Obrazy na stronie
PDF

carnaliter sentiunt, in gr^gibusque pecuinis agnum A tui criminis gratularis? In Ægypto 284 servisti Etenim ilii nullæ inerant naves, nulla transfretandi A Denique eremo exciperis (Exod. cap. xvii), quo te

(3) bifaria matura commissum , qui inveniri non potest, quærunt, sic (4) agnum verum Christum , quem invenerant, perdiderunt: non enim intellexere, quia ex hædis humana designabatur caro suis onusta peccalis , ex ovibus spiritus majestatis: quæ utraque in Chrislo concreta , agnum legitimum præstiterunt. Hic est agnus, fratres, de quo (5) Lex ait: Pascha est Domini (Exod. xii, 11, 27). Apostolus quoque Paulus: Pascha nostrum immolatus est Christus (I Cor. v, 7). Cur autem dignatus fuerit immolari, Joannes I3aptista ante praedicavit his 283 verbis : Ecce agnus Dei, ecce, qui tollit (6) peccata mundi (Joan. i, 29). Hic itaque dictus est (7) primitivus, quia paternæ antiquitatis solus est conscius. Hic (8) maturus, quia post ipsum non est ullus. Hic sempiternus, quia occisus est, et inventus est vivus. IIic immaculalus a peccato, quia solus est mundus. Hic salutaris , quia per ipsum vincimus mortem. Hic masculus, quia Dei est virtus. Hic , inquam , agnus perfectus, quia in ipso magnus ille sacerdos pio mysterio sua victima inclusus, hodie Deum reddidit hominem, quem (9) litavit.

TRACTATUS LVI. De (1) Exodo III.

Tempus non sinit, fratres , (2) imagini reddere veritatem. Werumtamen Jud;re quid (5) inonumentis

(5) Bifaria natura agnum auctor vocat, qui ex duplici hædorum et ovium specie constat , ut ex sequentibus tractatibus liquebit. (4) Voces agnum et Christum absunt a ms. Rem. In Tolentinate vero Christum deest. (5) Edit. Ven. pro Lex ait habebat litare: Edit. Ver. laetari : ms. Zen. et Sp. lætare : sed nullo sensu , qui satisfaciat. Cæteri codices Lex ait, ubi Leae sicuti passim pro Moysis libris sumitur, ut alibi aiiimadvertimus, ita nunc indicat lil)rum Exodi, in quo quidem textus Pascha est Domini legitur. Neque moveat, quod in vulgata ejus loci interpretatione sit : Phase, id est transitus Domni: pascha enim et phase, vel transitus idem sunl ; nam , ut Hieronymi verbis utamur in cap. 5t Isaiae , pag. 423, tom. iv : Manifestum est pascha , hoc est , phase Domini non passionem significare , sed transitum. Hinc eadem Zenoniana interpretatio usurpata visitur a Tertulliano adversus Judaeos cap. 11, et præsertim a Gaudentio serm. 2, pag. 40. (6) Sic mss. Reim. et Tol. Ita etiam erat in ms. Pomp., sed correctum peccatum, uti et in editis legitur. (7) Tractatu 62 hujus libri, ubi similia repetuntur, Primitivus , inquit auctor quia præter Patrem ante ipsum nullus et primus. (8) Sparaverius mallet legi unicus, et bene. At laudato tract. 62, maturus repetitur, sed alia ratione, quia æternus est. Porro aucloi iiate ms. Rem. antiquissimi scripsimus non est ullus pro eo quod alibi scribitur est nullus. (9) Nimirum sacrificavit,' quippe quod Christus se hominem Deo patri per mortem crucis obtulit, ut huiminem faceret quodam modo l)eum. TRACT. LVI.— (1) Mss. Rem. Tol. Vat. Urb., Sequentia Exodi; Poiiip. Zen., Item de Exodo; in editis de Exodo. Hic porro tractatus similis est tract. 58 et utrique, ut facilius intelligantur, comferendi : filicui)i enim, ubi variant, unus ex altero explicatur,

[merged small][ocr errors]

diu, (4) non sorte peregrini, sed merito. Ereptus es inde : non tua evasisti virtute. Columna nubis te perduxit per diem, ut (5) ostenderet cæcum (Exod. xiii): ignis columna per noctem, ut admoneret arsurum. Angelus prævius tua castra promovit, ut eiiam praesenti Deo probareris ingratus (cap. xiv). Per imare pedibus ambulasti, ut patereris in terra naufragium (cap. xvui). Ad hoc sane in eremo aquam de petra bibisti, manna de coelo gustasti (cap. xvi), ut cum esses ad egestatem postmodum devolutus, præteritorum b6norum recordatione aerius torqueror I S.

