Obrazy na stronie
PDF
[ocr errors]

notissimx. Quisquís autem in Hebrxo translatant est, aliquo motus fuerit, et Jalsi crimen intenderit; vix aut nunquam ad Héboxa testimonia pervenietur, quibus defendatur objectum. Qttod si etiam perventum fuerit, tot Latinas et Grsecas auctoritates damnari quis ferai ? Hue accedit, quia etiam consulti Hebrsei possunt aliud responderé : ut tu solus necessarius videaris, qui etiam ipsos jiossis convincere: sed tarnen quo judice mirum si potueris invenire. Haec erant argumenta, quibus sanclus sanctum impellebat ad interpretationem Grœcorum codicum Septuaginta, praetermissis Hebraeorum Toluminum fonlibus hominibus difficilis aut nullus ad Hebrœa testimonia comprobanda. At brevi utilitatem agnovit Hebraica? transía! ionis Augustinus, accepta videlicet Hieronymi responsione ad illas objectas dilficultates. Unde usum ejus in Ecclesiis quamvis minime probaret, propter vitandam Christianœ multitudinis perturbationem : fatetur tamen plurimis locis utiliorem ac prœstantiorem esse versionem Scripturarum ex Hebraeo illa quae ad Grsecorum codices primum edita erat: De interprétaiione tua, inquit ad Hieronymum epístola octogésima secunda, jam mihi persuasisti, qua utilitate Scripturas volueris transferre de Hcbrxis: ut scilicet ca, qux a Tudxis prxtermissa vel corrupta sunt, prefer res in medium.;. Ideo autem desidero interpretationem tuam de Septuaginta, ut et tanta Latinorum inter prelum, qui qualescunque hoc ausi sunt, quantum possumus, imperitia careamus; ei hi qui me invidere putant utilibus laboribus tuis, tandem aliquando, si fieri potest, inielligant, propterea me nolle tuam ex Hcbrxo interpretationem in Ecclesiis legi, ne contra Septuaginta auctoritatem, tanquam novum aliquid preferentes, magno scandalo perturbemus plebes Christi, quarum aures et corda illam interpretationem audire consueverunt, qux etiam ab apostolis approbata est. Idem sensit ipse Hieronymus, qui in epístola ad Sunniam et Fretelam Concors invenitur Augustini jam verbis allatis, dum ait: Ex quo persfiicuum est sicpsallendum, ut nos interpretati sumus. Et tarnen sciendum qui Hebraica vertías habeat. Hoc enim quod Septuaginta trans tul er unt, propter vetustatem in Ecclesiis decantandum est, et illud ab eruditis sciendum propter notitiam Scripturarum. Et ad Sophronium praefatione in

ex A Psalterium Hebraicum: Nee hoc dico, quod prxdecessores meos mordeam, aut quidquam his arbitrer detrahemlum, quorum translationem diligentissime emendatam, olim, тех lin gux hominibus dedi; sed quod aliud sit in Ecclesiis Christo credentium psalmos legere. aliud Judxis singula verba calumnianiibus responderé. Bene igitur Hieronymo convenit cum Augustino de interpretatione Septuaginta Seniorum in Ecclesiis Christi legenda et decantanda propter antiquiores usus, quibus nascentis Ecclesiac fides roborata est. Translationem vero Hebraicam pracslanliorem esse sciebant ad intelligenliam Scriptuquia Latinis В rarum ; quare Audaci respondens Augustinus erat accessus epist. 261 vocat earn perfectiorem :Psalterium, inquit, a sánelo Hieronymo translatum ex Hebrxo non habeo. Nos autem non interpretan sumus, sed codicum Latinorum nonnull as mendositates ex Grxcis exemplaribus cmendavimus. Unde fortassis fecerimus aliquid commodius quam erat, non tarnen tale quale esse debebat. Nam etiam nunc, qux forte nos tunc prxterierunt,si legentes moveriunt,collatis codicibus emendamus. Ita illud quod perfection est, tecum nos quoque requirimus. Clarius adhuc lib. iv Doctrina? Christianœ cap. 7. num. 13, ubi de Hieronymianae interpretations prrestantia haec fassus invenitur: Non autem secundum Septuaginta Interpretes, qui etiam ipsi divino Spiritu interpretati, ob hoc aliter vi lentur nonnulla dixisse, ut ad spiritalem sensum scrutandum magis admoneretur lectoris infentio, unde etiam obscuriora nonnulla, quia magis tropica, sunteorum, sed sicut ex Hebrxo in Latinum cloquium, prcsbytero Hieronymo utriusque Un gux perito interpretante, translata sunt. Vides obscurorein es se, Augustino testante, versionem Septuaginta Interpretum; planiorem vero ас intelligentiee magis accommodalam illam, qua; nobis edita est ab Hieronymo, quamque HeD braicam vocamus, eo quod ex Hebraeo fonte derivata sit. Jam si libros Qufeslionum in Heptateuchum revolveris apud eumdem Augustinum, sexcenta tibi occurrent loca, in quibus versionem ex Hebrœo praefert Septuaginta Interpretibus, sive quod majorem habeat lucem, sive propter puriorem Scripturae contextual, quem Septuaginta additamentis pluribus ¡nterpolarunt. Exempli gratia, quaestione 19 in Judices, cum mulla de Pharaone atlulisset ex LXX Translatione, quae manifeste interpólala dignoscunlur, ita dilti

