Obrazy na stronie
PDF

se ait : qua: taraetsi varus eubinde annis in lucem prodierint, ab eo tarnen quo memorantur exordio esse repetenda: atque adeo jam inde a conscripti Gatalogi anno fuisse adórnala, perspicuum est. Prodierunt vero ex his primi Esdras et Neheraias, circa annum 394, quod ex prologo liquet, ubi multa quae in Evangeliis laudantur, quasi de Veteri Testamento, et apud LXX non habentur, expendenda se ait latiori opcri reservare. Per latius enim opus epistolam in nostra recensione 57 sive libellum de Optimo genere interpretandi, quem nos anno ascripsimus 39o, certum est designan. Hos excipiunt Paralipomena, in quorum nempe Prologo idem ille de Optimo genere interpretandi libellus nnper editus dicitur : ut eodem atque isto anno 393, lucem aspexisse videantur. Qui igitur postremo omnium loco prodiisse haec affirmant, Dupinius et Martianseus, a vero quam longissime aberrant : ас doceri quidem cum hoc ipso testimonio poterant, tum il lo in epístola 71, ad Lucinium, post ferme triennium data, ubi omnes ante Octateuchum Veteris Testamenti libros S. ipse Interpres editos a se profitetur. Canonem, inquit, Hebraicx vcriiatis, excepto Octateucho, quem nunc in manibus habeo,piieris tuis et notariis dedi describendum. His itaque recognoscendis ocio libris, qui priorem ex ordine sacri textus locum oblinent, ab anno 398 insudabat : quanquam Genesim eocitius editam, facile adducor ut credam, cum reliqui interim Mosis libri in quartum quinlumve annum premerentur. Josue autem nonnisi post sanctx Paulx dormitionem in lucem venit: quam obiisse Honorio Augusto Met Aristxneto coss., id est ap. 404, ex ejusdem epitaphio compertum est. Omnium denique postremus liber Esther prodierit, siquidem eum S. Pater Octateuchi numero comprehendit, ex Hebrœorum more Judices et Ruth libros in unum conjungens, qua demum in re, ac lemporis nota aliorum probe initis rationibus nihil esse duximus reponendum.

S. P. INNOCENTIO XII P. M.

Hieronymus, Christi vestem in Romana urbe suscipiens, cathedrx Petri inviolata communione consociatus, Damasi papx oraculum quondam ac delicix, ad tux Sanctitafis vestigia, beatissime Pater, festinus voto, obsequio Ixtus accedí f. Quanquam enim fui eum terreal magnitudo, invitât tarnen humanitas. Recédât, inquit, Romani cul minis ambiiio, cum successor e Piscatoris et discípulo crucis loquor (Epist. 57.) Novit etenim Doctor Ecclesix maximus, socius angelorum in ccelo, quod si apostólos honore sequcris, sequarif et mérito. Tux igitur Beatitudinis pedibus provolutus summits ille vir, Bibliothecam suam Divinam, qux caput est omnium studiorum ejus, redivivam nunc opera nostra, manibus quoque nostris offerre gestil, ut qui ad Sedem Apostolicam uno eodemque affectu reverentix propensi sumus,junciis pariter officiis, secunda cundís virtutibus tui pontificatus initia individuo honoris studio concelebremus {Epist. 58.)

Ñeque vero erit, sanctissime Pater, quod affatus tuos etiam minimipaveamus, cum nobis audientiam facturum sit immortale illud ingenium cum suo sacrarum interpretationum amplissimo muñere, quod nos venerabundi nomini tuo consecramus. Quid enim piissimo Christianorum Patri acceptum magis gratumve fuerit, quam restituía in omnes Ecclesix utilitatcs Divina Hieronymi Bibliotheca, ccelestium scilicet mandatorum thesaurus, unde proferuntur nova et Vetera, quibus sese ac concreditum sibi gregem alere queat pastor bonus et dispensator fidelis? Quidni jucunda nunc fuerint Tnnocentio sacra Scripturarum volumina, qux castx erani delicix sanctipontificis Damasi, cujus insignia hxc sunt verba ad ipsum Hieronymum scripta? Ñeque vero ullam puto digniorem disputationis nostra confabulationem, quam si de Scripturis sermocinemur inter nos, id est, ut ego interrogem, tu respondeas. Qua vila nihil puto in hac luce jucundius: quo animœ pábulo omnia mella superantur. Quam dulcia, inquit propheta, gutturi meo eloquia tua! super mel ori meo {Epist. 124.)

