Obrazy na stronie
PDF

mus in fine lib. ii Apologiæ adversus Rufinum : A mum petitur ex silentio sancti Hieronymi

Psalterium quoque, quod certe emendatissimum juxta Septuaginta Interpretes nostro labore dudum Roma suscepit, rursum juxta Hebraicum vertens, præfatione munivi, etc. Plura adhuc videsis in admonitione nostra ad utrumque Psalterium Hieronymi. Romanum et Gallicanum hodie nuncupatum. Dedit etiam S. Hieronymus Latino sermoni alios Scripturæ sacræ libros juxta Septuaginta interpretationem, quos obelis et asteriscis distinxit. An vero singula volumina Instrumenti veteris hoc modo converterit in Latinum, seu potius emendaverit ex Origenis

qui, cæteris omnibus prætermissis, sex tantum librorum juxta Septuaginta emendatissimorum (jam enim reliquos libros amiserat fraude cujusdam) meminit adversus Rufinum, et aliquot locis præfationum in suam editionem ex Hebræo. Sex volumina speciatim ab eo recensita ista sunt, liber Job, liber Psalmorum, libri tres Salomonis, Proverbia, Ecclesiastes, Cantica canticorum, et liber Paralipomenon. His exceptis, nullum alium Scripturæ sacræ librum, ut sciam, dicit in præ

fationibus se eum Latine tradidisse emenda* tum juxta LXX cum obelis et asteriscis. Dein

Hexaplis, nonnihil ambiguum videtur. Pro B de idem manifesto probari videtur ex quaconversos ac A transgulatum, Græce convertendum tradidit.

eo maxime faciunt quæ leguntur multis in locis ejus scriptionum, ubi generatim de omnibus libris versionis LXX id affirmare visus est egregius ipse Doctor: nam lib. II Apologiæ adversus Rufinum vindicat se ab ejusdem rephrehensione et objectis, dicens : Egome contra Septuaginta Interpretes aliquid sum locufus, quos ante ammos plurimos, diligentissime emendatos, meæ linguae siudiosis dedi, quos quotidie in conventu fratrum edissero, quorum Psalmos jugi meditatione decanto ? etc. Idem legimus præfatione in Paralipomenon libros. In epistola 28, ad Lucinium, ita quoque scribit de Septuaginta Interpretibus Latine redditis Septuaginta Interpretum editionem et te habere non dubito, et ante annos plurimos diligentissime emendatam studiosis tradidi. Emendatam tantum hic dicit editionem se tradidisse Latinis: at in epistola 135, ad Sunniam et Fretelam versionem appellat: Kotvi, autem ista, hoc est communis editio, inquit, ipsa est quae et Setfuaginta. Sed hoc interest inter utramque, quod «o*vâ pro locis et temporibus, et pro voluntate scriptorum, vetus corrupta editio est. Ea autem quæ habetur in 'E£aTrXois, et quam nos vertimus, ipsa est quae in eruditorum libris incorrupta et immaculata Septuaginta Interfrefum franslatio reservatur. Sed rursus lib. iii Apologiæ adversus Rufinum nomine emendationis auditur: Mihi mom licebit, post Septuaginta editionem, quam diligentissime emendatam ante ammos plurimos meæ linguæ hominibus dedi, etc. Hæc sunt præter alia quibus probari potest ex ipso Hieronymo, cuncta editionis Græcæ volumina ab eodem fuisse Latine conversa seu emendata juxta Hexaplorum veritatem. Contra vero militant plurima eaque validissima argumenta. Pri

[blocks in formation]

Interpretum, Latine fuisse Græcæ fidei redditos ab Hieronymo. Verum inspectis diligentius Augustini ac Hieronymi ultro citroque datis epistolis, exploratum nobis est, Hieronymum universa Scripturarum Veteris Jnstrumenti volumina, emendata juxta Hexaplorum fidem, Latinis tradidisse : etsi paucissima, nebulonis cujuspiam fraude aliisve temporum injuriis, ad posteros pervenerint. Monebat anno Christi 404 Augustinum Hieronymus, vetera editionis LXX Interpretum exemplaria emendata, de Græco 5in Latinum transtulisse linguæ suæ hominibus. Quare hanc Hieronymi translationem

