Obrazy na stronie
PDF

Testament!, quae suo tempore publici juris A vocabalorum numero prœfinito circumscri

fiereut ad studiosorum et Christianae reipublicae summa m utilitatem. Provocati igitur veneratione antiquissimae versionis, et magnis computet hortatoribus, monumentaisthii-c sacra rediviva exhibere statuimus. Quare ne ab aliis, quam a nobis in regno Francia; ederentur, jam cautum est Diplomate Regio, quod nobis speciatim concessum est ad hanc Italic» versionis editionem. A Matthaei Tolumine exordiemur earn praelo committere, et seorsum typis evulgabimus illud Evangelium propter ferventem controversiam duorum hujus temporis scriptorum,

bendos esse liujuemodi versus, cum nulla certa lege, nunc plures in eis, nunc pauciores dicliones decurrant. Deinde Augustiniano codici nihil fuit peculiare in dislinctionibus versuum, sed totum commune habuit cum aliis exemplaribus Graecorum ac Latinorum Patrum. Tertio denique apud Hieronymum nonnulla exstant vestigia hodiernas distinctionis versuum; uti subjectis exemplis infra declarabimus, nullo tarnen animo litigandi, sed proponendce solius veritatis studio.

Distincliones autem versuum in libris

qui occasione manuscripti Cantabrigensia В veterum scriptorum usitatissimas fuisse,

malta disputant de antiqua versione Latina Evangeliorum, de ea scilicet quae obtinebat in Ecclesia occidentali ante Hieronymianam castigationem. Multa leguntur in nostris exemplaribus manuscriptis, quœ longe absnnt ab amborum conjecturis: nonnulla vero quibus nunc hujus, nunc illius dicto тега esse comprobantur. Cujus demum causae potissimum faveant mss. codices nostri, non ante ipsorum impressionem perdisces.

III. Longum esset, si vellem cunctos quornmdam criticorom errores huic articulo inserere, et falsas eorum opiniones de ver

facile nobis concèdent qui animum attenderint ad Historiara Josephi, ad Hesychii presbyteri testiflcationem, atque ad vetustissima Scripturarum sacrarum monumenta, quae aube mille et centum annos in membranis pretiosissimis exarata supersunt. Joeephus igitur, vernaculus Judaeorum scriptor, et apostolicorum temporum aequalis vel suppar, notât ad flnem Hbri xx 'Ap^aioXo^laç suae, versus in his viginti Antiquitatum voluminibus exstitisse sexaginta millia : quae prefecto nee tot numerar! possint in textu Graeco Josephi, nisi breviores fuissent ho

snnm dnisionibus ac distinctionibus usitatis С diernis nostris Biblicis, nee ad certum nu

apnd antiques, singillalim refeilere, propositisqne capitnlis ad singula responderé. Unde laciniosae disputationis fastidia fugiens, et in aretum verba compingens, illud tantum breviter lectorem admoneo, nullum adhuc nuperorum scriptorum satis accurate dixisse de antiquis versibus seu commatibus Scriptnrarum divinarum. Pleraque ex Augustini Speculo afferent in suis notis et observationibus. qua? ad flnem vetustissimorum codienm probata statim evaneseunt, et falsa demonetrantur. Scribit vir doctus, et mihi summa veneratione semper colendus, Augu

merum praefiniri, nisi distincte et per intervalla fuissent descripti in autographo ejusdem auctoris. Morem hunc describendi multa versibus valde superiorem Josepho ostendit Hesychius presbyter Hierosolymorum, cum, in traetatu quem vocat Ettxip^ duodeeim prophetarum, eum refert ad témpora Davidis et Salomonis, sive etiam Jobi his Regibus vetuslioris: addens insuper similem versuum distinetionem se invenisse in aliquot exemplaribus librorum apostolicorum: Iixtjv akXi xal Tt¡v Ítcotcoxix^v ßiffttov оитш iivt Ti~c(pafi~<}tt4 eipiüv, etc. Non ergo recens