Multa quidem prxclare facta tua, Pater sanctissime, dum apud duces, reges, imperatoresque internuntii olim officio fungereris, divinis te legibus addictum, ас sanctorum Patrum documentis probe affectum demonstrabant: nunc autem summx potestatis particeps, Chrislique vic'zrius effectus, tot ac tanta pietatis prxbes argumenta, ut omnes Chrislianx plebes sibi gratulentur, quod in le habeant scribam docium in regno cœlorum, cujus voluntas sit in lege Domini diu noctuque mediianda. Nam wide tibi vox ilia toto jam orbe percelebris, Domus Romani Pontificia, domus est egenorum? Et Herum ad ipsospaupcres oculis captos. Non libertatem vobis eripio, sed dux viae ac vestcr oculus esse volo. Unde, inquam, Sanctitati tux hujusmodi voces, qux dulcissime sonant in auribus Ecclesixvirginis, nisi ex adytis et oráculo divinarum Scripturarum, e quo sermonem istum eloqui didiceras : Oculus fui caeco, et pes claudo, pater eram pauperum (Job xxix, 15.) Quod enim ab inclyto illo inter Orientales quondam principe sciebat actitatum religioso humanitatis affectu, id ipsum Sanciitas tua orbi jam universo conspicua imitandum sibiproposuit, plurimorum largitione munerum membra Christi con/ovens; vagosque inducens in domos pontificias.

Nee uno tantum humanitatis ac misericordim beneficio Ecclesiam Dei sublevasse contentus, Papa venerabilis, omnes etiam divites xre percusso prxmonere voluisti, ne sperarent in incerto divitiarum, aliena concupiscentes, propria non erogantes, suisque in propriam perniciem abutentes; dicis enim : Pecunia ista non sit nobiscum in perditione. Quidplura ? Ut exsultaret e Christiana república simulacrorum servitus avaritia, et cupiditaiis radix omnium malorum, decreto singulari siatuit Apostólica tua sollicitudo, ne deinceps venalia forent judicum tribunalia, sed igratis tribuerentur probis hominibus, qui juxtaprxceptum legislatorsprophetx constituli, judicent populum justo judicio, nee in alteram partem déclinent muñera accipientes, quœ excaecant oculos sapientum, et mutant verba justorum (Deut. xvi.) Maxima uiique hoc modoprxstas largitatis ac munificentix muñera: summoque in Pontífice digniora vix desiderari possunt facinora, nisi forte in Innocentio XII, qui quodam futur orum bonorum vaticinio, numeri duodenarii sortitus est nomen, ut in eo virtutis Apostolicx quasi plenitudinem sperare nobis liceret. Ecquis vivil illo hodie moderatius, qui, Ecclesix proventibus e nobilissima Pignatelli familia prorsus abdicatis, debitum parant ibus amoris affectum inpauperes totum ex decreto trans ferre curavifi Persuasum nempe ipsifuerat ab Hieronymo, gloriam episcopi in eo maxime collocatam, si pauperum inopue providerit, пес propriis studerit divitiis (Epist. 2).

