Obrazy na stronie
PDF
ePub

hæreses eodem pro vigentes satis ostendat. Idcirco A privatis in locis sacros cælus habereni, quos eccleadversus hanc iterum, antequam Arianos impugnat, sias vocabant, novas iamcn publicasque in eum sic effatur tract. 6 ejusdem lib. II : Si hominem so usum edes ædificare illis non licuit. Solum per lum, siculi quidam pulant, ab utero Virginis eum Constantinum imperatorem, qui Christo nomen desumpsisse principium, quæ spes, etc., ubi animadver dit, publicarum ecclesiarum construendarum facullas tenda polissimum yerba, sicul quidam pulant, quæ quarto primum sæculo facia fuit : ac proinde Auciohunc errorem æque ac Arianum præsentem indicant. rem de nova publica ecclesia tam explorale disserentPorro, etsi hereticorum veterum plures hunc erro lem ante id seculum vixisse perperam dixeris. Mirem tradiderunt (de quibus vide annot. 3 in tr. 6), ramur autem editores Veronenses hæc in præfatione nulli lanien eodem, quo Ariani sæculo, eum defen scribenles : De spirituali ædificatione domus Dei sarunt, [11] nisi Photiniani, qui ui ab Arianis longe Auctor demonstrat tunc non fuisse jam lempla Chriabirent, in eam heresim incidere : unde non minus siianis constructa. Si unum lempli nomen Ayclori Ariani Pholinianos quam Phoiiniani Arianos aversa non usurpalum dixissent, nihil repugnaremus : id banlur. Catholici autem inter utrosque medii utrum enim nomen idolorum ædibus tribui solitum, Chrique errorem coarguebant, et hinc noster Auctor siiani ad ecclesias traducere veriti sunt ante S. Amutrosque contraria docentes una repreliendens, sub B brosium alque Theodosium Junioreni, qui ea voce utriusque hæresis post medium quartum sæcu pro Christianoruin ecclesiis significandis primum usi lum simul compugnantis ætatem se vixisse pro inveniuntur, ut pluribus animadvertimus annol. 26 dit.

in Iraci. 5 lib. 1. Al cum de maleriali ædificatione illi Quiem auctorem habuerit error, quo Dei imago non editores intelligant, de qua tribus in lesiimoniis nu. in anima, sed in corpore collocabatur, illo Geneseos per recitatis lam aperta fit mentio, admiralio inceslestimonio in hanc rem perperam traducto : Facia sit plurima, quod illud inde argumentum intenderint, mus hominem adimaginem,etc., prodit Epiphanius hær. unde se plane deviclos fateri debuissent. Quid porro 70, Audium, vel Audæum nominans quarto sæculo si animadvertantur hæc alia ejusdem Iractalus verba viventem, quem quidem errorem eodem sæculo re num. 1 : Aut nullum, aul perrarum est per omnem Ecjicit S. Hilarius in psalm. cxxix, et Philastrius clesiam Dei oralionis loci membrum, quod possil quavis c. 97. Hunc ergo errorem noster quoque auctor non ruina in se mergentibus idololatriæ ædibus nunc usque cursim, sed ex proposito el fuse refellens duo aliqualenus comparari. Auctor non negat uullum ombus in Iractalibus 19 el 20, lib. 11, eodem procul nino, aut perrarum orationis locum, id est ecclesiain dubio saculo vixisse convincitur.

[Lli] Christianorum fuisse, sed nulla polius orationis Tandem Mariam ante parium, in parlu, el post C loca, seu ecclesias Christianis fuisse supponil , inter parium virginem tr. 8 lib. 11, asserit præcisis adco quas lamen nulla, aul perrara esset, quæ ob magniliformulis, ut eas reperire non liceat in quopiam, an centiam cum idololatriie adibus comparari possel. lequim B. Marie virginitas quarto sæculo oppugna Baronius in annotationibus ad Martyrologium ex relur. Vide in hanc rem plura annot. 5 in lr. 5 li boc testimonio colligit Auctorem anic Constantini bror, ubi alia quoque Auctori; in eamdem rem lesti lempora claruisse, quippe quod hujus imperatoris monia alibi reperita indicantur, quae ad catholicum opera, Rome praesertim, augustissime basilice dogina contra nascentem hæresim vindicandum vel erectæ fuerunt, Optime quidem, si nullum tantum promovendum dicta fuisse videntur.