stinum quidem ita Bibliorum versus distin- D erat tempore Hesychii, sed jam re

fisse sibi visum, ut sex dictiones unusquisque versus continerei: subditque verba isthaec: Se J id Augustiniano codici videiur fuisst peculiare, non omnibus commune. Libros Scripture plerosque, et foriasse omnes per versus distinxit Hieronymus, sed hodierna distinctionis nulla apud eum exstant vestigia. At pace eruditissimi scriptoris dicere fas sit, ¡numéros fuisse antiquitus in lotis Bibliorum voluminibus, qui duae vel tres tantum dicliones continerent, nee aliqne

cepta et inolita versuum dislinctio in libris sacris Veteris ac Novi Testamenti. Nee unum solummodo sacrum contextum versibus fuisse distinctum ac descriptnm novimus ; sed versiones etiam Grœcas quascunque Instrumentó Veteris ab Origene per membra sive versuum cola fuisse divisas docuit nos Eusebius Cœsariensw lib. vi Eccl. Hist. cap. 16, ubi haec babel de opere Hexaplorum Origenis : Has igitur omnes interpretations cum in unum corpus collegisset, et per cola ac

[ocr errors][merged small][merged small]

sensum integrum ssepius non absolventia. В tam dicit in Septuaginta Seniorum interpre

Sed age, proferamus in medium adnotatio

nera Yalesianam in locum Eusebii jam lau

datum. Primus, inquit, apud Latinos Hiero

nymus interpretationein suam per versus

distinxit, imitatus Origcném, qui in Hexaplis

idem prxstiterat. Porro Orígenes in eo

maxime consultât legentium utilitati. Nam

quxcunque per versus distincta sunt, ea fa

cilius, tum intelliguntur, tum memorix man

d.mtur. Adde quod ad Grxcas edit iones inter

se comparandas, prorsus necessaria fuit

hujusmodi distinctio. Exemplum Origenis

secuti sunt postea complures, et in Novo Tes

tationem. Credibilius est, ni fallor, aliqualem versuum et commatum divisionem observasse veteres illos Graecos interpretes, Septuaginta dico, Aquilam, Symmachum et Theodotionem, quam confuso prorsus et indislinclo ¡mperitorum scriptorum more suas versiones condidisse. Ex Josepho oslensum quoque est supra, consuetissimum fuisse morem apud veteres auctores, œtate apostolis aequales, opera dividendi per versus, ac eorum numerum in fine librorum adnotandi. Praeterea libri ni^pti« dicti, id est, Job, Psalmi, Proverbia, Ecclesiastes et

lamento idem prxstiterunt, quod ille prius С Canticum canticorum, versibus ab initio

[ocr errors][merged small]

vêtus inventum est sanctorum Patrum. Nam D sermonum. Item exemplis manifeslam faceré

initio sine tilla dislinctione legebantur. Postea vero viri docti et sacrarum Litterarum studiosi, majoris, ut dixi, perspicuitatis causa, hujusmodi versuum distinctionem excogitarunt. Ita Prophetarum libri ab illis edili sunt. Sic Davidis Psalmi; sic Proverbia, et Ecclesiastes, ct Canticum canticorum. Sic liber Jobi per versus distinctus reperitur. Sed et librum Apostolicum, id est, Actus et Epistolas aposlolorum hoc modo ab aliquibus descriplum inveni. Subjungit deinde Hcsy

juvabit. Psalmus i hanc habuit antiquilus
versuum disposilionem ac distinctionem in
vetustissimis Ecclesiarum monumentis:

Beatus vir qui non abut in concilio impiorum,
et in via peccatorum non sletit,
et in cathedra peslileniiœ non sedit.

Sed in lege Domini voluntas ejus:
et in lege ejus meditabitur die ac nocte.

