Obrazy na stronie
PDF

decim habet versus sub unaquaque littera A ronymi in codice vetustissimo Carnutensi et ecce viRi POTENTes IN LECTO CIRCUMFERE- C quem singuli divinarum Scripturarum

alphabeti Hebraici, qui sic describuntur in Vulgata veteri, quam continet Psalterium ante nuncupatum S. Germani: 'AAEq. BEATI IMMACULATi in viA, QUI AMBULANT IN LEGE DoMiNi ; BEATI QUI SCRUTANTUR TESTIMONIA EJUS lN TOTO CORDE ExQuiRUNT EUM, etc. : quæ eodem modo leguntur in illo exemplari vetustissimo Psalmorum. In Canonis exemplaribus idem numerus versuum, sed paulo aliter descriptus : ALEPH Beati immaculati in via, qui ambulant in lege Domini. Beati qui custodiunt testimonia ejus; in toto corde exquirunt eum. Non enim qui operúntur iniquitatem, in viis ejus ambulaverunt. Tu mandasti præcepta tua custodiri nimis. Utinam dirigantur viæ meæ ad custodienda præcepta tua. Tunc non confundar, cum respexero ad omnia mandata tua. Confitebor tibi in directione cordis, cum didicero judicia justitiæ tuæ. Præcepta tua custodiami, ne derelinquas me nimis.

BEtH,

In quo corrigit juvenior, etc.

Hæc erat numerosa versuum distinctio in Psal. cxviii, quæ e Vulgata antiqua versione Latina in novam S. Hieronymi translationem illico derivata est, uti res est in promptu ex Speculo S. Augustini, qui hujus Psalmi versus quamplurimos citavit, et eorum numerum determinat, dicens duos esse versus ab illis verbis: Præcepta tua mom sum oblitus (v. 83), usque ad ista quæ leguntur vers. 85: Foderunt mihi superbi foveas, quæ non erant fuxta legem fuam. Totidem etiam ab his usque ad ea: Paulo minus consummaverunt me in terra, etc. (vers. 87): numeri ergo Versuum, quos assignat Augustinus, sæpius iterando : Et post duos versus ; et post septem versus, etc., perfecte quadrant ad distinctio. nem jam dictam, usitatam in veteribus Ecclesiarum monumentis, quæ sedecim versuum divisiones exhibent ad singula Alphabeti Hebraici elementa. Alii mss. codices Psalmorum antiquissimi quamplures ac optimæ notæ, octo tantum versus habent ascriptos sub singulis litteris Hebraicis, tam in yeteri editione juxta LXX interpretes, quam in nova Hieronymiana ex Hebraeis voluminibus prognata. Ita Psalterium triplex S. Hie

B descripti

[ocr errors][ocr errors]

descriptum per tres columellas sibi invicem oppositas, ad similitudinem Tetraplorum et Hexaplorum Origenis. Itaque quoque aliud triplex Psalterium bibliothecæ Sorbonicæ, quod Græcam LXX seniorum editionem, Latinis tamen scriptam elementis, curiosissime retinet cum Psalterio Romano et translatione Hieronymi Hebraica. Sic denique Vaticani, Regii, Colbertini, San-Germanenses, et alii innumeri codices mss. Psalmorum, in quibus exstat editio nova Hieronymi, aut vetus juxta Septuaginta interpretes. Per cola versuum, sive per octonos versus sunt universi codices illi, secundum hodiernam versuum distinctionem et enumerationem in Psalmo centesimo decimo octavo, de quo Hieronymus, ad Paulam Urbicam : Studiosissime perquisisti, quid sibi velint Hebraeae litterae, quae Psalmo quem legebamus, videbanfur inserfae. Respomdi secundum ordinem litterarum eum esse compositum, quod videlicet ex prima littera, quæ apud eos vocatur AlePII, octo versus inciperent, rursus ex sequenti BETH totidem versus exordium sumerent, ac postea ex GIMEL idem numerus compleretur, atque ita usque ad TAU, quæ apud eos extrema littera est, Psalmum esse comscripfum, etc. Eamdem versuum distinctionem sequuntur Hilarius et Ambrosius in suis ad Psal. cxviii commentariis ; unde manifestum nobis est, non solum apud Hieronymum, sed apud alios etiam Ecclesiæ doctores et antiquissimos scriptores nonnulla exstare vestigia hodiernæ versuum divisionis et enumerationis. Idem intellige de ultima sectione Proverbiorum, quod de Psal. cxviii : nam apud Hieronymum illa τερτxori, quæ laudes mulieris fortis prosequitur, viginti duobus constat versibus juxta numerum litterarum Hebraicarum : Proverbia quoque Salomonis, inquit Hieronymus epistola jam laudata, extremum claudit Alfhabetum, quod feframetro iambico supputatur ab eo loco, in quo ait : Mulierem fortem quis inveniet (Prov. xxxi, 10) ? In exemplaribus autem Canonis, inque vetustissimis aliquot aliis mss. codicibus, numerantur in illa sectione, non tantum 22 versus, sed 44, quia per cola et commata descriptum ibi legitur ultimum alphabetum .

