Obrazy na stronie
PDF

cum unicuique rei debitum tempus impertire A et secundo. Proverbia quoque Salomonis excirca metra sacrorum Bibliorum declaravit A Jobi versus cap. iii hoc modo incipiunt in ve

licuit, de hac inconstantia lectorem ipse suum præmonuit, dum nomen n>Et Daphea (Num. xxxiii, 12) interpretaretur epist. 127, mansione 9: Hoc momen, inquit, apud Hebraeos xzoùpua id est, pulsatio dicitur, fuaeta quod et Dominus ait : Pulsate et aperietur vobis (Luc, xi, 9). In libro aufem Hebraicorum mominum, ahdæsionem, retemtionemque framsfulimus, quod lectorem turbare non debet, nec putet mos dissonantia scribere. Ibi enim, juxta hoc quod vulgo habetur, edidimus, si medium verbum scribatur per BETH litteram : hic autem in Hebraico volumine scripfum reperi per phe, quod elementum magis pulsationem quam glutimum somat... Prudentem studiosumque lectorem rogatum velim, ut sciat me vertere momima juxta Hebraicam verita— tem. Alioquin in Græcis et Latinis codicibus, traeter pauca, omnia corrupta reperimus, et miror quosdam eruditos et ecclesiasticos viros ea voluisse transferre, quæ in Hebraico non habentur, etc. Istius admonitionis mox recordari oportebit ; quia canticum Deuteronomii (cap. xxxII, vers. 1-43), quod Josephum et Origenem supra secutus versu hexametro compositum voluit, iambico tetrametro constare testificatur epist. 155, ad Paulam Urbicam, in qua de Psalmis et cæteris metricis compositionibus sat abunde disputavit : Ac priusquam de singulis disseram, ait, scire debes quatuor Psalmos secundum ordinem Hebræorum incipere elementorum, centesimum decimum et centesimum umdecimum, et humc de quo mumc scribimus, et cenfesimum quadragesimum quartum. Verum debes scire im prioribus Psalmis, singulis litteris singulos versiculos, qui frimetro iambico constant, esse subnexos : imferiores vero feframetro iambico constare, sicuti et Deuteronomii Canticum scriptum est. In cenfes imo decimo octavo Psalmo, simgulas litteras octoni versus sequuntur. In centesimo quadragesimo quarto singulis litteris singuli versus deputantur. Sunt qui et alios hoc ordine putant incipere, sed falsa eorum opinio est. Habes et in Lamentationibus Jeremiae quatuor alphabeta, e quibus duo prima quasi Sapphico metro scripta sunt; quia tres versiculos qui sibi commexi sumt, et ab uma tantum litfera incipiunt, Heroici comma comcludit. Tertium tero alphabetum trimetro scriptum est, et a termis litteris, sed eisdem termi versus incipiunt. Quartum alphabetum simile est primo

