Obrazy na stronie
PDF

motissimae. Quisquis autem in eo quod ex A Psalterium Hebraicum : Nec hoc dico, quod

Hebræo translatum est, aliquo insolito permotus fuerit, et falsi crimem intenderit ; vix aut mumquam ad Heboaea testimonia pervenietur, quibus defendatur objectum. Quod si etiam perventum fuerit, tot Latinas et Graecas auctoritates damnari quis ferat ? Huc accedit, quia etiam comsulti Hebraei possumt aliud respondere : ut tu solus necessarius videaris, qui etiam ipsos possis convincere : sed tamem quo judice mirum si potueris invenire. Hæc erant argumenta, quibus sanctus sanctum impellebat ad interpretationem Græcorum codicum Septuaginta, prætermissis He

prædecessores meos mordeam, aut quidquam his arbitrer detrahendum, quorum translafionem diligentissime emendatam, olim, meae lim

guæ hominibus dedi; sed quod aliud sit in Ecclesiis Christo credentium psalmos legere, aliud Judæis singula verba calumniamfibus respondere. Bene igitur Hieronymo convenit cum Augustino de interpretatione Septua. ginta Seniorum in Ecclesiis Christi legenda et decantanda propter antiquiores usus, quibus nascentis Ecclesiæ fides roborata est. Translationem vero Hebraicam præstantiorem esse sciebant ad intelligentiam Scriptu

bræorum voluminum fontibus ; quia Latinis B rarum ; quare Audaci respondens Augustinus

hominibus difficilis aut nullus erat accessus ad Hebræa testimonia comprobanda. At brevi utilitatem agnovit Hebraicæ translationis Augustinus, accepta videlicet Hieronymi responsione ad illas objectas difficultates. Unde usum ejus in Ecclesiis quamvis minime probaret, propter vitandam Christianæ multitudinis perturbationem : fatetur tamen plurimis locis utiliorem ac præstantiorem esse versionem Scripturarum ex Hebræo illa quæ ad Græcorum codices primum edita erat : De interpretatione tua, inquit ad Hieronymum epistola octogesima secunda, jam mihi persuasisti, qua utilitate Scripturas volueris transferre de Hebræis : ut scilicet ea, quæ a Judæis prætermissa vel corrupta sumt, proferres im medium... Ideo autem desidero interpretationem tuam de Septuaginta, ut et tanta Latinorum interpretum, qui qualescumque hoc ausi sunt, quamtum possumus, imperitia careamus ; et hi qui me invidere pufant utilibus laboribus tuis, tamdem aliquamdo, si fieri potest, infelligamt, propterea me molle tuam ex Hebræo interpretationem in Ecclesiis legi, me contra Septuaginta auctoritatem, tamquam movum aliquid proferentes, magno scandalo perturbemus plebes Christi, quarum

aures et corda illam interpretationem audi- D

re consueverunt, quae etiam ab apostolis apProbata est. Idem sensit ipse Hieronymus, qui in epistola ad Sunniam et Fretelam concors invenitur Augustini jam verbis allatis, dum ait: Ex quo perspicuum est sic psallendum, ut nos interpretati sumus. Et famem sciendum qui Hebraica veritas habeat. Hoc enim quod Septuaginta transtulerunt, propter vetustatem in Ecc/esiis decamfamdum est, et i7/ud ab eruditis sciendum propter notitiam Scripturarum. Et ad Sophronium præfatione in

[blocks in formation]

tem secundum Septuaginta Interpretes, quâ etiam ipsi divino Spiritu interprefati, ob hoc aliter vi fenfur nonnulla dixisse, ut ad spirifalem sensum scrutandum magis admoneretur lecforis imfenfio, unde efiam obscuriora monmulla, quia magis tropica, sunt eorum, sed sicu? ex Hebræo in Latinum eloquium, presbytero Hieronymo utriusque linguæ perito inferprefamfe, translata sunt. Vides obscurorem es , se, Augustino testante, versionem Septuaginta Interpretum ; planiorem vero ac intelligentiæ magis accommodatam illam, quæ nobis edita est ab Hieronymo, quamque Hebraicam vocamus, eo quod ex Hebræo fonte derivata sit. Jam si libros Quæstionum in Heptateuchum revolveris apud eumdem Augustinum, sexcenta tibi occurrent loca, in quibus versionem ex Hebræo præfert Septuaginta Interpretibus, sive quod majorem habeat lucem, sive propter puriorem Scripturæ contextum, quem Septuaginta additamentis pluribus interpolarunt. Exempli gratia, quæstione 19 in Judices, cum multa de Pharaone attulisset ex LXX Translatione, quæ manifeste interpolata dignoscuntur, ita diffi

