Obrazy na stronie
PDF

non dubito, etc. Nam alioquin descriptam A ritus sancti, non tamen in capita ac paragra

[merged small][merged small][ocr errors]

rum presbyter, primus in censum veniat inter B in editione Hieronymi, diligens et ipse scriptnr

eos qui testimonia Scripturarum recitant juxta editionem Hieronymianam de fontibus Hebraicis derivatam. Ille igitur lib. I Comm. in Leviticum, postquam attulisset versiculum 30 capitis Iv juxta Septuaginta Interpretes: Et tollet et ponet sacerdos sanguinem peccati digito super cornua altaris holocaustomatis, subdidit statim isthæc de Hebraica translatione : Quod Hieronymus simili sensu edidit dicens: Tolletque sacerdos de sanguine digito suo tamgens cornua altaris. Iterum ad caput xix, vers. 12, ejusdem Livitici translationis. Hieronymianæ ita recordatur : Unde dicens,

conservavit in duodecim prophetis. Ex Hesychiano illo usu nonnihil laudis accedit Hieronymianæ editioni Scripturarum : sed omnem commendationem excedit quod de ea, vel ex eadem translatione Hebraica scriptum reperitur in commentariis Augustini. Modo eam citat cum honorifica auctoris commemoratione ; nunc utilitatem et facilitatem ejus prædicans, obscuriorem et intricatam LXX Interpretum editionem abjicit. ex illa denique Hieronymiana libros integros Christianæ pietati non parum profuturos contexit. Cum lib. iv de Doctrina Christ. cap.

Non levabitis momen in injusto, addidit : et C 7, num. 15 et 8eqq., respondet male doctis

[merged small][merged small][ocr errors][merged small][merged small][merged small]

Qui dormitis in lectis eburneis; Et lascivitis in stratis vestris :

Qui comeditis agnum de grege, Et vitulos de medio armenti.

De eisdem vero verbis ita disserit S. Augustinus num. 18 ejusdem cap. 7 jam laudati de Doctrina Christ. : Jsta sex membro tres bimembres circuitus ediderunt. Non enim ait, « Qui separati estis in diem malum, qui appropinquatis solio iniquitatis, qui dormitis in lectis eburneis, qui lascivitis in stratis vestris, qui comeditis agnum de grege, et vitulos de medio armenti. » Si ita diceretur, esset quidem et hoc pulchrum, ut ab uno pronomine repetito singula sex membra decurrerent, et pronuntiantis voce singula finirentur : sed pulchrius factum est, ut eidem pronomini essent in bina subnexa, quæ tres sententias explicarent: unam ad captivitatis pronuntiationem, qui separati estis in diem malum, et appropinquatis solio iniquitatis : alteram ad libidinem, qui dormitis in lectis eburneis, et lascivitis in lectis vestris : ad verocitatem vero tertiam pertinentem, qui comeditis agnum de grege, et vitulos de medio armenti : ut in potestate sit pronuntiantis, utrum singula finiat, et membra sint sex, an primum et tertium et quintum voce suspendat, et secundum primo, quartum tertio, sextum quinto commectendo, tres bimembres circuitus decentissime faciat, etc. Quid manifestius dici poterat ad comprobandam distinctionem versuum in nostra editione usurpatam ? Habes in iis quæ superius a nobis allata sunt, tria cola, sex commata prophetiæ Amos. Sex item Augustinus agnoscit membra, ac tres bimembres circuitus, qui totidem sententias explicant. Si quis ergo criticorum in hac Canonis Hebraicæ veritatis editione voluerit aliquid reprehendere, consulat Opuscula Hieronymi et Augustini, suam conscientiam recolat, videat ordinem textumque sermonis, et tunc nostro labori, si potuerit, detrahat. Sunt et alia loca bene multa in quibus Hieronymi translatio Hebraica recensetur ab Augustino. Quindecim, ni fallor, occurrunt in libris Quæstionum in Heptateuchum : nec in illis ambiguum quid nisi raro proponitur, quod aliqua veritate Hebraica non solvatur, ut ipsius Augustini verbis utar, quæ leguntur quæstione 152 in Genesim. Longum esset ac fastidiosum lectori studioso, si ex ordine singula hæc replicarem: indicabo tamen bre

D tissimam fuisse Augustino,

A viter quæstiones 20 et 54 in Deuteronomium ;