fremum claudit alphabetum, quod tetrametro iambico supputatur, ab eo loco, in quo ait : Mulierem fortem quis inveniet (Prov. xxxi, 10) ? Opera Salomonis et Canticum Deuteronomii, quæ hexametris et pentametris apud suos conposita decurrere docuit Præfatione in Chronica Eusebii, hic ad Paulam scribens, asserit tetrametro iambico eadem opuscula constare. Melius sibi constat in versibus Jobi, ait enim Præfatione in eumdem librum : A principio itaque voluminis usque ad verba Job, apud Hebræos prosa oratio est. Porro a verbis Job, in quibus ait : Pereat dies, in B qua natus sum, etc. (Job. iii, 3), usque ad eum locum, ubi ante finem voluminis scriptum est. Idcirco ipse me reprehendo, etc. (Job. xLii, 6), hexametri versus sumt, dactylo, spomdæoque curremtes, et propter linguæ idioma, crebro recipiendos et alios pedes, mom earumdem syllabarum, sed eorumdem temporum. Interdum quoque rythmus ipse dulcis et timmulus fertur mumeris lege metri solutis : quod metrici magis quam simplex lector, intelligumt... Quod si cui videtur incredulum, metra scilicet esse apud Hebraeos, et in morem Flacci, Graecique Pindari, Alcaei et Sappho, vel Psalterium, vel Lamentationes Jeremiæ, C vel omnia ferme Sdripturarum Cantica comprehendi, legat Philomem, Josephum, Origemem, Caesariensem Eusebium, et eorum testimonio me verum dicere comprobabit. Psalmographum quoque Davidem nostrum æmulum objicit Græcis Latinisque poetis, in epistola ad Paulinum scripta de omnibus divinæ Historiæ libris ; David Simonides moster, inquit, Pindarus, et Alcæus, Flaccus quoque, Catullus afque Seremus, Christum lyra persomat, et in decachordo Psalterio ab inferis excitat resurgentem. Quod genus carminis lyrici conceptis verbis iterum prædicat lib. ix Commentariorum in cap. xxx D Ezechielis prophetæ : Sed in Psalmis facilis responsio est, carmen esse lyricum, et in hujusmodi opere mon quaeri ordinem historiae, sed facforum carmina singulorum. Præfatione demum in Jeremiam quadruplicis alphabeti, et mensuræ metri mentionem fecit his verbis : Unde in Juda tantum, et in Benjamim prophetavit, et civitatis suæ ruinas quadruplici planxit alphabeto, quod nos mensurae metri versibusque reddidimus. Hæc sunt loca celebriora, ut puto, in quibus et suam, et præcessorum suorum opinionem Hieronymus. Quæ si eodem spiritu quo scripta sunt, a nobis explicata proponi potuissent, validissime injuriam fumorum prius impactam defendere ab Hieronymo non desperarem. Sed vereor, ne rei difficultate superatus, post Hieronymi susceptam expositionem clamare cum eo compellar: Ignosce, lector, difficultati, et veniam tribue pauperi intelligentiae. Per fenestras enim obliquas, et in modum retis factas, et quae semper clausæ sunt, oculum intromittimus, varia genera carminum in libris sacris rimari tentantes. Operæ tamen pretium sit vel illud conari ad absolutionem Prolegomenorum nostrorum, quæ non alio consilio adornata sunt, quam in elucidationem et defensionem maximi Scriplurarum interpretis. Ejus igitur sententiam de metris et versibus divinorum Voluminum ut manifestam faciamus, ad tres aut quatuor carminum species revocanda videntur recitata superius testimonia. Nam primum in libro Job versus hexametros, dactylo spondæoque currentes agnoscit sanctus Doctor. In Psalmis autem trimetra et tetrametra iambica, ut in Cantico Deuteronomii, quod tetrametro iambico constare pronuntiat, quamvis alias hexametro versu dixisset

[ocr errors][ocr errors][ocr errors][merged small][merged small][merged small]

compositum. Lamentationes denique quasi C legere : sicut econtrario A litteram sæpe per

versu Sapphico asserit scriptas, propter comma heroici, quod tres versiculos sibi connexos concludit. Quodque ait de Lamentationibus quasi Sapphico versu conscriptis, idem intelligendum et de aliis carminum speciebus. Neque vero Græcorum ac Latinorum hexametris et pentamelris pedes omnino similes pateretur idioma Hebraicum, quo Libri sacri conditi sunt ab hagiographis auctoribus. Quare cum audis hexametra et pentametra, similitudinem quamdam heroicorum versuum intelligere debes, et sic in cæteris metrorum generibus, iambico et alcaico, quibus currere ac personare Psalterium dicitur apud Hieronymum. Ergo Carmina heroica elegiaca et lyrica in Scripturis sacris, non eadem sunt cum Græcis aut Latinis metris, sed illorum metrorum instar : quas tamen imagines versuum ac similitudines supra omnes Pindaricos longe modos, Flaccicos, Horatianos et Homericos præstare nullus dubitet. Sed novis modo experimentis propositum nostrum exsequamur, a libro Job initium sumentes similitudinis illius metricæ, quam in Libris sacris exstare diximus.