TRACTATUS LVII.

B De (1) Exodo IV.

Mira, fratres (2) carissimi, historiae sacræ sic est perlecta narratio. Cum Israelis populus (5) enormi captivitatis jugo depressus, a rege Pharaone duris conditionibus in Ægýpto necaretur (Exod. cap. m); miseratione Dei, duce Moyse , jussus est proficisci (cap. xii). Iluic non circulus solis per diem, sed columna nubis; non candida luna, sed ignis columna per noctem iter pandebat igi;otum : qui ut inter duo elementa | ervenit, ibidem (4) præsentariæ exitum mortis expavit (cap. xiv). Hinc enim persequentium 285 Ægyptiorum infestis mucronibus (5) premebatur : inde maris magno clausus obice premebatur.

(2) IReddere veritatem imagini illem est ac explicare quid imago seu figura vere significet. Iudicat autem Zeno se brevitate temporis, quod inter tot officia paschalia reliquum est, iinpediri, quominus possit exponere, quid spectarit, quod Judæis olim , duin ex Ægypto liberati fuerunt, in imagine ccntigit. In ms. Pomp., imaginis legitur : in edit. \ em. . veritate, quorum neutrum placet. (5) Monumenta criminis Judæorum auctor appellal ipsam Exodi historiam, ex qua palam est ipsos sive in captivitate, sive dum liberarentur, sive eliam post, variis criminibus reos fuisse, quod in sequentibus satis expouit. Judæos porro Exodi historiam in sui nominis commendationem ingessisse , in eaque perperaim gratulatos Zeno affirmat, quod noii minus inde gloriae, quam ignoiminiae in ipsos redeat : si enim patent divina ipsis collata beneficia, produntur etiam dura et criminosa gesta, quibus illi divinis beueficiis male responderunt. (4) Judaeos non sorte peregrini, sed ulloquitur t: ^ct. 58, non necessitate, sed merito, scilicet ob sua ciiu...la, in captivitate diutius relictos aflirmat. (5) Ms. Rem., custodiret. TRAct. LVII. — ({) Mss. Incipit Exodi secunda; ed. de Exodo. Ilic tractatus post lectioneum de Exodo habitus ex prima periodo cognoscitur. (2) Mss. Tol., Pomp., Vat., Url»., dilectissimi. Sic deest in ms. Val. et saue abundare videtur. Dein prælecta pro perlecta in ms. Tol. (5) Duo mss. Rem. et Tol., in ormi : ms. Pomp. mortis : alii autem tum mss., tuum editi in ortu præter unum codicem Urbinatem, qui geuuinaum lectionem textui inseriam exhibuit. Paulo posl prehensus pro depressus in eodem ms. Urb., dein pro Duce Moyse in ms. Pomp., 11 oyses solum legitur. (*) Edit. Ven. præsenuatae. (5) Ne repetatur vox premebatur, quæ iterum hoc eodem imembro occurrit, eam Sparaverius hoc loco subaudiri mallet, vel legi terrebatur, Post pauca prò præsidia : cum subito divina providentia scinditur mare : aquæ dextra lævaque gelido stupo: e frenatae, vitreos diriguntur in muros, præstolantes transitum Dei populi, ut (6) persequentibus mare sint. Inducitur in viam Israel ingratus, in qua nec gladios possit timere, nec fluctus. Mira res ! medio pulverulentus exsultat in profundo, (7) qui circa se videret feliciter triumphum suum perire naufragio. Ilaec Judæus prædicat, fratres : et tamen Deo demens adhuc usque non credit, qui est benedic:us in sæcula sæculorum. Amen.

TRACTATUS LVIII. De (1) Exodo W.