oultatem solvere volait: Quod de Pharaone A set esse illa mullís in locis planiorem.
rege dictum intelligere dcbcmus: cum hœc
historia Ulis temporibus conscripta crcdatur,
quibus craitt gesta illa rccentia. Quid anient
magnum eligi potuit quod prophet ice dicere-
tur, cum prœterita narrentur, taceanturque
futura majora, et maxime necessaria? Proin-
depotius existimandum est Septuaginta In-
terpretes, qui auctoritate prophetica ex ipsa
mirabili consensione inierpretati esse per-
hibentur, hœc addidisse, non tanquam futura
pramuntiantes, sed quia ill о tempore ipsi
erant quo facta esse meminerant et in libris
Regnorum legerant. Etenim Rcgnum tempori-

Nam

hoc nomine earn aliquoties laudat in postremis suis libris Quœstionum in Heptateuchum, etc. Quis nunc contentiosus adducto supercilio inficiabitur, translationem Hebraicam S. Hieronymi ab Augustino laudatam fuisse, ас Septuaginta lnterpretibus deiuum antepositam? At de usu versionis Hieronymianse apud Afros, ac de Speculo S. Augustini Herum dicturi nihil amplius de Ulis hic adjiciemus.

V. Difficile est, inquit Hieronymue, senis mutare linguam, et caneecentem jam mundum ad initia retrahere parvulorum. Quis

bus /actum est. Quod ideo crcdibilius nobis В enim doctus pariter, vel inductus, cum in

visum est, quoniam inspeximus interprctationcm, quae est ex Hebrxo, et hoc ibi non invenimus : sicut nee illud quod dictum est de Jericho, etc. Unde opparet a Septuaginta inierpositum, qui /actum esse noverant. Prudenter quidem excusat in Septuaginta hujusmodi interpositiones et perturbationes Jcoatextus sacri; sed ingenue fatetur multd i"b*. eis fuisse addita, qua; completa viderant suo tempore: etsi ab hagiographie auetoribus posita minime repertirentur. Ad solveridäs itaqoe quaseunque quaesliones sibi propositas e libris canonicis, interpretationem Hie

manus volumen Scripturarum assumpserit, et a saliva, quam semel imbibit, viderit discrepare quod lectitat, non statim erumpat in vocem, interpretem novum clainitans esse falsarium et sacrilegum, qui audeat aliquid in veteribus libris tollere, addere, mutare, corrigere? Ad versus hanc invidiam prœcavere se Hisrb.uytnus' síudth, in""* nova editione Latina sacrorum BÎÉfibrum":- ei ne multum a lecticЩ Lfrtinœ consuetudine discederet, ita cálamo гётре'гчЧ»,'Vit lis tántum, quae sensurn mutare videbantur, corrects, reliqua sicpius manere pateretur, ut ante fuerant. Id ipse pro

ronymianam, quae est ex Hebraoo, ubique С fitetur in epístola ad Sunn, et Frelel. cum de

teslem adhibet. Quare saspius enm sic disserentem audias : Sed ñeque ulla Hebraica veníate isla solvitur queestio : et ibidem quaest. in Genesim: Qui omnes adnumeraniur sexaginta sex hominibus, cum quibus Jacob in ¿Egyptian, etiam secundum Hebraicam veritatem, perhibeiur intrasse. Hebraicam veritatem vocat cum Hieronymo Lalinam ejusdem translationem ad Hebreeorum volumina concinnatam. Et hanc tanta fide in suo Speculo sftcutus est Augustinus, ut nihil prorsus in illud congesserit praeter ipsissima verba qua? leguntur in Latina lnstrumenti voteris