[merged small][merged small][merged small][ocr errors][merged small][ocr errors][ocr errors]

spondæique decurrunt, nec absurde institui- A Deinde similem habent versus in fine desi

tur aliqualis comparatio inter versum primum AEneidos (lib. 1) et istum Jobi versiculum Hebræum. Iobedjom havaled ho ivalaela amar hora gaber Arma virumque cano Trojæ qui primus ab. oris In Hebræo versu Jobi tot sunt syllab æ quot sunt in versu Latino Maronis : cæsum item perfecte convenit inter utrumque, et si dactyli non consonant, nec in syllabis brevibus, nec in numero pedum, nonnullæ tamen sunt voces constantes tribus syllabis, quæ vicem supplent dactylorum Græcorum et Latinorum. Præterea versus Hebræus si

nentiam, quam nos Gallice dicimus rime priores enim duo desinunt, in E mem, et prior cum tertio in vocalem a, am scilicet et mas. Tandem si versuum syllabæ numerentur, æqualem in eis numerum deprehendes. Unde perspectum atque exploratum habemus, nihil temere ab Hieronymo fuisse script um, cum diceret : Habes et in Lamem/ ationibus Jeremiæ quatuor alphabeta, e qui4 us duo prima quasi Sapphico metro scripta sum t ; quia tres versiculos, qui sibi connexi sum t, et ab una tamtum littera incipiunt, Her oici comma concludit.

milem habet sonum, sive rythmum, ut Gal- B De cantico Deuteronomii (cap. xxxii, vers. 1Quamvis enim ad tetrametrum perfectum A ceret: Denique quid Psalterio canorius, quod

lice dicunt, in fine commatum : quia utrumque comma terminatur in o, bo, et bor. Hoc decus obtinent Hebræa carmina supra Græcorum vel Latinorum metra. Porro ex eadem concordia versuum Hebræorum eum Latinis hexametris, quæ sexcentis locis occurrit in toto Jobi volumine plane demonstratur Hieronymum absque temeritatis vel inscitiæ nota pronuntiasse de hexametris versibus ejusdem libri, nec inepte speciem in eo ac imaginem dactyli et spondæi perspexisse. Nec vetat quod talem convenientiam multa sæpius impediant : quia et hoc ipsum præmonuit, dicens, librum Jobi crebro recipere alios pedes et modos propter linguæ ipsius idioma. Hæc raptim et pro tempore de hexametris Job dixisse sufficiat in defensionem S. Doctoris. Nunc pauca et de versu Sapphico perstringere liceat in Lamentationibus Jeremiæ. Prior Lamentationum Jeremiæ illud habet exordium in contextu Hebraico : Ey nnnn ^yn -mo nnvn nons Enn> nnnn n>58> nnn : b^b nnn nym-ti nnnt; Ecchaiasceva vadad hair rabbathi am

[blocks in formation]
[ocr errors][merged small][merged small][merged small][merged small]

Mirare, inquam, modulos illos metricos in poeta gentili ; ego divini vatis sacra carmina semper prædicabo, in rythmo æqualitatem ac gravitatem, in cæsis lenitatem tinnuli alterius rythmi late sumpti, et in sex dictionibus versus quasi hexametros majestatem plane divinam ubique retinentes. Et si aliam metrorum speciem, quæ tetrametro constet iambico, curiosus lector requirat in Mosis cantico, meminerit imperfecti tetrametri, quod sæpius in sacris hymnis decurrit, cui utique possunt comparari Deuteronomii ver . sus. Verbi gratia, duo priores versus cantici supradicti.

Hauzim aschamaim vaadebbera vethismath haareets imrephi jaaroph kammatar licchi tizzal kallal imrathi.

aliquam habent similitudinem cum istis tetrametris iambicis (Hymn. missae in Parasceve):

Pange, lingua, gloriosi prælium certaminis :
Et super crucis tropæum dic triumphum nobilem.