Quarto petentibus Chromatio et Heliodoro episcopis, libros Salomonis ex Hebraica veritate convertit in linguam Latinam. Quinto recurrens ad principium Canonis, librum Geneseos, et reliquos Pentateuchi interpretatus est, obsecrante Desiderio suo. Libros denique Josue, Judicum, Ruth, ac Esther Eustochio virgini negare non potuit: uti nec Paralipomena Chromatio. Sed ut tempus suum singulis voluminibus, quantum scire nobis licet, præfinitum sit, hisce notis ac characteribus chronologicis illud designare curavimus.

Ante alios igitur libros Canonis Hebræi, La

seu emendationem editionis septuaginta, ad B tine primum edidit volumina Samuelis et Ma

se transmittendam postulat Augustinus anno sequenti : Deinde nobis, inquit epist. 82, mittas, obsecro, interpretationem tuam de Septuaginta, quam te edidisse nesciebam, etc.; ad quod respondet Hieronymus epist. 94, apud Aug. {72: Grandem Latini sermonis in ista provincia notariorum patimur penuriam : et idcirco praeceptis tuis parere non possumus, maxime in editione Septuaginta, quæ asteriscis verubusque distincta est. Pleraque emim prioris laboris, fraude cujusdam, amisimus. Hæc perpaucis annis ante obitum suum scribebat S. Hieronymus, anno scilicet 416 ineunte. Unde procli

lachim, quæ hodie quatuor Regum libros vocamus. Quod statim persuasum erit lectori studioso, ut præfationem huic editioni præfixam perlegere voluerit. Nam prologus iste in libros Regum dicitur Principium galeatum, quod possit omnibus libris, quos de Hebræo Hieronymus vertebat in Latinum, convenire: Hic prologus Scripturarum, inquit, quasi galeatum principium, omnibus libris, quos de Hebræo vertimus in Latinum, convenire potest. Galeatum dicit principium, quod caput suarum versionum defenderet adversus æmulos suos: sive quod priori translationi suæ ex He

ve est credere, ab eo minime restituta fuisse C bræo præfixa sit, et quasi generalis prologus

volumina illa, quæ de Septuaginta editione fraus ipsi suppilarat. Ita res si se habuerit, nihil mirum est quod e tot voluminibus de Græco in Latinum eloquium conversis, sex tantum nobis supersint. Cæterum librorum hujusmodi editionem cum asteriscis et obelis, intra quinquennium perfectam esse oportet, ab anno Christi scilicet 385 exeunte ad annum 300 vel 391 ineuntem, quia anno Domini 391 posterior translatio Jobi et Salomonis absoluta fuit ab eodem Hieronymo, ut infra dicetur. Præpostero similiter ordine atque confuso,

in Scripturas a se versas præmittatur. Idipsum manifeste declarant ejusdem prologi verba isthæc : Lege ergo primum Samuel et Malachim meum, inquam, meum. Quidquid enim crebrius vertendo et emendamdo sollicitius et didicimus, et tenemus, nostrum est. Primum legi voluit volumina Regum, quia hac ante cætera converterat de Hebræo in Latinum sermonem : aliter utique dicturus, si quæ aliæ veteris Instrumenti interpretationes præcessissent. Exemplaria hujus prioris translationis Romæ inveniebantur apud Domnionem ante annum Christi 393, quo scripta perhibetur epistola

ut antea monuimus, Canonem Hebraicæ ve- D 52, ad Pammachium ; ubi conceptis verbis id eumdem Graecum et Latinum, et veterem edi- A lumina, Latinitate donavit, ut testis est præ

ritatis Latine interpretari cæpit, et, Christo adjuvante, complevit. Non enim a primo usque ad novissimum juxta ordinem quo ibidem leguntur; sed ut potuit et ut rogatus fuit, ita libros Hebræorum in Latinum sermonem transtulit. Samuelis et Malachim volumina primo φιλοτονωτάταις Paulæ ejusque filiæ Eustochio τροσεφόνησε. Secundo prophetas omnes majores atque minores sedecim eisdem delegavit. Tertio circa idem tempu8 Sophronio roganti Psalterium de Hebræo