orationis locum cum idolorum ædibus comparari posso

Auctor allirmasset, non vero cum vel perrarum ad$ IV. – Novum argumentum ex publica urbana ec

didit : hinc enim aliquam alicubi ecclesiam magnificlesia pelitum. Editorum Veronensium ac Baronii objectiones dilutæ. Aliu conjiciuntur ex publicis

centissimis idolorum templis nequaquam cedere satis

indigilat. Interim vero cum multas hic ecclesias, Episcopi concionibus, quibus Gentes quoque aderant,

elsi non magnificas, variis in locis, ædificatas ostenet ex magna catechumenorum frequentia, qui quolannis baptizabantur in paschale.

dat, jam magis mullo Veronensium editorum halluci

D natio palet, qui hoc in tractatu nulla, lunc templa a . Insigne in rem præsentem testimonium suppeditat Christianis constructa vidcrunt : quod si vidisseni, etiam lractalus 14 lib. 1, qui de Ædificatione domus profecto Auctorem ante quartum sxculum collocari Dei inscriplus, procul dubio habitus ab Auctore fuit, non posse facillime cognovissent. cum nova xdificata in urbe ecclesia primum patuit. Has aulem ecclesias publicas fuisse vel inde patel, Ninc seslivom illud principium : Vellem, fratres di quod eo consilio edificate palam fuerunt, ul essent lectissimi, triumphali quodam modo uli sermone, novi ecclesixe, cum olim privatæ ædes in ecclesiasticorum que operis arcem sacram laudibus geminare. Rursus conventuum usum clam fuisseny traducte, il ne quid 11. 2, ædem islam novellam memoral, eamque ædis. exterius in Gentium notitiam pateret. Publicæ quicationem vestram vocat, quod divitum, uị ait num. 5, dem illä sallem fuere, perraræ licet ecclesiæ, quæ prærogation:bus crebris deberelur. Tandem num. 6, cum idololatriæ templis conserri alicubi poterant, id sacræ orationis iste locus novus appellatur, quem ler quod alias quoque publicas, licet inferiores mole et restre domicilium sub finem nominal. Porro etsi įri magnificentia, fuisse suadel. Præterea tracı. 7 ab bus primis Ecclesiæ sæculis Christiani quibusdami Auctore habilus profecto videlur, cum nova illa ec

clesia primum palens dedicata fuil : quod ad osten- A ctatus 33 et 38, 42 et 43, lib. 11, qui singuli cum idem dendam eam publicam plurimum confert. Huc quo circiter repetunt, eum numerum singulis annis in que conducit locus ex Tract. 10 lib. 1, num. 3, ubi paschale baptismatis lavacro lingi solitum insinuant ; mulieres ad ecclesiam Dei tolum inauratæ corpus palam quod profecto non nisi post redditam Ecclesiæ paprocessisse indicantur, nec non ille alius ex tract. 5 cem accidisse credibile est. ejusdem libri, num. 8, in quo de Christianis uxori

$V. – Interdicla Gentibus templorum ædificalio, el bus elhsico yuplis Auctor loquens, non minus isti

publicus nihilominus idololatriæ cultus, de quibus idolorum templum, quam illi ecciesiam eodem die

Auctor meminit ætalem ejus post medium quartum palam pelita perinde volat, ut publica ulraque aque

sæculum certioribus limitibus definiunt. Baronii obfuisse intelligantur. Unum tandem extra omnem dubilationis aleam considerandum subjicimus ex tracta