Duo ibi sunt хшХа, id est duae sententiae,

prior trimembris, et posterior bimembris:

quinqué autem membra et quinqué <т'х°'

seu versus Ilesychiani, qui singulis sen

tentiolis et lineis constituuntur. In exemplaribus Canonis Hebraicas verilatis cola semper incipiunt ab una III lera majuscula, saepius etiam miniata: «tyoi seu versus indiscriminatim a minnta littera vel majuscula, juxta morem quorumvis scriptorum, et eorum temporum, quibus libri descripti sunt. In Psalterio v. g. monasterii San-Germani, cujus usuram babuisse dicitur sanctissimus antistes Parisiensis, ac patronus noster, litterae omnes versiculorum initiales ubique visuntur ccquales, quia universas unciales sunt sive majuscula- per totum contextum : sic enim legimus Psal. i:

IDEO NOH RB URGENT IMPH IN JUDICIO, NEOOE PECCATOHES IN CONCILIO JUSTOBUM, QUORUM NOVIT DOMINUS VIAM JUSTORUM BT ITER IMPIORUM PEKIBIT.

Contra quatuor hos ^íxouí, id est, versus in duobus colis exscriptos retinent Canonis exemplaria, ad bunc modum:

Propterea non resurgent impii in judicio,

neque peccatores in congregatione justorum.

Quoniam novit Dominus viam justorum, et viam impiorum peribit.

Inter«rtfyou« igitur et inter хшХа eamdem distinclionem adhibere debuit Valesius, quam omnes agnoscimus in circuitum perfectum orationis, et inter membra ejusdem circuitus, id est, inter irepîoîov et inter хЛ». Quae ut ex Auguslino manifestiora fiant, in consideratione eorum quse leguntnr cap. 7, lib îv de Doctrina Christiana, paulisper immoremur: nonnihil enim lucis accedet si recte intelligatur quod de periodis, colis, et commalibus ubi reperitur scriptum : Agnoscitur, inquit Augustinus, et aliud dccus, quoniam post aliqua pronuntiationis voce singula finita, qux nostri membra et cxsa, Grxci autem хшХа et х<ц(лата vocant, sequitur ambitus sive circuitus, quem ircpíoSov Uli appellant, cujus membra suspenduntur voce dicentis, donee ultimo finiatur. Nam eorum qux prxetdunt, circuitum membrum illud est primum, quoniam tribulatio patientiam operatar (Rom. v, 3) : secundum, palientia autem probationem {Ibid. 4): iertium, probatio ▼«ro spem (Ibid.). Deinde subjungitur ipse circuitus, qui tribus peragitur membris, quorum primum est, spes autem non confondit (Ibid. 5).- secundum, quia charitas Dei diffusa est in cordibus nostris (Ibid.): tertium, per Spiritum sanctum, qui datus est nobis (Ibid). At hxc atque hujusmodi in elo~

Patrol. XXVIII.

A cutionis arte traduntur; et ilerum paulo inferius ; Porro autem qui novit, agnoscit quod ea exsa, qux хаццата Grxci vocant, et membra, et circuitus, de quibus paulo ante disserui, etc. Caesa ergo sunt quae commata a Graecis vocantur : cola membra integra, et majora commatibus: periodi vero, circuitus qui pluribus membris peraguntur, ita ut circuitus in xüXa, cola in х<{[л|хата divisa sint in oratione, juxta elocutionis artem, de qua ibidem disputât sanctus Augustinus, qui tres distinctionum species propriis vocabulis oslendit in una B. Pauli irtpixáiifl. His non ex aequo respondent Bieronymianae versuum

