Obrazy na stronie
PDF

se ait : quæ tametsi variis subinde annis in lucem prodierint, ab eo tamen quo memorantur exordio esse repetenda: atque adeo jam inde a conscripti Catalogi anno fuisse adornata, perspicuum est. Prodierunt vero ex his primi Esdras et Nehemias, circa annum 394, quod ex prologo liquet, ubi multa quæ in Evangeliis laudantur, quasi de Veteri Testamento, et apud LXX non habentur, expendenda se ait latiori operi reservare. Per latius enim opus epistolam in nostra recensione 57 sive libellum de Optimo gemere interpretamdi, quem nos anno ascripsimus 395, certum est designari. Hos excipiunt Paralipomena, in quorum nempe Prologo idem ille de Optimo genere interpretandi libellus nuper editus dicitur : ut eodem atque isto anno 395, lucem aspexisse videantur. Qui igitur postremo omnium loco prodiisse hæc affirmant, Dupinius et Martianæus, a vero quam longissime aberrant : ac doceri quidem cum hoc ipso testimonio poterant, tum illo in epistola 71, ad Lucinium, post ferme triennium data, ubi omnes ante Octateuchum Veteris Testamenti libros S. ipse Interpres editos a se profitetur. Canonem, inquit, Hebraicæ veritatis, excepto Octafeucho, quem munc in manibus habeo, pateris tuis et notariis dedi describendum. His itaque recognoscendis octo libris,

qui priorem ex ordine sacri textus locum obtinent, ab anno 398 insudabat: quanquam Genesim

eo citius editam, facile adducor ut credam, cum reliqui interim Mosis libri in quartum quintumve amnum premerentur. Josue autem nonnisi post sanctae Paulae dormitionem in lucem venit: quam obiisse Honorio Augusto vi et Aristæneto coss., id est ap. 404, ex ejusdem epitaphio com

pertum est. Omnium denique postremus liber Esther prodierit, siquidem eum S. Pater Octateuchi numero comprehendit, ex Hebræorum more Judices et Ruth libros in unum conjungens, qua demum in re, ac temporis nota aliorum probe initis rationibus nihil ess6 duximus reponendum.

S. P. INNOCENTIO XII P. M.

Hieronymus, Christi vestem in Romama urbe suscipiens, cafhedrae Petri inviolata commumiome consociatus, Damasi papæ oraculum quondam ac deliciæ, ad tuae Sanctitatis vestigia, beatissime Pater, festinus voto, obsequio lætus accedit. Quamquam enim fui eum ferreat magnitudo, invitat famem humanifas. Recedat, inquit, Romani culminis ambitio, cum successore Piscatoris et discipulo crucis loquor (Epist. 57.) Novit etenim Docfor Ecclesiæ maximus, socius amgelorum in cælo, quod si apostolos honore sequeris, sequaris et merito. Tuae igitur Beatitudinis pedibus provolutus summus ille vir, Bibliothecam suam Divinam, quae caput est omnium studiorum ejus, redivivam munc opera nostra, manibus quoque mostris offerre gestit, ut qui ad Sedem Apostolicam uno eodemque affectu reverentiæ propensi sumus, fumcfis pariter officiis, secumda cumctis virtutibus tui pontificatus imitia individuo honoris studio concelebremus (Epist. 58.)

Neque vero erit, sanctissime Pater, quod affatus fuos etiam minimi paveamus, cum mobis audientiam facturum sit immortale illud ingemium cum suo sacrarum inferprefafionum amplissimo munere, quod mos venerabundi momimi fuo consecramus. Quid enim piissimo Christianorum Patri acceptum magis gratumve fuerit, quam restituta in omnes Ecclesiae utilitafes Divina Hieronymi Bibliotheca, caelestium scilicet mandatorum thesaurus, unde proferuntur nova et vetera, quibus sese ac concreditum sibi gregem alere queat pasfor bonus et dispensator fidelis ? Quidmi jucunda munc fuerint /mmocentio sacra Scripturarum volumina, quae castæ erant deliciæ sancti pontificis Damasi, cujus insignia hæc sunt verba ad ipsum Hieronymum scripta ? Neque vero ullam puto digniorem disputationis nostræ confabulationem, quam si de Scripturis sermocinemur inter nos, id est, ut ego interrogem, tu respondeas. Qua vita nihil puto in hac luce jucundius : quo animæ pabulo omnia mella superantur. Quam dulcia, inquit propheta, gutturi meo eloquia tua ! super mel ori meo (Epist. 124.)