jeclio explosa. Quid circa ethnicum cultum a Ju

liani obilu decretum ad annuin usque 391. tu 3 lib. 1, ubi slalim ab initio Auctor doctos viros sibi concionanti præsentes appellans, ethnicos intel Argumento ex publicis Christianorum ecclesiis duleyit, quos facundia ejus captos ei interfuisse fre cto subjiciendum aliud sumplum ex idolorum templis, quentes, dum sacras conciones haberet, ibidein an quæ eisi palerent, ædificari lamen Auctoris ævo nenot. 2 ostendimus, simulque colligimus Auctoris B quaquam poterant. Is nimirum eodem tract. 7, num.1, ætatem, qua ethnicorum præsentiam nihil metuerel; postquam haud præcipuum esse dixit de novæ eccleid quod solum accidit sæculo quarlo, cum persecu siæ ædificationc laudibus geminare, quippe quod id tionibus Gentium per Christianos inoperatores deletis, cum Gentibus, vel Judæis polest esse commune ; hanc religionem christianam sine ullo metu publicis in ec hujus postremæ sententiæ rationem subdit : Nam el clesiis profileri licuit, ut ad sacras conciones ipsi illis si liceat, vel si velint, fortassis cullius synagogas quoque eihnici admillerentur. Neque moveat quod, ædificent, cultius erigant capitolia ; ubi capitolia scriptract. 5, num. 8, pagani viri sacrificium publicum lum pro templa annotal. 3 in hunc tractatum proafürmel, uxoris autem Christianæ secretum : ex iis bavimus. Nunc adverte duas sententias disjunctive enim, quæ ibidem annotavimus liquet vocem se positas, si liceat, vel si velint : quarum prima ad Jucrelum ad ecclesias transferendam non esse, sed unum dæos pertinere minime potest, siquidem Judæorum speclare Eucharistiæ sacramentum, quod ex antiqua secta nulla lege prohibila iraditur a Theodosio, I. ix disciplina, nedum a Paganis, ne a catechumenis qui. de Judæis, an. 393; et solum an. 421, leg. 21 cjusdem dem ipsis videri poterat, qui omnes post Evangelii tit. cautum fuil, ne deinceps ullas facerent condi synalectionem concionemque ab ecclesia arcebantur ; gogas : quod ipsum confirmatuni legitur an. 423, unde ibidem Auclor Slatim sese explicans subdit : C lib. xxv et xxvi. Itaque Judæos respicit secunda Illius, id est pagani conjugis , sacrificium a quovis sententia si velint; prima autem si liceat palam perlibere tractari potest : luum ( uxorem christianam al tinet ad Gentiles, quibus proinde templa ædificare loquitur ) elium a Christianis ipsis minime consecralis, Auctoris ætale non licuisse exploratum est : quod id est catechumenis, sine sacrilegio videri non non nisi in quartum sæculum cadere potest, cum per potesi.

christianos imperatores idolorum templa vel ante Veronenses editores, quos in neganda sacri lem Julianum interclusa fuerunt, vel post Julianum ila pli, seu ecclesiæ constructione nimium multum de tolerata, ut nova lamen construi non permitterentur. ceplos vidimus, errorem errori addentes, exiguum Hoc autem postremum lempus post Juliani mortem Christianorum numerum eodem in tractatu 7, ab ab Auctore spectari constat ex tract. 5, ubi non miAuclore demonstratum produnt. Demonstral lunc non nus ecclesiæ a Christianis, quam templa ab Ethnicis fuisse jam lempla Christianis constructa, sed novum publice adita, et istorum sacrificium quidem publipopulum, el minimum numero exstitisse. Nihil falsum cum traditur num. 8. Tempus nimirum aliud sub magis : siquidem eo loci etsi ecclesiam novam magno

christianis imperatoribus, quo paterent templa idosumplu construclam in fidelium commodum valde lorum, simulque ea ædificare non liceret, assignari capacem faleatur, anguslam tamen adhuc ob incredi- D nullum polest. bilem eorum multitudinem fuisse inventam palam af Alqui hæc palentium lemplorum publicorumque firmal. Exsuliate igitur, fratres; ædificationem vestram sacriliciorum mentio Baronio de interdicta eorumæde ista de novella cognoscile, cujus quoque capacita dem templorum ædificatione nihil animadvertenti tem felici numero fecistis angustam. Tantus autem fi suasit, ut Auctorem ante quartum sæculum floren. delium numerus in quartum quoque sæculum com lem defenderet : Dum Auctor aperlissime monstral, mode cadit, quippe cum antea ob persecutiones im. idolorum templa tunc fuisse patentia, et victimas solipedimenti plurimum objeelum esset, tum ne prædi las immolari; aliud prorsus ab Ambrosii temporibus calio perveniret in publicum, lum ne satis multi ad illud fuisse sæculum Auctor aperic significat, cum confidem transirent. In quam rem alia non levis confir stet jam otim non tantum a Constantino... el a Conmatio ex iis tractatibus suppetit; qui complures cu slantio..... victimas fuisse veritas, el templa jussa claudi, jusque generis , ælatis, sexlus, conditionis, imo et sed eo lempore nec Romanos oblinere polwisse vel arum nationis catechumenos sacro baptismale ab Auctore unam erigere Victoriæ, ut plurimum ad \alentiniain paschali (lui) festo simul ablolos tradunt. Vide tra num scribit Ambrosius, et adversus Symmachum dispu

