Obrazy na stronie
PDF

gulari verbi substantivi sum. Unde legimus A obeli quosdam versus absentes indicant, alii

sæpius : Et semsus : pro Et est sensus. Quis -- im vobis pro, Quis est in vobis. Sicque aliis locis innumeris, prout placuit veteribus notariis, qui ab annis septingentis plus minus libros exscribere curarunt. Cæterum obelorum signa in additamentis Danielis et Esther non potuerunt proprias ubique sedes habere in hac præsenti editione nostra : nam librariorum hodiernorum seu impressorum usus non patitur eamdem paginarum et columnarum disposituram, quæ in codicibus mss. repræsentatur. In manu

vero sententias præsentes Scripturæ, quasi veru anteposito jugulatas docent et commonefaciunt. VI. Non parvam in hoc præsenti articulo quæstionem movemus, inquirentes quisnam fuerit primus auctor scholiorum marginalium, quæ in exemplaribus Canonis Hebraicæ veritatis posita reperimus, quantaque sit hujuscemodi adnotationum utilitas ac præstantia. Ego quidem nihil prius mihi faciendum putavi, quam ut fatear me aliquando errasse in auctore scholiorum, quem ipsummet Hieronymum opinabar, nec sine aliqua simili

scriptis obeli semper prænotantur ad caput B tudine veri. Sciebam ab eodem S. Doctore contexiu epistolæ Hieronymus, statim sese, et A characteribus, id est arretom, quod significat

versuum, sive singularum linearum sacri contextus, tam in secunda paginarum columna, quam in prima, medium enim spatium relinquunt sufficiens inter columnas, in quo spatio continue describunt obelos. Contra in editis libris nihil est intermedium, nisi majusculæ litteræ ad distinctionem columnarum, vel partium contextus. Nec quid aliud in medio positum hodiernæ typographiæ leges paterentur præter jam dictas litteras, aut lineam pendentem a summo usque ad imum paginæ versum. Ideo necessitate compulsi, ne novam induceremus dispositionem apud typographos, satius esse duximus, obelorum signa in margine exteriori semper ascribere, et in prima quidem columna ad caput singularum linearum Scripturæ, in posteriori autem columna ad finem linearum ; ita tamen ut cujusque obeli cuspis in scripturam sit conversa, qua significatur apud Hieronymum, confodiendas esse hujusmodi partes, quæ absunt in Hebræis exemplaribus. De obelorum denique signis illud etiam lectorem monemus, diversa esse signa isthæc in libris Samuelis, et Salomonis Proverbiis, ad margines horum librorum a nobis posita, ab illis Hieronymianis, de quibus hucusque diximus. Nostra enim signa obelorum non significant addititiam quid aut superfluum exstare in textu, quem edidimus in libris Regum et Proverbiorum ; sed studiosis quibusque indicant Vulgatam Latinam his locis aliquid redundans, et a LXX Interpretibus mutuatum habere, quod nec in pura Hieronymi versione, nec in fonte Hebraico legatur. Usum itaque obelorum nostrorum nullus promiscue accipiat, putans eumdem esse cum illo quem habent in translatione Danielis et Estheris apud Hieronymum, quia nostri

monitus in epistola 135 nonnunquam pro eruditione legentium adnotationes additas e latere contextus : has vero temeritate vel imperitia librariorum in corpore fuisse positas. Unde docta scholia marginalia veritati Hebraicæ consona, in sacrum textum Scripturæ derivata cum deprehendissem, fecile mihi statim persuadebam idem in pluribus evenisse, quod ipse epistola jam laudata conqueritur ad psalmum Lxxiii, vers, 8, ubi ait : Im Græco scriptum est xxxarz%atog sv et mos ifa franstulimus : Quiescere faciamus omnes dies festos Dei a terra. Et miror quomodo

C e latere adnofafionem mostram nescio quis

temerarius scribendam iu corpore putaverit, quam mos pro eruditione legentis scripsimus hoc modo : Non habet xatara%atog ev ut quidam putant ; sed xataxa%atog sv, id est incendamus ; et iterum eodem loco : Unde si quid pro studio e lafere additum est, mon debet pomi im corpore, me priorem translationem pro scribenfium volumfafe confttrbef. Præterea aliud exemplum ejusdem temeritatis librariorum, nisi potius imperitiæ fuerit, animadverti in epistola 142, ad Damasum papam : nam in uno Colbertino antiquissimo codice Epistolarum S. Hieronymi, e latere additam