cultatem solvere voluit : Quod de Pharaone A set esse illa multis in locis planiorem. Nam

rege dictum infelligere debemus : cum hæc hisforia illis temporibus conscripfa credafur, quibus erant gesfa illa recentia. Quid aufem magnum eligi potuit quod prophetice dicerefur, cum præterita marrentur, faceanturque futura majora, et maxime necessaria ? Proindepotius existimandum est Septuaginta 1nferpretes, qui auctoritate prophetica ex ipsa mirabili consensione inferprefati esse perhibentur, hæc addidisse, non tanquam futura prænuntiamfes, sed quia illo tempore ipsi erant quo facta esse meminerant et in libris Regnorum legerant. Etenim Regnum temporibus factum est. Quod ideo credibilius nobis visum est, quoniam inspeximus inferpretationem, quæ est ex Hebræo, et hoc ibi non intenimus : sicut nec illud quod dictum est de Jericho, etc. Unde apparet a Septuaginta interpositum, qui factum esse moverant. Prudenter quidem excusat in Septuaginta hujusmodi interpositiones et perturbationes *con

textus sacri ; sed ingenue fatetur multâ àb .

eis fuisse addita, quæ completa viderant suo tempore : etsi ab hagiographis auctöribüs posita minime repertirentur. Ad sölverfdäs itaque quascunque quæstiones sibi propositas e libris canonicis, interpretationem Hieronymianam, quæ est ex Hebræo, ubique testem adhibet. Quare sæpius enm sic disserentem audias: Sed meque ulla Hebraica veritate ista solvitur quæstio : et ibidem quæst. 152 in Genesim : Qui omnes adnumerantur sexaginta sex hominibus, cum quibus Jacob in Ægyptum, etiam secundum Hebraicam veritatem, perhibetur infrasse. Hebraicam veritatem vocat cum Hieronymo Latinam ejusdem translationem ad Hebræorum volumina concinnatam. Et hanc tanta fide in suo Speculo secutus est Augustinus, ut nihil prorsus in illud congesserit præter ipsissima verba quæ leguntur in Latina Instrumenti veteris interpretatione ab Hieronymo edita juxta Hebraicam veritatem. Audiendus est super hac re domnus Thomas Blampin (cui gratis animis acceptam referimus editionem novam operum S. Augustini). Is enim in librum $peculi lectorem præmonuit, dicens : Porro cum ad vulgi usum istud pium opus compararet S. Doctor, eo moluit nisi /aciliores infellectu præceptiones comprehendi. Quo etiam concilio adductum credimus, ut versione uferetur non ex Græco LXX, quam sequi solebat, sed ex Hebraeo, quod hanc demum comperis.

hoc nomine eam aliquoties laudat im postremis suis libris Quæstionum in Heptateuchum, etc. Quis nunc contentiosus adducto supercilio inficiabitur, translationem Hebraicam S. Hieronymi ab Augustino laudatam fuisse, ac Septuaginta lnterpretibus deluum antepositam ? At de usu versionis Hieronymianæ apud Afros, ac de Speculo S. Augustini iterum dicturi nihil amplius de illis hic adjiciemuS. V. Difficile est, inquit Hieronymus, senis mutare linguam, et canescentem jam mundum ad initia retrahere parvulorum. Quis

B enim doctus pariter, vel inductus, cum in

manus volumen Scripturarum assumpserit, et a saliva, quam semel imbibit, viderit discrepare quod lectitat, non statim erumpat in vocem, interpretem novum clamitans esse falsarium et sacrilegum, qui audeat aliquid in veteribus libris tollere, addere, mutare, corrigere? Adversus hanc invidiam præcavere se Hiérgnymfius s£utfuit irf* nova editione Latina sacrórum Éiöfibrum*: ei ne multum a lectioáfg Latinæ consuetudine discederet, ita calaimô têmperavit,* út $is tántum, quæ sensum mutare videbantur, correétis, reliqua sæpius manere pateretur, ut ante fuerant. Id ipse pro

C fitetur in epistola ad Sunn. et Fretel. cum de

antiquo interprete Latino sermonem instituit: Sed sciendum, inquit, quod ubicumque in Græco scriptum est, glorificate, Latinus interpres, magnificate, transtulerit, secundum illud quod in Exodo dicitur : Camtemus Domino, gloriose enim magnificatus est (Exod. xv, I). Pro quo in Graeco scribitur, glorificatus est : sed in Latino sermone si transferatur, /it indecora translatio. Et mos ememdantes olim ' Psalferium, ubicumque sensus idem est, veterum intrepretum consuetudinem mutare moluimus, me mimia novitate lectoris studium ferreremus. Et infra de eodem verbo homorifi