1

lal. Al quamquam sub Constantino et Constantio A orator oratione 5 ante ipsum Jovianum recitala,
templa aperire ac sacrificare non licuerit , post Ju paulo antequam is c vivis excederet, hanc inter ejus
lianum tamen, qui ethnicæ superstitionis culium in laudes ponit, quod legem promulgaverit in qua cui-
integrum restituit, ad Magnum Theodosium et Va que religionis. que magis placeret, facultatem fece-
lentinianum Juniorem usque, qui omnem ethnicum rit, el unis magicis sacris, quæ malelicia contine-
cultum iterum sustulere, non ita. Ne autem moveant bant, interdictis, cælera sacrificia nequaquam pro-
quæ de Victoriæ ara ex Ambrosio et Symmacho Ba hibuerit. Quam sententiam repelit idem Socrates,
ronium moverunt, vel quæ afferri etiam possent ex quem templa sub Joviano clausa testantem audivi-
Socrate el Theodorelo, quorum alter lib. iii cap. 24, mus; et hanc rationem prælerea affert, nam Jovia-
aller vero lib. v cap. 20 Aisi., Joviano Juliani succes nus lib. III, cap. 25, id sibi proposuerat, ut dissiden-
sore imperante templa ubique occlusa diserte scri tium juryia blanditiis et leni verborum persuasione ex-
bunt : hanc propositionem, qua adhuc post Juliani stinguerel : aiebatque se nemini omnino, qualiscumjue
mortem elhuicum culium aliquandiu licuisse contra fidei esset, molestiam exhibiturum.
Baronii hypothesin affirmavimus, luculenter nobis Anno nondum evoluto Jovianus diem obiit, eique
statuendam intelligimus, cum præsertim exinde Auc Valentinianus suffectus, qui Valenlem fralrem impe-
loris ætatem certioribus limitibus circumscribere B rii comitem assumpsit. Ille autem lcsle Zosimo lib. IV,
maxime pendeat. Id autem ut statualur, quidquid a cap. 3, initio imperii sui noclurna sacra fieri prohibuit
Juliani murie ad Magnum Theodosium de templis ac (ul sane factum videmus primo imperii ejus anno 364,
sacrificiis decretum est, paucis colligere animad lege 7 de Maleficis et Mathematicis Cod. Theod.), al
vertere oporteret.

hortante Prælexlato peragi ea rite, vi legis suæ ces-
(Liv] Jovianus optimus christianus statim ac post sante, permisit: ita tamen ut omnia secundum patrias
Julianum imperator renuntiatus fuit, cum experimento consuetudines, quales ab initio fuissent, perficerentur.
didicissel, inquit Sozomenus 1. vi cap. 3, ira Dei ob Equidem Socrales lib. iv, cap. 29, Valentinianum
decessoris sui impietatem invectus esse calamitates im nulli seclæ, nec religioni molestiam exhibuisse prodi.
perio Romano, nihil cunctatus scripsit rectoribus Pro dit. Idem tradit expressius coäelaneus Valentiniano
vinciarum, ut in ecclesias convenirent, el divinum nu scriptor Ammianus Marcellinus lib. xxx, cap. 9: Pos-
men sludiose colerent, solamque Christianorum fidem iremo hoc moderumine principatus inclaruil, quod in-
Romanis esse venerandam. Cum hoc Sozomeni lesti ler religionum diversitates medius stetit, nec quemquan
monio concinit, quod in Historia ad Athanasium ac inquietavit, neque ul hoc coleretur imperavit, aut illud :
res Alexandrinas pertinente et quarto sæculo scripta,

