Obrazy na stronie
PDF

et docete omnes gentes, (15) intingentes eos in 189 no- A praedicationum medicaminibus curat.

mine Patris et Filii et Spiritus sancti, docentes eos servare omnia quæcumque præcepi vobis (Matth. xxviii, 19, 20). Dabis autem pro me et pro te, hoc est meam. prædicabis crucem, sed et tu crucis tuæ similiter dignitate gaudebis. III. Igitur haec scala cujus esset materiæ, in qua Dominus incumbebat, ex David dicto cognoscimus, qui ait: Virga tua et baculus tuus ipsa me consolata sunt (Ps. xxii, 4). Virga et baculus duo sunt utique Testanienta, quæ ideo materi:e ligni sunt comparata, sive quod in (14) ejus usu, et perpetuo, et totius mameat testatoris voluntas inscripta, seu quod quasi ex transverso in unam fidem concurrentia crucifigi (15)habuissel)ei filium nuntiabant: quem confirmant in scala rectissime positum, quia historia totius Scripturæ et propter ipsum et auclorem per ipsum impleta est. Denique sic ad discipulos ait : Omnis scriba doctus de regno coelorum similis est (16) patrifamilias proferenti de thesauris suis nova et vetera (Matth., xiii, 52). Scriba, fratres, est prædicator : paterfamilias Christus: !hesauriejus (17) indeminutæ deitatis paterna substantia paternaque voluntas : nova et vetera duo Testamenta, quæ videtis recte eadem siue ambiguitate a Domino heic quoque duorum denariorum esse figura vestita, hac videlicel ratione, quia in thesauris suis duos denarios intelligi voluit novitate et vetustate , duo Testamenta. Hos duos denarios a Samaritano stabulario pro eo, qui a latronibus (18) aggressuram

IV. Quod autem ait Angelos adscendentes et lescendentes, (20) aliqui putant adscendentes esse angelos lucis, descendentes vero angelos tenebrarum. Sed hoc satis absurdum esse et inconveniens, fratres carissimi, adverto ; quia neque refugae (21) descendunt , qui post peccatum in cœlum numquam recepti noscuntur, neque lucis adscendunt, quia numquam in terris, sed semper in coelo manserunt. Unde angelos puto recte homines appellatos, quibus Dominus sanctum per Spiritum dicit: Ego dixi, Dii estis, et filii excelsi omnes; vos autem sicut homines moriemini (Ps. lxxxi, 6, 7). Sed et de Joanne Bapìsta sic dictum esse meminimus : Ecce miub Angelum meum ante faciem tuam, qui præparabit viam tuam

[ocr errors]

Ergo manifestum est, prophetiæ more angelos homines justos et injustos generaliter dictos. Sed adscendenlcs et descendenles qui sint, in exemplis agnoscimus. Descendentes sunt qui saeculo renuntiantes, rursus revertuntur ad sæculum, de quibus Dominus ait: Nemo retro attendens, et (22) superponens manum suam super aratrum, aptus est regno Dei (Luc. ix, 62). Et iterum : Mementote uxoris Lot (Luc. xvii, 32;. Sed et Apostolus sic : Quemadmodum revertimini rursus ad ea, quæ infirma et egena sunt elementa (Gul. iv, 9). Adscendentes vero sunt jnsti, qui probis moribus per gradus divinorum observantiæ præceptorum quotidie spiritalis itineris gloria feruntur in cœlum, quos Apostolus Paulus exhortatur eu monstrat

passus fuerat , Dominus datos essc commemo- C dicens : Si consurrexistis cum Christo, quæ sursum

rat (Luc. x, 35), quae parabola sublata dubitatione scalæ sacramentum spiritaliter intuentibus patefecit: homo enim aggressuram passus, Adam esse cognoscitur, latrones diabolus, Eva concupiscentia, Samaritanus Dominus, cui Judæi dicebant : Ilic Samaritanus est, et dæmonium habet (Joan., viii, 48). Stabularius doctor est legis, qui acceptis duobus denariis, id est duorum (19) Testamentorum 190 salutaribus monitis, aggressuram homineim passum latrocinio diaboli angelorumque ejus et hujus mundi, in stabulo, id est in Ecclesia, quo pecora divina succedunl, venerabili sacramento susceptum, quotidianis (13) Tingere pro baptizare veteres Patres præsertim Afficani sæpius dixerunt. (11) Ligneæ testamentorum tabulæ memorantur item