В distinctiones : duo enim genera divisionum in Scriptum solum memorat Ilieronymus, ejus scilicet quae fit per хшХа integra, et alteráis quae per хшХа et хоццаю distineta est. De priori distinetione versuum per integra хшХа meminit expresse in Praefatione librorum Paralipomenon, quos ex Hebraeo Latine reddidit: Et quod nunc, inquit, Dabrb AjaMim, id est. Verba dierum, interpretatus sum: ideireofeci, ut inextricablies moras, et silvam nominttm, qux scriptorum confusa sunt vitio, sensuumque barbariem, apertius et per versuum cola digérer em. Eadem versuum cola, membra vocat Praefatione in

С Josué: Monemusque lector em, ut silvam Hebraicorum nominum, et distinctiones per membra divisas diligens scriptor conservet. Prœfationibus autem in Isaiam et in Ezechielem non solum per cola, sed per cola et commata suam versionem novam ex Hebraeo distinctam fuisse, docet ad morem librorum Demosthenis et Ciceronis : Nemo, inquit, cum prophetas versibus viderit esse descriptos, metro eos xstimet apud Hebrxos ligari, et aliquid simile habere de Psalmis et Operibus Salomonis: sed quod in Demosthene et in Tullio solet fieri, ut per cola scribantur, et commata, qui utique prosa et

D non versibus conscripserunt. Nos quoque utilitati legentium providentes, interpretationem novam novo scribendi genere distinximus, Ita Bieronymus Praefatione in Isaiam, et in Ezechielem de Bebraeo similiter ab eo versum, hoc modo invitât Pau lam et Eustochium ad lectionem ejusdem prophetae: Legite igitur et hunc juxta translationem nostrum : quoniam per cola scriptus, et commata, manifestiorem legentibus sensum tribuit. Colis igitur et commatibus distincta erat nova Hieronymiana interpretatio prophetarum, cum tan lu m colis libros Paralipomenon divisisset. Quare lectorem non praemonuit Praefationibus in vola mina Histórica Josué et Paralipomenon, ne crederet ex sua colorum distinctione, metra esse in Ulis libris : sicut revera illam opinionem docet esse praecavendam in libris propheticis; quia per cola et commata descripli epeciem habent metricae compositionis. Quae ut oculis omnium perspecta sint et manifesta, nonnullas sententias, tum ex Prophétie, tum ex Paralipomenis, hic loci Jescribere non gravabor. Sic igitur per cola et commata edidimus sequeates Isaiœ prophètes sententias sive periodos cap. i:

Audita, coeli, et auribus percipe, terra,

quoniam Dominus locutus est. Fihos enutrivi, et exaltavi:

ipsi autem spreverunt me. Cognovit bos possessoriim suum,

et asinus prœsepe domini sui: Israel autem non cognovit,

populus meus non intellexit.

Modus hic dividendi conlextum sacrum prophetarum, nihil differt ab eo, quo Psalmi descripti sunt in exemplaribus Canonis Hebraicas veritatis : nam Psalmo nono verbi gratia similem habes versuum distmctionem.

Confltebor Domino in toto corde meo,

narrabo omnia mirabilia tua.
Lœtabor et gaudebo in te,

canana nomini tuo, Altissime.
Cum ceciderint inimici mei retrorsum,

corruerint et perierint a fucie tua.
Fecisti enim judicium meum et causam meam,

sedisti super solium judex justitiae.

Prophetarum itaque et Psalmorum descriptio, cum eadem fuerit in nova Hieronymi translatione ex Hebreeo, non abs re monuit S. Doctor Prasfatione in Isaiam, ne quis, cum videret Prophetas versibus descriptos, metro eos aestimaret apud Hebraeos ligari et aliquid habere simile de Psalm is et Operibus Salomonis, cui addendum est, et de Jobi volumine : Job namque, teste Hieronymo, metro ligatur apud Hebrœos, et versibus in versione ejusdem descriptus legitur ad morem Psalmorum et operum Salomonis. Non sic Paralipomena, quae, ut dixi, colis tantummodo descripta sunt et distineta ad vitandam sensuum barbariem et confusionem. Unde cola istheec ita descripta reperiuntur cap. i libri prioris:

Porro íilii Regma : Saba et Datau. Chus autem genuit Nemrod: iste cœpit esse potens in terra.