nec interdictis minacibus subjectorum cervicem ad id
quam e ms. Capituli Veronensis concivis noster Maf. C quod ipse coluil, inclinabut, sed intemeratas reliquit
feius publicavit lom. u Observal. Liiter., num. 8, has partes, ut reperit. Quin ipse quoque imperator
pag. 71, de hoc podem Joviani' edicio traditur his L. 9 Cod. Theod. de Malef. et Mathem. : Aruspicinam,
verbis : Sequenle mense Toth xviii, id est die 14 sep inquit, ego nullam cum maleficiorum caussis habere,
tembris an. 363, imperatoris Joviani litteræ advene consortium judico : neque ipsam, aut aliam prælerea
runt ad Olympum præfeclum, ul lantum Deus excel concessam a majoribus religionem genus esse arbitror
sus colatur et Christus, el ut in ecclesiis colligentes se criminis. Tesles sunt leges a me in exordio imperii mei
populi celebrent religionem. Hæ autem Joviani liliere, dalæ, quibus unicuique , quod animo imbibissel, co-
elsi pro Christianis dalæ, non tamen lex adversus lendi libera facultas tributa est. Hinc laudatur a Sym-
paganos edita dici possunt, unde nihil ex illis in macho genlili homine in Relal. ad Valentinianum
Theodosianum codicem tilulo de Paganis insertuna Juniorem, num. 3 et 17, el S. Ambrosius epist. 17,
fuit. Al imperatoris menle satis hinc cognita, quan-

num. 16, Valentiniano seniori objectum refert, quod
lum scilicet christianæ soli fidei adversus elbnicum Gentilibus conniventiam præstilissel; et in ep. 18 Syın-
cultum deferrel, fieri potuit, ut genuiles adversum se machi relationem resellens, qua Juniori Valentiniano
leges ab eodem imperatore brevi ferendas, vel vele prædecessorum conniventiam imitandam proposue-
res restiluendas limerent : et hinc forte evenit, ut D rat : Si enim, inquit n. 39, pro suis dumtaxat partibus
eodem tempore (quod tradit Socrates libro su, eorun dissimulationem Principum prædicarunt, qui
cap. 24) cuncia gentilium lempla ubique occluderen cum essent Christiani, decrela lamen gentilium minime
tur : ipsique dæmonum sacerdotes variis in locis, ubi removerunt, quanto magis amori debes fraterno? Va-
quisque poterat, sese abderenl (quod tamen non sine lentiniani Junioris frater bic appellatus est Gratianus,
ex:ggeratione aliqua dictum accipito; cuncta enim, christiani auiem [lv] principes plurali numero vo-
et ubique stricte sumpia falsissima sunt, ut ex dicen cali, quibus Occidens, de quo eral quæstio, parerel,
dis palebit). Eadem quoque de causa facium vide non alii profecto esse possunt quam Jovianus atque
tur ut Christiani in honore esscnt, Pagani autem Valentinianus Senior, qui utrique decrela Gentilium
contemptui habiti, ethnicaque templa nonnullorum, mininie removisse traduntur, Gentiumque cultum mi.
ul opinamur, Christianorum zelo alicubi everteren nime interdicentes, lempla ac sacrificia permisisse
tur, uti Libanius orat. 12 memorie prodidit. Cæte convinciinlur. Valens , cui a Valentiniano fralre
runi ut nulla in lege ab eo imperatore adversus ido Orientis imperium tributum fuit, iisdem fratris vesti-
lorum ædes lala facium paleat, Themisiius ethnicus giis institit ad aliquod tempus; quoad Christianis