7, 15, 19, 24, 25, in librum Josue; 16, 37, 47, 56, in Judices, ubi sanctus Augustinus interpretationis ex Hebræo auxilia quærit, tanquam ejus quæ majorem præbeat lucem ad intelligentiam Scripturarum. Unum instar omnium sit nobis testimonium illud, quod ex Deuteronomii capite decimo quarto vers. 28 et 29 sumptum, proponit solvendum lib. v, qu. 20, in idem Deuteronomium. Recitato igitur LXX Interpretum contextu sacro, subjungit nonnulla de decimis quæ quæstionem hujus loci pepererunt ; sicque accedit ad ejusdem difficultatis solutionem: Sed obscure

B positum est, quia non est distincta ista decima

ab illa, quam voluit cum Levitis in eo loco manducari, quem Dominus elegisset templo suo. Sed in ea interpretatione, quæ est ex Hebræo, apertius hoc distinctum reperimus. Ait enim. Anno tertio separabis aliam decimam ex omnibus, quæ nascuntur tibi eo tempore, et repones intra januas tuas, venietque Levites, qui aliam non habet partem nec possessionem tecum, et peregrinus et pupillus et vidua, qui inlra portas tuas sunt, et comedent et saturabuntur, ut benedicat tibi Dominus Deus tuus in cunctis operibus manuum tuarum, quæ feceris (Deut. xiv, 28, 29.) Primo

C hoc ipsum planius est quod ait, Anno tertio:

intelligitur enim uno amno intermisso : in Septuaginta autem, quoniam Post tres annos dixit, incertum est utrum eos medios esse voluerit ut quinto quoque anno fieret. Deinde cum ait, et separabis aliam decimam, satis ostendit extra esse illam, quam voluit eum ipsum qui offert, manducare cum suis et Levitis in eo loco, quem Dominus elegisset. Et hanc enim aliam decimam intra jamuas suas eum pomere præcepit, non ad eum locum deferre, ubi Dominus se voluit invocari, etc. }£x unico illo loco manifestissime demonstratur, interpretationem Hieronymi probaqui eam citat tanquam planiorem, ac sensui Scripturarum assequendo maxime accommodatam : in Septuaginta autem multum obscuritatis agnoscit, et pleraque perplexa, quibus elucidandis succurrat interpres Hieronymus necesse sif. Breviter ista transcurrimus, ut ex Speculo S. Augustini ampliorem accersamus probationis nostræ splendorem, quia nihil ad causam Hieronymianæ versionis est po

tius. Quid sit vero Speculum Augustini, Possidicens: Quique prodesse omnibus volens, et volentibus multa librorum legere et non valentibus, ex utroque divino Testamento, vetere et novo, præmissa præfatione, præcepta divina seu vetita ad vitae regulam pertinentia excerpsit, atque ex his umum codicem fecit; ut qui vellet legeret, atque in eo vel quam obediens Deo, inobediensve esset, agnosceret, et hoc opus voluit Speculum appellare. Hujus Operis lectionem commendans postea Cassiodorus lib. de Institutione divinarum litterarum cap. 16, de eo ita scribebat: Liber ejusdem (Augustini) quasi philosophiae

dius in ejus Vita cap. 28 aperte declaravit, A moriæ commendare volebant, lectionis LXX

moralis, quem pro moribus instituendis atque B

corrigendis ex divina auctoritate collegit, Speculumque nominavit, magna intentione legendus est. Talem librum philosophiæ moralis, quem omnibus Christianis prodesse voluit Augustinus, unde excerptum putas ? Ex Septuaginta, an ex Hebraica Hieronymi interpretatione ? Certe LXX Interpretum assertor quandoque fuit Augustinus etiam adversus Hieronymum, quem obtentu ecclesiasticæ futuræ perturbationis ab studio Hebraica interpretandi deterrere volebat. At Hieronymianiæ translationis splendore, fide, facilitate, ac utilitate tandem perculsus, potius ex ea maximo emolumento edocendas, quam magno scandalo plebes Christi perturbandas intellexit. Egregium propterea opus speculi, quod memoria maxime tenendum erat, totum de nova Hieronymi interprelatione contextum Latinis Ecclesiis, suisque præsertim Africanis edidit : nihil deinceps

sacerdotio metuens, etiamsi fidelibus ingereret multa ab Hieronymo longe aliter posita, quam erat omnium sensibus memoriæque inveteratum, et tot ætatum successionibus decantatum. Quis crederet Psalterio ex Hebraicis prognato locum in Augustini Speculo concedendum, et senis linguam ibi esse