Tempus non sinit imagini relldere veritatem. Verumtamen, Judæe, 286 quid (2) designatione tui criminis gratularis? In Ægypto servisti diu non necessitate, sed merito (E.rod. cap. 1). Ereptus es inJe ( cap. xv): non tua evasisti virtute. Columna nubis te deduxit per diem , ut ostenderet cæcum : igiis columna per noctem, ut significaret arsurum (cap. xiii). Angelus tua castra præcedit : necubi crimen excuses. Per mare ambulas (cap. xiv): veloces pedes (5) tuos ad effundendum sanguinem dextra lævaque in se refugiens unda testatur (Psalm. xiii).

clausus mss. Rem. Tol. clausui, et cod.Vat. pro clausus obice scribit clausui objicere. (6) Ms. Pomp., transeuntibus, quod si legendum sit, ut sane probabile est, desunt hoc loco aliqua, et supplendum sic : ut transeuntibus agger, persequentitus mare sit. Agger posuimus, cum uidæ hinc atque hinc suspensæ, tract. 59, aggeres appellentur. (7) Sic mss. Tol. et Zen. cæteri editi et mss. quia, quod iminus placet. ThAct. LVIII. — (1) Mss. Sp. et Zen. addit ad JuAeos, conlra quos sane posteriori quoque aetate trac1atus a Patribus nonnumquam habitos (ut alios testes omiitamus) ex Possilii indiculo liquel : ubi memorantur S. Augustini adversus Judaeos tractatus duos, qui injuria temporum interciderunt. Id autem ne cuijiam sit mirum, cum post redditam Ecclesiæ pacem, êt postquam ecclesiæ publicæ patuerunt, ea disci . plina inducta fuerit, ut ad EpiscQporum sermones èxaudiendos non tam fideles et catechumeni, sed hæreuici,Gentiles,etJudaei exciperentur; uude can. 84 concilii Carthaginensis iv saiicitum legimus, ut episcopus nullum prohibeat ingredi ecclesiam, et audire verbum 10, i, sive Gentilem, sive hæreticum, sive Judæum usque ad Missam ca!echumenorumn. Miss;e catechumenorum

nomine intelligitur illa missio, qua catechumeni post D

divinum verbum dimittebantur. Ex hac vero consuetiidine , ut testatur concilium Walentium caii. 1, nonnuili ad fidem perducebantur : Sic enim, inquit, Pontificum prædicatione audita, nonnullos ad fidem atura.'tos evidemter scimus. H;ec autem mos ea de caiisa monitum voluimus, non quod hosce tractatus a Zenone adversus Judæos vere pr;esentes habitos fuisse credamus, sed ut appareat, quam imbecillum sit eorum argumentum, qui ut Zenonem ad antiquiora sæcula evehant, his tractatibus utuntur, ac si posterioris ævi antistites adversus Judæos publice in Ecclesiis non disseruerint. Caeterum occasione lectionum paschalium, in quibus de divinis erga Judaeos l)eneficiis sermo est , hos fractatus a Zenone recitatos liquet, ui evprobrato ipsorum ingrati animi vitio, verum Dci cultum ad christianos translatum moue

nunc pervenisse cognoscis. Ubi saiie ad hoc aquam de petra bibisti, manna de coelo gustasti (cap. xvi), ut scires miser, quid fueras perditurus. (4)

TRACTATUS LIX. De (1) Exodo VI.

Judaei, unde se beatos putant, infelices inde esse noscuntur : etenim (2) commodius puto misero in statu suo manenti, quam beato in ultimas miserias devoluto. Nam (5) prædicant patres suos Ægyptium populum fugiendo delesse (Exod. cap. xiv): Deum suis præfuisse majoribus, eorumque iler præcessissc : non intelligentes, quia exinde eos a facie sua remotos, post suum dorsum cuin(4) post futuris abjecerat : 287 (5) Erythræum quoque in geminas ripas mediiim scissum mare, ductisque dextra lævaque aggeribus in aciem stipatis, undarum salvo liquore, arefactam profundi in semet contra se obnixam, siupidam pependisse nauram : viam iuter fluctus (6) micuisse terremam , quæ utique non coelesiis populi meritum, sed terreni per orbem totum dispersioms futuræ denuntiabat exitium. Ideo eos in eremum inde perduxit (Exod. cap. xv), vulneraque detestal)ilis mentis cuwanda lacte cum melle providendo commonuit (cap. xvi) : nam inlirmis ac languidis

ret, quibus sane omnia evenerunt, quæ in Veteris Testamenti figuris indicantur. Ilic porro tractatus, paucis additis, quibusdam mutatis, eadem continet, quae tractatus 56. Vide igitur quæ ibidem adnotavi

C In liS.