D inveni adnotationem quamdam marginalem

quæ in alio codice monasterii San Cygiranni in corpore posita legitur. Monebat Hieronymus pontificem Romanum de nomine ineffabili Dei, et apud Hebræos mm tetragrammato ; sicque rem observabat, Dominus quoque ipse hic qttafuor litterarum est, quod proprie in Deo pomifur Iod, ne, iod, he, id est, duabus IA, quae dup/icafa ineffabile illud et gloriosum Dei momen efficiunt. At errorem Græcorum, qui momen iilud quatuor litterarum, non legebant, IIIIII, Pipi, imitatus in eum redarguit addens e latere hanc adnotationem : Pro secundo iod melius vAv legitur ut sit IAo. Hoc igitur scholion marginale suo loco relinet Colbertinus codex minutissimo scriptus charaetere, ponitque signum emendationis post ista, id est, duabus 1A. San-Cygiranni autem ms. locum citatum cum adnotatione confundit hoc modo : Dominus quoque ipse hic quatuor litterarum est, quod proprie in Deo ponitur, ioD, HE, iod, IiE. Pro secundo iod melius vAv legitur, ut sit iAo; id est duabus IA, quæ duplicafa ineffabile illud et gloriosum Dei momen efficiunt. Quorum verborum nullus est sensus propter adnotationem in corpore positam librarii nescio cujus temeritate. Si cui tamen hæc incesserit opinio, errorem quidem lectionis in nomine Dei nnn* Jehova, sive Adonai, ab Hieronymo manasse ; castigationem vero eidem errori ab alio scriptore fuisse adhibitam, meminerit idem nomen cum litteris suis optime expressum esse epistola 136 Hieronymi ad Marcellam : Nomum, inquit, nomen Dei *s*p*a*p*gavov, quod àvsx£vrtov, id est ineffabile, putaverunt, quod his litteris scribitur, iod, he, vAv, he, quod quidam non intelligentes propter elementorum similitudinem, cum in Græcis libris repererint, pipi legere consueverunt. Vides non ignorasse Hieronymum nomen Dei tetragrammaton compositum esse ex iod et vau cum duplici he ; non ex duabus ia, ut surpra dicebat, id est duplici iod, et ex duplici he. De leetione similiter, Iao, nibil dubitaveris ipsam esse Hieronymianam ; nam in prophetarum Commentariis nomen tetragrammaton ~ aliquando legebat lao (si bene tamen menini ejus quod tempore suo neglexi adnotare in schedulis meis). Commentario quoque in Psalmos, quem eidem Hieronymo viri docti acceptum referunt, sic de nomine Dei scriptum legimus psalm. viii, vers. 2, Domine, Dominus noster. Prius momen Domini apud Hebraeos quatuor litterarum est, iod, He, vav, ne, quod proprie Dei vocabulum sonat et legi potest iaho: et Hebraei, arreton, id est, ineffabile opimantur. Secundum vero AdonAi omnium commune est : quod saepe et in hominihus ponitur. Hunc locum attulit ex quatuor antiquissimis mss. codicibus monasterii nostri Corbeiensis duobus num. 135 et 436, uno Cluniacensi et altero Sorbonico. Omnes isti scribunt verbum Græcum äåárvo, cum Latinis

[ocr errors]
[ocr errors]
[ocr errors]

ineffabile. Præterea non legunt corrupte cum editis nomen illud nn* Jehova ; sed Iaho, juxta consuetudinem antiquorum, sive potius Iao, sine, aspiratione in medio, ut sit 'Izω Græcorum apud Diodorum lib. 1 Bibloth. Histor.: IIa? à ôè 'Iovâaiots Mtoaiv τὸν αὐτοῖς ἐπιxa).o%μενον θεῶν, apud Judæos Moses Deum, qui Iao dicitur, etc. Hinc videas I)rusium cap. 21, de nomine Jehova merito observasse : In editione Frobeniana, quæ in omnes paries melior est, legi mom Jehova, sed Iao : quam lectionem germanam esse, inquit, nullus dubito. Imperita temeritas pro antiqua reposuit recenfcm, h. e. pro vera corruptam. De eodem nomine tetragrammato non* Jehova, Iaho, vel Iao, consule laudati jam I)rusii Disputationem. Caveas autem velim ineptissimam lectionem ejusdem nominis gloriosissimi, quæ hoc modo scribitur Procopii Gazei Commentariis in Exod. vi, vers. 3, : Præferea majorem his nactus es mei notitiam, dum tibi demonstravi momem meum fefragrammatum, reliquis mom effabile nisi solis sacerdotibus, quod imscribebatur aureae