Multa quidem praeclare facta tua, Pafer sanctissime, dum apud duces, reges, imperatoresque infernuntii olim officio fungereris, divinis fe legibus addictum, ac sancforum Patrum documentis probe affectum demonstrabamt : mumc aufem summae potestatis particeps, Christique vicarius effectus, tot ac tanta pietatis præbes argumenta, ut omnes Christianæ plebes sibi gratulentur, quod in te habeant scribam doclum in regno cælorum, cujus voluntas sit in Jege Domini diu moctuque meditanda. Nam unde tibi vox illa toto jam orbe percelebris, Domus Romani Pontificis, domus est egenorum ? Et iterum ad ipsos pauperes oculis captos. Non libertatem vobis eripio, sed dux viæ ac vester oculus esse volo. Unde, inquam, Sanctitati tuae hujusmodi voces, quae dulcissime sonant in auribus Ecclesiae virginis, misi ex adytis et oraculo di. vinarum Scripturarum, e quo sermonem istum eloqui didiceras : Oculus fui cæco, et pes claudo, pater eram pauperum (Job xxix, 15.) Quod enim ab inclyto illo infer Orientales quondam principe sciebat actitatum religioso humanitatis affectu, id ipsum Sanctitas tua orbi jam universo conspicua imitandum sibi proposuit, plurimorum largitione munerum membra Christi confovens; vagosque inducens in domos pontificias. IVec uno tantum humamitatis ac misericordiae beneficio Ecclesiam Dei sublevasse comtemtus, Papa venerabilis, omnes etiam divites aere percusso præmonere voluisti, me sperarent in incerto divitiarum, aliena concupiscentes, propria non erogantes, suisque im propriam perniciem abutemfes ; dicis emim : Pecunia ista non sit nobiscum in perditione. Quid plura ? Ut exsultaret e Chrisfiama republica simulacrorum servitus avaritia, et cupiditatis radix omnium malorum, decreto singulari statuit Apostolica tua sollicitudo, me deinceps vemalia forent judicum tribunalia, sed i gratis tribuerentur probis hominibus, qui juxta præceptum legislatoris prophetæ constituti, judicent populum justo judicio, nec in alteram partem declinent munera accipientes, quæ excæcant oculos sapientum, et mutant verba justorum (Deut. xvi.) Maxima utique hoc modo praestas Iargitatis ac munificentiae munera: summoque in Pontifice digniora vix desiderari possunt facinora, nisi forte in Innocentio XII, qui quodam fufurorum bomorum vaticinio, mumeri duodenarii sortitus est momem, ut in eo virtutis Apostolicae quasi plenitudinem sperare nobis liceret. Ecquis vivit illo hodie moderatius, qui, Ecclesiae proventibus e mobilissima Pigmatelli familia prorsus abdicatis, debitum paran/ibus amoris affectum in pauperes fotum ex decreto transferre curavit ? Persuasum nempe ipsi fuerat ab Hieronymo, gloriam episcopi in eo maxime collocatam, si pauperum inopiæ providerit, mec propriis studerit divitiis (Epist. 2). Ergo, in te, beatissime Pater, factis æqualibus expressa dignoscuntur quaecumque egregius Doctor, divino potius quam rethorico af/latus spiritu, de abnegandis pro Christo Nepotibus vel Nepotianis, nec saeculi lucris in Dei militia quærendis, familiarissimos suos litteris monere contendit (Epist. 