[merged small][merged small][merged small][merged small][ocr errors][merged small]

Advertat lector eumdem esse sonum vocalium in fine hujusmodi versuum Hebraicorum : nam levav et veeda unam habent desinentiam sive rythmum late sumptum. Sitniliter in psalmo cxi meod in vocalem o terminatum, eumdem habet sonum cum Jaho. Ita enim legi debet nomen Dei tetragrammaton ; non ut hodie corrupte legitur : Jehova. His vero versibus iambicis sacris majorem inesse melodiam, quam sit in metris Catulli, Horatii et aliorum, quis non videat ? Termi- nantur in dictionibus duarum syllabarum, sex habent quasi pedes, vel ut melius dicamus, pedum imagines, tres voces integras sæpius, nec plures in eodem versu retinent ;

[blocks in formation]

in morem nostri Flacci et Græci Pindari numc iambo currit, munc Alcaico personat, nunc Sapphico tumet ? Legerat Pindarum, sciebat quid sit iambicum, quid Alcaicum, et quid Sapphicum metrum. Cum Hebræorum eruditissimis colloquia quotidie miscens, ipse linguæ Hebraicæ callentissimus non potuit ignorare quænam sint in Libris sacris opera metrica, et quibus legibus metricis adstricta. Quamobrem fides Hieronymo habenda est, potiusquam Scaligero, ejusque, reconditioris disciplinæ sectatoribus, qui et ipsi opinionem propriam de metris Scriptu

B rarum, ac præcipue Psalterii statuentes, to

tum ordinem pervertunt in sententiis et versibus Bibliorum sacrorum, in quibus sæpissime ordo verborum mysterium est. Unde idem Hieronymus in cap. III. Epistolæ ad Ephesios : Quia ita habetur in Graeco, et singuli sermones, syllabæ, apices, puncta, im divinis Scripturis plena sunt sensibus : propterea magis volumus in compositione structuraque verborum, quam intelligentia, periclitari. Non sic Scriptor nuperus, qui pro libitu sacrum Contextum pervertit in Psalmis ii, cLxxi et CL, ut poesim rythmnicam in illis inveniat. Tantam viri eruditi liber

C tatem cohibere in promptu esset ex distin

ctionibus Hebræorum codicum antiquissimis, et ex versiculis per intervalla descriptis in exemplaribus Canonis Hebraicæ veritatis; sed hanc disputationem majoribus otiis, et alteri tempori reservavimus, contenti hoc loco quædam futuræ domus stravisse fundamenta. Hæc vero qualiacunque sint, non frivola videantur esse lectori, licet, et mihi ipsi, qui dico, displiceant, sentiens me clausam pulsare januam. Sed legenda cum venia sunt, alioquin potui simpliciter ignorantiam confiteri, et omne studiosorum amputare desiderium. Sicut enim a perfecta scientia procul sumus : levioris culpæ arbitramur saltem parum de metris sacris, quam omnino nihil dicere.

EPILOGUS.

Ergo legenda sunt cum pace Prolegomena nostra, et conatus . nostri favore potius et orationibus adjuvandi, quam spernendi aure malivola, quia carpere et detrahere vel imperiti possunt. Doctorum autem est, et qui laborantium novere sudorem, vel lassis

manum porrigere, vel errantibus iter ostendere. Et quid prodest spumantibus labiis, et latratu adversum nos garrire canum : cum simplex et moderata responsio, aut possit te placare si vera est, aut si falsa, leniter a te et placabiliter emendari. Hæc interim pro

pter æmulos, quos censoriam virgulam et A hac editione sancti Hieronymi peccatum multa convicia operi nostro intentare sci- est, mihi imputandum admoneo. Cæteris so

mus. Cæterum spem, quæ nos tenuit apud æquos ac eruditos lectores nequaquam abjecimus, veniam enim illi nobis facile concedent, si quid peccavimus in editione hujus Divinæ Bibliothecæ. Idque potissimum si animo ita me comparatum noverint, ut non multopere criticorum quorundam supercilium pertimescens, benevolis reprehensoribus quibusque parere multum gaudeam. Caveant alii, qui fulmen intentant, ne in alium, quam in Fratrem Joannem Martianay tela contorqueant sua : quidquid enim in

dalibus meis nulla conviciorum tela debent adhærere, quia imperitiæ meæ nullatenus participes fuerunt. Bona igitur, si quæ sint, ut vere multa sunt in hoc opere, Patri luminum ut reddas etiam atque etiam rogo. Laudem etiam domno Antonio Pouget, mihi fraternitatis amore et studiis conjunctissimo, debitam non negabis, cum mira dexteritate canones Evangeliorum suis locis inveneris restitutos. In cæteris, aut profer meliores epulas, et me conviva utere, aut qualicunque nostra coenacula contentus esto.

