Obrazy na stronie
PDF

viclesis in scholüs ad prologum Galeatum. A sanna {Dan. xn), qux castitatis exemplum

Hujus divisionis Scripturse sacrée in tres partes principaliores meminit Salvator noeter Christus Dominus Luc. xxiv, 44: Quoniam necesse est, inquit, impleri omnia, qux scripta sunt in lege Moysi, et Prophetis, et Psalmis de me. Ubi Psalmi ponuntur pro omnibus hagiographie, quibus constituía est tertia classis librorum Canonis. In Psalmis namque major pars propheliarum, ac manifestera de Christo oracula prœnuntia leguntur: ideo volumen Psalmorum nominavit Christus tanquam nobiliorem partem in ordine Hagiographorum. Alibi apud eumdem Lucam

prcebebat ecclesiis Dei, ab isto abscissa est, et objecta, atque posthabita. De cántico Hebraeorum pu ero rum in camino ignis arden lis, similes habet querimonias: Trium puerorum hymnus {Dan. ш. 52-90), qui maxime diebus solemnibus in Ecclesia Dei cantatur, ab isto e loco suo penitus erasus est. Hanc Rufini imperitam reprehensionem non solum imitatus est scriptor nuperus; sed calumniam calumniis cumulans, ausus fuit asserere Ecclesiam Christi caetigasse Hieronymianam versionem, et eas Danielis partes restituisse in Canone, quae sensu Judaico et Rabbinico

xvi, 16, duas tantum partes nominavit, В spirilu Hieronymus absciderat. Ulis ergo ac

dicens: Lex et prophefx usque ad Joanncm. Sicut ergo Psalmos hoc loco prœtermisBos conspicimus, ila nihil mirum sit, quod de serie Hagiographorum meminerit Christue unico tantum hujus ordinis volumine appellate. Notandum vero per synecdochen partem integrant Scriptures alibi positam esse pro uno libro ejusdem partis; ut Joannis vi, 45, dicitur: Est scriptum in prophetis, cum tarnen testimonium illud a Joanne recitatum in uno Isaiœ volumine, cap. ыv, 13, scriptum repeiiatur. Sed dicendo, in Prophetis, secundam clabsem librorum Canonis intelligit

eimilibus conviciis id reponit sanctus interpres : Quod autem refero, quid adversum Susannx historiam, et hymnum trium puerorum, et Belis draconis fabulas {Dan. хн, хш, xiv), qux in volumine Hebraico non habentur, Hebrtei soleant dicere : qui me criminatur, stultum se sycophantam probat. Non enim quid ipse sentirem, sed quid Uli contra nos dicere soleant, explicavi. lit infra: Quxso te, amice dulcissime, qui tarn curiosus es ut etiam somnia mea noveris, omniaque, qux per tot annos absque metu futurx scripsi calumnix, in accusationem vocas, ut respóndeos, quo—

evangelista: nempe partem illam quae t>ro- С modo eorum Prxfationes librorum nescias.

phetas continet. Idem occurit Actor, хш, 40: Videte ergo ne superveniat vobis quod dictum est in prophetis. Nam locus ibi cilatus desumptus est e capite primo, vers 5, Habacuci, non ex omnibus prophetis. Verum in Prophetis dixit, quia atlentus erat in earn partem Scripturœ quae omnes libros propheticos complectilur, vocaturque ordo prophetarutn. Nihil de Josepho, Judeeorum vernáculo scriptore, vel ex Cummentariis Masorelhicis hie amplius adjicieinus ad probandam antiquain illam divisionem Scripturarum in tres partes prœcipuas : sufficere enim credimus

quos accusas? Qux quodam vaticinio futuras calumnix responderunt, implentes prover— bium: Prius antidotum, quam venenum. Certe ex ipsa preefalione in Danielem de Hebroso Latine conversum, manifeste patet Kuli nu m ejusque hodiernos gregales non legisse prologos librorum quos in condemnationem vocant. Nonne ibi contestalur Hieronymus partes illas, quae in НаеЬгэзо non inveniunlur, a se fuisse subjectae cum signis obelorum ? Hxc ideirco refero, inquit, ut difficuliatem vobis Danielis ostenderem, qui apud Hebrxos nee Susannx habet historiam, nee

ea adduxisse, quae auetoritatem liabeul D hymnum trium puerorum, nee Belis draconis

a Christo et ab aposlolis. Qui plura de hoc argumento poposcit, adeal Buxlorfios, Bonfrerum, et multos alios coromenlatores, qui praeludia isagógica scriptilarunt ad sacroium Bibliorum intelligeutiam.