1, 2). Nam Hieronymo cum Immocenfio quam bene conveniat, hinc epistolæ illinc decreta testantur. Solum pietatis genus esse volunt, per calcatum patrem ad vexillum crucis evolare ; et im exstincto farentum affectu crudeles dici glorianfur. Tantam rerum verborumque consonantium mirabantur alii im maximo Docfore et in summo Pontifice : apud mos quidem justam habet venerationem quidquid excellit ; sed admirationem non habuit antiqua ac explorata sancforum virorum consensio. Immocentio XII fidem scimus prædicafam familiariter ab Hieronymo, dum ejus praecessorem hoc momine primum Demecfriadi Virgini sequendum ita proponit : lllud te pio charitatis affectu præmonendam puto, ut sancti Innocentii, qui apostolicæ cathedræ, et supradicti viri successor et filius est, teneas fidem : nec peregrinam, quamvis tibi prudens callidaque videaris, doctrinam recipias. (Epist. 8). Nec mirum quod Innocentii prædicafa sit fides ab eo qui Jilius ejus declaratur in concilio Milevitano, ubi nova et mimium permiciosa haeresis, peregrina i7/a Pelagii doctrima aetermum damnata erat. Verumtamen multo plures, imquit symodus Milevifana epist. ad Innocentium papam, qui ejus sensus diligentius indagare potuerunt, adversus eum pro Christi gratia et Catholicæ fidei veritate confligunt; sed præcipue sanctus filius tuus, frater et compresbyter noster Hieronymus. P/ura congeri potuissent, sanctissime Pafer, ut ex fide sua, fuorum prædecessorum laude, ac Romanae sedis veneratione perpetua acceptissimus apud fe Hieronymus haberetur. At quid in iis recensendis diutius immoremur, cum audito solo doctoris sancti momine exsultamfem fe praesentes conspiciant ? Oblatum enim Operum Hieronymi mostro labore adornatam movam editionem tam benigne tamque grate suscepisti ut cum restituto a mobis Hieronymo, Damasum in tua Sanctitate redivivum invenisse multum gaudeamus. Accipe igitur pretiosissinum antiquitatis sacræ momumentum, Eusebii Hieronymi Divinam Bibliothecam antehac ineditum ; et quasi florente adhuc ætate de Gallia Romam redeuntem doctissimum virum hiIari vultu amplectere. Multam secum defert interpretationum Scripturae sacrae supellectilem, quæ temporum injuria nobis omnino periisse credebantur. Nec sine mutu divino factum est quod ad mostram ætatem usque ista e tenebris non prodierint in lucem. Congruum quippe fuerat ut sub tanto pontifice, solita maximi Sripturarum interpretis Hieronymi ministeria repeterentur (Dist. 15, cap. Sancta Ramana Ecclesia). Lubens docebit im Israel praeceptum et judicium, si te adjutorem ac patronum habere meruerit, Pontificiae vocis tuo oraculo probatus comfirmatusque. Nec exsurgentes hujus temporis quosdam Rufini gregales morabitur supralaudatus Immocentii filius, si te sanctissimum suum Patrem audierit cum Gelasio et concilio Romano proclamentam : Illa sentimus, quæ beatum Hieronymum sentire cognoscimus; et non solum de Rufino, sed etiam de universis, quas vir sæpius memoratus, zelo Dei et fidei religione reprehendit.