Ergo, in le, beatissime Pater, factis xqualibus expressa dignoscuntur quxcunque egregius Doctor, divino potius quam rethorico afflatus spiritu, de abnegandis pro Christo Nepotibus vel Nepotianis, nee sxculi Uteris in Dei militia quxrendis, familiarissimos suos litteris monerc contendit (Epist. 1,2). Nam Hieronymo cum Innocentio quam bene conveniat, hinc epistolx illinc decreta testantur. Solum pietatis genus esse volunt, per- calcatum patrem ad vexillum crucis evolare ; et in exstincto parentum affeciu crudeles dici gloriantur. Tantam rerum verborumque consonantium mirabantur alii in máximo Doctore et in summo Pontífice : apud nos quidem justam habet venerationem quidquid excellit ; sed admirationem non habuit antiqua ac explórala sanctorum vir orum consensio. Innocentio XII fi dem scimus prxdicatam familiariter ab Hieronymo, dum ejus prxcessorem hoc nomine t>rimum Demectriadi Virgini sequendum ita proponit: lllud te pio cbaritatis affectu praemonendam puto, ut sancti Innocenta, qui apostolicae cathedrae, et supradicti viri successor et filius est, teneas fidem : nee peregrinam, quamvis tibi prudens callidaque videaris, doctrinam recipias. (Epist. 8). Nee mirum quod Innocenta prxdicat a sit fides ab eo qui filius ejus declaratur in concilio Milevitano, ubi nova et nimium perniciosa hxresis, peregrina illa Pelagii doctrina xternum damnata erat. Verumtamen multo plures, inquit synodus Mileyitana epist. ad Innocentiumpapam, qui ejus sensus diligenlius indagare potuerunt, adversus eum pro Christi gratia et Catholicae fidei veritate confligunl; sed prœcipue sanctus filius tuus, frater et compresbyter noster Hieronymus.

Plura congeri potuissent, sanctissime Pater, ut ex fide sua, tuorum prxdecessorum laude, ас Romanx sedis venerationeperpetua acceptissimus apud te Hieronymus haberelur. At quid in Us recensendis diutius immoremur, cum audito solo doctoris sancti nomine exsultantem te prxsentes conspiciant? Oblatum enim Operum Hieronymi nosiro labore adornatam novarn editionem tarn benigne tamque grate suscepisti ut cum restitute a nobis Hieronymo, Damasum in tua Sanctitale redivivum invenisse multum gaudeamus. Accipe igitur pretiosissimum antiquitatis sacrx monumentum, Eusebii Hieronymi Divinam Bibliothecam antehac ineditum ; el quasi florente adhuc œtate de Gallia Romam redeuntem doctissimum virum hilari vultu amplectere. Multam secum defert interpretationum Scripturx sacrx supellectilem, qux temporum injuria nobis omnino periisse credebantur. Nee sine nutu divino factum est quod ad nostrum mtatem usque isla e tenebris non prodierint in lucent. Congruum quippe fuerat ut sub tanto pontífice, sólita maximi Sripturarum interpretis Hieronymi ministeria repeterentur (Disi. 15, cap. Sancta Ramana Ecclesia). Lubens docebit in Israel prxceptum et judicium, si te adjutorem acpatronum habere meruerit, Pontificix vocis tuo oráculoprobatus confirmatusque. Nee exsurgentes hujus temporis quosdam Rufini gregales morabitur supralaudatus Innocenta filius, si le sanctissimum suum Patrem audierit cum Gelasio et concilio Romano firod anient am : Ilia sentimus, quae bealum Hieronymum sentiré cognoscinius; et non solum de Rufino, sed etiam de universis, quas vir saepius memoratus, zelo Dei et fidei religione reprehendit.

Post multam operam nostram, quam in res obscuras atque difficiles contulimus, tuum est, Pater beaiissime, Hieronymo evangeliqanti multam in Ecclesia virtutem tribuere. {Epist. 58). Ita in solio cum duodecimj'udicaturus sedeas: itamunicipatum cœli cum Paulo consequaris. Felicem prorsus acprovidum laborem nostrum litterarium reputabimus, si profectus nosier et tua gloria fuer it: aunque nos omnes, quo s pro officio sacerdotii filio rum loco Sanctitas tua diligit, Aposto lica etiam benediciione sua prosequetur.

Sanctitati tuae.
Offerebant humillimi Monacbi Benedictini Congregationis Sancti Mauri.

PROLEGOMENA

IN DIVINÄM

S. HIERONYMI BIBLIOTHEGAM

EX EDITIONE BENEDICTINA.

PROŒMIUM.