D cabit, vel glorificabit, idem quoque replicat,

dicens : Noluimus ergo immutare quod ab antiquis legebatur, quia idem sensus erat... sed et in hoc nulla est sensus mutatio : et mos amfiquam interpretationem sequentes, quod non mocebat, mutare noluimus : Dificiliora vero et obscura libri Ecclesiastæ in modum commentarioli edisserens, novitatis etiam nimiæ invidiam declinare sollicitus, ita proœmio in eumdem Commentarium aiebat: Hoc breviter admonens, quod mullius auctoritatem secutus sum ; sed de Hebræo transferens, magis me vi, in his dumtaxat, quæ non multum ab Hebraicis discrepabant. Interdum Aquilæ quoque, et Symmachi, et Theodotionis recordatus sum, ut mec movitate nimia lectoris studium deterrerem, mec rursum contra comscientiam meam, fonte veritatis omisso, opinionum rivulos consectarer. Præfatione tamen in librum Job ex Hebræo in Latinum eloquium translatum, asserit nullum de veteribus interpretem fuisse se secutum : Hæc autem tramslatio, inquit, mullum de veteribus sequitur interpretem, sed ex ipso Hebraico Arabicoque sermome, et imterdum Syro, mumc verba, munc sem

Septuaginta interpretum consuetudini coapta- A Latinum. Contra sanctus Hieronymus aper

tissima hæc locutionibus vitia monet esse vitanda, ubi unus est Scripturæ sensus. Et mos, inquit epist. 135, hoc sequimur, ut ubi mulla est de sensu mutatio, Latini sermonis elegamtiam conservemus. Iterum paulo post : Ea. dem igitur interpretandi sequenda est regula, quam sæpe diximus : ut ubi non sit damnum in sensu, linguæ in quam transferimus, e&o v{α et proprietas conservetur. Quæ sit autem interpretandi regula, quam sequendam hic docet, abunde demonstravit initio ejusdem epistolæ dicens: Et sciendum, quod si voluerimus dicere, Domine, quis incolet tabernacu

sus, nunc simul utrumque resonabit. Trans- B lum tuum (Psal. XIV, 1)... perdet sόφωνίαν: et

lationem certe Jobi Hebraicam quisquis conferre voluerit cum ea quæ ad Græcos codices edita erat ab eodem Hieronymo, in inter se discrepantes reperiet, ut sæpius cogatur apud se cogitare, num in utroque exemplari eadem sit Scripturæ narratio, num usus historiæ

dum interpretationis xaxoCrjXtav sequimur, omnem decorem translationis amittimus. Et hanc esse regulam bomi interpretis, ut t8a&ματα linguæ alterius, suœ linguæ exprimat proprietate. Quod et Tullium in Protagora Platonis, et in Oixovoμixij Xenophontis, et in

sacræ contextus. In Psalmorum autem libro, . Deposthenis contra Aeschinem oratione feetsi multa diversa sint, £lijfima$nihil éniinus : £tsse convincimus, et Plautum, Terentium, diligentiam, qua non appendere se verba, A Commentariorum in cap. xl, Ezechialis, se

[ocr errors]
[blocks in formation]