[ocr errors]

A Mosraim vero genuit Ludim, et Anamim, et Laabim, et Nephtuim, Phetrusim quoque et Gasluim : de quibus egressi sunt Philistim, et Caphtorim.

Quam diversa sit ista dislinctio per cola versuum ab ea, quae fit per cola et commata nemo prudens ex propositis exemplis perspectum modo habere non potest. Quis enim sibi persuadere patietur, cola in Paralipomenis deseripta, speciem praeferre metricae cujusdam compositionis? Econtra quis infidas ibit, distinetionem prophetarum per cola et commata similem esse metricis descriptionibus ? In ea distinctione versiculorum díceres Prophetas decurrere hexametris et pentametris, licet prosa et non versu conscripti sint. Paralipomena vero nullam habent imaginem hexametri ant pentametri, sed solius orationis per membra divisai, id est per suas itipixonàc et circuiuts distinetae. Ergo colis tantum Paralipomenon, et Josue libros distinxit Hieronymus, cum omnea prophetas per cola et commata descripserit, ut ipse fidem facit in suis Praefatiunculis. Quod distinetionis duplex genus facilius intelliges, si noveris eadem volumina Scripturarum diversimode fuisse secta et deseripta in variis ac diversis mss. codieibus. Ñeque vero colis et commatibus ubique "distinetus invenitur liber Jobi, vel über Psalmorum ; sed nunc per versuum integra cola, nunc per cola et commata, sicut unicuique scriptorum veterum placuit, descriptos fuisse nulli dubium est. Librum Jobi per cola distinxit тв. codex monasterii nostri Majoris prope Turones, quem per cola et commata dividunt exemplaria tria Canonis Hebraicas veritatis, Memmantum dico, Carcassonense, et San-Germanense nostrum. Cap. in libri Job sic legimus scriptum in códice Majoris monasterii, ante sexcentos annos in membranis pulchre exarato:

Q Pereat dies in qua natus sum, et nox in qua

dictum est : conceptúe est homo. Dies ille verlatur in tenebras : non requirateum

Dens desuper, et non illustret lumine: Obscurant cum tenebrœ, et umbra mortis. Occu

pet cum caligo, et involvatur amaritudine.

Tria, ut vides, hic cola versuum deseripta sunt, quae in omnibus aequalia sunt divisioni hodiernal, et Massoretharum distinetionibus. In exemplaribus autem Canonis eadem verba diversam habent versuum distinetionem, quia per cola, et commata separantur juxta morem vetustissimorum Scriptorum, qui aliquanto tempore post Hieronymum Biblia A sacra describebanl ia lmnc modum:

Pereat dies in qua natus sum.

et nox in qua dictum est : conceptus est homo.

Dies ille vertatur in tenebras,

non requirat cum Deus desuper,

et non îilustret lumine.

Obscurent eum tenebrœ, et umbra mortis,

occupet eum caligo, et involvatur amaritudine.