Qui veterum scriptorum novas aggrediuntur editiones, de suscepto ab ipsis opere Uctorempaucis docere possunt: cum enim in restituenda textus librorum inte grítate, ас illustrandis nonnullis locis obscurioribus, illorum prxcipue versetur opera; una vel altera in id argumentum instituía disputatione, studiosis hominibus faciunt satis. Nobis vero S. Hieronymi Divinam Bibliothecam, antehac ineditam, utilitatipublicx procurandam suscipientibus, tot iantaque incumbunt maximarum rerum momenta, ut magnitude operis impositi non solum cervices premat, sed ante sub/asee ruendum sit, quam levandum. Quis enim non pertimescat maximi Scripturarum divinarum Interpretis opus prxcipuum expenderé in earn, quam consecutus est, lingux Hebraicx peritiam inquirere ; tempus scriptionum ejus translationumque prxfigere; dubias ac spurias a veris et genttinis discerner с lucubralionibus ;planum faceré legenti qualis in ecclesia Christi fuerit Hieronymianarum vertionum usus ; mullaque his similia liquido demonstrare, qux necfacilinegotio nominibus suis recensereniur ? Exhorrescimus, fateor, immensum illud ac brofundum quasi disputationis pelagus, in quod necessitate compellimur, S. Hieronymi operibus edendis addicti et consecrati. Sed magna nos spes ista tenet apud xquum Lectorem, veniam scilicet nobis facilius indulgendam, sicubi in rebus sponte sua obscurioribus, et a nemine adhuc tentatis, Ulitis desiderio non usque quaque satisfecimus ; vel certe si nonnihil aliquando scribentibus exciderit; quod oculaliores diligentioresque haud effugisset. Нас spectatione in primis provocati quxdam emittimus Prolegomena in elucidationem Divinx hujus S. Hieronymi Bibliothecx, qux ante nostram xtatem clausa et ignórala bene multa batejaciet, scriptorum ас librorum errores ab animis removebit, sacrisque voluminibus, in Latinum cum e Grxco, tum ex Hebrxo conversis ab Eusebio Hieronymo, Ecclesiam Christi ditabit.

PROLEGOMENON PIUMUM

De nomine Bibliothecae Divinae, et de modo quo nobis edita sit.

I. Quid significeiBibliotheca Divina. II. Consilium Hieronymi in vertendis Scripturis sacris. III. Ejusdem studium in lingua Hebraica perdiscenda. IV. Quos habuerit hortatores, quos opbugnatores, suarum translationum ex Hebrxo. V. In suis translationibus nimiam vitabat novitatem, et interpretaiionis xaxo^Xiav.

Apod Veleres Bibliothecae Divinae nomen A iotumque Vetus Testamentum in xx duos

libros constituit, ut tot libri essent in Lege, quoi habebantur et litterx. IIa ibi vetus ille scriptor, quisquís fuerit. Eodem sensu Hie~ nonymus epístola ad Augustinum, Vetus Inetrumentum, seu volumina ejusdem vocat Ecclesiarum Bibliothecae : Vis, inquit, amator esse verus Septuaginta Interpretum i Non legas ea qux sub asteriscis sunt, imo rade de voluminibus, ut veterum te fautorem probes. Quod si feceris, omnes Ecclesiarum Bibliothecas damnare cogeris : vix enim unus aut alter invenitur liber, qui ista non habeaf. Exemplaria etiam Novi Testamenti hoc no

oblinebant sacra Volumina, quœ nunc tempore Biblia vocamus. Ideo apud Hieronymum in Catalogo Scriptorum ecclesiasticorum, Eusebius Caeteriensis Bibliothecm divin» cnm Pamphylo martyre diligentissimus pervestigator laudatur: erant enim ambo in Scripturis divinis studiosissimi, ita ut Palaestinos Bibliornm codices, ab Origene elaborates, in Ecclesiis ürientis vulgandos susceperint. Nec exemplaria solum Instrumenti Veteris ac Novi, quae Christianorum manibus terebantar, Bibliothecae nomine gaudebant anliquitus: sed Hebraeorum quoque volu

mina eadem appellatione efferunt sancti В mine fuisse vocata, testis est epist. 52, ad

