Obrazy na stronie
PDF

PROLEGOMENON IV.

De Titulis et Capitulis, Versibusct Metrie sacrorum Bibliorum.

Biblia sacra in certas partes dividebani scripiores antiqui, sed multis diver sisque modis. II. Sectiones il lue indifferenter vocabantur Tituli, Breves et Capitula. III.Quxnam/uerint distinctiones versuum ab antiquis usurpatx in Scriptura sacra. IV. An sint metra in libris sacris, et et prxcipue in Psalmis Davidis. Y. Hieronymi sententia de metris Scripturarum explicaiur et defenditur.

I. Non est praesenlis loci, nee animi no- A lum /acullatis sibi ulriusque lingux habere

stri, de omnibus sacrorum Bibliorum seclionibus ac distinclionibus perlongam instituere disputationem. Satis sit munus editorum Hieronymi hoc Prolegómeno explesse, et Latinorum codicum varias ас multíplices divisiones, cum majores, tum minores, non inclinóse explicasse. Actum enim nunc ageremus, si quod spectat Hebraeorum aut Graecorum exemplariorum divisiones, capitula et versus pertraetandum hie suseiperem: quia in hoc studio nobis anteverterunt viri non pauci eruditione celebres. De Latinorum ergo Bibliorum seclionibus, atque antiquis

videbaiur, ausus est interpretan. Ab iis interpretibus, quorum imperitia carere volebat Augustinus subsidio translationum Hieronymianarum, habemus, ni fallor, tot modosdivisionum et capitulation um in Veleri et Novo Testamento: ñeque vero persuadere mihi possum ab aliis scriptoribus, quam ab il Lis imperitis translatoribus Latinis, derivata fuisset tot inepta lemmata, quœ leguntur in codieibus mss. vetustissimis sacrorum Bibliorum. Solebant namque antiqui scripiores in interpretes libris suis indicem capitulorum prangere, ut lectores quid |in contexlu

distinclionibus tarn capitulorum, quam ver- В librorum traetaretur, uno quasi intuitu

siculorum, disputandum nobis ineumbit, ut nihil oecurrat in editione divinœ hujus ßibliothecae, unde fruetus uberes pereipere non possit lector Studiosus.

Integrum porro volumen de veteribus sacrorum Bibliorum litulis, sive capitulis, sectionibus, et stichometria, conditum fuisse ab erudito Jos. M. Caro, presbytero theologo, nolum est omnibus; at cum multa divisionum id genus exempla prœterraiserit, et, ut ipse fatetur, auguste antiquitatem harum distinetionum prosecutus sit; non pauca supplere curabimus, qute ejus diligentiam fugis

agnoscerent. Pluribus autem modis id prestare consueverant tum ecclesiastici, tum exotici scriptores : nam aut omnium simul librorum capitula in fronte universi operis preeponebant, sicut a Plinio Secundo factum est in libris Historias Naturalis, et similiter ab ecclesiasticis viris, qui capitula quatuor Evangeliorum una simul praefixerunt in fronte Matthaei, sicut posita leguntur in vetustissimo ms. San-Germanensi nostro num. 15 ; aut singulis libris tilulos capitulorum praefigere satagebant, ut in Historia Ecclesiastica fecit Eusebius Cœsariensis, qui libris

se perspexi. Iliad autem primum observari С Historiarum suarum indices seu títulos prae

velira, idem afflrmandum esse de antiquis sacrorum Bibliorum capitulis et sectionibus, quod de translationibus Latinis Scripturarum docuerunt Hieronymus et Augustinus: nempe tot esse genera hujusmodi divisionum, seu capitulationum, quot sunt codices: queraadmodum tot erant interpretationum exemplaria Latina diversa tempore Hieronymi et Augustini, quot habebantur codices sacri : Qui enim, inquit S. Aug. lib. н de Doctrina Christiana, cap. 19, Scripturas ex Hebrxa lingua in Grxcum vericrunt, numerari possunt: La fini autem interpretes nullo modo. Ut enim cuiqueprimis ftdei temporibus D posuisse, ut lectores admonerentur quid in in manus venu codex Grxcus, et aliquaniu- libro Genesis, qui in Exodo, quid in Le

notavit, sicut hodie leguntur in ejusdem operibus. Aut certe ex latere in pagina breviter adnotabant, quem intrinsecus sensum singula capitula conlinerent; quod Hieronymus fecit in translatione epístolas S. Epiphanii ad Joannem episcopum Hierosolymitanum, uti liquet ex epístola ejusdem Hieronymi ad Pammachium, inscripta De óptimo genere interpretanda Ex hoc anliquorum usu in praefigendie capitulis ad (rontem librorum, falicis est conjectura, unumquemque Latinum interpretem Veteris Instrumenta Libris sacris indices seu títulos suoe prae