antiquo interprete Latino sermonem instituit: Sed sciendum, inquit, quod ubieunque in Grxco scriptum est, glorifícate, Latinus interpres, magnifícate, transtulerit, secundum illud quod in Exodo diciiur: Cantemus Domino, gloriose enim magnificatus est (Exod. xv, I). Pro quo in Grceco scribitur, glorificatus est: sed in Latino sermone si transferatur, fit indecora translatio. Et nos emendantes olim Psalterium, ubieunque sensus idem est, veterum intrepretum consuetudinem mutare noluimus, ne nimia novitate lectoris Studium terreremus. Et infra de eodem verbo honorifi

interpretatione ab Hieronymo edita juxta He- D cabit, vel glorificaba, idem quoque replicat,

braicam veritatem. Audiendus est super hac re domnus Thomas Blampin (cui gratis animis acceptam referimus editionem novam operum S. Augustini). Is enim in hbrum Speculi lectorem praemonuit, dicens: Porro cum ad vulgi usum istud pium opus compararct S. Doctor, eo noluit nisi faciliorcs intellect и prœceptiones comprehendi. Quo etiam concilio adductum credimus, ut versione uteretur non ex Grœco LXX, quam sequi solebat sed ex Hcbrœo, quod hanc demain comperis

dicens : Noluimus ergo immutare quod ab antiquis legebatur, quia idem sensus erat... sed et in hoc nulla est sensus mutatio : et nos antiquam interpretationem scquentes, quod non nocebat, mutare noluimus : Difíciliora vero et obscura libri Ecclesiastae in modum commentarioli edisserens, novitatis etiam nimia: invidiam declinare sollicitus, ita proœmio in eumdem Commentarium aiebat: Hoc breviter admonens, quod nullius auctoriiatem secutus sum; sed de Hebrœo transferens, magis me

Septuaginta interprelum consuetudini coapta- A vi, in his duntaxat, qux non multum ab Hebraicis discrepabant. Inter dum Aquilœ quoque, et Symmachi, et Theodotionis recordatus sum, ut nee novitate nimia léctoris studium déterrèrent, пес rursum contra conscientiam meam, fonte veritatis omisso, opinionum rivulos consectarer. Praefatione tamen in librum Job ex Hebraso in Latinum eloquium translatum, asserit nullum de veteribus interprétera fuisse se secutum: Hxc autem translatio, inquit, nullum de veteribus sequitur Interpretern, sed ex ipso Hebraico Arabicoque sermone, et interdum Syro, nunc verba, nunc sensus, nunc simul utrumque resonabit. Trans- В lationem certe Jobi Hebraicam quisquis conferre voluerit cum ea quae ad Graecos codices edita erat ab eodem Hieronymo, in inter se discrepantes reperiet, nt sœpius cogatur apud se cogitare, num in utroque exemplari eadem sit Scriptural narratio, num usus historias sacras contextúe. In Psalmorum autem libro,, etsi multa diversa siní-, pLütimaäiibfl фцуюиа:: inveniuntur mutuata""ab: änttqtfd*intérprete Latino, id est, immutata in Psalterio Hieronymi Hebraico: sicque in' cú;terl&' librís tum Legis, tum prophetarum, observatum dignoscet studiosus lector, qui cum nova Hieronymiana translatione partes snperstites antiquœ С Latinœ seu Itálica? versionis contendere voluerit. Exempla hujusmodi lbclionum suppeditat collectio canticorum Scriptures sacrœ, quœ ad finem Psalterii Hieronymiani, ex nova ас veteri edilione Laiina proposuit doctus vir Carus, qui Romae ante paueos annas multa antiquilatis sacrae monumenta studiosissime conquisivit, et typis mandari curavit. Consuetudini igitur veterum interpretum ita se attemperabat Hieronymus, ut tarnen fontem • veritatis non omitteret, rivulos conseetatus: Hoc est, ubi nullum erat sensus aut intelligentiae damnum, facile antiquam sequebatur Lalinam translationem, ne novitate verborum D perpetua lectoris Studium deterreret.