Patres. Hieronymus ad Paulam juniorem et ad Eus'ochium Christi virgines, sic in librum Esther praefatus est: Vos autem, inquit, о Paula et Eustochium, quoniam et Bibliothecas Hebrxorum studuistis intrate, et interpretum certamina comprobastis, lenentes Esther Hebraicum librum, per singula verba, nostram translationem aspicite : ut possitis agnoscere me nihil etiam augmentasse addendo, sed fideli testimonio simpliciter, sicut in Hebrxo habetur, historiam Hebraicam Latinx lingux tradidisse. Bibliothecas itaque Hebraeorum hoc loco appellat volumina

Pammachium; ubi S. Doctor, provocans ad illam Apostoli ir£ptxoitT¡v, in qua de virginitate et nuptiis disputât (/ Cor. vu), com montanos Patrum revolvendos monet, et Ecclesiarum Bibliothecis fruendum, ut consideralis diligenter verbis Aposloli, liquido appareat ipsum propter calumniam declinandam, multo plus, quam Paulus voluerit, in maritos fuisse dementem. Dicitur igitur, Revolve omnium, quos supra memoravi, comment arios, et Ecclesiarum Bibliothecis fruerc; et magis concito gradu ad opiata cxptaque perverties. Denique epistolam S.

Hebraea Veteris Testamenti, quae volumina С Hierouymi ad Paulinum, in fronte sacrorura Paula et Eutochium edoctœ fuerant sub eodem magistro Hieronymo. Нас item appellationem manifeetius adhuc declaratur Vetus Testamentum üb. vi Originum с. 3, apud lsidorum, et in manuscripto códice bibliothecae Colbertinae, qui glossas divinorum librorum complectilur, habetque notam numericam 2852. Nam circa medium libri hœc Isidori verba ab anonyrao scripta leguntur: Bibliothecam Veteris Testamenti Esdras scriba tost incensam Legem a Chaldxis dum Judxi ingressi sunt (Isidorus, regressi fuissent) in Jerusalem, divino afflatus Spiritu reparavit:

Bibliorum appositam, sie inscribunt manuscripli codices aliquot, qui apud Ccelestinos et Praedicatores Avenionenses asservantur: Incipit Prologus Hieronymi super Bibliothecam. Tot a nobis praemissa sunt testimonia ex ipso prœsertim Hieronymo deprompta, ut omnibus planum fieret Veteris ac Novi Testamenti volumina ab eodem interprete in Latinum sermonem conversa, non incongrue vocari Divinam Hieronymi Bibliothecam. Quod facilius nobis concèdent lilterati viri, cum noverint Bibliothecx Hieronymi nomen ab antiquis scriptoribus usurpatum fuisse ad

eunetaque Legis ac Prophetarum volumina, D designandas ejusdem Latinas sacrorum Biqux fuerant a gentibus corrupta, correxit: bliorum translationes. Exstat in nostra bibliotheca S. Germani a Pratis codex veneranda; \.judiciis non satis moveor: qui in uiramque

anliquitatis nam. 15, in quo scriptor ad finem Epistolae ad Hebrœos hœc apposuit : Lege cum pace Bibliothecam Hicronymi presbyteri Bethléem. Hujus 6criptoris Studium imitad, verbisque S. Doctoris prorsus adhœrentes, volumen prœsens Divinx Hieronymi Bibliothecx titulo inscriptum esse curavimus, quippe quod omnia Veteris ac Novi Testamentó volumina Latine ab eodem reddita complectatur. Plura de hujusmodi nomen_ clalura adjicere poteramus: nisi unus sufficeret nobis Hieronymus ad probationem ejus nominationis, qua cooptamus primum editionis nostra; volumen.