[ocr errors]

secundum tabulas Leg. 4, et idem esse videntur ac ceratae tabulae alibi celebres : inscribebantur enim fere testamenta cera, qua tabulæ ligueæ circumvestieb:intnr, ut per illam stylus in scribendo faciles sulcos duceret. - (13) Legeremus debuisse. Num habuisse pro debuisse aliquando dictum fuit? Similiter quidem tract. scq., n. i3. ms. Rem. habere pro debere, at nullum pr;etecea apud veteres ejusmodi exemplum reperire hactenus licunt. Numtiabant pro nuntiabat correximus ex mss.. Pomp., Vat., Sp., Confirmant pro comfirmat emendare sententia jussit. (16) Ms. Pomp., patrisfamilias. - {% Ms. Rem., indeptæ scribit in textu; in margine auiem antiqua manu, indept., ade t., consecut., quæ marginalis notatio in editionis Venetæ textum mi

[ocr errors]

sunt quærite, ubi Christus est ad dexteram Dei sedens (Coloss. iii, 1). Possumus et sic, fratres, intelligere hoc de ministris et de angelis dictum, quos Domino, cum esset in terris, fecisse invenimufs officium, ipso dicente : (23) Amen, amen dico vobis, videbitis cælum apertum, 191 et angelos Dei adscendentes et descendentes super filium hominis (Joan. m, 62): sicut et factum est, Evangelista dicente : Tunc reliquit eum diabolus, et ecce angeli accesserunt, et ministrabant ei (Matth. iv, 11). Unde dubium non est unum esse iter aerei culminis angelis lucis et hominibus juslis.

V. Hæc igitur omnia (24) combinata unius fructus

gravit sic : indeminutæ deitatis, indeptus, adeptus, consecutus paterna substantia, elc. (18) Aggressuram iterum. tr. 16 1. 1. Vide adnot. 19. (19) Mss. Item., Tol., Zen. et Pomp. cum edit. Ven., sacramentorum; sed male : nam Semper in superioribus symbolis binarius numerus duo Testamenta significasse traditur, et prælerea salutaria monita in duobus Teslamentis veteri ac novo apertissime conliluentur. (20) Singulare hocce testimonium cst, quod interprelalignem antiqui ignoti auctoris, cujus, quod sciamus, aliunde non liquet, ad nos transmisit, äd idcirco præcipue notandum visum fuit. . (21) Mss. Pomp., Zeil. el Sp., adscendunt : et inferius pro adscendunt iidem codices scribunt descendunt contrario plane sensu. (22) Editi supponens : emendationem mss. suggesSCrunt.

[ocr errors]

(24

4) Combinata, id est simul juncto, ut Glossæ gemina esse noscantur, tamen una de radice funduntur. Testamenta sunt duo, sed testator est unus. Et scribens (25) canna divisa est, sed unus calamus. Et forfex in duos producitur cultros, sed eorum unus est morsus. Et gladius duas acies gerit, sed sunt unius corporis latera. Et denarii sunt duo, sed (26) una moneta signati. Et scala duos (27) scapos habet, et gradus plurimos; sed ejus ascensus est unus. Gradus autem ejus, fratres dilectissimi, si vultis scire, quid vocentur, audite. Conversio, audientia, intellectus, crednlitas, tiinor, sapientia, sobrietas, mansuetudo, temperantia, castitas, pietas, charitas, fides, veritas, humilitas, gratia, honestas, verecundia, patientia, perseverantia, consummatio. Scaporum nomina duo Testamenta. Scala autem proprio nomine crux vocatur, quia per ipsam Dominus Jesus Christus 192 (28) mysteria universa conficiens et concludens, Patri et Adam reportavit, et iter ad cœlum omnibus se sequentibus patefecit.

gr;eco-latinæ explicant. II;cc vox apud Diomedem, et combinans apud Sidonium Apollinarem, lib. ix, ep. viu, invenire licet. (25) Calami ad scribendum ex arundinibus, seu caiinis maxime Ægyptiis fiebant, ut ex Plinio discimus, lib. xvi, c. 57 : Chartis serviunt calami, .Egyptii maxime cognatione quadam pruri, Et Persius de cannis apertius, Sat. iii, vers. 1 1 : Inque manus chartæ, nodosaque venitarundo, Tuim quæritur crassus calamo quod pendeat humor.