[ocr errors][ocr errors][ocr errors][ocr errors][ocr errors][ocr errors][ocr errors][ocr errors][ocr errors][ocr errors]

nibus Hebraicis in Genesim, ubi ter aut qua- A quinto Commentariorum in
ter capitula nominal Hieronymue sectiones
Scripturœ quas suscepit exponendas. Capi-
tulum verb. gr. appellat quae leguntur
Genes, xxv, a versu 13 ad versum 18:
Quod autem, inquit, in extremo hujus ca-
piiuli juxta Septuaginta legimus : Contra
fadem omnium fratrum suorum habitavit,
verius est illud quod nos posuimus, coram
omnibus fratribus occubuit, id est in mani-
bus omnium filiorum suorum mortuus est, su-
perstitious liberis, et nullo prius morte prx-
repto. Capitulum intelligit hoc loco sex tan-
tum versus, ut dixi, qui etiam continentur

Isaiam totum contextum capituli nostii vicesimi cum descripsisset Hieronymus, ejus exposilionem sie auspicatur: 1 otam posuimus capituli hujus continentiam, ut per partes singula disscramus, etc. Nemo virorum est qui, propter pares capituli hujusce términos, novissimœ nostrœ in Vulgata Latina divisionis auctorem faciat Hieronymum. Quare nec eidem tanquam auctori ascribere debemus veteres titulos sive capilulationes; etsi nonnunquam illas conveniant cum seclionibus Scripturœ, quas suis Commentariis illustrât maximus Lalmorum interpres. Sane tota baec distin

in capitulo XLVí nostrœ editionis, col. 25 et R guendi ratio ex auctorum librariorumque

26; sed convenientiam hujus capituli fortui-
tam ostendunt caetera quae sequuntur. Nam
quod capitulum dixit infra Hieronymus, uni-
cum comma est, sive versus unus recentio-
ris illius, quam hodie sequimur, divisionis.
Genesis cap. xxxvi, 24: Ipse est Ana, quiin-
venit Jamim in deserto, cum pasceret asinos
Zebeonpatris sui. De isto com mate ita dis-
sent Hieronymue: Multa et varia apud He-
brseos de hoc capitulo disputaniur : apud
Grxcos quippe et nostros super hoc silentium
est, etc. Nihil tale reperies in divisione titu-
lorum veterum ; angustior est enim unius
versiculi continentia ad constituendum inte-
grum capitulum, quod pluribus versibus et
sententiis constare perspicuum est ex conge-
rie omnium capitulationum. Diversa proinde
dicenda sunt Hieronymi capitula ab iis quae
nos edidimus in fronte Geneseos, auctorita-
tem codicum mss. secuti. Quod iterum pro-
bari potest ex Quaestionibus Hebraicis, ubi
capitulum dixit Hieronymus duos versus ho-
diernas divisionis, 5 srilicet et 6 cap. xi.vin
Gen. : Et nunc ecce duo filii tui, qui nati sunt
in terra sEgypli, etc. Si quis ambigebat, in-
quit Hieronymus, quod Septuaginta animae
introissent ^Egyptum (Gen. Xlvi, 27), prx-
senti capitulo confirmatur. Istud capitulum 1)
praesens non invenies notatum in aliqua serie
anliquarum divisionum seu capitulationum
a nobis editarum, unde colligas necesse est,
propriam esse Hieronymo hujusmodi divi-
sionem ac distinclionem capitulorum in libro
GenesROB. Nec aliquem moveat, quod aequa-
lia interdnm inveniantur capitula Hieronymi
cum titulis veteribus mss. codicum ; casu
enim quasi involuntario ha>c acciderunt;
sicut aequalitas quam aliquando habere di-
gnoscuntur cum capitulis hodiernis. Libro