Interpretum, qui jurat proximo suo, et non decipit, tanquam veteris prorsus obliti, novam istam de fonte Hebraico derivatam, Jurat ut se affigat, et mom mutat, animis imbiberunt. Utque omnes libros Testamenti veteris protocanonicos uno verbo comprehendam, repudiatis ex integro Septuaginta Interpretibus, Canonem Hebraicæ veritatis susceperunt Ecclesiæ Latinæ, una cum Speculo sancti Augustini Hipponensis episcopi. Nihil in hoc opere posuit sanctus antistes, quod e pura Hieronymi translatione Hebraica, hoc est, e Canone Hebraicæ veritatis non manarit : præter nonnulla scriptorum vitia, quæ modo e nostra Canonis editione emendari possunt in Speculo, uti et nos nonnulla in Canone emendavimus moniti ab Speculo sancti Augustini. Habes igitur, Christiano lector, permultas sententias sacræ Scripturæ recitatas ex Hieronymi franslatione apud sanctum Augustinum : habes et opus integrum juxta eamdem interpretationem conditum, in quo major pars Canonis Hebraicæ veritatis conservata est. Aliam denique nec mediocrem capiet utilitatem, qui ex Canone Hebraicæ veritatis numerum versuum mendose adeo expressum in antiquis editionibus

G Speculi infinitis locis restituere voluerit. In

nova similiter editione domini nostri Blampin dissonantes numeros in mss. codicibus designatos emendare, ac proprium valebit reponere numerum, eum nempe quem sanctus Augustinus definivit, versionem Hieronymianam per cola ac commata divisam imitatus. Exempla sumanus ex Psalmis, ubi primum notis suis monet nos domnus Blampin, quomodo ad fidem mss. codicum restituere curaverit numerum versuum mendose expressum in prioribus editionibus Speculi. Columna 694 hujus Operis, sic legimus scriptum : « In psalmo xxvi, vers. 1 : Lux mea

mutandam ? Nam veteri Psalmorum editioni D Dominus, et salutare meum, quem timebo ? Psalmo xxvii juxta Hebræos, hoc modo su- A femorams (ibid. 5) : sex namque versus de

atque adeo modulationi assuetæ Christianorum aures, universæque Latinorum Ecclesiæ, novitatem alterius sustinentes, linguam quodammodo mutasse videntur. Ita psalmo secundo vers. 23 et 24, in Vulgata editione vers. 12, pro Apprehendite disciplinam, mequamdo irascatur Dominus, et percatis de via justa ; legebant in Speculo Ecclesiæ Africanæ et Latinæ linguæ homines, Adorate pure, me forte irascatur, et pereatis de via. Pari modo qui præcepta divina ex psalmo xiv, 4, me

Dominus fortitudo vitæ meæ, quem formidabo ? Et post quatuor versus, Si steterim? adversum me castra (ibid. 3), etc. ; « In notis autem, littera e, optime hæc observata sunt : « In prius editis, Et post tertius versus. Reponimus ex mss., Et post quatuor. » Restituit igitur nova editio Speculi ordinem ac numerum versuum, prout legebantur apud veteres, sed nonnullæ scriptorum mendæ castigandæ veniunt in Speculo, ut sequens Canonis nostri contextus manifeste declarat. periora verba a nobis edita leguntur:

Dominus lux mea, et salutare meum, quern timebo ? Dominus fortitudo vitæ meæ, quem.formidabo ? Cum appropinquarent mihi maligni, ut comederent carnem meam : IIostes mei et inimici mei, ipsi impegerunt et ceciderunt. Si steterint adversus me castra, Non timebit cor meum. Lectionem itaque, quem formidabo ? sequuntur quatuor versus usque ad illud. Si steterint, etc. Hoc minime assecuti Lovanienses theologi putarunt designatam esse in Speculo S. Augustini distinctionem versiculorum, quæ in Vulgata Latina hodierno usu recepta est : unde tertium versum psalmi xxvi vel xxvii apud Hebræos, eodem ordine in exemplaribus Augustini scriptum esse arbitrati, posuerunt, Et post, tertius versus : Si steterint, etc., cum non tertius versus esset apud veteres Patres, sed potius septimus numeraretur, uti fidem faciunt Canonis Hebraicæ veritatis libri mss. Porro in nova editione Speculi duo priores versus ejusdem psalmi nullum debent habere punctum interrogandi, quia manifestissime apparet sensum hujus Scripturæ non esse interrogantis, sed