(26) Moneta proprie apud Romanos Junonis cognomen erat a monendo inditum, ut imythologi probant. Iule translatum ad numismala, sive quod in Junonis aede Capitolina cuderentur, ut aliqui existimant, sive potius quod numismata nos et auctoris et pretii moiieanl : notas enim nummis impressas mo.uetam esse ex hoc Zenonis loco Basilius Faber collegit, ita ut duo denarii una moneta signati nihil sint aliud quam duo denarii eisdem et signis et notis cusi; quod comfirmari potest ex Prudeiitio, qui similiter numisma pro figura iiiimnis iuipressa posuit. - En Cæsar agnoscit suum Numisima nummis inditum.

Verum enimvero cum uirum staterem, cujns apud Matth;eiiim est mentio, heic S. Zeno respiciat, ut patet ex adnol. 10, profecto unum nummum, qui Juohus denariis penderelur, significare probabilius voluii, id est duo didrachmata, quanti quidem unicus stater ;ustinuabatur, quod ex eadem adnotatione manifestum fiet. Lampridius in Alexandro Sev. p. 127, formas binarias, ternarias, quatermarias, etc. comimemorat, ut indicaret nummos, qui Salmasio interprete, pag. 218, binis, tribus, vel quatuor aureis valereni. Haec igitur, de qua Zeno loquitur, moneta quodam modo binariæ formae fuit, quæ scilicet duolius denariis seu didrachmatis æstimabatur, ut ex adnot. allegata cognosces. (27) Scapos scalarum dixit etiam Vitruvius lib. ix, cap. 2, et sunt duo illi asseres, qui scalarum gradus sustinent, ut ex hoc Zenoniano testimonio collegit Casaubonus in Trebellium Pollionem pag. 210, ubi solum in eo errat, quod pro sermone de Somuio Jacob sermonem 5 de Abraham meiuoriæ lapsu allegat. Scaphos scribitur in mss. Pomp. et Zen. et inferius scaphorum legitur cum iisdem in codicibus , lum vero etiam iu Rem. et edit. Ven., sed perperam; nam scaphus vasis, aut alterius rei cavitas est Vitrllvio teste, quæ in sententiam præsentem non caulit.

rediguntur in summam, quomiam universa quamvis A

[merged small][ocr errors]

TRACTATUS XIV.

(!) De Juda.

I. Judas tres liberos habuit, Her, (2) Aunam, Selon (Gen. xxxviii). Ilic mulierem, cujus nomen est Thamar, accepit uxorem majori filio suo. Qui filius cum maligne Domini ante faciem versaretur, Scriptura teste, a Deo perhibetur occisus. Secundo inperat, ut intret ad (3) fratris uxorem, ac semen excitet fratris, qui ingressus semen suum fudit in terram. Quod cum Deo malignum quoque videretur, pari cum morte damnavit. Conjunctionem autem tertii filii apud murum per ætatem excusat, (4) deterritus, ne etiam ipse similiter moreretur, praecepitque mulieri, ut in domo patris suis vidua permanens, nuptias maturas 193 exspectet. Cum res sic se haberet, ejus uxor moriiur. Qui consolatus cum ad oves tondendas pergeret suas, atque (5) hoc Thamari nuntiaretur, quæ (6) Selon viderat maturum, ei nec tamen nupserat, vestem viduitatis (7) exponit, (8) aeslivalia induit, semet decore componit, loco

(28) Edit. Ven., ministeria; et infra pro concludens scribit conducens, male. Mysteria autem omnia in cruce perfecta atque conclusa eatenus intelliguntur, quatenus ibidem oinnia, quæ de Christo præsignificata et praenuntiata fuerant, consummata sunt.

Tn Act. XIV.—(1) Hic tractatus quater citatura Ralherio, episcopo Weronensi, et S. Zenoni quidem antecessori suo explorare tribuitur, ut ex adnot. 52 constabit. In edit. Veii. haec titulus præfigitur : De Juda Patriarcha filio Jacob et Thamar. In inscriptione autem ms. Urbinatis hæc leguntur : Dominica iii in Quadragesima lectio 1, 2 et 5, Tract. de Juda C. xiii, est nimirum in ordine tractatuum ejus collicis tract. 15 Iil)ri 1. C. porro littera capitulum significat; ita enim libri tractatuum duo pro numero tractatuum ibidem in capitula totidem dividuntur. Ex lioc autem tractatu de Juda tres sumebantur lectiones, quae Domiuica tertia Quadragesimæ inter Ecclesiastica officia in Veronensi utique Ecclesia recitabautur.