mitrae (Exod. xxxix, 29.) Hae aufem, ex

quibus illud nomen conflatur, sunt illæ quatuor litteræ : iod, aleph, fau, thet. Hoc nomem significat Dei vifam perennem et æter

mitafem. Linguæ Hebraicæ imperitissimus fuit quisquis hanc lectionem nominis quatuor litterarum, n*n*, quod dicitur ineffabile,

ita depravatum exhibuit, ut diceret secun

dam litteram esse aleph, et quartam esse thef :

cum utraque sit m he, vel apud eos qui

minimam Hebraicornm elementorum notitiam

consecuti sunt. Sed jam redeamus unde divertimus. Auctorem scholiorum Canonis pro ipso Hieronymo habebam in adnotationibus Prodromi, pag. 83, et in notis etiam hujus divinæ Bibliothecæ, col. 160 et 164, cujus erroris causa nunc mihi est temeritas veterum librariorum, qui plures ejusdem sancti doctoris notatiunculas, e latere ab eodem additas, in corpore contextus apponere non dubitarunt. Quod cum in scholiis jam dictis factitatum quoque vidissem, facile erat ut crederem eadem scholia ab Hieronymo fuisse profecta, idque maxime quod ab homine linguæ Hebraicæ peritissimo fuerint addita e latere translationum sancti Hieronymi. Deinde par aliquot in locis eruditio, ac idem omnino stylus unum auclorem suadebant : ex uno namque et eodem calamo exarata creduntur quæ formam æqualem servant. Verum quamcunque habeam in errore excusationem, error tamen est, qui modo castigandus mihi venit his potissimum consequentibus argumentis. Diversum esse scholiasten Canonis Hebraicæ veritatis a sancto Hieronymo omnes docti fatebuntur, ubi primum exploratum ipsis erit, unum eumdemque habere auctorem scholia Canonis et Quæstiones Hebraicas in Regum ac Paralipomenon libros, quæ inter opera Hieronymiana editæ sunt ab Erasmo ac Mariano Victorio. Nam cum sit omnino manifestum ex Rabano Mauro, alium esse ac plane diversum scriptorem Quæstionum seu Traditionum in Regum libros, ab ipso Hieronymo qui Traditiones Hebraicas in Genesim nobis edidit : consectaria erit horum scriptorum, id est Hieronymi et scholiastis anonymi, diversitas ; siquidem ostenderimus ipsum esse scholiasten Canonis, qui et Traditiones Hebraicas scribebat in Regum volumina. Ad id vero probandum sola nobis instituenda est comparatio scholiorum cum memoratis Quæst. Hebraicis : quia utrobique una est scriptoris eruditio, eædem phrases, et ipsissima verba in observationibus, quas utique haud immerito credere

litterarum ubique A datur intelligi quod Elcana mom obtulerit

tres modios farimae cum trbius vitulis, sed movem decimas, quibus, secundum Hebraicam mensuram, tumus efficitur Ephi. In scholiis Canonis posuerat idem auctor, h. et modio farinae ; sed qui hæc scholia descripsit in exemplari nostro San-Germanensi, erasit e textu sacro vocem tribus, adnotationemque in corpore ponendam putavit, relicta littera h in margine, ut ex ea lector commonefaceret Hebraicum habere : " Et modio farimae. Ex iis apertissime demonstratur unum eumdemque fuisse scriptorem scholiorum Canonis ac Traditionum Hebraicarum in libris Re