V. Odium, quo Rufinus Hieronymum prosecutus est, persuasil aliquando illi calumniatori partes nonullas Scripturae e volumine Danielis abscissas esse et abjectas a sánelo doctore. Sic enim criminatur Invect. n in Hieronymum: Omnis illa historia de Su

fabulas {Ibid.), quas nos, quia in loto orbe dispersx sunt, vero anteposito easque jugulante, subjecimus, ne videremur apud imperitos magnam partem voluminis detruncasse. Hieronymo igilur animum Judaicum quisquís impingit, stultum se probat sycophantam ulpote qui nesciat sanctum Doctorem in sua Danielis Latina conversione, et hymno trium puerorum, et historias Susannae proprium tribuisse locum, nihilque de illis partibus detruncasse, nee quidem Commentariis in Danielem. Audiant qua propter obtrcctalores A illi doctissimum vironi in causam suara eleganter descendentem proœmio jam laudatorum Gommentariorum : Unde et nos ante annos plurimos cum verieremus Danielem has visiones obelo prœnotavimus, significantes eas non haberi in Hebraico. Et mirar quosdam («ц,!"(хо(Рои« indignari, mihi, quasi ego decurtaverim librum, etc. Ergo nunc cum Amasio suo Rufinum probent quidem fj^x'l/'.uo'.poi abeissam et postbabitam esse historiam Susannas ab Hieronymo, ideoque illi malo Ecclesiam Christi succurrisse, quando Vulgatam Latinam utendam tradidit fidelibus. Apud pios vero ас bene eruditos В illud observatum velim, hymnum trium puerornm, historiam Susanna;, et alteram Belis draconis, sumptam fuisse non ex LXX Interpretibas (qui recto judicio Ecclesiœ repudiali sunt in toto Danielis volumine), sed ex Theodotione, licet Ebionita et Semi-Judœo, qnia hojas translatio veritati consona reperla est, cum illa quae circumferebatur nomine LXX Translalorum, multum a veritate discordaret. L'tque persuasum habeant omnes Ecclesiam catholicarn per omnia adhaerere Hieronymo in Latina Danielis editione, conférât qui voluerit, apud Carum thelogum, variantes lectiones canlici Azarise a versu 26 С ad vers um 45 (cap. in), ubi multa deprehendet diversa in editione veteri, ab iis quee leguntur in Vulgata, ac in Canone Hebraica; veritalis, a nobis edito. Praelerea inserta; in Ira textus Danielis adnotatiunculœ Ilieronymi raanifestissimum praebent argumentum, Ecclesiam Romanam non aliam sequi versionem in libro Danielis, quam illam Hieronymianam tum ex Hebraeo, tum ex Theodotione expressam.

Nunc signa obelorum quibus omnes illas partee deuterocanonicas prœnotavit Hieronycnus diligenler consideranda sunt in Danielis volumine. Nam primo sciendum, illa signa D per scriptorum negligenliam e pluribus mss. libris esse subtracta. Qua; notariorum incuria vetas adeo est, ut illam his terve conqueratur Uieronymus epist. 133 : Qux signa, inquit, dum per scriptorum negligentiam a plcrisque quasi superfl.ua relinquuntur, magnus in legendo error exoritur. Supersunt tarnen aliquot codices, qui obelos retinent prenótalos tarn in prioribus addilamentis Danielis, quam in appendieibus Estheris. Manuscriptus Kegius Bibliorum sacrorum,

Patrol. XXVIII.