(2) Lectionum collicum et edit. Ven. restituimus, prò qua scriptum erat 0nam, Sela. Zenoniana scriptio ex LXX Inlerpretibus fluit, qui secundum Juda: filium Hebraice dictum Omam, Graece scripserunt Aυνάν, Aunam; quam vocem Philomi item restituendam in libro, quod Deus sit immutabilis paulo post initium, ubi *Avvzv corrupte impressum est. recte monuit Cotellerius num. 17 in epistolam Barnabæ Apostoli.

{? Ms. Rem., patris, male.

4) Sic ex mss. Vat. et Urb. quibus favet Tol. codicis lectio deterritur, s mutato in r. Editi cum ali

D quot mss. deterretur.

(5) Hoc abest a ms. Rem. ? Sic mss. cum edit. Ven. pro Sela. (7) Expono pro depono et abjicio heic sumitur, cum Gen. cap. xxxviii, vers. 14, depositæ viduitatis vestes Iradántur. Plautus et Terentius apponere eodem sensu usurpant, quorum ille Poen. 4, 2, 55, onus appone , hic autem Heaut. 1, 1, 56, rastros appone, idést depone scripserunt : pro quo recentiores scriptores dixerunt frequentius exponere, ut exponere pondus Cyprianus de Lapsis, num. 28, pag. 58 (col. 488 nostræ editionis), exponere episcopos in interpretatione pseudosynodi Sàrdiceusis , apud Hilarium tom. ii, exponere vigorem Arnobius, et alii de aliis simililer. (8) Theristrum vulgatus Interpres posuit, quod a voce Gr;eca a0ipos æstivam mulierum vestem significat, ut docet Hieronymus in cap. iii I-aiae, ae ex

que constituit, Judas qua fuerat transiturus. At ille A essent habituri sepulchra, nescirent, cœlum promit

visam mulierem (9) fornicariam putat, quæ pudoris integritatem, faciem velando, monstrabat. Interpellau eam : poscit ingressum, missurum se promitlit hælum. At illa (10) promissi expetit pignus, magis illo contenta, quam præmio. Accepitque ab eo ejus monile, annulum, virgam. (11) Tumque negotio confecto, conceptu signata, quem veræ fornicariæ habent perosum ac semper vitant, viduitatis vestem rursus accepit. Interea secundum condictum hædus mittitur, fornicaria quæritur, nullaque ibidem umquam fuisse ab incolis renjiniiatur. At Thamaris (12) nostræ cum processu temporis procedit et uterus. Mirum profecto (15) videte mysterium. Quæ celaverat faciem, non celat venirem. Defertur fornicationis rea sine labore accusatoris vidua prægnans. Irascitur socer, eam produci jubet atque incendio concremari. At (14) illa constanter adest, sibi quæ non impudicitiae, sed (18) futuris in se jam negotium procuraverat, 194 dicitque ei se (16) debere conceptum, cujus monile, anulum teneret, et virgam. Qua re

cogniia Judas non tantum ab ea se refrenavit; sed

insuper eam et juslificavit. II. Judas quantum intelligi datur, ex parte prophetarum, ex parte patriarcharum patrumque lypus erat, qui ob justitiam Dei omnes homines filios (17) computabant. Igitur Her primitivus filius, (18) primitivus est populus, id est (19) hemiihei, omnes potentissimi, et reges, qui ferocitate virtutis ac libidinis rabie digladiantes, omnem orbem corruperant terrarum, insuper decemnentes sibimet ipsis pro domibus templa, erigentes aras uomini suo, qui, quæ

[ocr errors]

tentes sibi, pro quorum actibus, si posset ipsa quoque erubesceret terra ; postremo deos esse adversus Deum adserentes : (20) qui sanæ mentis hominibus me homiuum quidem vocabulo digni judicarentur. Pro quibus caussis a Deo non tantum sunt disperdiui, sed etiam perpetuo poenali supplicio destinati. IlI. (21) Aunan autem secundus frater, Judaicus est populus, cui præcipitur, ut semen excitet fratris, non ulique illud, quod a Deo damnatum jure videbatur, sed ut reliquas nationes, quas idololatriæ, de qua diximus, disseminatæ venena (22) confecerant, ad 195 Dei cultum bonæ vitæ exemplis, sacræque legis (23) religiosis exlortationibus excitaret. At ille semem suum fudil in terram. Semem significat non