affirmavit Hieronymus: Miseram, inquit, quædam τῶν ύπομνημάτων in prophetas duodecim sancto Patri Domnioni, Samuel quoque et Malachim, id est, quatuor Regnorum libros, etc. Et ne longius evagari contingat, quid de Jobo, quid de sedecim prophetis ibidem dictum legamus, breviter afferre non abs re sit. De Jobo quidem ita habet eadem epistola ad Pammachium : Transtuli nuper Job im linguam nostram ; cujus exemplar a sancta Marcella, consobrima tua, poteris mutuari. Lege tionem nostræ translationi compara ; et liquido pervidebis, quantum distet inter veritatem et mendacium. De propbetarum voluminibus prius meminerat his verbis: Libros sedecim prophetarum, quos in Latinum de Hebræo sermone verti, si legeris, et delectari te hoc opere comperero, provocabis nos etiam caetera clausa armario nom temere. Armario clausa tunc temporis tenebat præter jam dictas versiones, Psalmorum translationem Sophronio nuncupatam, et libros Salomonis, quos diximus dedicasse Chromatio et Heliodoro. Cætera volumina veteris Testamenti nondum erant de Hebræo Latine conversa : scribat anno Christi 392, quando contexuit catalogum de Scriptoribus Ecclesiasticis, se Instrumentum vetus juxta Hebraicum transtulisse. Quæ si non nemo de singulis libris intelligenda putavit, multum a vero eum discedere necesse est: quia ex epistola ad Lucinium, et ex præfatione in librum Josue exploratum habemus, Pentateuchi translationem, atque trium aliorum voluminum, quorum in eodem prologo meminit, non fuisse absolutam ante exitum S. Paulæ matris, id est, annum Christi 404. Liber item Ezræ editus dicitur in præfatione aliquanto tempore post exemplaria

quamvis ipse B quam diximus scriptam ad

fatio ad Domnionem et Rogatiamum : librum aulem Geneseos dedisse Desiderio post decimum quartum annum Theodosii principis, plane liquet ex epist. 154, modo consentiamus eumdem esse Desiderium, cui propter nominis vaticinium gratulatur tam in hac epistola quam in præfatione ad Genes. Præterea de Hebræo Genesim vertit priusquam librum edidisset de Optimo genere interpretandi, in quo multa collegit de veteri Testamento, quæ in LXX non leguntur. Plura tandem de Opusculis Hieronymi repetita, aut certe similia dicta reperiuntur epistola 154 et 52, Pammachium anno Christi 293. Quatuor reliquos Pentateuchi libros variis distractus occupationibus absolvere non potuit ante annum Christi 404 vel 405. Quod ipse nos docuit præfatione in Josue, dicens : Tandem finito Pentateucho Moysi, velut grandi femore liberati, ad Jesum filium Nave manum mittimus. Et infra : Caeterum post sanctæ Paulæ dormitionem, cujus vita virtutis exemplum est, et hos libros, quos Eustochio virgini megare mom potui, decrevimus, etc. Id ergo post obitum sanctæ Paulæ scribebat Hieronymus: unde apparet translationem totius Pentateuchi non fuisse per

prophetarum , moram enim attulit huic trans- C fectam nisi post annum Christi 404, quia cum doctioribus viris epistolam 101 scrip- A pulsus Latine reddidit, non ambigit suam

lationi Hieronymus, quam per tres annos continuos petierunt scribendo et rescribendo, insignes illi Domnion et Rogatianus. Libros itaque Samuelis et Malachim immediate subsequitur versio Jobi : Jobum autem excipit sedecim prophetarum translatio. Deinde Psalterium ac libri Salomonis. Universa hæc volumina Scripturarum de Hebræo in Latinum transtulerat Hieronymus anno Christi 392, quo edidit librum de Viris Illustribus. Eodemque tempore Sophronius ejus familiaris de Latino in Græcum eloquium nonnulla ex his converlerat. Sophronius, vir apprime eruditus, inquit