3) Edit. Ven., suos. 4) Ms. Rem. concludit sic : Erplicit tractatus de Exodo S. Zenonis. TRACt. LIX.—(1) Ed. Wen. cum ms. Zen. de Judæis hunc et sequentes octo tract. inscribit: mss. cæteri de Exodo. Utrumque titulum præposuit Veronensis editio, quod semel monuisse sufficiat. (2) Ms. Urb. esse commodius. Ne autem æquivocalionem patiaris, subaudi homini misero, et significatur pr;eclarius multo agi cum homine misero, qui in suo statu maneat, quam cum beato ct felici, qui in miserias ullimas devolvatur.

(5) Edit. Wer. et aliquot mss. prædicat: correximus ex quinque mss. et odit. Ven. quippe nominativi loco Judæi intelliguntur.

(w) Post futuris pro posteris accipitur, qua voce Viuruvius lib. ix, cap. 7, et Gellius lib. xvii, cap. 7, de re, quæ deinceps fulura est, utuntur.

(5) Hunc textum contaminatum Sparaverius judi cans, corrigendum putavit, ita tamen ut illum sine antiquis libris sanare se non posse professus sit : Erythraeum quoque in geminas ripas medium scissum mare, ductisque dextra lævaque aggeribus, in aciem stipatis undis, sudo liquore arefacta profundi semita, contra se obnixam stupidam pependisse naturam. Codices plures habuimus, nihil tale subolevit uspiam; et ex interpunctione, quam posuimus, non ita contaminatuin hoe testimonium videri posse putamus, ut iulelligi nequeat.

[ocr errors]

ß Traciatus 56, habét montamentis tui criminis.

inanimæ temeritudinem idonei, aut digni, qui cœlestis panis perpetua soliditate fruerentur. Petra illis scaturivit in fontem (cap. xvii): ut bibereni detritis (7) lacunis, ut merebantur, coenulentum postmodum laticem , Domino dicente : Me dereliquerunt fontem aquæ vivæ, et foderunt sibi lacus detriuos, qui non possunt aquam portare (Jer. 11, 13). Postremo infelices quid sperant de imagine, cujus nosse non sunt meriti veritatem, (8) Dominum nostrum Jesum Christum ?

[merged small][merged small][merged small][merged small][ocr errors]

(2) Constans et pervulgata sententia est, Jud;eis in uiio IIierosolymorum templo legitime sacrificare licuisse. llujus rei testis antiquissimus S. Clemens Romanus in epistola 1 ad Corinthios num. • 41, S. Justinus in dialogo cum Triplione p. 4, edit. Parisiensis an. 1569, S. Phileas martyr in sinceris ejusdem Actis apud Ruinartium p;ig. 454 et alii. Cum porro paschale celeberrimum sa- rificium esset agnorum, de quibus præceptum est Exodi cap. xii, jam hos solum in eodem templo potuisse mactari, ut pascha legitime celebraretur, exploratum est. Huic iamen sententiæ adversatur Pliilo lib. iii de Vit. Moysis, el tract. de Deealogo, qui paschalem agnum noii a sacerdotibus, sed a singulis ex lege maetatum prodit, et S. Gaudentius, qui serm. 11, pag. 56 et

57, in domibus singulis, non auiem in templo singu- D

los agnos occisos fuisse testatur. Pliilonis auetoritalem expungit.Pater Lamy in tractatu de Veteri Judæorum pascluale, ac si ille bæc scripserit, propterea quod Alexandrino schismali faveret. Tripho Judæus uon iuinoris forle auctoritatis habendus, qui apud Juslinum martyreum de paschali agnorum sacrificio id ipsum coulessus esi, pag. 42. Gaudentio aulcm præter memoratos Palres satis sit opposuisse Hieronymum, qui cum Zenoue nostro siumiliter sentit. Nec imimoleuius agnum, vel mysticum pascha celebremus, quia hæc absque templo fieri lege prohibentur. Hinc ergo jure S. y*, hoc et sequentil)us etiaua in traet tibus haul legitimuum liabuit Judaeorum pascha, quod illi demolito adhuc templo legitime se celebrare posse contendebant, cum nec pasclia sine sacrificio, nec sacrificium sine templo celel)rari queat. (5) ln mss. Rem., Wat. et Poiup., sacrilego jure.

irroravit; non enim erant A 21 ), et cantica ejus in lamentalionem conversa pi 0et ex hædis, inter pecora non potest inveniri. Dies A m. jestatis. Qui prinitivus est dictiis, quia (5) praeter

pletæ testantur (Id. v, 25, v, 22; Is. i, 14). Taliros, arietes, hircos et agnos a Domino sæpe reprobatos (4) accepimus (Jer. vi, 20). Quid ultra? (5) Non potest, fratres, ullum celebrare mysterium, cujus sacrificium divina sententia advertitis esse damnatum per Dominum nostrum Jesum Christum, qui est benedictus (6) cum Patre et Spiritu saucto in omnia sæcula sæculorum.