B creaturæ, sed cordis. Etenim semen cordis verbum

est Dei (24) cata Lucam Domino sic dicente (est autem hæc parabola) : Semem est verbum Dei.... Qui autem juxta viam sunt, hi sunt, qui audiunt verbum, et venit diabolus, et tollit de corde verbum illorum, me credentes salvi fiant (Luc. viii, 11, 12). Terra vero hominem (25) idolumque significat, quia et hominem Deus de terra finxit, et homo idolum de terra composuit. Semen ergo suum fudit in terram, hoc est Dei mandala neglexit, et idolis profudit : propler quod a Deo similiter etiam ipse (26) præsentem sententiam damnationis excepit, quia sicut est detestabilis, (27) qui cum sit homo, Deum se fingit, ita detestabilior, qui Deum colit, quem ipse disposuit. IV. Selon (28) autem praedictorum tertius, frater C minor, ex Geulibus (29) venienlis movellipopuli imaginem depingebat : Thamar Ecclesiæ, quæ ei recle

(16) Ms. Rem., habere. Similiter superiori tract. num. 15, habuisse pro debuisse scriptumi vidimus. (17) Ms. Pomp., filios Dei. (18) Primitiviis desiderabatur in edit. Wer. et seqq. ex mss. et edit. Wen. restituimus. ? (19) Ita Latine, non Gr;ece haec vox in imss. scribitur, pro qua ins. Rem. et edit. Ven. hemithei. Il;vc vox legitur apud Servium in l. vum AEneidos vers. 514 : Sciendum secundum Hesiodi Theogoniam, primo Deos genitos, deinde hemitheos, post heroas. ' I)ein Martiauus Capella 2, 40, flemitliei heroesque. Ilos autem Hemitheos, seu, quod idem est, Semideos fuisse homines cum immanibus corporibus et castis testatur Arnobius, lib. 11 adversus Gentes pag. 97, et sunt qui gigantes in. Scripturis appellantür, ac pr;csertim in Genes. càp. vi, 4, ex quo S. Zeno des

[ocr errors]

futuræ prolis, ex qua Chrisius oriri debebat, negotium procurasse contra meretricum . morem, quæ concefiium habent perosum et semper vitant , ut idem Zeiio 'monuit paulo aute; tum yero germana lectio non satis constat. Retinuimus futuris, idest posteris, quod in plerisque mss. legitur, £t in se jgt ex ms. ùrh., quibus satis congrue significetur, Thamarem eam $ui criminis excusationem attulisse , quod non sibi impudicitiæ negotium procurasset, ui meretrices faciuni, sed in se prQgurasset negotium futuris, seu

osteriâ, qua de re illam Juda se ipso justiorem colessus est' (Gen. xxxyui, vers. 26). Yerl)a autem,sciticet initia ex marginali glossemate (quo, ut in codicibus fieri solet, explicatum a quopiam fuerit, cujusmodi negotium Thamar procurasset, scilicet initia posterorum, quæ deerant) in textum irrepsisse putaimus, ms. Rem. procuraret scribit pro procuraverat,

Deos imanasse Mythologi fusius doceiil. (20) Ms. Rem., quia sane, pro quo melius legas qui a sanæ, etc. Mls, Tol., sane mentis. (21) Ita in mss. Vide adnol. 2 ms. Pomp. Auna. (22) Ms. Rem., conferant. (25) ldem codex religionis, male. (24) Vide adnol. 18 in Tract. vi lib. ii, ms. Rem., cata Lucanum. (25) Idem ms., idolaque. (26) Vox præsentem in eodem ms. desideratur. (27) Ms. Pomp., quicumque sit. (28) Sela erat in editis. Vide adnot. 2. (29) Ms. Rem.. venientibus. Mss., Tol., Pomp., Zeil., IV al., Urb., Sp. et edit. Ven., veniens. Placuit editionis Wer. et Patav. lectio, cum veniens participium non ad Salon referatur, qui cæteris fratribus

nuptae non est, quia Christo veniente baptismatis spi- A quia publicani et meretrices præcedent vos in regnum