LAUS VIRORUM ALIQUOT CLARISSIMORUM

CUM INDICE MANUSCRIPTORUM CODICUM

Ad quorum fidem restituta est Divina Hieronymi Bibliotheca.

Quæ accepimus, cito et cum fenore reddenda B tem, pontificem dico Romanum, ambibat Hierony

Hieronymus docuit : quia sortis dilatio majorem adhuc usuram parturit. Indicem igitur librorum manuscriptorum,quem pro more recepto ad calcem hujus voluminis conjicere poteramus, hic in fronte apponere volui: ut ex hoc tandem ordine rerum quasi præpostero intelligant omnes sinceram ac præpoperam animi nostri gratitudinem erga doctos studiososque homines,quos experti sumus editioni S. Hieronymi impensius faventes. Scio me promisso teneri,ex quo conscripsi prodromum editionis nostræ ; in cujus priori parte animi grati significationem pollicitus sum erga eos, qui aliquid opis aut eruditionis conferrent ad novam editionem operum S. Hieronymi. Ergo tam grandi velut fenore liberaturus exsolvo Jubens illa promissa : etsi pro merito humanitatis ac benevolentiæ qua sumus obstricti, laus omnis inferior sit. Et quis digne vicem laudis primum referat eruditissimo domino Jacobo Benigno BossUET, episcopo Meldensi ? Non enim mediocrem operam in edenda divina Bibliotheca ille nobis dedit, cum laborem nostrum honore tanto sæpius afficere dignatus est, ut dixerit summam ex eo Ecclesiæ Christi utilitatem esse venturam. Præterea quoties animos addidit nobis ad absolvendum opus difficillimum ? Quoties vetustissima monumenta nostra oculis curiosis ac benignis perlustrare voluit, ut testis esset fidei et diligentiæ nostræ oculatus ? Manuscriptos quidem libros, quibus carebat, communicare non potuit : sed baud impar præstitit beneficium, dum codicum

nostrorum vetustatis merito et dignitate præstan- D

tissimorum approbator accessit apud omnes pios ac studiosos. Talem utique post summum Mecæna

mus noster patronum, in qua dignitas episcopalis cum scientia pietateque conjuncta potens esset exhortari in doctrina sana, et eos qui contradicunt, arguere : arguere autem, nunc eruditissimis lucubrationibus hostes Ecclesiæ profligando, nunc luxuriantes imperitatemeritate quosdam catholicos scriptores a libris edendis cohibendo. Ea breviter commemorare oportuit, ut indicaremus posteris, sapientissimum supradictum virum nobis ubique benevolentiam, Hieronymo item nostro perpetuam observantiam exhibuisse. Indicem jam mss. codicum texentes ab exemplaribus Canonis Hebraicæ veritatis exordimur : quia ad eorum præcipue fidem, primam nobilioremque divinæ Bibliothecæ partem edidimus. Sex autem, ni fallor, nacti sumus id genus exemplaria, quatuor quae totum dividunt Vetus Testamentum per tres ordines, qui conceptis verbis tales habent inscriptiones in mss. codicibus : Incipit primus ordo, Legis ; incipit secundus ordo, Prophetarum ; incipit tértius ordo, Hagiographorum. Codices illi sunt, unus insignis Ecclesiæ Narbonensis, alter Ecclesiæ Carcassonensis, tertius monasterii hujus S. Germani a Patris, quartus bibliothecæ illustrissimi Domini de Mesmes, in curia Parisiensi præsidis. Inter quatuor illa exemplaria, Memmianum perfectius est et absolutissimum ; nihil enim in eo mutilum est aut lacerum, quia summa semper diligentia conservatum est, tum propter antiquitatis dignitatem, tum propter elegantiam et pretium scripturæ aureæ atque argenteæ, qua plurimæ partes libri describuntur. Non habet ille codex marginalia scholia Hebræi antiquissimi supra me

« PoprzedniaDalej »