Post multam operam mostram, quam in res obscuras atque difficiles contulimus, tuum est, Pater beatissime, Hieronymo evangelizanti multam in Ecclesia virtutem tribuere. (Epist. 58). Ita im solio cum duodecim judicaturus sedeas: ita municipatum cæli cum Paulo consequaris. Felicem Prorsus ac providum laborem nostrum litterarium reputabimus, si profectus moster et tua gloria fuerit: cumque mos omnes, quos pro officio sacerdotii filiorum loco Sanctitas tua diligit, Apostolica etiam benedictione sua prosequetur.

[merged small][merged small][ocr errors][ocr errors][merged small][merged small][merged small][merged small]

Qui veterum scriptorum movas aggrediumtur editiones, de suscepto ab ipsis opere lectorem paucis docere possunt : cum enim im restituenda textus librorum integritate, ac illustrandis nonmullis locis obscurioribus, illorum præcipue versetur opera ; una vel altera in id argumentum instituta disputatione, studiosis hominibus faciunt satis. Nobis vero S. Hieronymi Divinam Bibliothecam, amtehac ineditam, utilitati publicae procuramdam suscipientibus, tot tantaque incumbunt maximarum rerum momenta, ut magnitudo operis impositi mom solum cervices premat, sed ante sub fasce ruendum sit, quam levandum. Quis emim non pertimescat maximi Scripturarum divinarum Interpretis opus præcipuum expendere in eam, quam consecutus est, linguae Hebraicae peritiam imquirere ; tempus scriptiomum ejus translatiomumque præfigere; dubias ac spurias a veris et genuinis discernere lucubrationibus ; plamum facere legenti qualis in ecclesia Christi fuerit Hieromymiamarum vertionum usus ; multaque his similia liquido demonstrare, quæ nec facili megotio nominibus suis recenserentur ? Exhorrescimus, fateor, immemsum illud ac profundum quasi disputationis pelagus, in quod necessitate compellimur, S. Hieronymi operibus edendis addicti et comsecrati. Sed magma mos spes ista temet apud aequum Lectorem, veniam scilicet nobis facilius imdulgendam, sicubi im rebus sponte sua obscurioribus, et a memine adhuc tentatis, illius desiderio non usque quaque satisfecimus ; vel certe si mommihil aliquando scribentibus exciderit; quod oculatiores diligentioresque haud effugisset. Hac spectatione im primis provocati quædam emittimus Prolegomema in elucidationem Divinae hujus S. Hieronymi Bibliothecæ, quæ ante nostram ætatem clausa et ignorata bene multa patefaciet, scriptorum ac librorum errores ab animis removebit, sacrisque voluminibus, in Latinum cum e Græco, tum ex Hebræo conversis ab Eusebio Hieronymo, Ecclesiam Christi ditabit.

PROLEGOMENON PRIMUM

De nomine Bibliothecæ Divinæ, et de modo quo nobis edita sit.

I. Quid significet Bibliotheca Divina. II. Consilium Hieronymi in vertendis Scripturis sacris. iii. Eju$dem studium in lingua Hebraica perdisceuda. IV. Quos habuerit hórtatores, quos oppugnatores, suarum translationum ex Hebraeo. V. Im suis translationibus nimiam vitaba? mo

[ocr errors]

Apud Veteres Bibliothecæ Divinæ nomen A fofumque

obtinebant sacra Volumina, quæ nunc temporis Biblia vocamus. Ideo apud Hieronymum in Catalogo Scriptorum ecclesiasticorum, Eusebius Cæteriensis Bibliothecae divinæ cum Pamphylo martyre diligentissimus pervestigator laudatur: erant enim ambo in Scripturis divinis studiosissimi, ita ut Palæstinos Bibliorum codices, ab Origene elaboratos, in Ecclesiis Orientis vulgandos susceperint. Nec exemplaria solum Instrumenti Veteris ac Novi, quæ Christianorum manibus terebantur, Bibliothecæ nomine gaudebant antiquitus : sed Hebræorum , quoque volumina Patres. Hieronymus ad Paulam juniorem et ad Eustochium Christi virgines, sic in librum Esther præfatus est : Vos autem, inquit, o Paula et Eustochium, quoniam et Bibliothecas Hebræorum studuistis infrare, et interpretum certamina comprobastis, tenentes Esther Hebraicum librum, per singula verba, nostram translationem aspicite : ut possitis agnoscere me mihil etiam augmentasse addendo, sed fideli testimonio simpliciter, sicut in Hebraeo habetur, historiam Hebraicam Latinae linguæ tradidisse. Bibliothecas itaque Hebræorum hoc loco appellat volumina