Porro indecoras vitabat semper Scripturarum [interpretationes, nee cum Augustino bene ipsi convonit in bac parte sanetus quippe Augustinus soloscismos ac barbarismos, caeteraque loculionis Latinas vitia contemni voluit, quas sano intellectui nihil detrahunt: et iJeo üb. in de Doctrina Christiana mallet cum barbarismo legi (Psal. cxxxvui, 15): Non est absconditum a te ossum meum, quam os meum, quod est minus apertum, quia macis,

Latinum. Contra sanetus Hieronymus apertissima haec locutionibus vitia monet esse vitanda, ubi unus est Scripturae sensus. Et nos, inquit epist. 135, hoc sequimur, ut ubi nulla est de sensu mutatio, Latini sermonis elegantiam conservemus. Herum paulo post: Eadem igitur interpretandi sequenda est regula, quam seepe diximus : ut ubi non sit damnum in sensu, lingux in quam transferimusеиуш vía et proprietas conservétur. Quae sit autem interpretandi regula, quam sequendam hic docet, abunde demonstravit initio ejusdem epístolas dicens: Et sciendum, quod si voluerimus dicere, Domine, quis incolet tabernaculumtuum [Psal. Xiv, l)... perd et tùçumav: et dum interpretationis xaxoÇT)Xfav sequimur, отпет decorem translationis amittimus. Et hanc esse regulam boni interpretis, ut ISici(xaxo lingux alterius, suce lingux exprimat proprietate. Quod et Jullium in Protagora Platonis, et in Otxovo|xtxcï> Xenophontis, et in JDetnosthenis contra Mschinem oratione fe■xisSi convincimus, et Plautum, Terentium, Cœciliumque eruditissimos yiros, in Grcecis comxüis transferendis. Nec ideo quis Latinan lih-guam angustissimam putet, quod non possit verbum de verbo transferre, cum etiam Grœci pleraque nostra circuitu transférant, et verba Hebraica non iuterpretationis fide, sed lingux suce proprietatibus nitantur exprimere. Denique eadem semper adnectens epist. 101, ad Pammachium, translations verbis nimis obslrictas, pulidas vocat et хахоЭДХои;. Horatius, inquit, vir acutus et doctus hoc idem in arte poética erudito interpreti prxcepit: Nec verbum verbo curabis reddere fidus Inierpres. Terentius Menandrum, Plautus et Cœcilius veteres cómicos interpretati sunt. Nunquid hxrent in verbis, ac nondecorem magis et elegantiam in translatione conservant ? Quam vos veritatem interpretationis, hanc eruditi xaxo^Xtav nuncupant. Laudat ibidem sanctum Hilarium, qui homilías in Job, et in Psalmos traclatus plurimos in Latinum verlit e Grœco: quia non assedit lillerae dormitanti, nec pulida rusticorum interpretatione se torsit; sed quasi captivos sensus in suam linguam victoris jure transposuerit. Aquilam vero projicit, proselytum et contentiosum interprétera, qui non solum verba, sed etymologias quoque verborum transferre conatus est. Cujus interpretationis vitia ac xaxo¡;7¡X(av ostendit aliquot exemplis, non sustinens importunam illarn diligentiam, qua non appendere se verba, A sed ea numerare lectori oportere putavit Judœus interpres. Nee propterea quis adducatnr, ut credat Hieronymum omnem circa verba diligentiam interpretum, ac sollicitudinem aspernari, neque ill is quidquam credidisse inesse momenti ad nativos auctorum sensus exprimendos. Eos igitur potissiraum castigat S. doctor, quos nimio verborum studio sciebat sententias ipsas pervertere. non debemus, inquit ad Sunn, et Fret., sic verbum de verbo exprimere, ut dum sallabas sequimur, perdamus intelligentiam. Turn epist. 101 jam laudata, ad Pammacbium: Alii s filabas aucupentur et Hueras, tu quxre В sententias. Servile hoc verlendi genus inseclatur tantiim sanctas Hieronymus, nec eos culpare voluit qui verbum edunt [de verbo; sed qui violenter interpretantur, sensum relinquentes auctoris. Hoc vero interpretationis vitium plane cum Hieronymo respuunt viri litterati omnes, ac summi pontífices in sais epistolis. Prœclare enim Gregorius Magnus haec habet lib. vin, epist. 42. Indicamus prxterea, quia gravent hic difficultatem interpretum pafimur. Dum enim non sunt, qui sensum de sensu exprimunt, sed tramsferre proprieiatem semper volunt, omnem sensum dictorum confundunt. Unde agitur ut С ea qux translata fuerint, nisi cum gravi labore intelligere nullo modo valeamus. Idem et Nicolaus papa in epístola ad Michaelem imperatorem: Si Latinam linguam, inquit, ideo barbaram nuncupatis, quoniam a translatoribus in Grxcam dictionem mutata barbarismes gênerai, non lingux Latinx, sed culpa est, ut opinor, interpretum qui, guando necesse est, non sensum e sensu, sed violenter verbum edere conantur e verbo. Ad sensus vero divina? Scripturse exprimendos adeo attentas fuit ас religiosus Hieronymus, ut ab eis legibus quae commemoravi, se ipse saepissime absolvent. Unde monuit nos lib. xn D