Mulierem fortem quis inveniet ?
procnl et de ultimis finibus pretium ejus.

Confidit in ea cor viri sui,
et spoliis non indigebit, etc.

Hinc colligas duplicem fuisse mis monumentis versuum distinctionem,

utramque vero agnitam fuisse et usurpatam ab antiquioribus Ecclesiasticis scriptoribus. Apud Augustinum usu semper receptam eam invenies, quæ sit per cola et commenta : apud Hieronymum vero, nunc eamdem, nunc diversam juxta qualitatem singularum partium Scripturæ divinæ. In metricis compositionibus, quæ numeros habent astrictos secundum seriem Hebræorum elementorum, eam fere semper distinctionem versuum usurpavit, quam nos hodie sequimur in Vulgata Latina : in cæteris autem libris, ut supra diximus, numerat Bibliorum versus juxta copiosissimam eorum distinctionem suo tempore receptam in Ecclesiis, id est, receptam in veteri Vulgata, quæ manibus Latinorum terebatur. Quorum versiculorum antequam varios indices proponamus, haud otiosum fuerit nonnullas subjicere distinctiones usitatas in novo Testamento. Quædam igitur fragmenta mss. Evangelii secundum Lucam mibi communicavit clarissimus vir F. Desmares, in quibus superest distinctio antiqua versuum, ut et antiqua versio Latina, litteris uncialibus descripta in pervetustis membranis. Luc. v, 18, hoc modo scriptum legimus:

BANT HOMINEM QUI ERAT PARALYTICUS ; ET QUAEREBANT EUM INFERRE ET PONERE ANTE EUM ET NON INVENIENTEs, etc. Duos ibi versus distinxit scriptor illius codicis, notando punctum supernum ad finem singulorum, nec aliam distinctionem versuum in illo ms. exemplari adhibitam perspexi. ln alio autem fragmento ejusdem Evangelii, plena est versuum divisio, atque distinctio commatum

per intervalla:

ET ECCE EXEUNTES
DUO EX D1SCIPULIS JESU
iBANT IPSA DiE
IN CASTELLUM
QUod eRAT IN SPATIO
STADIORUM SEXA-
GINTA AB HIERUSALEM
N0MINE EMMAUS.

Quatuor hi versus antiquæ distinctionis unicum constituunt in nostra Vulgata Latina Luc. xxiv, 13. Tanta igitur erit distantia numerorum in versibus Biblicis apud nos et apud antiquos, quanta est unius partis ad quatuor partes. Quare neminem moveant adeo dissonantes numeri versuum,

in vetustissi- A qui hodie supputantur in sacris voluminiLiber Judith, qui non est in Canone He- A rum tamen hic adsit judicium. Versus singu

[merged small][merged small][ocr errors][merged small]

luit germanam lectionem Præfationis Hieronymi in librum Job, et hoc modo adulterandam : Septuaginta, vel octoginta versus desunt : pro septingentis, septuaginta, vel pro octingentis, octoginta. Qualis restitutor lectionum Hieronymianarum ! Utinam abscindantur qui vos conturbant !

Plura prætermissimus, ne nimia longitudo molesta sit lectori, et quod prodest scriptoris exercitationi, noceat corporis ipsius valetudini. Ad manifestandas igitur versuum Biblicorum quaslibet distinctiones, antiquas ac recentiores, numerum versuum, libri continent, in tetraplis exhibemus, ut sic uno intuitu diversas hujusmodi distinctiones quilibet studiosus liquido habeat perspectas, neque deinceps uniuscujusque critici errores sequi cogatur.