Cæciliumque eruditissimos yiros, in Graecis

comaedis transferendis. Nec ideo quis Latifari lihguam angustissimam putet, quod mom possit verbum de verbo transferre, cum etiam Græci pleraque mostra circuitu transferant, et verba Hebraica non iuterpretationis fide, sed linguæ suæ proprietatibus mitantur exprimere. Denique eadem semper adnectens epist. 101, ad Pammachium, translationes verbis nimis obstrictas, putidas vocat et xaxoç\ους. Horatius, inquit, vir acutus et doctus hoc idem in arte poetica erudito interpreti præcepit : Nec verbum verbo curabis reddere fidus Interpres. Terentius Memamdrum, Plautus et Cæcilius veteres comicos interpretati sunt. Numquid haerent in verbis, ac momdecorem magis et elegantiam in translatione conservant ? Quam vos veritatem inferpretationis, hanc eruditi xaxo;n\tav nuncupant. Laudat ibidem sanctum Hilarium, qui homilias in Job, et in Psalmos tractatus plurimos in Latinum vertit e Græco : quia non assedit litteræ dormitanti, nec putida rusticorum interpretatione se torsit; sed quasi captivos sensus in suam linguam victoris jure transposuerit. Aquilam vero projicit, proselytum et contentiosum interpretem, qui non solum verba, sed etymologias quoque verborum transferre conatus est. Cujus interpretationis vitia ac xaxoçrjXtav ostendit aliquot exemplis, non sustinens importunam illam sed ea numerare lectori oportere putavit Judæus interpres. Nec propterea quis adducatur, ut credat Hieronymum omnem circa verba diligentiam interpretum, ac sollicitudinem aspernari, neque illis quidquam credidisse inesse momenti ad nativos auctorum sensus exprimendos. Eos igitur potissimum castigat S. doctor, quos nimio verborum studio sciebat sententias ipsas pervertere. non debemus, inquit ad Sunn. et Fret., sic verbum de verbo exprimere, ut dum syllabas sequimur, perdamus intelligentiam. Tum epist. 101 jam laudata, ad Pammachium : Alii syllabas aucupentur et litteras, tu quære sententias. Servile hoc vertendi genus insectatur tantum sanctus Hieronymus, nec eos cnlpare voluit qui verbum edunt (de verbo ; sed qui violenter interpretantur, sensum relinquentes auctoris. Hoc vero interpretationis vitium plane cum Hieronymo respuunt viri litterati omnes, ac summi pontifices in suis epistolis. Præclare enim Gregorius Magnus hæc habet lib. viii, epist. 42. Indicamus præterea, quia gravem hic difficultatem interpretum patimur. Dum enim mom sunt, qui sensum de sensu exprimunt, sed transferre proprietatem semper volunt, omnem

sensum dictorum confundumt. Unde agitur ut C

ea quæ translata fuerint, nisi cum gravi labore intelligere nullo modo valeamus. Idem et Nicolaus papa in epistola ad Michaelem imperatorem : Si Latinam linguam, inquit, ideo barbaram numcupatis, quoniam a translaforibus in Græcam dictionem mutata barbarismos generat, mom limguæ Latinæ, sed culpa est, ut opinor, interpretum qui, quamdo necesse est, non semsum e sensu, sed violenter verbum edere comamtur e verbo. Ad sensus vero divinæ Scripturæ exprimendos adeo attentus fuit ac religiosus Hieronymus, ut ab eis legibus quas commemoravi, se ipse sæ

non omnia vitia sermonis vitasse, quamvis ea probe novisset: Illud autem semel monuisse sufficiat, ait, mosse me cubitum et cubita meutrali appellari genere : sed pro simplicitate, et facilitate intelligentiae, vulgique consuetudine, ponere et gemere masculino. Nom enim curæ mobis est vitare sermonem vitia, sed Scripturæ sanctae obscuritatem quibuscumque verbis disserere. Verborum etiam compositionem ac flores sermonis vocat siliquas epist. 146, ad Damasum papam : Non ambigo, quim inculta fibi nostræ parvitatis videatur oratio : sed saepe causatus sum, ex

B poliri non posse sermonem, nisi quem propria

manus limaverit. Itaque ignosce dolentibus oculis, id est, ignosce dictanti, maxime cum in ecclesiasticis rebus non quaerantur verba, sed sensus, id est, panibus sit vita sustentanda, non siliquis. Paulinum laudem cum hortaretur epistola 103, ut sese in studium divinarum litterarum insinuaret, noluit virum eloquentem offendi simplicitate sermonis Scripturarum : Nolo, inquit, offendaris im Scripturis sanctis simplicitate et quasi vilitate verborum : quae vel vitio interpretum, vel de industria sic prolata sunt, ut rusticam concionem facilius instrueremt : et im una eademque sententia aliter dactus, aliter audiret imdoctus. Ex his, in fallor, planum fit, Hieronymum elegantiam et venustatem Latini sermis in suis translationibus conservasse, ubi nulla erat de sensu mutatio : nec omnibus tamen interdixisse sermonum vitiis, cum propter intelligentiæ facilitatem et vulgi consuetudinem incultum quid retinendum fuit. Fastidiosam igitur ineptorum interpretum severitatem et ad verba vitiosam adhæsionem exagitat, plurimis locis xaxo;r,\ίαν vocans : simplicem vero sæpius stylum imitatus est, quia in Scripturis sacris simplicium corda doceri voluit, non aures

pissime absolverit. Unde monuit nos lib. xii D curiosorum demulceri. At de his hactenus.

PROLEGOMENON II.

De tempore translationum Hieronymi, et earum usu in Ecclesia.