H. Studio ас exemplo Origenis provocatus Hieronymus, primum emendatissimam ad fidem Hexaplorum edilionem Scripturœ sacrae Latinis suis tribuere curavit : magis utile quid ex hoc, ut vocat, otio Ecclesiis boni venturum ratus, quam ex aliorum negotio. Audiendus ipse est prœfatione in librum Job ex Graeco eloquio conversum : Si aut fiscelJam, inquit, junco texerem, aut palmarum folia complicar cm... null us mor der et, nemo reprchenderet. Nunc autem quia juxta sententiam Salvatoris volo operari cibum qui non pcrit, et antiquam divinorum volu

partem, aut amore labuntur, .aut odio. Quid vero utilius Ecclesiœ, quid magis dignum posteris quam divinorum Voluminum via sentibus virgultisque errorum purgata? Quid acceptum magis cunctis fidelibus in Christo quam integri ac immaculati codices divina; Scripturœ? Itaque publica; hujus utilitalis intuitu curam in se suscepit Hieronymus emendandi quaccumque librariorum incuria, vel injuria temporum, aut imperitia interpretam, male irrepserant in excmplaria sacrorum Bibliorum Latina e Gracia deprompla. Post navatam autem Ecclesiœ В Christi lantam operam e LXX Translatorum interpretatione, ad perfectiora sese converter, novam ex Hebrœo Scripturarum edilionem aggressus est, ut deinceps Latinis, non rivulos consectari, sed rerum fontes videro, cornicumque, id est Judœorum, oculos ex ipsa verilate Hebraica configere Beeret. Id animi habuisse se in vertendis e fonte Hebrœo sacris voluminibus testalur S. Doctor pluribus locis scriptionum suarum. Memorabilia est fprœcipue sententia isthœc lib. ш Apologia; adversus Ruflnum: 7« Latinas Scripturas, inquit, de Grxco emendabis, et aliud Ecclesiis trades legendutn, quam quod

minum viam sentibus virgultisque purgare: С semel ab apostolis susccperunt : mihi non

mihi genuinus inßgitur, corrector viliorum falsarius vocor, et errores non auferre, sed serere. Tanta est enim veiustatis consuetudo, ut etiam confessa plerisque vitia placeant; dum magis pulchros habere volunt codices, quam emendatos. Integrilati igitur ac sinceritati sua' volumina sacra restituere satagebat Hieronymus, et hoc consilio omissa bene multa supplevit, vitiaque confessa, quamvis plerisque placèrent, auferre non dubitabat. Ad originem enim Grœcam revertens, ea qua; vel a viliosis inlerpretibus male reddita, vel a prœsumploribus imperilis eméndala per

licebit post Sepluaginta edilionem, quam diligcntissime emendatam ante annos phirimos тех lingux hominibtis dedi, ad confutandos Tudxos etiam ipsa exempt aria verlere, qux ipsi verissima confitentur, ut si quando adversum eos Christianis disputatio est, non habeant subterjugiendi diverticula, sed stiomet potissimum mucrone feriantur. llludebant Juda?i Christianos, et Ecclesiis Dei insultabant de falsitate Scripturarum propter Septuaginla Interpretes, quos in multis errasse contendebant. Ad retundendam igitur hostium calumniam profitetur Hieronymus

versius, vel a librariis dormitanlibus aut D prœfatione in Isaiam, se in peregrinae lin

addita fueranl, aut mutata, impigre correxit. Hoc modo operabatur cibum qui non périt, ас pro flabellis et sportellis aliorum monachorum, spiritualia ha^c et mensura dona Ecclesiœ Dei tribuebat. Unde menlem suam aperiens Sanctis mulicribus, ila scribit prœfatione in Danielem: Obsecro vos, о Paula et Eustochium,Jundatis pro me ad Dominum preces: ut quandiu in hoc corpúsculo sum, scribam aliquid gratum vobis, utile Ecclesix, dignum posteris. Prsenxtium quippe

gu¡p eruditione sudasse, ne scilicet Judxi de falsitate Scripturarum Ecclesiis Dei diutius insultaren!. Et ad Chromatium prœfatione in Paralipomena : Nostri arbiirii imtas, inquit, aut с pluribus judicarc quid verum sit, aut novum opus in veteri opere cudere, illudentibusque Judxis, cornicum, ut dicitur, oculos configere. Nemo est qui nesciat Sophronium aliquando a Judœis illusum in disputando: hoc namque doenit Hieronymus prœfatione in Psallerium su um

« PoprzedniaDalej »