[merged small][ocr errors]
[merged small][merged small][merged small][ocr errors]

Primam versuum enumerationem, quam vocamus antiquam ante Hieronymum, mutuati sumus ex vetustissimo Catalogo codicis ms. San-Germanensis, qui complectitur Epistolas Pauli Græce ac Latine, litterisque uncialibus exaratas. Scriptor hujus libri adtexuit in fine ante Epistolam ad Hebræos Catalogum omnium divinorum Librorum veteris ac novi Testamenti; adnotans e regione numerum versuum uniuscujusque voluminis. Prætermisit nibilominus V. T. noniuullos libros, et Epistolas aliquot Pauli apostoli. Hunc nos defectum suis locis notavimus hoc modo, omittuntur hic, supple versus libri, qui non recensentur in pervetusto illo indice sacrorum Bibliorum. Sub nomine Barnabæ, versus Epistolæ ad Hebræos videtur enumerasse: neque vero mente adeo vagus credendus est, ut Epistolam quam ob oculos habebat, dum Catalogum describeret, incuriose omnino prætermitteret. Docto

[ocr errors]

C.

lorum librorum numerat, prout inveniebantur distincti in antiqua versione Latina usu recepta ante Hieronymum. Quod manifeste probari potest ex unico libro Job, quem dicit continere versus mille sexcentos. Ubi advertas velim Job antequam apud Græcos cum asteriscis restitueretur ab Origene, habuisse versus sive στάχους 1600. Restitutus vero habebat versus 2200, id est, sexcentos supra numepum præcedentem. Consule testimonia veterum Scriptorum posita in fronte ejusdem libri Job, a nobis editi, cum asteriscis et obelis, ii parte hujus divinæ BiblioSecundam versuum enumerationem invenimus in mss. codicibus versionis Hieronymianæ, eumque numerum hic in tetraplis nostris proposuimus sicut exstat in illis exemplaribus vetustissimis. Errores igitur hujusmodi numerorum, quotquot sunt, penes antiquos erunt librarios, et exscriptores imperitos. Porro tertium Canonem Librorum sacrorum cum numero versuum singulis libris adnotato, Nicephori patriarchæ Constantinopolitani esse diximus. Hunc edidit nobis eruditissimus P. Pithæus in opusculo de Latinis SS. Bibliorum interpretibus, quo curiosus lector se amandari patietur. Indicem denique columnæ quartæ e Græcis exemplaribus deprompsit ante nos Robertus Stephanus, in quo si quid difficultatis emerserit, recurrere debes ad editionem Græcam novi Testamenti, elegantissimis typis ab eodem scriptore adornatam. Injuriam nobiscum expostulare possent studiosi lectores, si dissimularem silentio errores nuperi critici scriptoris, qui pro more suis indulgens conjecturis multa statuit de versuum Biblicorum distinctionibus ac numero, in quibus nulla est veritas: dumque aliena sæpius nititur emendare vitia, ostendit sua. Putavit vir multæ lectionis veteres scriptores versus appellasse quascunque distinctiones contextus librorum, quas nos Gallico sermone vocamus lignes ; Græci autem gτίχους. Lineas vero vocabulorum certo mumero fuisse præfinitas ; ita ut ex numero versuum in fine librorum adnotato, facile sciretur quot essent dictiones in singulis libris. Denique Augustinum frequenter meminisse in Speculo hujusmodi versuum, et ex nonnullis ab eo recitatis colligi posse tumumquemque versum sex tamfum habuisse dictiones. Ita docuit criticus auctor, qui secum apud catholicos sibi gratulatur, ac secum aliquando prorsus exstinguendam pertimescit. Sed vanitatem hujus opinionis ostendere in promptu nobis est ex uno Ruth volumine, quod magna curiositate totum perlegens in plurimis mss. codicibus, numeravi lineas, et singulas dictiones, ut judicium haberem de falsis observationibus viri supradicti. Eam vero rem expendere, et dictiones enumerare volui in libro Ruth, quod ipse brevitate sua sit accommodatior nostro consilio, eumdemque habeat numerum versuum in codicibus mss. vetustissimis adnotatum ad finem. Liber Ruth

exortam divinarum Scripturarum peritiam A numero versuum innotuisse lectoribus quot