arbitrio pependit, et unusquisque veterum scriptorum pro captu suo dislinxit contextum sacrum: unde nullam tum fuisse distinctionem prae caeteris probatam ac vulgo reccptam, consentiunt eruditi, probantque tam diversas eorumdem librorum sectiones ас distinctiones. Quatuor diversas capitulationes, id est, seriem quadruplicem titulorum sive capitulorum, edidimus ad frontem Geneseos, sicut leguntur in diversis exemplaribus mss. versionis Hieronymianœ. Nulla tarnen ex iilis usu communi recepta fuit, se 1 indiscriminatim modo hanc modo aliam exscriptoC res usurpabant. Qui exemplaria Canonis descripserunt, titulos prœferebant, qui aliis divisionibus numero pauciores erant: caeteris placuit capitula praeponere, mullo plura numero et sententiis diversa, arbitranlibus commodiorem esse methodum quae texlum Scripturae in multas partes secat, quam quas sub eadem divisione materias diversas complectilur. Ingenii igilur et arbitra exscriptorum fuit tot diversas in exemplaribus translations Hieronymi praefigere species capitulorum: quarum nulla a S. Doctore adornata creditur, ut facilis est probatio in jam allatis superius argumentis.

II. Indices autem et ordines illi sectionum indiscriminatim ac promiscué tituli, breves, et capitula vocanturapud veteres. Id jam cursim observavimus in Cassiodoro, qui prioiibus duobus capitibus lib. i de Inslitutione divinarum Lilterarum, summoria et lemmata praefixa Libris sacris vocat titulos; quae tamen capite quinto appellat capitula. In mss. autem codicibus adeo inconstantes reperiuntur hujusmodi appellationes, ul saepius in ¡His scriptum legamus ; Jncipiunt tituli libri, etc.; vel etiam alio modo : Incipiunt breves libris Genesis ; el postea ad ßnem : Expliciunt A patae. Et primo gradu titulorum series col

capitula libri Genesis. Canon Hebraica veri-
lalis notatus num. 9 in nostra San-Germa-
nensi bibliotheca, variam habet inscriptio-
nem in fronte plurimorum librorum. Et títu-
los qnidem libri Exodi sic inscribit : Incipiunt
capitula libri Exodi; Levitici vero non item,
ibi enim legit : Incipiunt tituli libri Levitici, id
est Vaiecra; et ad calcem sectionum : Expli-
ciunt tituli Levitici. Et ita consequenter in cse-
teris Mosis voluminibus : at in Josue, Incipiunt
capitula. Expliciunt capitula. In libris tandem
Malachim, id est, tertio et quarto Regum
volumine, primum posuit : Incipiunt capitula
libri Malachim, et deinde
Malachim. In Novo eliam
simode inscribuntur lemmata sacrorum li-
brorum. Quamplures mss. legunt juxta re-
ceptum magis communemque modum : Inci-
piunt capitula Mathxi; alii vero tum Vaticani,
tum Gallican! codices non pauci ita habent:
Incipit Breviarium Matthxi : et in fine, Expli-
cit Breviarium Matthxi. Quod similiter legunt
in aliis evangelistis.Exstat in Bibliotheca nostra
San-Germanensi codex Bibliorum manuscri-
ptus.veneraudae admodum seque ас curiosa) an-
tiquitalis, qui quamplures libros sanctos Veteris
acNovi Testamenti retinet juxta velerem Lati-
nam versioneni sive Italicam. In eo igitur códice
tituli veteres Evangeliorum hanc habent in-
scriptionem : Incipit capitulatio Matthxi,
Incipit capitulatio Marci, etc. ; et ad calcem
titulorum, Explicit capitulatio Matthxi, etc.
In fronte Actuum apostolorum singularem
prorsus habet titulum, seu potius adnotatio-
nera et admonitionem islam : Indiculum quid
Jecerint apóstol i in Actibus suis, ut facile in-