[ocr errors]

currunt cum suis kitteris alphabeti Hebraici, id est, gimel, daleth, he, vav, zaim, heith, nec a quocunque scriptore pauciores numerari possunt. Hie igitur loci castiganda est nova nostra editio operum sancti Augustini, cujus Speculum qui exegerit ad Canonem editum Hebraicæ veritatis, sexcenta deprehendet, quæ adhuc emendatione indigeant. Nos vero ire pergamus ad ea quæ sunt præsentis instituti. Post Augustinum, qui unus pro omnibus esse poterat ad probationem propositæ assertionis nostræ numero tertio, absque injuria non reticeremus de insigni auditore Hieronymi Philippo ; hic namque coætaneus scriptor praecipuos suo præceptori honores addidit, cum suis in Jobum Commentariis versionem Hieronymianam ex Hebræo solam edisserehat. Ne quis vero in dubium revocet Commentarios Philippi, propter idem opus quod nomine Bedæ editum circumfertur, meminerit Gennadium in Catalogo Virorum Illustrium ista de Philippo litteris ac memoriæ tradidisse: Philippus presbyfer, optimus auditor Hieronymi, Commenfafus in Job edidit sermone simplici libros, etc. Genuinos illos Philippi Commentarios ex parte descri

affirmantis prophetæ, quod Dominus sua sit C ptos retinet codex monasterii nostri Cor

lux, et fortitudo vitæ ipsius, quem timere se dicit. Principium quoque psalmi perturbatum est in Speculo, ubi voces istæ, Lux mea, præcedunt vocem, Dominus. Nec solum in sententiis emendandum est Speculum e Canone Hebraicæ veritatis ; sed in numeris etiam versuum ab Augustino designatis. Pessine quidem psal. xxxiii post versum decimum quintum legebatur in editis, Et post, quartus versus, quod ad fidem mss. codicum ita mutat nova editio : Et post, septem versus. At, ut verum fatear, superest adhuc lectio paululum depravata : seae enim, non septem

beiensis ante non gentos annos in membranis robustissimis sive densissimis exaratus, qui in bibliotheca San-Germanensi habet numericam notam 660. Totus libri Job sacer contextus in hoc exemplari scriptus est litteris uncialibus : interlineares vero Philippi Commentarii Longobardicis characteribus sunt adjecti : quibus, ni fallor, satis explorata nobis est ætas ms. codicis. Eadem manu, eisdemque characteribus Longobardicis isthæc scripta leguntur in fine Commentariorum : Hæc inferprefafio excerpta est de expositione Philippi. In his igitur excerptis et

versus sunt ab illo versu, quaere pacem, et D Epitome expositionis Philippi presbyteri in amara dulcia esse videntur, quod in editis A tusfa translatio dissomat, quia quod iu hac de

persequere eam (Psal. xxxuii, 15), ad istum usque, juxta est Dominus contritis corde (ibid. 19). Quamobrem in Speculo legi necesse est: Et post, sex versus. Nulla autem cum fuerit ambiguitas in distinctione versuum psalmi Cxi, qui singulos suos versus juxta numerum Hebraicarum litterarum partitos retinere debet, miror quomodo in opere Speculi numerentur solummodo quinque versus ab istis verbis, volet nimis (Psal. cxi, 1) usque ad illa, Bonus vir clemens et

PATROL. XXVIlI.

[merged small][ocr errors]