Diverso tempore, mec servato sacrorum librorum ordine suas versiones edidit Hieronymus. II. Apud Græcos ac Latinos statim lectitari cæperunt. III. Hieronymi translationibus utebantur coætanei scriptores. IV. Tempore Gregorii Magni Ecclesia Romana, nova ex Hebræo, et antiqua ex Græco editione usa est. V. Galliarum praesertim Ecclesiæ Hieronymiaemas versiones cæteris j # VI. Ecclesia catholica versionem Latimam Hieronymi publico decreto authenticam declaravit, et eam in suos usus adhibemdam decrevit.

I. Nemo studiosorum est, qui nesciat translationes librorum sacrorum Latinas diverso

tempore, et quasi tumultuario ordine conditas fuisse ab Hieronymo. Non enim temere, aut sua sponte Scripturarum ; sed ut erat ab amicis rogatus, vel a sanctis episcopis jussus. Fuere autem qui sanctum doctorem impellerent ad suscipiendam prophetarum translationem, antequam Pentateuchi libros Latinitate donasset: erant et qui Samuelis ac Malachim, id est, quatuor Regnorum volumina I.atine reddenda procurarent, ante alias Scripturæ sacræ quascunque interpretationes. Hinc contigit, ut nulla sacri canonis servata serie, omnia in Romanum sonum promiscue converterit Hieronymus.

Quod igitur spectat ejus juxta Septuaginta Interpretes translationem, sciendum est, Psalterium ante cætera ab eo fuisse emendatum, cum Romæ positus erat tempore Damasi papæ, longeque post in Bethleemitico secessu monitus a Paula et Eustochio, antiquum errorem plus valere, quam novam emendationem, secundis curis ex eodem Psalterio renascentes velut spinas eradicare instituit. In qua etiam posteriori emendatione obelos addidit, et asteriscos, quibus lectoris admoneretur intentio, aliquando plus, interdum minus esse apud Septuaginta, quam in textu Hebraico. Porro castigationem Psalmorum priorem elaboratam credimus circa annum Christi trecentesimum octogesimum secundum, vel octogesimum tertium. Tunc namque celebris Romæ apud omnes habebatur scientia divinarum Scripturarum, et familiares cum sancto pontifice Damaso conferens sermones, facile ab eo rogari potuit, ut Psalterium mendis expurgaret. Quod quidem licet, cursim, magna tamen ex parte correxit. Bethleem postea ætatem degens aliquo annorum intervallo post obitum sancti Damasi, secundam eamque diligentiorem in se suscepit curam castigandi Psalterii. Id vero fieri non potuit disi post annum Christi trecentesimum octogesimum quartum : quod breviter domonstrare conabimur ex Epistola 99, ad Asellam scripla in portu Romano. Pene triennium cum Romanis vixit sanctus Doctor, divinos libros, ut poterat, nonnullis sæpe disserens: ab iis vero discessit Jerosolymam regressurus post mortem S. Dalmasi papæ, quæ cum mense Octobri anni trecentesimi octogesimi quarti evenerit, Hieronymus autem Roma profectus sit mense Augusto, ut ipse testatur lib. iii Apologiæ adversus Rufinum ; necesse est Psalteri posteriorem emendationem non solum post annum 384 et obitum

interpretabatur volumina A sancti Damasi fuisse susceptam, sed aliquot

[blocks in formation]

391 ; ea autem versio seu emendatio, quæ e codicibus Græcis derivata erat, semper præcessit tempore aliam, quam vocamus Hebraicam, eo quod ex Hebraica veritate nata sit. Leclorem proinde monitum velim, notas chronologicas quas apposuimus in fronte utriusque emendationis Psalterii, tum Romani, tum Gallicani, nihil aliud innuere præter tempus indefinitum. Etenim cum diximus Psalteriu im Romanum fuisse ab Hieronymo emendatum circa annum Christi 382, ita accipiendum est, ut ante talem annum hujusmodi emendatio non fuerit instituta ; quandoquidem Hieronymus venit Itomam cum sanctis episcopis Paulino et Epiphanio sub finem ejusdem anni 382. De posteriori emendatione similiter statuendum ; neque vero potuit adornari nisi post annum Christi 384, id est, post obitum sancti Damasi papæ, cum Jerosolymam regressus esset sanctus vir Hieronymus, et concito gradu suam Bethleem remeasset. 0cius autem an tardius absoluta sit post reditum S. Hieronymi, judicium ferant illi, quibus forsan non placuerint conjecturæ nostræ supra positæ. Cæterum de hoc Psallerio a se emendato hæc habet Hierony

« PoprzedniaDalej »