289 TRACTATUS LXl. De (1) Exodo VIII.

Jud;eus legitimum gerere se pascha contendit; cui nihil aliud de veteri sacramento, quam inanibus in • texta suspiriis (2) fabula remansit. Denique regium illud templum campis æquatum jacet. Altaria (5) ejus subversa manu cum suis sibi sacrificiis, sparsa in pulverem vanuerunt. Sacerdotalis cathedra pestilentiæ suo nomine deleta est ( Ps. 1, 1 ). Agnus salutaris ( Erod. xii, 5), qui designatur (4) ex ovibus

(4) Ita ex mss. Rem., Tol., Pomp., Vat. Urb., cum alias legerelur acceperunt.

? Ms. Pomp. repetit : Non potest, non potest.

6) Ms. Tol., Vat., Urb., Pomp. el Zen., cum Spiritu sancto.

Tract. LXI.—(1) Mss. Incipit de Exodo : ed. Ven. de Judæis, idque alia manu in ms. Pomp. Hic uractatus, paucis additis, quibusdam mulatis, eadem contimei, ac tractatus 60 quem præmisimus, et 62 quem subjiciemus.

(2) Fabula proprie a fando sermonem quemlibet significat ; unde quod Plautus dixit in Stichio act. 4, sc. 4, vers. 71, lupus in sermone , id Terentius Adelph. act. 4, sc. 1, vers. 21, exposuit lupus in fubula. Ilinc fabula sæpe vera est historia, quae sermone traditur ; unde S. Hieronymus : Et ne veteres replicando historias longum faciam..... brevein tibi fabulam referam, quæ accidit infantiæ meæ temporibus.

Pro scripta etiam historia idem Hieronymus ipsa

voce utitur in Epist. ad Phil. cap. M : Longum est diversa judicum gesta percurrere, et totam Samson fubulani ad veri solis ( hoc quippe nomen ejus sonat) trahere sacramentum. Hinc Phaedrus veras fabulas memorat 2 fab., vers. 5, et fabulari pro vera marrare apud Scripiores non raro legitur. Nihil itaque miriim, si S. Zeno hoc loco veram sacræ et antiqu;e l;isloriæ et scriplis et verbo traditæ narrationem fubulæ nomine appellavit.

(5) Auctoritate manuscriptorum Tol. et Vat. delevimus vocem Dei, quæ post aliaria legebatur. Postea delata pro deleta in ms. Url)., sed hæc eadem sententia totidem fere verbis superiori tractatu repetita habet deleta.

(4) Exodi cap. xii, vers. 5, ex vulgato Interprete hoc de paschali agno praeceptum fertur : Erit autem agnus absque macula, masculus, anniculus; juxta quem ritum tollevis et hædum, quibus agnus et hædus distincti censentur, non vero tanquam unum anima!, quod ex agni et hædi natura particeps sit, ut Zemonis textus ponit. Cum Zeuone tamen concinens S. Gaudentius serm. iv, pag. δ5, recitato Exodi præcepto hæc notat : Hinc advertere Judæi debuerant, legem Dei spiritualiter intelligendam, quoniam ab agmis et hædis sumendum legerunt agnum, qui immolandus erat; cum sit istud contrarium, ut, si agnus est, ab aguis sit pariter et hædis. Hæc autem animadversio al) llebraica veritale aliena, ex aliqua profecto interpretatione fluxit, quam ibidem sane S. Gaudentius prodit in hæc verba : Ab aqnis et hædis sumetis Sic festi ejus, et cantica secundum 290 Dei vocem in (5) planctum et luctum profecerunt (Amos v, 25). Superba i!la civitas servit. Sane ovium greges infinitos interficit, quos in amaritudine assumit. Quis uon intelligat, fratres, illud pascha non esse, sed (6) l)romosum latronis cruenti convivium ? (7)