apud Hieronymum Commentariis legitur capite vi, vers. 6 Jobi, non apparet apud Philippum Hieronymi optimum auditorem. Unde colligas Hieronymi coætaneum scriptorem non aliam in suis opusculis translationem Latinam sibi proposuisse exponendam, nisi Hieronymianam illam novam, quam superius dicebamus in Speculo S. Augustini conservatam. Præter integrum Jobi textum, multas Scripturarum sententias ac prophetarum sermones recitat Philippus juxta editionem novam sui magistri, ut est illud comma omissum a LXX Translatoribus in fine capituli ii Isaiæ prophetæ : Quiescite ab homine cujus spiritus in maribus ejus est : quia excelsus reputatus est ipse (Isa. II, 22). Hac sententia utitur Philippus in editis omnibus Commentariis, cum de Christo interpretatur illa verba Job cap. xxvii, 3: Quia donec superest halitus in me, et spiritus Dei in maribus meis. Plura congerere in promptu erat ex Procopio etiam Gazæo ; sed longitudinem fugio in re satis superque demonstrata. IV. Dixi in Ecclesia Romana receptam fuisse tempore Gregorii. Magni utramque Scripturarum editionem, et veterem, et novam Hieronymianam. Nam licet omnes Ecclesiæ Christi primas partes tribuerent illi translationi, quam de fontibus Hebraicis derivatam noverant, propter antiquitatem tamen Vulgatæ Italicæ versionis, noluerunt prorsus studium ab eadem abjicere, caute pedetentim omnia facientes, ut quod senescebat, suapte ad interitum veniret. Usum autem utriusque Latinæ interpretationis docuit nos ipse Gregorius Magnus epistola dedicatoria, sive præfatione Moralium expositionum in Job ; ait enim ad finem : Novam vero translationem dissero, sed ut comprobationis causa exigit, nunc novam, mumc veterem per testimonia assumo: ut quia sedes apostolica (cui auctore Deo praesideo) utraque utitur, mei quoque labor studii ex utraque fulciatur. Pro textu habebat novam, id est Hieronymi, translationem, ad cujus tantum comprobationem vetus alia ab eo usurpabatur. Quantum vero auctoritatis attribueret Hieronymianæ super Italam, aperte declaravit lib. xx Moralium, cap. 23, ubi expositione sua hunc Jobi locum illustrat: Mutatus es mihi in crudelem, et in duritia manus tuae adversaris mihi (Job xxx, 21). Longe, inquit, ab hac sententia ve

[merged small][ocr errors][ocr errors]

Deo dicitur, hoc in illa de adversariis et persecuforibus memorafur. Sed tamem quia hæc mova translatio ex Hebraeo mobis Arabicoque eloquio cuncfa verius fransfudisse perhibefur, credendum est quidquid in ea dicitur : et oporfef ut verba illius mostra expositio subiiliter rimetur. Ait ergo : Mufatus es, etc. Ita Magnus ille Gregorius, Ecclesiæ catholicæ lumen, summorumque pontificum decus et exemplar. Quem si fuissem aliquoties imitatus in laude Hieronymianæ translationis, dicendo eam nobis verius cuncta transfudisse, ac credendum quidquid in ea legitur scriptum : Deus bone ! quantos sustinuissem impetus et furores $ciolorum hujus temporis, qui me temeritatis insimulare alicuhi ausi sunt, quod dixissem Ecclesiam Romanam nunquam discessisse a Vulgata Latina, in rebus etiam chronologicis. Sed apage a nobis hujusmodi scriptores, qui Iberias nænias libris authenticis præferunt, nec judicium Ecclesiæ Dei suorumve pontificum nobiscum consectantur. Matrem omnium Ecclesiarum, cui, auctore Deo, præsedit Gregorius, 'cæteræ omnes Latinæ secutæ sunt, novam ex Hebræo editionem Scripturarum suscipientes, eo quod inter omnes longe præstaret. Clariorem esse in verbis, ac veraciorem in sententiis, nullus antiquorum negare visus est: unde legimus apud Isidorum Hispalensem lib. I de Offic. Eccl. cap. {2: De Hebræo autem in Lafimum eloquium tantummodo Hieronymus presbyter sacras Saripfuras convertit : cujus edifione generaliter omnes Ecclesiae usquequaque ufumtur, pro eo quod veracior sit in semfemfiis, et clarior im verbis. Cum talis fuerit interpretatio Hieronymi, ut definitive pronuntiat Isidorus, mirum quid est, si veterem obscuriorem in verbis, in sententiis non adeo veracem omnes Ecclesiæ repudiarint ? De usu itaque Hieronymianæ translationis recepto apud omnes Ecclesias, adeo constans est Gregorii ac lsidori testificatio, ut frustra, quod Italos ac Ilispanos spectat, idipsum aliorum scriptorum sententiis affirmaremus. Ad nostrates igitur properandum est, quia fidem etiam Gallorum postulat articulus sequens. V. Gallicani Psalterii nomen tulit Psalmorum liber ab Hieronymo iterum emendatus, editusque cum obelis et asteriscis: hoc vero nomine appellata est posterior illa editio

« PoprzedniaDalej »