B gum : hunc vero plane diversum esse a san

cto Hieronymo, qui Hebræum πEx Epha, semper interpretatur tres modios, tria sata, etc., uti liquet e versu 17 capitis ii lib. Ruth, et ex libro xiv Commentariorum in Ezechielem, quorum verba inferius recitavi in notis nostris ad hunc Samuelis locum, col. 327. Capite secundo, libri item prioris Regum ad vers. 5 scholion istud marginale h. Septem positum est e regione, peperit plurimos. Ad versum similiter octavum e latere horum verborum, sumt cardines terrae, ita scriptum legitur, h. Domini enim sunt afflicti terræ. Hujusmodi igitur scholia marginalia minime

mus, vel de Quæstionibus Hebraicis transisse C gentium omittenda duxit auctor Traditionum

ad margines exemplarium Canonis, aut de marginibus illis in libros Quæstionum Hebraicarum fuisse derivatas. Nisi huic opinioni nonnihil contraria esset copia plurimorum scholiorum, quæ non leguntur in Traditionibus Hebraicis, quæ tamen leguntur in exemplaribus Canonis Hebraicæ veritatis. Primum igitur quod ex Hebræo observat auctor Quæstionum seu Traditionum in libros Samuelis, variantem spectat lectionem lib. I Regum, cap. 1, vers. 5: Ammæ autem dedit partem unam tristis. In Hebræo, inquit, ita legitur: Ammae autem dedit partem umam duplicem, quia Ammam: diligebat. Non aliter legas in scholiis Canonis, quæ ponuntur e latere ejusdem versiculi col. 326 nostræ editionis. Consequenter ad vers. 24 hujus capituli impugnat lectionem codicum Latinorum, hoc est Hieronymi translationem, vifiosamque conatur ostendere, ita dicens : In Hebraeo mom tribus modiis farimae, sed modio farimae legitur : quem locum apud Latimos scriptorum vitio constat esse depravatum. Si enim cum vitulis tribus tres modios farimæ obtulit, contra præceptum legis fecit... Inde

in libros Regum : unde hæc monuit lectorem studiosum : In Hebræo et in Septuaginta translatione, mom plurimi, sed septem leguntur (I Reg. II, 5.) Et paulo infra: In Hebraeo ita habetur, Domini enim sunt afflicti ferræ (Ibid. 8.) Afflictos terræ, Hebræi pau. peres spiritu, et humiles corde intelligunt, super quos Dominum orbem posuisse dicunt ; quia eorum meritis terram stare autu mant. Non ambigo quamplurimos reperiri qui e talibus scholiis Hebræi anonymi reprehendendam existiment Hieronymi translationem Latinam ; sed si meminerint hanc esse regu

D lam boni interpretis ut ίδαδματα linguæ alle

rius, suæ linguæ exprimat proprietate, mirabuntur potius maximum Scripturarum interpretem nostrum ; qui pro septem, Latina proprietate, plurimos reddidit. Septenarius enim numerus, inquit Procopius Gazæus in hunc locum, multitudinem denotat. Deinde quod asserat Hebræus noster scholiastes haberi in fonte, Domimi emim sumt afflicti terrar, nescio an Hebrææ voces istæ, ytx Eye mefsuce eres, magis afflictos ferræ significent, quam fumdamenta ct cardines ferræ (Ibid.).

[ocr errors]

Quidquid sit de grammaticali significatione A non enim propriis nominibus multi vocaban

illorum verborum, certum est Judæos cum scholiaste, mystica saltem expositione conspirare in sensum Hieronymi. Quia si meritis humilium et afflictorum mundus stat, haud dubio cardines illi sunt quibus totus orbis innitatur. Jam si in scholiaste et in auctore Traditionum ipsissima verba requiras, consulendus tibi est locus iste cap. x, vers. 25: Locutus est Samuel ad populum legem regni. Ubi uterque Habet, Hebræus judicium regni, nihil aliud observantes præter sensum grammaticalem verbi tccura misphat, sive mispat. Idem intelligas de Ephod limeo, infra, cap. xxii, vers. 18, et de Maom civitate, cap. xxv, vers. 2, sicque de aliis plurimis, in quibus ne lato quidem ungue a se ipso discedit scholiastes, id est, non discedit ab auctore Traditionum Hebraicarum. Utque demum non ex lineamentis solum pulchrioribus, sed ex propriis etiam nævis vultum innotescat tibi, scholiastes noster, ipsissimus auctor Traditionum Hebraicarum in libros Regum et Paralipomenon, adverte diligenter quæ leguntur infra col. 363, ubi auctorem illum et scholiasten nostrum notis castigavimus, quod non probaverit interpretationem IIieronymi lib. I Samuelis, c. xxx versib. 10 et 21. Putat enim Hebræus ille scriptor vocem ^-i> piggeru, Latine reddendam esse jussi fuerant, non lassi substiterant. In quo nullum habet astipulatorem inter Hebræos grammaticos hodiernos, neque in lexico heptaglotto linguarum Orientalium. Unde manifestum habemus argumentum, specialem ac propriam esse illi auctori Hebræo significationem quem affert tam in scholiis, quam in suis Quæstionibus Hebraicis. Idem igitur habendus est auctor qui scholia apposuit ad margines translationis Hieronymianæ, et qui Quæstiones Hebraicas edidit in volumina Regum ac Paralipomenon. Nunc inquiramus quo tempore floreret in scientia Scripturarum, et unde genus suum traxerit. Pauci admodum dies sunt, quod ex Rabano Mauro didici auctorem Quæstionum Hebraicarum in libros Regum et Paralipomenon quemdam fuisse Hebræum, qui sæculo octavo aut nono celebratior erat Bibliorum sacrorum usu ac intelligentia. An vero genere Hebræus fuerit et ex Judæorum gente p^ognatus, non satis liquet ex Rabani præfatiunculis: quia juxta morem illorum temporum causa nomiuis in dubio esse potest ;