Vetus Testamentum in xx duos libros constituit, ut tot libri essent in Lege, quot habebamfur et litterae. Ita ibi vetus ille scriptor, quisquis fuerit. Eodem sensu Hienonymus epistola ad Augustinum, Vetus Instrumentum, seu volumina ejusdem vocat Ecclesiarum Bibliothecas Vis, inquit, amator esse verus Septuaginta Interpretum ? Non legas ea quæ sub asteriscis sunt, imo rade de voluminibus, ut veterum te fautorem probes. Quod si feceris, omnes Ecclesiarum Bibliothecas damnare cogeris : vix enim umus aut alter invenitur liber, qut ista non habeat. Exemplaria etiam Novi Testamenti hoc no

eadem appellatione efferunt sancti B mine fuisse vocata, testis est epist. 52, ad

Pammachium ; ubi S. Doctor, provocans ad illam Apostoli τερτxorjv, in qua de virginitate et nuptiis disputat (I Cor. vi), commentarios Patrum revolvendos monet, et Ecclesiarum Bibliothecis fruendum, ut consideratis diligenter verbis Apostoli, liquido appareat ipsum propter calumniam declinandam, multo plus, quam Paulus voluerit, in maritos fuisse clementem. Dicitur igitur, Revolve omnium, quos supra memoravi, commenfarios, et Ecclesiarum Bibliothecis fruere ; et magis concito gradu ad optata caeptaque pervenies. Denique epistolam S.

Hebræa Veteris Testamenti, quæ volumina C Hieronymi ad Paulinum, in fronte sacrorum

Paula et Eutochium edoctæ fuerant sub eodem magistro Hieronymo. Hac item appellationem manifestius adhuc declaratur Vetus Testamentum lib. vi Originum c. 3, apud Isidorum, et in manuscripto codice bibliothecæ Colbertinæ, qui glossas divinorum librorum complectitur, habetque notam numericam 2832. Nam circa medium libri hæc Isidori verba ab anonymo scripta leguntur: Bibliothecam Veteris Testamenti Esdras scriba post incensam Legem a Chaldaeis dum Judaei ingressi sunt (Isidorus, regressi fuissent) in Jerusalem, divino afflatus Spiritu reparavit :

Bibliorum appositam, sic inscribunt manuscripti codices aliquot, qui apud Cœlestinos et Prædicatores Avenionenses asservantur : Incipit Prologus Hieronymi super Bibliothecam. Tot a nobis præmissa sunt testimonia ex ipso præsertim Hieronymo deprompta, ut omnibus planum fieret Veteris ac Novi Testamenti volumina ab eodem interprete in Latinum sermonem conversa, non incongrue vocari Divinam Hieronymi Bibliothecam. Quod facilius nobis concedent litterati viri, cum noverint Bibliothecae Hieronymi nomen ab antiquis scriptoribus usurpatum fuisse ad

cunctaque Legis ac Prophetarum volumina, D designandas ejusdem Latinas sacrorum Bitheca S. Germani a Pratis codex venerandæ A judiciis mom satis moveor : qui in utramque

quae fuerant a gentibus corrupta, correxit :

bliorum translationes. Exstat in nostra biblio

antiquitatis num. 15, in quo scriptor ad finem Epistolæ ad Hebræos haec apposuit : Lege cum pace Bibliothecam Hieronymi presbyteri Bethleem. Hujus scriptoris studium imitati, verbisque S. Doctoris prorsus adhærentes, volumen præsens Divinæ Hieronymi Bibliothecae titulo inscriptum esse curavimus, quippe quod omnia Veteris ac Novi Testamenti volumina Latine ab eodem reddita complectatur. Plura de hujusmodi nomenclatura adjicere poteramus: nisi unus sufficeret nobis Hieronymus ad probationem ejus nominationis, qua cooptamus primum editionis nostrae volumen. H. Studio ac exemplo Origenis provocatus Hieronymus, primum emendatissimam ad fidem Hexaplorum editionem Scripturæ sacræ Latinis suis tribuere curavit: magis utile quid ex hoc, ut vocat, otio Ecclesiis boni venturum ratus, quam ex aliorum negotio. Audiendus ipse est præfatione in librum Job ex Græco eloquio conversum : Si aut fiscellam, inquit, funco texerem, aut palmarum folia complicarem... mullus morderet, memo reprehenderet. Numc autem quia juxta semfemfiam Salvatoris volo operari cibum qui non perit, et antiquam divinorum volu