præsertim monachis vehementer urgentibus, sacrifi- A fuisse videtur, id ipsum decrevit leg. 11 ejusdem cia ila abstulit, ul non tamen in eodem oriente in tituli, quas utrasque in Theodosiano Codice legere tercluseril penitiis templa, nec thurilicationem inter poteris. Hæ porro leges anno sequenti , cum jam dixerit. Hinc Libanius in oratione pro Templis ad obiissel Valentinianus Junior, a Thcodosio univerTheodosium Magnum, qui posi Valentem id lenipo sum Romanum imperiuni moderante confirmalæ fueris in solo Oriente imperabat, pag. 473, inter Opera runt, novisque ac severissimis pænis auctæ : quibus minora Jacobi Gothofredi : Juliano mortuo apud Per nemo idolorum :vdes sive in urbibus, sive in pagis sas, inquit... mansit cerle sacrificiorum usus ad tem ingredi, sacriliciaque offerre nemo ne in ilinere quipus aliquod. Novatoribus autem quibusdam exorlis, a dem poterat. Quæ leges cum alicubi non omnino obduobus cquidem fratribus (Valente et Valentiniano) servarentur ( ut in quibusdam Africæ pagis remotisprohibitus fuit, at non el thurificatio : quin hanc ab simis evenit, in quibus sacrificia celebrala liquet ex ipso quoque Theodosio lege lirmatam subdit. Equi. Augustino el can. 3 concilii Carthaginensis an. 401) dem in Oriente ineunte Theodosii imperio Gentes ad novæ leges editæ subinde inveniuntur, quibus pagoadhuc facultaiem habebant adeundi sana, patriisque rum fana deleri jussum fuit, de quibus vide Cod. ritibus numina placandi Zosimo teste lib. iv, cap. 29, Theod. lit. de Paganis. Hæc de ethnicorum temploquo speclans 1. oratione memorala Libanius, Theo- B rum sacrificiorumque fato fuse dicenda fuerant, non dosiom his alloquitur : Tu igitur neque templa oc tam ut Bironii hallucinato pateret, quam ut nostri cludi, neque ullum aditu arceri jussisli, neque ignem, Alicioris certior ætas stalleretur. Cum enim is ex una neque thurificationem , neque alios fumigationum hono parle id temporis scripserit tractalum 14 I. 1, quando res templis arisque ejecisti : quibus nihil repugnant Gentibus nova templa condere non licebat, quod ejusdem Theodosii leges 7 et 9 tit. de Paganis , in soli Christianorum imperalorum (lvi]ælali convenit: quibus sola sacrificia verita traduntur, et sacrificandi ex alia vero scripscrit tract. 5, cum impune el lemconsilio templa fanaque adeuntes gravi poena mul pla adire et sacrificia celebrare Gentes possent (quæ clavlur.

quoque sacrificia in agris facta, ab eodem memoranSed ab Oriente ad Occidentem revertamur. Valen lur ir. 15 ejusdein libri, num. 5) quarum rerum polinjano Seniore vila funcio, Occidentis imperium ad lestas sub Christianis imperatoribus sallem in OcciGratianum et Valentinianum Juniorem pervenit. Gra

dente ficla est solum a Juliani obilu usque ad an. 391, tianus autem legeni tulit ab llonorio laudatam, L. 20 quo lempla clausa el sacrificia omnia ubique inter · de Paganis , qua lemplis et sacrificiis intactis unum dicta fuerunt : consequens fit hoc intermedio tempore publicum sumplum superstitioni delerrimæ exhiberi in laudatos tractatus ab Auiciore scriplos suisse, ex quihibuit. Hinc S. Ambrosius epist. 18, ad Valentinia- C bus elas ejus certissima colligi potest. Quod si quis uum II, num. 16, dc Gratjani lege sermonem faciens, objicial sacrificia in Africæ pagis habita ineunte nihil per eam supersiilioni ethnic.r detractum lesla sæculo quinto, ut nuper ex Augustino et Carthaginensi lor præler sumplus, qui e prædiis redibant. Nemo synodo monuimus, reponemus stalim (ne hinc forte tamen donaria delubris el legata haruspicibus denegavit, Auctoris alalem post an. 391, posse protrudi quissola sublata sunt prædia : el num. 31, eodem impe piam suspicelur) quod ctsi post id tempus in aliquo rante Gratiano, sacrificia ubique concelebrala palam pago Ethnicorum quorumdam licentia eo devenerii, docet. Quod si Victoriæ arain a Romana curia remo ut imperatorem repelitas etiam leges coulemierent: vit , id ex eo factum prodit ibidem Ambrosius, quod nemo tamen inveniri poterit, qui de paganoruin lemhaud ferendum esset sacrificium , ubi plures conve plorum jure legibus ageret , quibus non jus lemploniunt Christiani ; plerique enim senalorum Christo rum modo , sed ipsa quoque templa , vel fana cuni nomen dederant. Itaque sub Gratiano et Valentiniano sacrificiis sublata jam fuerant. Perro Auctor tract. 15 fratribus in Occidente idolorum lempla paluere , al nuper allegalo prater sacrificia in pigorum fanis ceque in his non thurilicatio sola ut in Oriente contigit, lebrala , liles quoque de templorum jure quotidie mosed el sacrilicia celebrata fuerunt : unde Libanius in las teslatur, ut videre est ex annot. 15 in ea verba : oratione laudala , pag. 484, Romue in Occidentis me- D Jus templorum ne quis vobis eripial quotidie litigatis. tropoli sacrificia relicta Theodosio imperatori Orientis Itaque licet ælas alterius auctoris, qui sacrificia comaflirmavit. Hinc autem 1ota Baronii cadit objectio , memoraret, prorogari possil ullra annum 391, nostri qui ex una Victoriæ ara Roinæ Graliani jussu sublata, profecto non potest. de qua nunc nuper diximus, sub Ambrosii quoque