291 TRACTATUS LXII. De (1) Exodo IX.

Pharisaei agere se legitimum pascha contendunt: qui cum templo summo, ut putabatur , summum sacerdotium perdiderunt ; regalis unguenti cornu privati sunt. Circumcisio testimonium mentis impuræ jam jainque illis immiiuere supplicium denotati vulneris (2) inflictu minatur. 0mne genus pecudum cum suo sibi sacrificio reprobatur. Jejunia eorum , dies festi, ommisque solemnitas abominatio est apud Deum (Amos, v, 21 ; Is. m, 14 ; Jer. vi, 20; Is. lv 111, 5, et Zach. vii, 5). Cum hæc ita (5) sint, a quibus, quomodo, unde pascha celebratur ? Adde quod agnum legitimum suo vitio, quem invenerant, perdiderunt: quem Scriptura designabat (4) ex ovibus et hædis (E.rod. xii, 5): ex hædis utique, propter peccatricis indumentum carnis ; ex ovibus , propter spiritum

item integrum Exodi versum 12, reeitat serm. 5, pag. 48 : Agnus autem perfectus, masculus, amniculus erit vobis ; ab agnis et hædis sumetis. Eandem plane interpretationem lectionemque habet Ambrosius lib. 1 de Abraham cap. 5, num. %); nec non epist. 25 ad episcopos Æmiliæ num. 19. !l;ec autem interpretatio, etsi hebraico textui videatur plane congruere, hebraic e tamen locutioriis vim non plene exhibet, ejusque argumenti, quo Zeno et Gaudentius utuntur occasionem dedit. Cum enim vi interpretationis præceptum tradatur, ut agnus immolandus in i-aschate, et agnis et haedis sumatur; ille agnus ex agnorum et hædoi um matura particeps esse debere creditus est; quod tamen non ita hebraic;e locutiotuis ratio significat. Qui enim in prima parte versiculi agnus praecipitur in hebraeo πυ appellatur; quæ vox etsi agnum quandoque significet, ut Jeremiæ cap. l, v. 17, C*> tw pecora ovium, quandoque tamen ea prarum partus innuit, ut I)eut. xiv, v. 14, E*tJ ττπ pecora caprarum. Hinc ergo ea vox per se non agnum proprie, sed pecus alterutrius speciei sive ex agnis , sive ex capris significat. Ilac autem significatione adhibetur iEx. xii, 5, ibique pr.eterea in secundo versiculi commate parucula * hebraica, quæ hædis praefigitur, non pro et, sed pro vet accipienda est, uti al;bi sæpius ; el sic versus ille intelligendus : Pecus, seu partus amium, lium iamigerorurn ( id enim pecus pecoris significat, de quo adnot. 4, in tract. 65 ), perfectus musculus, annicu'us erit vobis; et hunc ex agnis, sive hædis sumeiis. lta exi guum interpretationis latim e discrimen Z: nonem et Gaudentium in alienam ex plicationem induxit.

(5) Ms. l'rb., in planctis et luctu illi profecerunt. 1lli iuem additur in inss. Sp., Pomp., Zen. et edit. }; Post pauca absumit pro assumut iu inss. Tol. et

aJmo.

;; Ita scribunt mss. Rem. et Pomp. Filesacus lib. i Selectorum pag, 241, hoc bronosum convivium interpretatur de eo, quod eae uvium seu agnorum carnibus constat; forte quia 3ρόμι apud Ilesychium %ράσιν, seu cibum sonet. At hujus vocis alibi a Zeiione repetit;e interpretationem explicavimus adnot. 10 in tract. 15, lib. 1, ubi etiam restituendum ostendiinus locum S. Gaudentii serum. 2, in quo nostruum

[ocr errors]

Patrem ante ipsum nullus est primus. \laturus, quia :elernus est. Perfectus, quia Dei virtus Deique sapientia est. Immaculatus, quia peccatum non habet solus. Salutaris, quia mortem mutavit in vitam : propter nos qui est occisus, ct vivit: sepullus, et resurrexit : homo æstimatus est, et inventus est Deus gloriosus in sæcula sæculoruiu.