venías id quod vis, si per numéros fiercurrens capitula perquisieris. Huic adnotationi subjungit capitula Lui, el consequenter, Finiunt capitula. Ex tot diversis nominibus lemmalum, quae prœfixa inveuiunlur in fronte sacrorum Bibliorum, mss. liquido apparet liberum cuique fuisse ea vocare títulos, breves, braviaría, capitula, capitulationcs et indicula sive indices; his enim gaudebant appellalionibus tam minores, quam copiosi indices diversarum sectionum Scriptum: sacrae. Non sic in hac praesenti divina Bibliotheca errantes inveniuntur et vaga: appellationes editorum a nobis lemmatum : ad tres siquidem species ас nominationes revocamus diversas omnes sacrorum Bibliorum sectiones quae apud anliquos scriptures crant usur

locatur ; secundo loco breves posuimus ; tertio denique capitula, quocunque numero describantur, sive plura, sive pauciora sint. Ad hunc modum in fronte Geneseos editi sunt a nobis tituli Xxxviii, breves Xlvi, capitula Lxxxii, et iterum in alio indice capitula Cliv. In libro Exodi tres idem sectionum indices praeposuimus, títulos scilicet xvni, breves xxi, capitula Cxxxviii. Et ita consequenter in toto Heptateucho. In voluminibus autem Samuelis et Malachim, id est in quatuor Regum libris, nihil apposuimus praeter títulos, qui leguntur scripti in tribus exemplaribus Oanonis : Expliciunt tituli R Hebraicas veritatis, Memmiano nempe, CarTestamento diver- cassonensi, et San-Germanensi nostro. Quod Prophetarum volumina spectat, nullum prorsus indicem sectionum pulavimus praefigendum in fronte horum librorum, ne quid contra mentem et usum Hieronymi edidisse videremur : certo namque cerlius est, non alias eum agnoscere Prophetarum sectiones in genere quam quae ab ipso dictas sunt visiones; nee capitula illa alicubi appellat nisi lemmata quœdam contextúe sacri, et partes quas in suis Commentariis pro arbitrio et captu distinxit et illustravit. Haec capitula Hieronymi longe diversa esse ab iis, quœ sacris Libris praefixa sunt, supra ostendimus; et adhuc aliquot exemplis, quantum res exigit, probare non refugio. Duos Vulgata: divisionis versículos cap. i Osee dum exponerel Hieronymus, ita monuit lectorem: Et quia Commentaries, non lata volumina scribimus, singulis capitulis exblanationes proprias in suis locis reservantes, nunc tantum deprxsenti capitulo disputemus. Capitulum illud, primum quod vocat, 3 et 4 versum cap. i Osee, ut dixi, solummodo continet, et quae prascesserunt similia capitula, quinqué vel sex numerantur in Commentariis Hieronymi, qui singulis capitulis explanaliones proprias adhibebat. Quatuor igitur priores versus Osee prophelœ in sex capitula vel septem distinxit S. Doctor. Primum vero capitulum ejusdem prophelae in mss. codicibus, et in editione Cari, novem compleclitur versículos íntegros: nam secundum capitulum istud habet exordium: Et erit numerus filiorum Israel, etc. ; qua; verba leguntur initio decimi versus, capile supradicto. Bine videas Biblia sacra diverso sane modo secta esse ас disüneta ab Hieronymo, atque ab antiquis aliis scriptoiibus vel interpretibus. Quod ut magis magisque exploratum habeas ae compertum, audi ipsum A sti contulit, cum ordini primaevo eas stu

de Hebreeis, Qraecis, Latinieque capitulis dis

eerentem in Sophoniœ cap. 8, vers. 14 : Non

videatur mirum, inqoit, ut ssepe diximus,

aliter Hebraica capitula, et aliter LXX, Grxca

videlicet Latinaque finiri. Ubi enim in sensu

diversa translatio est, ibi necesse est diversa

esse vel principia vel fines. Quid amplius ad

judicium de Hieronymi et aliorum capitulis

faciendum posait desiderari, certe non video.