§ VI. — Auclor non tam Lactantium , sed el Hilarium xtatem el lempla clausa el sacrificia interdict: exislimans, Auctorem nostruin lempla ct sacrificia com

imitalus, post medium quarlum sæculum vixisse de

monstratur. meniorantem ab eo tempore excludenduin certissime pronuntiavit.

Misce temporis finibus , quos superiori paragrapho Primus qui in Occidenle templis et sacrificiis bel Auctori præscripsimus inter Juliani imperium et lum indixit, fuit, Gratiano fratre jam exstincto, Valen an. 391 optime congruunt illa que de Hilarii imitatinianus Junior, leg. 10 lit. de Paganis, data an. 391, tione subjicinius; quod novum invictissimumque arsu kal. Martii; endemque pariter anno xv K:1. Julii gumentun habendum est, ut idem Auctor quarto Magnus Theodosius , qui ejus legis condendæ auctor seculo vindicetur. Ex annotationibus in Ir. 8 lib. i

illa ,

et tr. 17 ac 21 lib. il quos genuinos nostri Auctoris A llos porro captivos lot lantisque ex partibus disperdemonstrasse nobis videmur, cap 1, $ 2, perspicuum sos esse oportebat, ut qui in ipsorum redemptionem plane est , hunc, dum eosdem tractalus scripsit, præ conferrent , eorum largitas provinciis omnibus nola oculis habuisse Hilarii cominentarium in Psalmos , essel, eorumque pia semina, id est eleemosynæ, lolius ex qno nedum sententias aliquot , sed eadem quan: quodam modo orbis per membra, per provincias scidoque verba excerpsit. Porro hic commentarius, Be. licet Romani imperii, jaclarentur. Sub Constantio nediciinis editoribus probanlibus, postremum Hi quidem ac sub Valentiniano Seniore aliisque quarti larii opus fuit, scriptum post annum 564 et anle sæculi principibus, barbaros subinde irruisse in Ro. annum 368 quo ille jam e vivis excesserat. Sallem mani imperii fines legimus , ex quibus Chri-tianos post libros de Trinitale edilos in exilio ante annum ab iisdem in captivitatem subductos nihil dubii est; 360 ille commentarius lucubralus certissime suit, al inter varias id generis incursiones nulli illa conpostquam solutus exilio ex Oriente in Occidentem gruere omnino possunt, quæ ab Auctore indicantur, rediit , quod ip-o anno 360 factum est. Itaque noster nisi ei , quæ Hadrianopolitanam pugnam consecula Auctor, qui hunc commentarium iam commode legit; est, in qua una cum duplici exercirus parle ipse Vaut ex eo quasdain sententias totidem nonnunquam lens imperator miserrime periit. Cælera siquidem verbis excerpseril, post medium quartum sæculuni B incursiones, lll ex Marcellino singulas accurate descollocandus est, quod temporis limilibus superiori cribente cognoscimus, leves et anguisti spatii fuerunt, paragrapho positis mirum in modum respondet. Ad nec integras provincias deprædala sunt, ciliusque a quorium porro sæculum staluendum conducerent Romanis sopilæ, barbaris plerumque pacem petere eliam, que de Lactantii imitativne eodem cap. 1, § 2 co:ictis ea conditione ut captivos in integrum restiinnuimus, cum ad quartum quoque sæculum Lactan tuerent, uti de quadam irruptione sub Juliano Zosilius pertineal. At cum imitatio Hilarii arctius et se mus expresse prodidit lib. ii, cap. 5. At non ita de rius tempus prospiciat, ex ea hoc loco argumentum , quam Valenii feralem diximus. Ex Amniani præcipue ducendum rali sumus : quod adco est evi Marcellini lib. xxxi rem paucis describamus. dens, ul remo respondere probabiliter possit , nisi Cum Hunni Gothorum genti vaslitalem intulissent, qui ires ab Auctore Tractatus ableget , ut Hilario tri hi ut Hunnorum impetum diffugerent, domicilium bual quos ab Hilarii stylo nimis aperle discrepantes ab omni illorum notitia remotum quæsiluri, in Thranostroque Auclori vindicandos ibidem ostendimus : ciam sese recipere cogitarunt. Oratoribus ad Vaeademque ratione quatuor alios tractalus ibidem recen lentem missis, multa pollicentibus imperator annuit, silos, in quibus Auctor in eamdem rationem Lactan ita lanien ul sine armorum deportatione in eam Rotium imitatus, et lolideni quandoque verbis seculus C manam provinciam ingrederentur. Id quidem ila est, ab eodem erunt abjudicandi , ut tribuantur Lac præstiu all. 376. Al illi subinde ob ministrorum tantio; quod tamen si quis dixerit, ne Auctorem post cupiditatem fame oppressi et ad rebellionem comLactantii ætatem collocet , cum Lactantium e laico pulsi, ferociain induentes, universam Thraciam non adversis Gentes scribente episcopum concionantem strage solum el incendiis , sed ingenti quoque captifaciet, eruditorum risu excipietur.

