern egisse constat, qui eo verbo quod ponit, quasi reluctatur summa vi Ulis qui materiam inducebant, ostendens evidenter earn non prxjacuisse, lino ccelum, terram, abyssumque anlecessisse materiam commonstrat, dum ex his mundi ornatum processisse, poi>ulum sux fidei commissum erudit. Quanta sunt in hac Procopiana expositione, quse veritatem Hebraeorum voluminum commendant; quanta econtrario, quae translationem Septuaginta Interpretum explodunt? Ne quis tarnen sibi soli doctus, nobis vero mullum indoctus propu

nostrœ assertionis Procopius Gazœus sophi- D gnator LXX Translatorum, existimet, Pro

sta, qui Commentarios in Octateuchum ex vetustissimis orthodoxorum Patrum aliorumque scriptorum enarrationibus accuratissimo concinnavit, et sententias eorum in unum corpus ac perpetuum interpretationis contextum delibavit. Hie itaque Graecus scriptor, ad primum Geneseos verbum, Hebraicam agnoscit veritatem, parumque abest quin LXX Interpretibus succenseat ob occasionem erroris quam praebent illi in sua translatione Scripturarum. At si velimus, inquit

copium unico hocce loco tribuisse auctoritatem exemplaribus Hebraicis sacrorum Bibliorum, legat ejusdem Commentarios in caput undecimum Geneseos (vers. 10), ubi scriptum reperiet: Sem fuit filius centum annorum, et genuit Arphaxad, biennio post diluvium. Hebraica Veritas habet, Selam genitum esse ab Arphaxad. Qux deinde in medio ponuntur, obelisco signata visuntur. .binions igitur, qui vocatur, Cainani jugulata est obelisco progenitura; quia nulla fuit in

« PoprzedniaDalej »