tur, sed ingenii sæpius nominatione ementita eos alii cooptabant. Unde Joannes Mabillonius noster tomo I veterum Analectorum, pag. 370, fatetur, Cuculum Menalcam et Daphnim nomina esse supposititia pro veris, qualia de more usurpat Alcuinus et Theodulphus episcopus Aurelianensis, nec scire potuisse quinam fuerint Memalca, vel Daphnis, vel Cuculus: nisi quod existimat de Cuculo, eum esse filium illum prodigum (Luc. xv, 12 seqq.), cujus intemperantiam et casum plangit Alcuinus in epistolis 103 et 114. Hoc modo nomine Hebræi appellari po

B terat vir doctus in lingua Hebraica, quamvis

[ocr errors]

origine Gallus esset, vel Germanus. Certe si natione Judæus erat, in Christum tamen illum credidisse manifestum nobis est ex ver- ' bis infra recitandis. De auctore igitur Quæstionum Hebraicarum, sive Traditionum in libros Regum et Paralipomenon, hæc habet Rabanus Maurus Præfatione Commentariorum in quatuor libros Regum : Ibi enim inveniet quid Pater Augustimus, quid insignis interpres divinorum librorum Hieronymus semserint, quid papa beatus ac suavissimus doctor Gregorius, quidve Isidorus Hispalensis episcopus, et quid Beda magister mobilis, ac caeteri Patres, quorum longum est momima recensere, rite intellexerint... Præterea Hebraei cujusdam modernis temporibus in legis scientia capitulis traditionem Hebræorum habere non paucis locis simul cum mota mominis ejus inserui, mom quasi ingerens alicui auctoritatem ipsius, sed simpliciter potius quod scriptum reperi, ejus probationem lectoris judicio derelinquo. Hunc locum omnino deprav&tum restituere volebam ad fidem manuscriptorum codicum Rabani ; sed nullus id generis inventus liber est in nostra Bibliotheca San-Germanensi, si verum est quod mihi asseveravit sodalis noster qui monumenta hujusmodi sub clavi tenet et conservat. Neque tamen insuperabilis restat hoc loco difficultas restituendi textus aut assequendi sensus verborum Mauri; quia quod de Hebraeo hic scribebat, iterum docuit Praefatione Commentariorum in libros Paralipomenon, dicens : Nom emim longos florentesqtte tracfatus, in quibus plausibilis ludit oratio, sed Commentarios im divimas Historias scribere decrevi, quorum officium est præferire manifesta, obscura disserere. Ante annos enim aliquot rogatu Hildonii abbatis

in Regum libros, secundum semsum catholi- A non volumina, non aliter interpretandæ sunt de