292 TRACTATUS LXIII. De (1) Exodo X.

Si Judæi vacuatæ imaginis recordatione gloriantur, quanto magis Christianus, in quo non est figura, sed veritas ? Quam ex rebus ipsis agnoscite pariter, et probate. Jud;ei majores stros Pharaonis exercitusque ejus gravi servitutis jugo depressos de Ægypto (2) prædicant liberatos (E.rod. xiv). A diaboli rabie , idolorumque turba violenta non tantum nostri majores, sed omnis Christiana progenies de vera Ægypto, id est de isto mundo, sem per momentis omnibus liberatur. Illis ducatum Moyses præbuit : dux noster Christus est Dominus. Illis columna nubis atque ignis viam demonstravit: nobis Testamenli Veteris ac Novi clarissima oracula viam (5) et verum Christum Domimum prodiderunt , qui ait : Ego sum via et veritas

agnum pascbaftm sine bromo ( non sine brodio, ut vulgata fert lectio ) sumendum contendens, satis inniuit Jud;vorum paschale convivium fuisse cum bromo, quoJ bromosum heic Zeno appellat.

(7) Mss. Tol., Vat., Urb., Pomp., Zen., nec non edit. Veil. hanc clausulam apprimunt, per Dominum n0struum Jesum Christum. Vox tamen nostrum abest a Coll. Tol.

TrAct. LXlI. — (f) Ms Zen. et edit. Ven. de Judæis; cet. cod. Incipit de Exodo. Paucis.additis, quibusdam r;utatis e; dein heic repetuntur , quæ in secundo et duobus praecedentii,us continentur, ac proinde nolata in eosdem legenda sunt.

(2) Ms. Pomp. in fletu.

(5) Idein ms. sunt. Paulo post Addo pro Adde in ms. Rem.

(4) Vide adnot. 5 in tractatum praecedentem. Aliam vero , non autem multo absimilem aliegoriae interpretationem apud S. Gaudentium loco ibi laudato reperies.

(5) Erat in editis, et ms. Zen., præter Patrem, cui etiam coæternus est divinitate cum sancto Spiritu, ante ipsum, etc, At verba, quæ inter duas virgulas leguntur , a reliquis tuss. absunt, additaque soium appatent posteriori manu in margine ms. Pomp., et exinde in textum S. Zenonis intrusa. Sane tract. 55, ubi h;ec eadem senlenlia repeiitur , nuila sancli Spiritus facta mentione sic scriptum est : Ilic itaque dictus est primitivus, quia paternæ antiquitutis solus est conscius. Neque idcirco Spiritus sancli ætermitati quidquam praejudicii creatur , quippe quem S. Zeuo aliis testimoniis una cum Patre et Filio coæter nun luculenter prodit. Vide inter c;etera tracl. xiii, lib. ii , unum. l. - - •

TRAct. LXIII. — (1) Mss. Sequentia Erodi pr;eter Zen., in quo sicut et in edit. Ven. de Judæis. Notandum quoque hunc tractatum in omnibus mss. nullo uumero signari, et hinc in tabula ins. Remeiisi præfixa desideratur ejus titulus, at in corpore inser: tus sine numero legitur inter tract. 46 et 47 libri primi.

$ Mss. Tol. et Vat., prædicabant.

(5) Particula et abest a mus. i ompeiano.

[graphic]

(Joan. xiv, 6). Illorum profugus populus per mare A stinuit adunatum , non potest terra bajulare disper

rubrum dextra lævaque undarum stupentibus rupibus pede sicco transivit (Exod. xiv, 21): at nostrum mare, (4) quos voluntarios suscipit, feliciter naufragos facit : interimensque umiversa peccata genitali unda submergit, ut coelestes effecti terram desiderare non moriut. Denique illi post mare ad eremum pervenerunt : nos post baptismum (5) ad paradisum pervenimus. Illis irrorata est esurientibus manna (Exod. 15): 293 nos autem esurire non possumus (6) sempiternum, qui coelesiis pauis (7) nobiscum portamus annonam. Illis sitientibus petra fluxit in poculum ( Ibid. xvii, 6): (8) ad Christi fontem qui biberit, in æternum sitire non novit. lllis in deserto suavitas lactis et mellis exhibita est : nobis vero , quod plus est, melle dulcior ac lacte candidior, æternæ vitæ beatitudo Dei tribuetur in regno.

TRACTATUS LXIV. De (1) Exodo XI.