vulgo dictus codex S. Mauri, notalus num. 3561 et ccxxii, relinet diligenter omnia isthaec signa obelorum ac Hymnum trium pucrorum in Danielis volumine. Similiter spiendidissimum exemplar Colberlinae bibliotbecae num. 1, quod Carolo Calvo donarunt olim monachi S. Martini Turoneneis, habet praenotatas illas virgulas eodem Danielis loco, et hoc quidem ad caput omnium linearum. Non sic Exemplaria Canonis Hebraicas veritatis, ubi librariorum et notariorum incuria hujusmodi signa praetermissa sunt. Excipiendum tarnen Regium exemplar, notalum 3564, quod non omnia obelorum signa prorsus abjecit, quatuor enim, vel quinqué habet adscripta in capile, medio et line columnarum, sub quibus comprehendi voluit lineas síngalas harum partium Danielis. Quod spectat historiam Susannas (Dan. xn) et Belis (Ibid, xiv), nullum usque in praesens codicem ms. invenire potui, in quo signa obelorum non fucrint omissa, quamvis Hieronymus expresse testatus sit, has visiones obelis prxnotatas esse, ut lectoris admoneretur intentio, eas in Hebraico non haberi. Quare visiones dictœ eint a vetcribus scriptoribus ilia; sectiones, quae apud nos hodie Capita nominantur, commodius infra declaratur.

Notandum est secundo inaequalem esse obelorum formam non in diversis solum, sed in iisdem etiam mss. codicibus. Sic laudatus supra manuscriptus Colbertinus signa haec in toto Hieronymi Psalterio scripta retinet cum duobus puiiclis, uno superiori, et inferiori altero, ad ¡slum niodum -f ; in additamentis aulem Danielis et Esther, eamdem représentât virgulam «f, transversam, sed absque ullo puncto. Regius quoque num. 3561 in Danielis Hymno obelum habet punctis ornatum 4-, at in fine Estheris solam exhibet virgulam jacentem -f sine punctorum comitatu, quod imitatur Corbeiensis mss. codex num 1. Caeteri San-Germanenses nostri et Memmianus Canon paries Estheris ultimas obelis paenotant cum duplici puncto supremo et Ínfimo ►f. Eadem signa obelorum binis punctis instructorum visuutur in editione Origenica libri Esther, ex Arundelliana bibliotheca producti. Caveat autem prudens lector, ne nolulam compendiariam in mss. libris usitatam confunda! cum signo obeli, propter eamdem omnino figurara utriusque assignalara. Nam. librara et scriptores antiqui utuntur hoc character >r pro verbo, est, tertia persona singulari verbi substantivi sunt. Ilude legimus saepius : Et -? sensus : pro Et est sensus. Quis >-r in vobis: pro, Quis est in vobis. Sicque aliis locis innumeris, prout placuit veteribus notariis, qui ab annis septingentis plus minus libros exscribere curarunt.

Caeterum obelorum signa in additamentis Danielis et Eelher non potuerunt proprias ubique sedes habere in hac prajsenü editione nostra : nam librariorum hodiernorum seu impressorum usus non patitur eamdem paginarum et columnarum dispoaituram, qure in codicibus ims. repraesentatur. In manuscriptis obeli semper prœnotanlur ad caput versuum, sive singularum linearum sacri conlexlus, tarn in secunda paginarum columna, quam in prima, medium enim spatium relinquunt sufflciens inter columnas, in quo spatio continue describunt obelos. Contra in editislibris nihil est intermedium, nisi majusculae litlerœ ad distinctionem columnarum, vel partium conlcxtus. Nee quid aliud in medio poeitum hodiernae typographie? leges paterentur praeter jam dictas lilteras, aut lineam pendentem a summo usque ad imum pagina; versum. Ideo necessitate compulsi, ne novam induceremus dispositionem apud typographes, satius esse duximus, obelorum signa in margine exteriori semper ascribere, ct in prima quidem columna ad caput singularum linearum Scriptures, in posteriori au tern columna ad finem linearum; ita tarnen ut cujusque obeli cuspie in scripturam sit conversa, qua significatur apud Hieronymum, confodiendas esse hujusmodi partes, quae absunt in Hebraeis exemplaribu«.