corum Pafrum, quatuor Commenfariorum libros edidi, quos et sacratissimo gemifori vestro /udovico imperatori praesentialiter im nosfro monasterio fradidi : im quibus sicut et im praescnti opere feci, Josephi, Judæorum historici, narrationem, et Hebræi cujusdam, modernis femporibus in legis scientia floremtis, opiniones plerisque in locis imferposui : sed mom ita, ut quasi lectorem invifum ad ipsorum traditionis assensum perfraherem ; sed magis judicio ac probationi ipsius illa derelinquens. Ex iis exploratum nobis fit, Rabanum Maurum ita in primo testimonio intelligendum esse, ut dixerit capitula cujusdam Hebræi suo tempore in scientia legis florentis inseruisse plurimis locis suorum in Regum volumina Commentariorum, quæ capitula traditionem Hebræorum contineant. Idque indubitatum esse comperiet quisquis in Rabani expositionibus et Commentariis opiniones ac sectiones integras Quæstionum Hebraicarum in libros Regum et Paralipomenon positas animadverterit, atque Commentarios Mauri et Hebræi traditiones inter se c5mposuerit. Quis igitur fuerit scholiastes Canonis, et quo tempore vixerit, certum exstat ex allatis duobus Rabani Mauri testimoniis. Hebraeus ab eo dictus est, in scientia legis non mediocriter celebris, cujus commentationes ac Quæstiones Hæbraicæ locum habere meruerint inter sententias Hiero. nymi, Augustini, et aliorum doctorum nominatissimorum in Ecclesia Christi. Florebat autem scientia divinarum Scripturarum eodem tempore quo Alcuinus et ipse Rabanus Maurus : nam apud Maurum moderna tempora vocantur illa tempora quibus ipse ætatem degebat, ut testis est præfatiuncula, seu epistola, dedicatoria Commentariorum in librum Geneseos, ubi modermum tempus appellat æfatem Freculphi, ad quem ipse rescribit ac præfatur : Magnorum virorum comamem amfiquitus fuit, ut invicem scribendo, sua provoearent studia, et exercerent imgemia. Quod licet eorum exemplo modermo tempore agere decreveris, tamen mirandus in hoc es, quod comvemienfem personam ad istud comamen non quæsieris. Modernum itaque tempus intelligit Maurus tempus ipsum quo Commentarios scribebat in Genesim, rogatus ab episcopo Freculpho : quare similes phrases, quæ occurrunt in Præfationibus Commentariorum in Regum ac Paralipome

B recensere

aetate Hebræi, qui scholia marginalia Canonis Hebraieæ veritatis, et traditiones Hebraicas edidit, exeunte sæculo octavo, aut ineunte nono. Et hæc sunt tempora moderna Rabani Mauri, in quibus testatur floruisse scriptorem illum, e quo plurima mutuatur et interponit in suis Commentariis. Quantumcunque vero nota nobis sit ætas Hebræi illius, scholiastis et commentatoris, incertum tamen genus remanet. Nam quod eum Josepho Judaeorum historico adjungat Maurus Præfatione Commentariorum in Paralipomena, ambos una scriptores illos forsitan voluit, ut doceremur Judæum utrumque fuisse. At huic opinioni non parum repugnat scholion marginale Canonis Hebraicæ veritatis positum col. 170, ubi morem Latinorum secutus j auctor hujusmodi adnotationum, dicit in Hebræo haberi Numerorum capite xvii, vers. 6: Fuerumtque virgae duodecim cum virga Aaron. In Latinis autem codicibus, quos suos vocat juxta consuetudinem Hieronymi et Augustini, scriptum esse, fueruntque virgæ duodecim absque virga Aarom. Hebræus, inquit, cum nostri, absque; id est Hcbræus textus legit cum virga Aarom ; nostri codices Latini, absque virga Aarom.

C Non aliis verbis usos fuisse Latinæ linguæ

homines in recitandis variantibus lectionibus Scripturarum divinarum, probe noverunt quicunque sanctorum Patrum lucubrationes evolvunt. Et superfluum esset hic exempla congerere in rem cunctis studiosis indubitatam atque manifestam. Superest igitur ut dicamus Hebræum scholiasten Codices Latinorum suos appellasse, quia ex Latinæ linguæ hominibus prognatus fuerat, aut certe quod in Christum credens, Romanæ Ecclesiæ libros, suos deinceps cum cæteris fidelibus nominare voluit. At unde habes, inquit forte lector aliquis, scholiasten illum et

D auctorem Traditionum Hebraicarum Christo

nomen dedisse ? Manifestissimum religiosi et Christiani sui cultus argumentum præbuit ipsemet scriptor Hebrœus, et in Quæstionibus Hebraicis ad librum I Regum, cap. xxi, vers. 6, fidem suam prodit his verbis : Tradunt Hebraei nequaquam David eos comedisse panes ; sed aliter famem Dominus in Evangelio (Luc. vi, 4). Christum ergo Dominum suum agnoscit, et Evangelium ejus, contrarium licet Judæorum traditionibus. De Hebræorum etiam gente capite xvi lib. I. Regum non

« PoprzedniaDalej »