Quid tumet Pharisæus inanis, quem (2) momenti præterita delectat umbra ? Exsultat, quod in Ægypto creverit : at in originali decrevit solo. Quod captivitatis sit nexibus exsolutus : sed est nunc usque barbarici furoris moribus alligatus. Deus illi ducatum præbuit: idem a sua cum facie postmodum abjecit. Consecutus est regnum , ut post regiam dignitatem majore dedecore (5) Imperio Romano serviret. Sane vultis scire quantæ sit sanctitatis ? Quem mare su

(4) Relativum quos, quod omnes editi habent, etsi absit a mss., nihilominus retinuiimus, cum sententia illud postulare videatur. (5) Paradisum hoc loco non cœlum, sed Ecclesiam auctor vocal, in quam quidem per baptisma ingredimur. Paradisi quidem vox apud Græcos usitata, ab Hebraico DYTE pomarium, vel hortum originem ducens, eamdem significationem propriam habet , ut videre est apud Xenophontem in Oeconomico , et Hellenicoruiii lib. iv , cap. 4. A Græcis ad Latinos eadem vox traducta eamdem propriam significatio. men, sortita est, uti apparet ex Firmiliani epist. lxxv, inter Cyprianicas ; nec non ex vulgato inlerprele in Cant. iv, 15, etc. Ilinc lortus ille peramoenus, in quo primiparentes a Deo positi fuerant, paradisus proprie vocatur. At sicuti per allegoriam coelestis illa regio deliciis affluens, qua beali æternum potienlur, paradisus dicitur: simili allegoria Ecclesiam , quam horti conclusi moimine in Scripturis indicatam nonnulli Patres observarunt, paradisum S. Zeno appellare potuit, et hac quidem significatione illam perbelle eremo opposuit. (6) Legere maluimus sempiternum, quo adverbio Pläuius quoque utitur Aulul. 11, 1, 16, pro eo quod editi et inss. codices sine sensu scribuut sempiternam. Mox quia pro qui in ms. Vat. (7) Num spectant hæc morem illum antiquum deferendi semper secum , domum quoque, Eucharisticum panem , de quo more satis dictum tract. 5 , lib. 1, adnotat. 29. 8) In Ms. Pom. at pro ad scribiuir. i;'i£\ Tituli hujus tract. tum in mss., tum in edit. iidem plane sunt, ac in tractatu superiori. (2) Ms. Val., momentis. Postea mss. Rem., Tol. , Vai.et Urb., delectatur pro delectat : idque scripsisse1mus libenter, si legeretur qui pro quem. (3) Ms. lteiu., in pcrpctuum Itomana; Mss. \at.,

[blocks in formation]

C Tol., Urb., in perpetuum Romano; edit. Weil., in per

petuum imperio IRomano : alii codices et editi , ut in textu scripsimus. TRACT. LXV.-- (1) Mss. Item de die Paschæ; ms. Zeii. ad Judæos huiic tractatum inscribit. Edit. Ven., de Judaeis ; Veronensis de Exodo et de Judæis simul. Nos de Exodo retinuimus, cum id superioribus de Exodo inscriptis congruat , nec inscriptionum series ob hunc unum immutanda videretur. (2) Nonius ii, 75: Brutum dicitur hebes et obtusum. Vetus Scholiastes in Horatium , qui lib. i , otle 54, vers. 9, hac voce utitur, notat: Bruti graves et turdi dicuntur : unde lsidorus lib. x , Iit. B.: Brutus quasi obrutus, quia sensu caret ; est enim sine ratione, sine prudentia. (5) Vide adnot. 5, in tract. 61. (4) Incertum pecus ; auctor vocat agnum qui ex agnorum haedorumque natura particeps, nullibi inter lanigera animalia invenitur. Lege adnotationem muper allegatam. lnter lanigera animalia, inquam ; nam pecoris heic dictum est, non pecudis; pecus aut eum pecudis omue animal significat, quod pabulo terresuri vescitur; at pecus pecoris animalium, quæ lauam induunt , præcipuum est, ut statuit Basilius Faber in Thesauro eruditionis voc. Pecus. Tract 61, inter pe

C0rat. (i) Edit. Ven. perperam vagaris pro vanitatis. (6) Hanc syntaxim in juuiorum gratiam sic construendatm moiiemus : Taceo, quod sacrificium , quod ipse reprobat fieri, qui præcepit, est commemoratio, non remedium ingrati. (7) In ms. Tol. mores pro majores scribitur. Ms. Item. hanc clausulam sul)jicit : Eiplicit S. Zenonis de die Paschæ feliciter. TRACT. LXVI.— (1) Ms. Incipit Erotli. S lus col. Zen. ctiim \ eil. ell, 1. de Juda'is. Edit. Ver. utroque litulo utitur. Similia couliuet ac tractatus 00.

« PoprzedniaDalej »