minum viam sentibus virgultisque purgare : C

mihi gemuimus infigitur, corrector vitiorum falsarius vocor, et errores mon auferre, sed serere. Tamfa est enim vetustatis consuefudo, ut etiam confessa plerisque vitia placeant ; dum magis pulchros habere volunt codices, quam emendatos. Integritati igitur ac sinceritati suæ volumina sacra restituere satagebat Hieronymus, et hoc consilio omissa bene multa supplevit, vitiaque confessa, quamvis plerisque placerent, auferre non dubitabat. Ad originem enim Græcam revertens, ea quæ vel a vitiosis interpretibus male reddita, vel a præsumptoribus imperitis emendata per

partem, aut amore labuntur, aut odio. Quid vero utilius Ecclesiæ, quid magis dignum posteris quam divinorum Voluminum via sentibus virgultisque errorum purgata ? Quid acceptum magis cunctis fidelibus in Christo quam integri ac immaculati codices divinæ Scripturæ ? Itaque publicae hujus utilitatis intuitu curam in se suscepit Hieronymus emendandi quæcumque librariorum incuria, vel injuria temporum, aut imperitia interpretum, male irrepserant in excmplaria . sacrorum Bibliorum Latina e Græcis deprolnpta. Post navatam autem Ecclesiæ

B Christi tantam operam e LXX Translatorum

interpretatione, ad perfectiora sese convertens, novam ex Hebræo Scripturarum editionem aggressus est, ut deinceps Latinis, non rivulos consectari, sed rerum fontes videre, cornicumque, id est Judæorum, oculos ex ipsa veritate Hebraica configere liceret. Id animi habuisse se in vertendis e fonte Hebræo sacris voluminibus testatur S. Doctor pluribus locis scriptionum suarum. Memorabilis est {praecipue sententia isthæc lib. III Apologiæ adversus Rufinum : 7 u Latinas Scripturas, inquit, de Graeco ememdabis, et aliud Ecclesiis trades legemdum, quam quod semel ab aposfolis susceperumt : mihi mon licebit post Septuaginta editionem, quam diligentissime emendatam ante annos plurimos meæ linguae hominibus dedi, ad confufamdos Judaeos etiam ipsa exemplaria vertere, quae ipsi verissima comfitentur, ut si quando adversum eos Christianis dispufatio est, non habeant subterfugiendi diverficula, sed suomet potissimum mucrone feriamfur. Illudebant Judæi Christianos, et Ecclesiis Dei insultabant de falsitate Scripturarum propter Septuaginta Interpretes, quos in multis er— rasse contendebant. Ad retundendam igitur hostium calumniam profitetur Hieronymus

versius, vel a librariis dormitantibus aut D præfatione in Isaiam, se in peregrinæ lin

addita fuerant, aut mutata, impigre correxit. Hoc modo operabatur cibum qui non perit, ac pro flabellis et sportellis aliorum monachorum, spiritualia hæc et mansura dona Ecclesiæ Dei tribuebat. Unde mentem suam aperiens sanctis mulieribus, ita scribit præfatione in Danielem : Obsecro vos, o Paula et Eusfochium, fundafis pro me ad Domimum preces : ut quamdiu in hoc corpusculo sum, scribam aliquid grafum vobis, utile Ecclesiæ, dignum posteris. Prsenætium quippe

guæ eruditione sudasse, me scilicet Judæi de falsifafe Scripturarum Ecclesiis Dei diufius insulfaremf. Et ad Chromatium præfatione in Paralipomena AVosfri arbi/rii pufas, inquit, aut e pluribus judicare quid verum sit, aut novum opus in veteri opere cudere, illudentibusque Judaeis, cornicum, ut dicitur, oculos configere. Nemo est qui nesciat Sophronium aliquando a Judæis illusum in disputando: hoc namque docuit Hieronymus præfatione in Psalterium suum

« PoprzedniaDalej »