Commentariorum in cap. Xl Ezechialis, se non omnia vitia sermonis vitasse, quamvis ea probe noviseet: Illud autem semel monuisse sufficiat, ait, nosse me cubitum et cubita neutrali appellari genere: sed pro simplicitate, et facilitate intelligentix, vulgique consuetudine, poneré et genere masculino. Non enim curx nobis est vitare sermonem vitia, sed Scripturx sanctx obscuritatem quibuscunque verbis disserere. Verborum eliam compositionem ac flores sermonis vocat siliquas epist. 146, ad Damasum papam: Non ambigo, quin inculta tibi nostrx parvitatis vid ea tur oratio: sed sxpe causaius sum, expoliri non posse sermonem, nisi quem propria manus limaverit. Itaque ignosce dolentibus oculis, id est, ignosce dictanti, maxime cum in ecclesiasticis rebus non quxrantur verba, sed sensus, id est, panibus sit vita sustentando, non siliquis, Paulinum laudem cum hortaretur epistola 103, ut sese in Studium divinarum litterarum insinuaret, noluit virum eloquentem offendi simplicitate sermonis Scripturarum: Nolo, inquit, offendaris in Scripturis Sanctis simplicitate et quasi vilitate verborum: qux vel vitio interpretum, vel de industria sic prolata sunt, ut rusticam concionem facilius instruerent : et in una eademque sententia aliter dactus, aliter audiret indoctus. Ex his, in fallor, planum fit, Hieronymum elegantiam et venustatem Laiini sermis in suis translationibus conservasse, ubi nulla eral de sensu mutatio: nec omnibus tamen interdixisse sermonum vitiis, cum propter intelligenliae facilitatem et vulgi consuetudinem incultum quid retinendum fuit. Fastidiosam igitur ineptorum interpretum severitatem et ad verba vitiosam adhaesionem exagitat, plurimis locis xaxoÇT)Xi«v vocans: simplicem vero sœpius stylum imilatus est, quia in Scripturis sacris simplicium corda doceri voluit, non au res curiosorum demulceri. At de his hactenus.

PROLEGOMENON II.

De tempore translationum Hieronymi, et earum usu in Ecclesia.

Diverso tempore, пес servato sacrorum librorum ordine suas versiones edidit Hieronymus. II. A pud Grxcos ac Latinos statim lectitari experuni. III. Hieronymi translationibus utebantur coxtanei scrifrtores. IV. Tempore Gregorii Magni Ecclesia Romana, nova ex Hebrœo, et antiqua ex Grxco editione usa est. V. Galliarum prxsertim Ecclesix Hieronymixnas versiones exteris anteponebant. VI. Ecclesia catholica versionem Latinam Hieronymi publico decreto authenticam aeclaravit, et earn in suos usus adhibendam decrevit.

I. Nemo studiosorum est, qui nesciat translationei librorum sacrorum Latinas diverso

tempore, et quasi tumultuario ordine conditas fuisse ab Hieronymo. Non enim temeré,

aat sua sponte interprelabatur volumina A sancti Damasi fuisse susceptam, sed aliquot

Scripturarum; sed ut erat ab amicis rogalus, vel a Sanctis episcopis jussus. Fuere aulem qui sanctum doctoreen impellerent ad suscipiendam prophetarum translalioncm, antequam Pentateuchi libros Latinitate doiiassel: erant et qui Samuelis ac Malachim, id est, quatuor Kegnorum volumina Latine reddenda procurarent, ante alias Scripturse sacras quaseunque interpretationes. Hinc contigit, ut nulla sacri canonis servata serie, omnia in Romanum sonum promiscué converterit Hieronymus.