vorum numero depopulati sunt. Hoc audito Valens

rebus quoquomodo compositis cum Persarum gente, [LV] $ VII.—Insignis Aucloris locus de captivorum re

in Thraciam cilo contendii, el an. 378 apud Hadriademptione cum aliis duobus S. Ambrosii mirifice con

nopolim, commisso cum barbaris prælio, res infelicisgruens , spectare ostenditur caplos a barbaris post

sime cessil. Nam constat, inquit Marcellinus, vix lerHadrianopolitanam pugnam un. 378. Auctoris æta

tiam ev.sisse exercitus partem. Nec ulla annalibus tem prorogari non posse ultra quartum sæculum

præter Cannensem pugnam ita ad internecionem res lealiquol argumentis staluitur.

gilur gesta. Mac in victoria dici vix potest quot vaAuctorem non quarto soluin sæculo , sed post an riarum provinciarum milites captivitatem subierint, num quoque 360 et ante annum 391 floruisse hac Sed quid milites unos memoramus ! Exinde enim lenus dicta convincunt. Nunc postremo loco factum D Goihi elati, nec non Romanis magis terribiles , dialiud historicum ab Auctore indicarum animadver gressi sunt effusorie per Arctoas provincias, quas perlendum proponimus, ex quo id ipsum tempus miri agravere licenter adusque radices Alpiunt Juliarum , fice confirmabitur. In fine track, 10, lib. 1, liberalita quas Venetias appellabat antiquilas : sunt ipsa Martem suorum auditorum Aucior commendans: Sed cellini verba. Qua tot provinciarum in vastitate non hæc, inquit, non ad vos, fratres, quorum largilas pro Macedoniam solum atque Thessaliam, de quibus Zovinciis omnibus nola est , quorum pia semina lotius quo simus lib. iv, cap. 51, subegere, sed præter internedam modo orbis per membra jactantur ; a vobis mulli cionem quamplurium innumeros ex aliis quoque Marredempti : nulli edictis ferulibus liberati : mulii condi cellino memoralis provinciis deduxerunt captivos, tionibus duris exuli gratias agunt. Aic de caplivo ex quorum servitute , venditione, vel redemptione rum redemptione sermo est, quorum alii, nisi redi proficerent. Horum autem captivorum, qui a suis remerentur , duris conditionibus premebantur , alii dimi non poterant, calamitas tanta erat, ut duræ seretiam editis feralibus obnoxii mortem cogebantur vituti vel (Lvi morti etiam addicerentur : cujus calaoppetere, ut ibidem in annotationibus slaluinus. mitalis tanta Christianis incessit miseratio, lit pecu

« PoprzedniaDalej »