S. Doctor in catologo Scriptorum Ecclesiasti- D

corum, Opuscula mea in Graecum elegamti sermone translutit: Psalterium quoque et prophetas, quos de Hebræo in Latinum vertimus. Ea sunt quæ usque in jam dictum annum Theodosii principis decimum quartum et Christi 392, de Hebræo in Latinum sermonem, et de Latino in Græcum translata erant ab Hieronymo ac Sophronio. Ab anno autem 392 ad annum Christi 394 editus videtur liber Ezræ, ac liber Genesis: nam Ezram brevi temporis intervallo post edita prophetarem vo

sancta hæc vidua vita excessit vii Kal. Febr., Honorio Augusto sexies et Aristæneto consulibus, id est, 26 januarii anni 404. Tanto autem moerore luctus exagitatus est et confectus Hieronymus, ut absque translatione libri Paschalis a Theophilo editi, nihil aliud divini operis per longum temporis spatium scribere potuerit. Ex quo mon obscure significatur, 0ctateuchi translationem, cujus meminit in epistola 28, ad Lucinium, absolutam fuisse anno Christi 404 exeunte, vel anno 405 currente. Postremo librum Paralipomenon edidit juxta Hebræum anno Christi 396: maturius enim huic translationi tempus assignari non potest, quia in præfatione perfecta illa versio dicitur post epistolam 10, de optimo genere interpretandi: Scripsi nuper, inquit Hieronymus, librum de optimo genere interpretandi, ostendens illa de Evangelio (Matth. II, 15, Ex Ægypto vocavi filium meum, etc. Liber autem ad Pammachium de optimo interpretationis genere editus ibidem asseritur annis circiter viginti postquam Eusebii Cæsariensis ypovix6v in Latinum verterat. Quibus rite perpensis, existimavimus tam esse anno 396, ac brevi temporis intervallo, quod adverbio muper satis exprimitur, Paralipomenon librum de Hebræo conversum. Diutius in his adnotationibus chronologicis lectorem trahere poteramus, nisi persuasum nobis esset multa hujusmodi temporum momenta præfiniri vix ac ne vix quidem potuisse ; aut etiamsi invenerimus magno studio et labore, parum profutura cognovimus. Quæ habentur ergo a nobis perstricta breviter, curioso lectori sint satis. II. Apud Græcos et Latinos editionem Scripturarum Hieronymianam statim lectitari cœpisse secundo loco affirmavimus. Nec immerito, cum utraque ejusdem S. Doctoris interpretatio, et quæ prior edita est e Græcis LXX exemplaribus, ac posterior ad fontem Hebræum elaborata, omnium Latinarum versionum absolutissima haberetur. De ea quæ derivata erat e Septuaginta Interpretibus scribens ad Hieronymum Augustinus epist. 82 dicit se illam desiderare, ut cæteras abjiciat Latinas interpretationes, et multorum aliorum translatorum careat imperitia : Ideo autem, inquit, desidero interpretationem tuam de Septuaginta, ut et tamta Latimorum Interpretum, qui qualescunque ausi sunt, quantum possumus, imperitia careamus. Sophronius apud Græcos, vir et ipse apprime eruditus, Græcas similiter fastidiens interpretationes, novam abs Hieronymo Latinam editionem studiosissime postulavit. Hujus ita mepminit Hieronymus præfatione in Psalterium Hebraicum, id est, de Hebræo Latine redditum : Studiosissime postulasti, ut post Aquilam, et Symmachum, et Theodotionem, movam edifiomem Latimo sermome tramsferrem. Aiebas enim te magis imterpretum varietate turbari, et amore quo laberis, vel translatione, vel judicio meo esse coutentum, Græcas igitur Latinasque mu!torum inter