in ms. Regio Bibliorum sacrorum codice num. B

3563, descriptus in duabus columnis minutiore manu sive caractere, habet lineas 335; singulæ columnæ complectuntur lineas 42 ; lineæ vero tres interdum habent dictiones, nonnullæ quatuor integras cum dimidiata dictione, aliquando quinque, vel sex, vel septem. Colbertinus ms. num. 157 librum Ruth integrum describit 216 lineis. In collumnis ejus lineæ 43 numerantur. Lineæ 5 habent dictiones, aut 6, aut 7, cum aliquot syllabis, vel etiam 8. Alter Colbertinus num. 74 totum librum Ruth absolvit 363 lineis. Columnæ habent 30 lineas ; lineæ continent nunc duas dictiones aut tres ; alibi tres cum dimidia, nunc quatuor vel quinque. Codex Bibliorum San-Germanensis ante octingentos annos in membranis exaratus, notatusque num. 3, lineas habet in toto Ruth volumine tantum 243 ; columnæ continent 55 lineas ; lineæ 4, 5, 6, 7, vel 8 dictiones, integras aliquando, nonnunquam in fine sectas et imperfectas. His adjungendus Biblicus codex Corbeiensis ejusdem ætatis cum superiori, in quo Ruth habet lineas 218. In columnis singulis lincæ sunt 45, et in lineis dictiones, 4, 5, 6, 7, vel 8, ut leguntur in præcedentibus mss. codicibus. Nunc si meminerimus librum Ruth apud antiquos scriptores ecclesiasticos habuisse tantum versus 250, tam in antiqua divisione ante Hieronymum, quam in codicibus Hieronymianæ versionis, quis æquanimiter feret tot tantosque errores nuperæ criticæ veteris Testamenti, quæ multis studiosis hominibus impune fueum facit in rebus nunc levioris, nunc gravissimi momenti ? Falsum est veteres appellasse tersus quascunque lineas scripturae ; falsum quoque illas lineas constare sex dictionibus, falsissimum denique ex adnotato

essent dictiones in singulis libris. Quinque antiquissima monumenta a nobis citata, nec pares habent lineas, nec æqualem dictionum numerum in lineis, nec similen in toto libro linearum numerum : etsi pro libro Ruth æqualis in eis adnotatus sit versuum numerus in fine ejusdem voluminis, nempe versus 250. Proferat in medium criticus noster, si tamen potuerit, vetustissimum aliquod exemplar Bibliorum, in quo æqualis sit numerus versuum adnotatus in fine, cum numero linearum, quibus illud exemplar descriptum est. Ostendat iterum singulas lineas in ille exemplari habere sex tantum dictiones, et ex eo dictionum numero ita circumscripto, statim agnosci quot sint dictiones in tali vel tali libro. Si hoc fecerit, erit nobis magnus Apollo, et ego criticorum abortivus proferam in medium sexcenta volumina, quæ fidem excludant eruditi hujus viri. IV. In hoc præsenti articulo breviter quærimus an sint metra in Scripturis sacris, ac præcipue in Psalmis Davidis ? Famosissima quidem quæstio, sed apud eos duntaxat qui rudes sunt in lingua sancta, nec solvendæ huic difficultati ex se pares inveniuntur. Nam inter doctiores et exercitatos in Libris sacris

[blocks in formation]

in Libris sacris, quia illud edocti sunt abs no- A tetrametris vel hexametris, id est, quatuor