ritali unda in gremio rematus, Ecclesiæ filius ejus futurus fuerat, non maritus. Judas amittit uxorem ( Gen. xxviii, 12), id est synagogæ (50) fides moritur. Quod autem inquit, consolatus est, utique intelligitur (51) spe Christi venientis, qui non tantum prophetis synagogæ lapsu desolatis solatium præbuit, sed etiam nos omnes in aliqua constitutos angustia recreare consuevit. Ad oves suas tondendas pergit, id est ab hominibus justis bonorum operum fructus exposcit. Quo audito, Thamar cum esset in domo patris sui, id est in templis infamibusque spectaculorum omnium locis (52) (pater enim omnium corrupte viventium diabolus designatur, Domino Judæos sic increpante : Vos de diabolo patre estis, et concupiscentias patris vestri facere 196 vultis [ Joan. ix, 19], vestem viduitatis deposuit, id est sordidæ religionis sordidos ritus abjecit. AEstivalia induit. AEstiva vestis, fratres, et munda est et exacta, cum qua facile et opus fieri possit, et tolerari ardor æstatis, idest tentationis, quam esse utique (55) credulitalem non potest dubitari : quia hanc, qui habuerit, necesse est, ut expedite vivat et munde. Igitur ne cognoscatur, faciem velamine obscurat necessario, quia assertor pudoris ejus nondum venerat Christus. Non cognoscitur a socero : ad Judæos enim, non ad Gentes prophetae fuerant destinati. (54) Formicariam putat recte, quia (55) deorum populo serviebat. Cum ea convenire cupit, quia prophetiæ magis Gentes, quam Judæi fuerant credituri, Domino dicente: (56) Amen dico vobis,

erat æqualis, sed ad novellum populum, qui fere ex C Gentibus ad Christianam fidem transibat. (30) Ms. Urb., filius moritur. (51) Ms. Rem., spem.

(52) lloc testimonium est illud, quod quater a Ratherio allegatur. Matthæus Larrogue in Historia Eucharistiae, quam Amstelodami Gallice scriptam edi— dit an. 1671, pag. 595, ex eodem Ratherio hoc testimonium reciuat mullo longius, quam in Zenone reperitur, ac proinde in editis aliquid hoc loco deesse subindicat. At inanuscripti omnes nihil habent, pr;eter quam quod in editis legitur, concinente ipso ms. Reinensi, qui Italherio ipso antiquior quidem est. I.apsus porro est,Ileterodoxus ille in recitando Zemonis testimonio, quippe qui tamquam Zenonis verba accepit, quæ Rallerium habenl auctorem. Etenim Ratherius eam unam uti Zenouis sententiam recitat, qua pater omnium corrupte viventium diabolus designatur, quod ex quatuor ejusdem Ratherii locorum collatione et concordia patet : id enim unum omnes ex Zenone inculcant, quod in præsenti quidem tractatu continetur. Primo part. 1 de Contemptu canonum pag. 552, tom. i Spicilegii Acheriani novissim. edit : Utar ut hic auctoritate Zemonis beali, in sermone videlicet, quem de Juda Patriarcha et Thamar muru ipsius more suo luculentissime fecit, dicentis : 0mnium corrupte viventium diabolus pater est. Iterum paulo post eadem pagina : Qui filius corrupte vivendo eaestat diaboli , ut Zeno sanctus affirmat. Rursum iu fiue serim. i de Quadragesima pag. 591 : Sed omnium corrupte virentium diabolus pater est, Zeno beatus ille e contrario ait. Tandem in Synodica ad Presbyteros pag. 377, col. 2 : Et cum specialis noster doctor atque provisor, beatus utique Zeno dicat in sermone utique, quem de Juda filio Jacob et Thamar nuru ipsius ele. gantissime composuit, quod omnium corrupte riventium

Dei (Matth. xxi, 31). Hædum 197 ei promittit, id est, quæ sit peccatori peccati merces, ostendit. Quam accipere devitavit, quia inter agnos venturo tempore, inter hædos deputatur, qui pignus Trinitatis (57)acceperit. Denique expetisse atque accepisse describitur monile, annulum, virgam. Quibus ista significatio coaptatur? Monile, fratres dilectissimi, lex est, qu;c salutaribus monitis diversis virtutibus diversoque charismate omnium credentium non colla, sed corda decorare consuevit. Virga per lignum sacramentum passionis Domini annuntiabat, sicut evidens declarat exemplum, quod psalmorum in libro sic habetur : Virga tua et baculus tuus ipsa me consolata sunt. Parasti in conspectu meo mensam adversus eos qui