De obelorum deniqee signis illud eliam lectorem monemus, diversa esse signa islhaec in libris Samuelis, et Salomonis Proverbiis, ad margines horum librorum a nobis posita, ab illis Hieronymianie, de quibus hucusque diximus. Nostra enim signa obelorum non significant additithim quid aut superfiuum exstare in textu, quern edidimus in libris Regum et t*roverbiorum; sed studiosis qaibusque indicant Vulgatam Latinara his locis aliquid redundans, et a LXX Interpretibus mutuatum habere, quod nee in pura Hieronymi versione, nee in fonte Hebraico legatur. Usum itaque obelorum noslrorum nullus promisee« accipiat, putans eumdem esse cum illo ijMm habent in translatie-ne Danielis et Estheris apud flieronynram, quia noetri

A obeli quosdam versus absentes indicant, alii vero sententias praesentes Scripturae, quasi veru anteposito jugulatas docent et commonefaciunt.

VI. Non parvam in hoc praesenti articulo quaestionem movemus, inquirenles quisnam fuerit primus auctor echoliorum marginalem, quae in exemplaribns Canonis Hebraic» verilatis posita reperimus, quantaque sit hujusccmodi adnotationum utilitas ac prrostanlia. Ego quidem nihil prius mihi faciendum putavi, quam ut latear me aliquando errasse in auctore scholiorum, quem ipsummet Hieronymum opinabar, nee sine aliqua simili

B tudine veri. Sciebam ab eodem S. Doctore monitus in epistoia 135 nonnunquam pro eruditione legentium adnotationes additas e latere contextúe: has vero temeritate vel imperitia librariorum in corpore fuisse positas. linde docta scholia marginalia veritati Hebraic» consona, in sacrum textum Scripturae derívala cum deprehendissem, facile mihi statim persuadebam idem in pluribus evenisse, quod ipse epistoia jam laúdala conqueritur ad psalmum Lxxhi, vers, 8, ubi ait: In Grceco scriptum est г.яхатг&аы\1яч et nos ita transtulimus: Quiescere faciamus omnes dies festos Dei a terra. Et tniror quomodo

С e latere adnotationem nostram nescio quis temerarias scribendam iu corpore pufaverit, quam nos pro eruditione iegentis scripsimns hoc modo : Non habet хатош*о<гш;*ст ut quidam putant ; sed xaTaxajjto|j.ev, id est incendamus; et Herum eodem loco : Unde si quid pro studio e latere ad di tum est, non debet pont in corpore, ne priorem translationem pro scribentium volúntate conturbet. Prœterea aliud cxempluro ejusdem temeritatis librariorum, nisi potius imperitiae fuerit, animadvertiin epistoia 142, ad Damasum papam: nam in uno Colbertino antiqoissimo códice Epistolarum S. Hieronymi, e latere additam

D inveni adnotationem qnamdam marginalem quae in alio códice monasterii San Cygiranni in corpore posita legitur. Monebat Hieronymus ponlificem Romanum de nomine ineffabili Dei, et apud Hebraeos rrrr> tetragrammato ; eicqne rem observabat, Dominus quoique ipse hic quatuor litterarum est, quod proprie in Deo ponitnr Iod, як, Iod, Hb, id est, duabus U, qux duplicata ineffabile Uliul et gloriosum Dei потен efftciunt. At errorem Graecorum, qui nomen illud quatuor litterei— rum, .TW legebant, HUH, Pipi, imitatus in

conlexlu epistolae Hieronymus, statim scse, et A churacteiibus, id est arreion, quod significat

[merged small][ocr errors]

rum verborum nullus est sensus propter J} receniem, h. e. pro vera corruptam. Do eo

adnotationem in corpore positam librara nescio cujus temeritate. Si cui tamen luce incesserit opinio, errorem quidem lectionis in nomine Dei mrp Jehova, sive Adonai, ab Hieronymo manasse ; castigationem vero «dem errori ab alio scriptore fuisse adhibitam, meminerit idem nomen cum liltcris ■ois optime expressum esse epístola 136 Hieronymi ad Marcellam : Nonum, inquit, nomen Dei Tt*paYpánnaTOV> quod àvtxœwvTjTov, id est ineffabile, putaverunt, quod his litteris scribiiur, Iod, He, Vav, HB, quod quidam non intelligentes propter elementorum simi