Manifestissime enim distinxit capitula sive

sectiones suas a cœteris omnibus, tam Grœ

corum quam Latinorum, dicens, in sua trans

latione Hebraica, diversa esse principia el

duit reddere: Prmterea, inquit, ordinem visionum, gui apud Grsecos et Latinos omnino confusus est, ad pristinam fidem eorrexintus. Denique visiones sive iriptxoná; Danielis absentes ab Hebraico fonte obelis dicit se pranotasse: Unde et nos ante annos plurimos cum vcrteremus Danielem, has visiones obelo prxnotavimus, significantes cas in Hebraico non haberi. Vide proœmium Comment, in Danielem. Et ne quid desit curiositati, monendue est lector studiosus, librum Danielis sectutn esse ab antiquis in duodecim visiones : quain mes. codicibus Ganonis Hebraicas verita

flnes Sectionum ab illis quae in LXX interpre- В l'8> inque aüis vetustissimis melioris notée, tatione legebantur. Prophetia Sophoniœ habet in Commentariis Hieronymi plusquam viginti sectiones sive capitula ; in editione autem Cari presbyteri unicum capitulum huic libro prœfixum conspicitur. Mérito igitur lemmata hujusmodi abjecimus in libris propheticis, cum adeo diversa reperiantur ab iis capitulis quœ Hieronymianis Commentariis distincts sunt et illustrate. Prœlerea in Prophetarum voluminibus speciales Scriptura sacra, et quasi nativas sortita est divisiones ratione diversarum materiarum, quarum contextúe sensu separatur in diversas ас dietinctas quamplurimas partes, qua; ab in- ( vicem minime dependent. Sectiones Шаз cum libris nascuntur, et apud veteres scriptores nomen visionum obtinent: quœque interdum etiam cum hodiernis capitulis inveniuntur concordes. Hieronymus primam secundamque visionem Isaiœ vocat juxta morem suse œtatis, qnod nos dicimus, primum et secundum caput ejusdem prophetœ. Unde hcec apud eum leguntur in Commentariis ad caput И Isaiœ: Et in priore visione, quam jam exposuimus, ubi LXX interpretati sunt. Quam vidit contra Judœam et contra Jerusalem {Isa. i, 2), in Hebraico scriptum est,

summa flde exprésese sunt ac descriptœ prout a nobis nunc edilae sunt in hac Divina Bibliotheca. Capitula vero praefixa in fronte Danielis numerantur multo plura, tam in editione Cari quam in mss. aliquot codicibus, ubi ad numerum 31 usque ex tenta visuntur: qua divisione hodierna nostra minor est media parte capitulorum ad minus : Vulgata enim versio xiv tantum habet sectiones in toto Danielis volumine. Ergo nee cum hodiernis, nee cum antiquis veterum scriptorum divisionibus convenit illa, quœ per Visiones distributa est in veris exemplaribus Hieronymian» i translations ex Hebreeo.

Cœterum sine capitulis prœfixis edidimus volumina Paralipomenon, Еггзз, et Estheris: quia nulla fuisse apposita his libris ab Шеronymo, docuit no« supra Cassiodorus, et mss. codices pervetusti ac optimae not» nullum retinent indicem capitulorum vel titulorum, sed tantum modo Hieronymi ргавfationes cum sacro contextu per membra plurima distincto et diviso juxta modum quo nos ilium expressimus ad fidem ргээstantissimorum mss. exemplarium Regiorum, Colbertinorum, Corbeiensium, et SanGermanensium. Omisses tarnen capitulatio

AL 1UDA üiBRDSALEM, id est, super Judam et Je- D nes, quarum auclor fuit Cassiodorus, sup

rttsalem, et in hac quae secunda est, in Hebraico similiter continetur (Isa. n, 1). Et miror, etc. Priorem, ut vides, dicit visionem itemque secundam, quod nos prius, et secundum appellamus capitulum. Ordo igitur sectionum hucusque in Isaia idem est apud nos, qui usu rcceptus erat tempore Hieronymi apud Patres et Ecclesiae proceres. In Prœfatione quoque translationis Jeremías ex Hebrœo, idem Hieronymus meminit hujusmodi visionum: nee mediocrem operam Ecclesise Chri

plere curabimus, cum veteris Vulgatae seu Italicae versionis quamplurimos libros Íntegros evulgandos, Deo juvante, suscipiemue. Nostris etenim votis ac studiis tantum ргзэstitit largitor omnium bonorum Deus, ut non solum Hieronymian« versionis in angulis obscuris archivorum et bibliothecarum delitescentem ingentem thesaurum nobis revelaret: sed donis cumulans, manibus nostris etiam tradere voluit non pauca Italicae versionis exemplaria, turn Veteris, tum Novi

« PoprzedniaDalej »