B tribulant me. Impinguasti oleo caput meum, et pocu

lum tuum inebrians quam præclarum (Ps. xxii, 4, 5). Utique, fratres, calix sanguinem, mensa corpus, oleum donum Spiritus sancti significat, virga cum baculo crucem, in qua Deus pro homine pendere dignatus est, ut in Deum, hominem quem induerat, commutaret. Annulus quoque signaculum fidei est, quod est Christus, cujus illustratione majestatis impressi atque signati, qua sincere viventes in custodiam nostræ salutis, per Spiritum sanctum imaginem referimus; quam tenemus. (58) Quod convenit cum ea, fidelium communionis sanctæ significabat sacramentum. Thamar concepit in utero, Ecclesia corde comcepit: illa semine, haec verbo. Haedus ei mittitur, tentationis videlicet signum : etenim justitiam qui se

diabolus pater sit. Ex his omnibus liquet hanc unam toties repetitam ex Zenone sententiam uti Zenonis a Ratherio laudari; quæ autem ipse Ralherius primo loco Zenonianis verbis subjecit de su , inquiens: Et ob quam non manducat verendam £arnem Domini, nec biiit ejus sanguinem etc.; hæc Matthæus Larrogue discrimien nequaquam advertens, qnasi essent Zglionis, uno textu recitavit, qnod legenti et omnia diligentius circumspicienti palam fiet, hiiic porro patet eodem lapsu dèceptum Jo. Ilenricum Ottium, dum in examinie adversùs Annales Baronii centuria 5, adam. 260, § 7, pag. 204, ea sola tamquam Zenomiapa ex Rathério vería recitat, quæ ad Raulierii additionem pertinent. Quam vero früstra Ralherium saltem illis Verbis sibi Tfavere iidem heterodoxi contendant, ut Cliristi præsentiam ab Eucharistiæ sacramento excluJant, satis convincitur ex epistola ejusdem auctoris ad Patricium tom i Spicilegii p. 576, ubi præsentiam Christi exploratissimo testimonio confirmat Sed hæc in Rauherii editione fusius disputanda erunt.

(55) Creduiitatem, id est simplicem fidem, quæ ratioiies nullas quaerit, ut Zeno saepissime intelligit, de quo vide annot. 6 in tract. 1 lib. 1.

(54) Ms. Rem., per fornicarium.

(55) Idem codex, Judæorum populo.

(56) Mss. Pom. et Zen. Amen, amen dico vobis. Iidem codices et edit. Ven. præcedunt pro præcedent. F. mss. porro scripsimus in regnum pro eo, quod in editis legebatur, in regno.

(57) Ms. Tol. accepit.

(58) lii edit. Ver. Quod cum ea convenit, communitionis sanctæ significat sacramentum. E mss. et edit. vem. integrum Iocum restitutuimus. Solum in edit. Ven., significat pro significabat.

quitur, necesse est ut (59) probetnr. Denique forni- A xerunt, ut pars felicitatis sit (2) nosse, quid feccrint.

caria requisita non est inventa; quia renatus per aquam et Spiritum sanclum desinit esse, quod fuerat, et incipit esse, quod non erat. Sequitur quod viduitatis vestem rursus accepit, non utique ut quæ fecerat; faceret, sed ut defleret se fecisse quod fecerat; aliter elemim quis salvus esse non poterit, (40) quamvis sit justus, nisi exomologesim faciens et praesentia sua peccata exstinguat, et futura repellat. 198 Thamar arguitur, quod de fornicatione (41) conceperit. Et Ecclesia quasi legis adultera, Judæorum est a senioribus accusata, quod sabbatum ruperit, quod eorum traditiones abjecerit. Thamar protulit monile, annulum virgam, seque liheravit (32) sacramento numeri ab imminenti supplicio. Ecclesia ipsa veritate in nomine Pauris et Filii et Spiritus sancti mom tantum diaboli praesentes ignes exstinguit, sed etiam futuri diei judicii incendia superabit. llla justificata discessit, hæc glorificata (43) veri numeri incrementis, ac fidei cum Christo in æterna sæcula permanebit, per Dominum et conservatorem nostrum Jesum Cliristum, qui est benedictus cum (44) Patre et Spiritu sancto ante sæcula et in sæculis et in omnia sæcula sæculorum. Aimem.

199 TRACTATUS XV.

(1) De Job. 1. Sacra: historiæ, fratres dilectissimi, ad hoc no])is est tr;idita legenda narratio, ut majorum, si fieri potest, saltem aliqua ex parte mores imitemur, si non possumus imitari virtutes : tanta enim probitale vi

(59) Ms. Tol. probet.