dem nomine tetragrammato nirp Jehova, laho, vel Iao, consule laudali jam Drusii Disputationem. Gaveas autem velim ineptissimam lectionem ejusdem nominis gloriosissimi, qua; hoc modo scribitur Procopii Gazei Commentariis in Exod. vi, vers. 3, : Prxtcrea majorem his nactus es mci notitiam, dum tibi demonstravi nomen meum tetragrammatum, reliquis non effabile nisi solis sacerdotibus, quod inscribebatur aurex mitrx {Exod. xxxix, 29.) Нее autem, ex quibus illud nomen conflatur, sunt illx quatuor litterm : iod, aleph, /au, thet. Hoc no

litudinem, cum in Grxcis libris repererint, Q, men significat Dei vitam perennem et xter

pipi legere consueverunt. Vides non ignorasse Hieronymum nomen Dei telragrammaton compositum esse ex iod et van cum duplici he; non ex duabus ia, ut surpra dicebal, id est duplici iod, et ex duplici he. De leetione similiter, Iao, nihil dubitaveris ipsa m esse Hieronymianam; nam in prophetarnm Commentariis nomen tetragrammalon n*m aliquando legebat Iao (si bene tamen memini ejus quod tempore suo neglexi adnolare in schedulis meis). Gommeniario quoqoe in Psalmos, quem eidem Hieronymo viri docti acceplum referont, sic de nomine Dei

nitatem. Lingua3 Hebraicas imperitissimus fuit quisquís hanc lectionem nominis quatuor litterarum, nw( quod dicitur ineffabile, ita depravatum exhibuit, ut diceret secundam litteram esse aleph, et quartern esse thet: cum utraque sit r¡ he, vel apud eos qui minimam Hebraicornm elementorum notitiam consecnti sunt. Sed jam redeamus undc divertimus. Auctorem scboliorum Ganonis pro ipso Hieronymo babebam in adnotationibus Prodromi, pag. 83, et in notis etiam hujus divina) Bibliothecœ, col. 16ü et 164, cujus erroris causa nunc mihi est temeritas vete

«rriptum legimus psalm. vm, vers. 2, Domine, J) rum librariorum, qui plures ejusdem saneli creduntur quae formant litterarum ubique œqualem servant. Verum quamcunque habeam in errore excusalionem, error tarnen est, qui modo casligandus mihi venit his potissimum consequenlibus argumentis.

Dominus noster. Prius nomen Domini apud Hebrxos quatuor litterarum est, Iod, He, Vav, He, quodproprie Dei vocabulum sonat et legi potest IAHO : et Hebrxi, arreton, id est, ineffabile opinantur. Secundum vero Adonai omnium commune est: quod sxpe et in hominibus ponitur. Hunc locotn attnlit ex quatuor aotiqaissimis mse. codieibus monasterii noetri • orbeiensis duobus num. 135 et 136, uno Gloniacensi et altero Sorbonico. Omnes isti Kiibnnl verbom Graecum tyfaw com Latinis

doctoris notatiunculas, e latere ab eodem additas, in corpore contextúe apponere non dubitarunt. Quod cum in scholiis jam dictis factitatum quoque vidiesem, facile erat ul crederem eadem scholia ab Hieronymo fuisse profeeta, idque maxime quod ab homine lingua: Hebraica) perilissimo fuchnt addita e latere translalionum saneli Hieronymi. Deinde par aliquot in locis eruditio, ac idem omnino stylus unum auclorcm suadebant: ex uno namque et eodem cálamo exarata

Diversum esse scholiasten Canonis Hebraica? veritatis a sancto Hieronymo omnes docti fatebuntur, ubi primum exploratum ipsis erit, unum eumdemque habere auctorem scholia Canonis et Quœstiones Hebraicas in Regum ас Paralipomenon libros, quae inter opera Hieronymiana editae sunt ab Erasmo ac Mariano Victorio. Nam cum sit omnino manifestum ex Rábano Mauro, alium esse ac plane diversum scriptorem Qua> etionum seu Tradilionum in Regum libros, ab ipso Hieronymo qui Traditiones Hebraicas in Genesim nobis edidit: consectaria erit horum scriptorum, id est Hieronymi et scholiastis anonymi, diversitas; siquidem ostenderimus ipsum esse scholiasten Canonis, qui et Traditiones Hebraicas scribebat in Regum volumina. Ad id vero probandum sola nobis instituenda est comparatio scholiiirum cum memoratis Quœst. Hebraicis: quia utrobique una est scriptoris eruditio, eaedem phrases, et ipsissima verba in observationibus, quas utique baud immerito credcre