B pretibus,

interpretationem benevolis placituram ac, lectione assidua Romæ terendam apud eos maxime, qui nunc temporis Christiani senatus fuere lumina. In Ecclesia Africana quam familiaris fuerit Hieronymi versio Latina juxta LXX Interpretes, satis exploratum habemus ex libro Adnotationum S. Augustini in Job. Nam in eo volumine nullum de veteribus interpretum sequitur Augustinus, sed totum habet ex translatione quam Hieronymus edidit, additis obelis et asteriscis. Vix autem mihi unquam persuasum erit ab eruditissimo scriptore libri de Claris interpriorem Hieronymi editionem, e Septuaginta Senum interpretatione derivatam, e Latino Græce iterum versam, a Græcis studiose susceptam esse. Quid enim necesse fuerat ea quæ in Hexaplis habebantur, e Latino Hieronymo in Græcum iterum convertere, et actum agere in editione Scripturarum ? Quod igitur de suspecta sua editione apud Græcos meminit Hieronymus libro secundo adversus Rufinum, id sine dubio de translatione posteriori, quæ Hebraica dicta est, intelligendum est: Unde putabam, inquit, bene mereri de Latinis meis, et mostrorum ad discemdum animos concitare :

C quod etiam Graeci versum de Latino post

tantos interpretes mom fastidiunt : inde in culpam vocor, et mauseamti stomacho cibos ingero. Sophronius Hieronymi necessarius, ut pervulgatum est, Psalterium ab eo de Hebraica veritate translatum, et omnes sedecim prophetas Graece reposuerat : quam editionem Græci studiose susceperunt, non dedignati aliquid mutuari a Latinis hominibus. Hoc est quod docere nos voluit Hieronymus, non solum jam laudato Apologiæ adversus Rufinum testimonio ; sed præfatione etiam in Ezram, ubi studium ac benevolentiam Græcorum commendans, Latinorum sibi ob

pretum translationes cum respuerint viri D trectantium injuriam, et ingrati in eis animi ciam a se aliquid mutuari ! Non aliter Græcia A modi texit fabulam : Quidam frater moster

doctiores tum apud Græcos, tum apud Latinos, ac earum varietate atque imperitia non minime turbarentur : consequens erat, ut Hieronymianas versiones appeterent, quas similibus vitiis carere omnes noverant. Ideo gratulatur sibi Hieronymus lib. ii Apologiæ adversus Rufinum, quod Romana Ecclesia suscepit Psalterium suum emendatissimum juxta Septuaginta Interpretes : et præfatione in librum Paralipomenon, quem nominatissimi Domnionis et Rogntiani precibus im

crimen hoc modo conqueritur : Porro aliud est, si clausis quod dicitur oculis mihi volumt maledicere, et mom imitantur Græcorum studium ac benevolentiam, qui post Sepfuaginta Translatores, jam Christi Evangelio coruscante, Judæos et Hebionitas, legis veteris interpretes, Aquilam videlicet, et Symmachum, et Theodotionem, et curiose legunt, et per Origemis laborem in 'E5z7}ois, Ecclesiis dedicarumf. Quamto magis Lafimi grafi esse deberent, quod exsultantem cernerent Græexsultans a Latinis mutuata est, quod studiosi post tantos interpretes non fastidirent, nisi suscipiens translationem Hieronymianam de Hebræo in Latinum editam, quam Sophronius Græcam fecit juxta promissum, quo apud Hieronymum tenebatur, uti fidem facit ejusdem præfatio in Psalmorum librum. Majori adhuc studio susceptæ sunt apud Latinos et usurpatæ Hieronymi translationes ex Hebraicis prognatæ : nam omnium Ecclesiarum usu quotidiano celebratas fuisse, testis est tabescens invidia Rufini, qui propter odium auctoris non eas modo repudiabat ; sed in

episcopus, cum lectitari instituisset in Ecclesia, cui praeest, interpretationem tuam, movit quiddam longe aliter abs te positum apud Jonam prophetam, quam erat omnium sensibus memoriæque inveteratum, et tot aetafum successionibus decantatum, etc. Ex hoc Augustini loco plane liquet, nonnullos in Africæ partibus episcopos privata lectione minime contentos, interpretationem novam Hieronymi in suis ecclesiis publice legendam instituisse, idque ante annum Christi 403, quo scripta dicitur Augustini epistola 74, jam laudata. Psalterium a sancto Hieronymo