Ia aliis quamplurimis rnss. libris liber Job nee primum habet, nee secundum genus distinctionis, sed uno quasi ducti et eodem tenure descriptus est, sicut describuntur Mosis et Regum volumina. Nee alio modo versus in illis ex ordine secantur, quam punctis adhibitis, duobus vel tribus pro то. В luntate scriptorum veterum, qui Cassiodorum secuti videntur in eo, quod docnit cap. 12 de Institulione divin. Litterarum. Nam qnod per in ter val la Hieronymus in sua translations descripsit, illud consequenter posuisse et adunasse Cassiodorus credendus est ex iis, quae loco citato leguntur: Hunc autem pandecten, inquit, propter copiant lectionis minutiore manu in senionibus quinquaginta tribus xstimavimus conscribendum, ut quod lectio copiosa tetendit, scripturx densitas adunata contraheret. Copiosissima erat in edilione Hieronymi lectio Scripturœ propter distiucta intervalla colorum et commatum : G earn breviorem fecit et contracliorem Cassiodorus, cum et minutioribus characteribus litterarum, et adunatis partibus prius distinclis in unum veluti densum corpus contraxit. Infinita supersunt rnss. exemplaria sacrorum Bibliornm, ubi versus, tarn in Psaimis, quam in reliquis notis, tantum interpunctis distincti reperiuntur : sed rariora in quibus Psalmi, et praecipue libri Jobi, colis versuum sunt descripti : rarissimi autem codices illi sunt qui per cola et commata adbuc retinent •lescriptos libros «mpjptií Jobum nempe cum Psaimis Davidis, et operibus Salomonis. Quod igitnr spectat distinclionem versuum D in tolo Canone Hebraicae veritatis, earn mutual somas et velustissimis monumentis, quorum ope deslituti in Mosis voluminibus, Josue, Judicum, etc., nihil per cola versuum ibidem dividere nobis permisimus, sed tantum interpunclionibus ad versuum distinclionem adhihitis editionem nostram absolvimos prout licuit mediocritali nostra;.

Notandum vero cum primis, duo genera dislinctionnm, quae in versibus Jobi et Psalmorum diximus usitata, in pluribus Hebreeis

voluminibus mss. nondum esse obsoleta: nam quaecunque observavimns in Latinis libris de distinctione versuum nunc per cola, modo per cola et commata, eadem prorsus occurrunt in antiquis Hebraeorum monumentis, haud incuriose a nobis eruditionis causa perlustratis. Hebraica Biblia mss. quae in Bibliotheca Oratorii Parisiensis asservantur, hisque litteris et numeris, BB. 33 notata sunt, non aliam agnoscunl versuum distinctionem in libris Jobi, Davidis, et Salomonis, quam quae a Massorethis praefinita est per puncta dicta Silouc, sive Soph Pasuc. At regia Hebraica sacrorum Bibliorum volumina mss. num. 5 et 6 eosdem libros descriptos retinent per cola versuum et commata, ita ut díceres exemplaria Canonis Latina ex illis Hebraeis expressa fuisse. Tanta namque reperitur inter utrosque codices alunitas et concordia, ut nobis sœpius admiralioni fuerit, quando cum Hebraeis comparábanme exemplaria Latina. Liber Job, attestante Hieronymo, prosa incipit, versu labitur, pedestri sermone finitur, id pst, a principio volüminis usque ad verba Job, ubi ait: Pereat dies, etc. {Job Hi, 3), prosa oratio est: ab illo autem commate usque ad finem libri versibus absolvitur, nempe usque ad haec verba, Et ago pœnitentiam in favilla et ciñere (fob XLH, 6.). Parvum autem comma sive Capitulum quod remanet prosa oratione contexitur. Totum istud libri Job artificium religiose observatum videmus in regiis mss. Hebraeis jam laudatis : totum item in exemplaribus Canonis Hebraica: veritatis, quem Latinum fecit Hieronymus. In eo tantum discrepaban!, quod Hebraeorum versuum commata spaliis vacuis ab invicem separantur in eadem linea : quae commata sibi subjecla et subnexa reperiuntur in Latina versione, propter majorem verborum Lalinorum copiam, qua proprietas bujus linguae completur. Res erit facilior intellectu, si hujus discriminis exempla proponamus. Jobi Raque capite tertio talis est apud Hebraeos commatum dislinctio in versibus.

: -ш rnn im rWwfl 13 ibn nv таю

lovad iom havaled bo ralada amar hora gaver.

Haec duo commata ejusdem versus in Latina versione sibi subnexa sunt (Job, ш, 3), ut diximus, et hoc modo descripta:

Pereat dies in qua natus sum;

Et nox in qua dictum est : conceptus est homo.

« PoprzedniaDalej »