Quod igitur spectat ejusjuxla Septuaginla Interpretes translationem, sciendum est, Psalteriura ante cetera ab eo fuisse emendatum, cum Romas positus erat tempore Damasi papas, longeque post in Belhleemitico secessu monitus a Paula et Eustochio, antiquum errorem plus valere, quam novam emendationem, seeundis curis ex eodem Psalterio renascentes velut spinas eradicare instituit. In qua eliam posteriori emendatione obelos addidit, et asteriscos, quibus lectoris admoneretur intentio, aliquando plus, interdum minus esse apud Septuaginta, quam in textu Hebraico. Porro castigationem Psalmorum

etiam decursis annis ex illo tempore, quo navem in Romano porlu securus ascendit cum saneto Vincentio presbytero, et adolescente fratre, et aliis monachis, qui Jerosolymas postea commorati Uicunlur. Nam initio prasfationis виаз in banc posteriorem Psalmorum ex LXX castigationem, recordatus priai ¡s emendationis dicit se earn dudum absolviese: Psalterium, inquil, dudum Romx posiius ¿mendarum, etc. Dudum a'utem, ut de parvo, sic etiam de longinquo tempore dicitur. Quod si de tempore longinquo intelligamus, facile post annos sex vel ocio illam В perfeclam esse existimabit, quisquís ad lempus primas emendationis recurrens, gradum stiterit in anno Christi trecentesimo octogésimo tertio, in quo verisimile est Psalterium ab Hieronymo fuisse primuin Romas emendatum. Pro prima itaque Psalmorum Lalinorum castigatione, quae cursim a S. Doctore facta dicitur, annus Christi 383, vel 384, assignandus venit: pro altera vero, quae habuit asteriscos .«$(. et obelos -;, annus assignari potest 389, aut 390. Certe posterior haec emendatio serius protrahi non valet quam in annum Christi trecentesimum nonagesimum: quia Psalterii Hebraici translatio La

priorem elaboralam credimus circa annum " tina ab Hieronymo absoluta est anno 390 vel

Christi trecentesimum oetogesimum secun-
dum, vel oetogesimum terlium. Tunc namque
Celebris Romee apud omnes habebatur scien-
tia divinarum Scripturarum, et familiares
cum saneto pontifice Dámaso conferens ser-
mones, facile ab eo rogari potuit, ut Psalte-
rium mendie expurgare!. Quod quidem li-
cet, cursim, magna tarnen ex parte correxit.
Bethléem postea aetatem degens aliquo anno-
rum intervalle post obitum sancti Damasi, se-
cundan) eamque diligentiorem in se suseepit
curam castigandi Psalterii. Id vero fieri non
potuit nisi post annum Christi trecentesimum
oetogesimum quartum
monstrare conabimur

Asellam scripta in portu Romano. Pene trien-
nium cum Romanis vixit sanetus Doctor, di-
vinos libros, ut poterat, nonnullis saepe dis-
serens : ab iis vero discessit Jerosolymam re-
gressurus post mortem S. Damasi papae, qute
cum mense Octobri anni trecenlesimi octo-
gesimi quarti evenerit, Hieronymus autem
Roma profectus sit mense Augusto, ut ipse
testatur Hb. ш Apologias adversus Rufinum;
necesse est Psalteri posteriorem emendatio-
nem non solum post annum 384 et obitum

391; ea autem versio seu emendatio, quae e codidbus Graecis derivata erat, semper praecessit tempore aliam, quam vocamus Hebraicam, eo quod ex Hebraica veritate nata sit. Leciorem proinde monitum velim, notas chronologicas quas apposuimus in '"fronte utriusque emendationis Psalterii, tum Romani, tum Oallicani, nihil aliud innuere praeter tempus indefinitum. Etenim cum diximus Psalterium Romanum fuisse ab Hieronymo emendalum circa annum Christi 382, ita aeeipiendum est, ut ante talem annum hujusmodi emendatio non fuerit instituía; : quod breviter de- " quandoquidem Hieronymus venit Homam ex Epístola 99, ad cum sanetis episcopis Paulino et Epiphanio sub finem ejusdem anni 382. De posteriori emendatione similiter statuendum ; neque vero potuit adornari nisi post annum Christi 384, id est, post obitum sancti Damasi papae, cum Jerosolymam regressus esset sanetus vir Hieronymus, et concito gradu suam Bethléem remeasset. Ocius autem an tardius absoluta sit post reditum S. Hieronymi, judicium ferant illi, quibus forsan non placuerínt conjecturas nostras supra pósitos. Caeterum de hoc Psalterio a se emendato hase habet Hierony

« PoprzedniaDalej »