nova illa sancti doctoris editione flagitia et B translatum ex Hebræo se non habere scribit

sacrilegia perpetrata esse voluit orator ipse criminosissimus: Illa vero, inquit lib. ii Invectivæ suæ in Hieronymum, quæ munc tu interpretaris, et per ecclesias et monasteria, per oppida et castella transmittis, quomodo suscipiemus ? tamquam divina, an tamquam humana ? Et quid facimus, quod quae prophefarum vel legislaforum mominibus titulantur, veriora haec abs fe, quam illa quæ apostoli probaverunt, affirmantur ? Istud commissum dic quomodo emendabitur : imo mefas quomodo expiabitur ? Si enim in explicanda lege aliquid aliter sensisse damnabile apud fe ducitur, ipsam legem pervertere in aliud quam apostoli tradiderunt, quoties damnabile judicandum est ! Ergo quoquoversum ferebantur Hieronymianæ translationes per ecclesias et monasteria, per oppida et castella transmissa. Earum exemplaria Romæ inveniebantur tum apud doctissimos viros, tum apud eos qui sanctitatis laude celebra. tissimi fuerunt in urbe. Pammachius, vir nobilissimus, cujus in sacris litteris studium Hieronymus sibi aliquando prætulit, libros sedecim Prophetarum apud se habebat: sancta Marcella exempla libri Job : sanctus Pater Domnion Samuelem et Malachim in Latinum

[ocr errors]

idem S. Doctor epist. 261, ad Audacem. Illud vero tanquam perfectam editionem Psalmorum Latinam uterque requirere videtur, si de eodem Psalterio ista intelligamus : Ita illud quod perfectum est tecum mos quoque requirimus. Plura ex Augustino inferius dicenda supersunt ; quapropter his commemorandis nunc supersedeo. Laudat præcipue Hieronymus in Lucinio Bætico fervorem et studium Scripturarum, quo describi sibi fecit opuscula quæcunque S. Doctor dictaverat ab adolescentia usque in annum Christi circiter 394 : Hispanias enim occupaverat præclara Hieronymi ac ejus lucubrationum fama. unde vehementi desiderio incensus Lucinius, sex ad Hieronymum misit notarios, qui descripta hujus immortalis ingenii monumenta ad se perferrent. Huic rescribens Hieronymus suarum Scripturæ editionum meminit his verbis : Canonem Hebraicae veritatis, excepto Ocfateucho, quem nunc in manibus habeo, pueris tuis et notariis dedi describendum. Septuaginta Imterpretum editionem et te habere non dubito, et ante annos plurimos diligentissime emendatam studiosis tradidi. Novum Testamentum Graecae reddidi auctoritati. Ut enim veferum librorum fides de Hebraeis volumini

de Hebræo sermone conversos manibus quo- D bus examinanda est, ita novorum Græci sermo

tidie terebat, uti abunde testatum exstat in epistola 52 ad Pammachium scripta. Eumdem usum apud Latinorum episcopos, ac Italos præcipue, probare possunt quædam præfatiunculæ veteris Testamenti: ipsum epistolæ et opuscula nonnulla S. Augustini manifeste demonstrant. Narrat Augustinus epistola 71, apud Hieronymum 88, quomodo institutum esset ab Africanæ cujusdam Ecclesiæ episcopo, ut nova Hieronymi interpretatio prophetarum in Ecclesia legeretur, et hujusce

mis normam desiderat. Excepto itaque Octateucho, novam ex Hebræo interpretationem Hieronymi Hispaniarum Ecclesiæ susceperunt circa annum 395. Parque est ut credamus priorem ejus editionem diligentissime emendatam juxta fidem Hexaplorum, aliquot annis ante adventum notariorum Lucini in Palæstinam, fuisse pervulgatam apud Hispanos et usurpatam ab eorum studiosis. Id sat manifesto indicare videntur verba hæc. Septuaginta Interpretum editionem et te habere

« PoprzedniaDalej »