vis prudentibus, quorum nomina taceo, ne quemquam lædere videar. Fuit siquidem, inquit non nemo, communis antiquorum opinio plures Scripturæ partes maxime que Psalterium, et omnia ferme Camfica, versibus constare. Verum cum huic opiniomi refragemtur mommulli recemfiores, qui Psalmos Davidicos carmimis vocabulo insigmiumt, ita explicari possunt, ut eorum dictionem mom tam vinctam pedibus, quam gramdem, patheticam atque ad cantum accommodatam esse significent. Falluntur qui ita scripserunt, non possunt explicari hoc modo scriptores veteres, qui Psalmos Davidicos carminis vocabulo insigniunt. Nisi forte dixeris apud Josephum lib. ii Antiqq. capite ultimo, £v §£zgátptp tóvtq) aovat0r,atv, hexametro versu composuit. idem esse quod sermone grandi et pathetica dictione laudes Dei cecinit. Apud Philonem similiter; et Apud Hieronymum versus fremetro, et tetrametro iambico constantes explicabuntur per grandem e* patheticam dictionem, si fides habeatur supra memoratis observationibus. Non sic illudamus simplicitati lectorum, ne in eos chartis illudant scriptores periti. Vera est ergo antiquorum opinio de metris ac carminibus Scripturarum, quorum utique ratio carminum non ab aliquo nesciente, sed ab Hebræorum eruditissimis discenda est, et sedulo inquirenda. Doceat te R. Asarias libri Meor amaim nuncupati parte 3, cap. 60 : Sine dubio esse mensuras et proportiones certas Canticorum sacrorum, sed illas mom consistere im mumero motiomum (id est syllabarum) vel pedum perfectorem, aut imperfectorum, juxta formam carminum hodiernorum, sed in mumero rerum et illarum partium, subjecti scilicet, prædicati, et ejus quod illa inter se copulat in umaquaque semtemtia et enumtiatione, sive in unoquoque versu. Sic est versus duabus mensuris seu propositionis partibus constans, quibus si secumdus accedat, fiunt quatuor (partes sive mensuræ.) Alius qui constat ex tribus mensuris, quibus si alter acccdat versus, fiumt sex mensuræ seu partes. Exempli gratia, in Cantico Mosis Exod. xv, 6 : ----non* (jeminecha Adonai) est unus versus, duobus comstans ferminis : n>- •^-ts: (nedari bakkoahh) est ei similis et cohærens, qui functi faciunt quatuor, id est, tetramelrum, etc. Alia exempla ex Canticis sacris proponit Agarias, quibus probat illa cantica constare

C lectoribus

vel sex partibus, quas termimos vocat. At hæc videsis apud Joannem Buxtorfium filium, in Mantissa aliquot dissertationum ad finem libri Coxri. V. Nullam apud eruditos quæstionem esse dixi, an sint nonnullæ partes in sacra Scriptura, quæ constent aliqua metrica compositione. Id enim negare contra unanimem consensum celebratissimorum omnium veterum scriptorum, non sapere esset, ut oportet, sed gratis ineptire. Constans igitur sententia est virorum doctorum, metricam esse in aliquot Libris sacris artem et compositio

B nem. Sed valde celebris hæc est quæstio

Quaenam veteris Poeseos sacrae olim fuerit rafio ? Tantis namque difficultatibus obsita, est, ut vix certi aliquid de ea possit haberi. Et, si quamplures studiosos audiamus, tantum abest, ut quæ Josephus, Philo, Eusebius. Hieronymus, Theodoretus, et Isidorus de carminibus Bibliorum scripserunt, rem obscuram illustriorem reddiderint, et lectoribus satisfecerint, quin potius incertos magis et perplexos animos eorum reddiderint : quia id, quod illi tradiderunt, nuspiam invenire, potuerunt. Unde vel aliter verba eorum esse intelligenda volunt et exponenda, vel fumos vendidisse, et nimis audacter de rebus non salis cognitis atque perspectis eos pronuntiasse. Hujusmodi expostulationes ab Hieronymo amovere decrevimus, eumque non fumorum venditorem, sed Scripturarum divinarum consultissimum interpretem ostendere conabimur. Quæ res prospere ut nobis eveniat, loca prius proponenda sunt, in quibus fumos vendidisse Hieronymum, conqueritur Buxtorfius nomine aliorum studiosorum. Præfatione igitur in Chronica Eusebii Cæsariensis de interpretationis difficultate disserens Hieronymus, hæc de metris Scripturarum obiter observat: Denique quid Psalterio camorius,quod in morem nostri Flacci et Græci Pindari mumc iambo currit, mumc Alcaico persomat, nunc Sapphico tumet, munc semipede ingreditur ? Quid Deuteronomii et Isaiae camtico pulchrius ? Quid Salomone gravius ? Quid perfectius ? Job ? Quæ omnia Hexametris et Pentametris versibus, ut Josephus et Origemes scribunt, apud suos composita decurrumt ? Hæc cum Græce legimus, aliud quiddam sonamt ; cum Latine, penitus mom hærent. Non insolens est Hieronymo vulgares primum opiniones sequi, et postea ab illis discedere

« PoprzedniaDalej »