A datur inielligi quod Elcana non obtulcrit tres modios farinx cum trbius vitulis, sed novent decimas, quibus, secundum Hebraicam mensuram, unus efficitur Ephi. In scboliis Canonis posuerat idem auctor, h. et modio farinx ; sed qui haec scholia descripsit in exemplari nostro San-Germanensi, erasit e textu sacro vocem tribus, adnotationemque in corpore ponendam putavit, relicta littera h in margine, ut ex ea lector commonefaceret Hebraicum habere: Et modio farinx. Ex iis apertissime demonstratur unum eumdemque fuisse scriptorem scholiorum Canonis ac Tradilionum Hebraicarum in libris Re

B gum : hunc vero plane diversum esse a sancto Hieronymo, qui Hebneum ПЭ'К Epha, semper inlerpretatur tres modios, tria sata, etc., uti liquet e versu i7 capitis » lib. Ruth, et ex libro xiv Commentariorum in Ezechielem, quorum verba inferius recitavi in notis nostris ad hunc Samuelis locum, col. 327. Capite secundo, libri item prioris Hegum ad vers. 5 scholion istud marginale h. Septem positum est e regione, peperit plurimos. Ad versum similiter octavum e latere horum verborum, sunt cardines terrx, ita scriptum legitur, h. Domini enim sunt afflicti terrx. Hujusmodi igitur scholia marginalia minime

mus, vel de Quaestionibus Hebraicis transisse С gentium omiltenda duxit auctor Tradilionum ad margines exemplarium Canonis, aut de marginibus illis in libros Quaestionum Hebraicarum fuisse derivatas. Nisi huic opinioni nonnihil contraria esset copia plurimorum scholiorum, quae non leguntur in Traditionibus Hebraicis, quae tarnen leguntur in exemplaribus Canonis Hebraica; veritatis. Primum igitur quod ex Hebraeo observât auctor Quaestionum seu Traditionum in libros Samuelis, varianlem spectat lectionem lib. 1 Regum, cap. l, vers. 5: Annx autem dedit partem toiam tristis. In Hcbrxo, inquit, ita legitur: Annx autem dedit partem unam duplicem,

in libros Regum: unde haec monuil lectorem studiosum : In Hebrxo et in Septuaginta translatione, non plurimi, sed Septem leguntur (I Reg. и, 5.) Kt paulo infra : In Hebrxo ita habetur, Domini enim sunt afflicti terree {Ibid. 8.) Afflictos terree, Hebrœi pauper es spiritu, et humiles corde inteiligunt, super quos Dominum orbem posuisse dicunt; quia eorum meritis terram stare autumant. Non ambigo quamplurimos reperiri qui e talibus scboliis Hebraei anonymi reprehendendam existiment Hieronymi translationcni Lalinam ; sed si meminerint hanc esse regu

quia Annum diligebat. Non aliter legas in D lam boni interpret» ut 18ийцата linguae allc

rius, suae linguae exprimat proprietate, mirabuntur potius maximum Scripturarum Interpretern nostrum ; qui pro septem, Latina proprietate, plurimos reddidit. Septenurius enim numerus, inquit Procopius Gazaeus in hunc locum, multitudinem dénotât. Deiude quod asserat Hebraeus noster scholiasles haberi in fonte, Domini enim sunt afflicti terree, nescio an Hebraea? voces islae, ут.у inya metsuce eres, magis afflictos terree significent, quam fundamenta et cardines terrœ {Ibid.).

scholiis Canonis, quae ponuntur e latere ejusdem versiculi col. 326 nostrae editionis. Consequen ter ad vers. 24 hujus capituli impugnat lectionem codicum Latinorum, hoc est Hieronymi translationem, viliosamque conalur ostendere, ita dicens : In Hebrxo non tribus modus farinx, sed modio /arinx legitur: quem locum apud Latinos scriptorum vitio constat esse depravatum. Si enim cum vitulis tribus tres modios farinx obtulit, contra prxceptum legis fecit... Inde

« PoprzedniaDalej »