(40) In ms. Remensistextu per saltum et cum errore, quam jussit justus, nisi extinguat, etc. Inferius autem antiqua, secunda tamen manu , emendatum, ut in reliquis et mss. el editis legitur. Eromologesim Latinis litteris scribitur in omnibus codicibus, non autem Græce, ul editio Ver. et seqq. præferunt. lll vero nomen confessionem et poenitentiam siguificat peccatorum. Pœnitentiam quidem significare palam est ex Irenæo, qui ea voce pluries utitur : vide lib. i, cap. 9, et lib. 111, cap. 4; quod postremum testimonium Græce relatum ab Eusebio lib. iv cap. 1 1 , Rufinus ita Lauine reldidit, ut pro eo quod antiqua Irenæi versio habet exomologesin faciens, scripserit pœnitens. Eodem sensu Tertullianus de Pœuit. cap. 9: Exomologesis, inquit, prosternendi et humilificandi hommis disciplina est : ibidemque præterea id nomen pro confessione item accipit, quæ pœnitentiæ sane pars est ; scribit enim : 1 s actus (poenitentiæ) qui magis Græco vocabulo exprimitur et frequentatur, exomologesis est, qua deliclum Domino nostrum confitemur, mon quidem ut ignaro, sed quatenus satisfactio confessione disponitur, confessione pænitentia nascitur, èt^. S. Cypriamus eadem voce passim utilur, nunc quidem pœnitentiam significaturus, nunc autem confessionem, quæ Deo apud Sacerdotes ejus fit: unde in lib. de Lapsis nuim. 28, }$; 582 (col. 488 nostrae ed.) : Apud sacerdotes Dei dolenter et simpliciter confitentes, exomologesin criminum faciunt, animi sui pondus exponunt, etc. Exomologesin criminum faciunt eadem senteutia scribit iterum [ep. 55 ad Cornelium unde in codice Laetiensi observante Baluzio nol. 60, supra vocem exomologesin antiqua manu scriptum fuit id est confessionem. Eodem libro de Lapsis num. 3 I. pag. 384 (most. ed. col, 490) l)anielem exomoloqesin facientem et dicentem inducit, ac statim peccatorum confessionem cap. ix Danielis descriplam

[ocr errors]

Igitur Job vir fuit justus et verax, ab universis concupiscentiis hujus mundi secretus, conversatione limpidus, meiite limpidior, usque adeo circumspectus atque irreprehensibilis, ut Dei sit testimonio collatidatus (Job. 1, 8). Unde non inmerito beati;s I)eata vita fruebatur. Namque erat illi sp!endidissima doimus, dives census; dives quoque numerus liberorum, et (quod est parenlibus gratum ) utriusque sexus, et invicem se amantium (Ibid. i, 5) : quorum pro numero Deo diurias hostias offerebat (Ibid. 4 et 5). Tanto autem puritatis ac fidei erat muro munitus, uu non auderet eum altentare diabolus, nisi a Deo jus sus (Ib. 12). Jam his considerate, fratres, quemad. modum sævierit incitatus, qui ferri non potest blaaP dus. Igitur (5) famigerabile committitur prælium. lllinc diabolus horrendum totis intouans armis, n;imistrisque insuper suis in auxilium concit;itis, terriI)ili increpans tuba, (4) prædonum corda face furiali succensa, impetibus crebris passim t •las hominis Dei facultates invadit : subito rapina, igne, ferroque universa uno momento disperdit (v. 15 et seq.). Ilinc Job alta fidei radice robustus tot nuntiis lugubril)us lunditur, nec movetur : sed tantum benedicit Deum facultates quie suas comtemnendo custodit. At ubi diabolus aggressuris tantis nihil se profecisse cognoscit, omnem impietatis suæ rabiem in filios ejus effundit. Nam cum solito more unanimes una epularentur in domo, subito concussis toto nixu quatuor angulis ejus, (5) in confusam molein parietibus, tec

recitat. Pacianus Barcinonensis epist. 1, contra Novatianos, et Salvianus in prooemio ad Eccles. idem nomen utroque, vel alterutro sensu usurpant, S. Zeno iterum adhibuit tract. 10 lib. i, num. 5. Utrobique pœnitentiam certissime innuit et confessionem etiam peccatorum, quatenus in poenitenliæ seu exoluologeseos operibus maxime comprehendebatur. (41) MS. Tol. concepit. Post pauca ius. Poiup. senibus pio senioribus. (42) Ms. Urb., sacrato numero Solemne porro Zenoii ést S. Trinitatis, vel alterius rei sacræ symbola sacramenta appellare. Similiter tract. 71, ' trium puerorum numerum sacramentum Triwitatis vocat, èosque numeri sacramento munitus tradit. tract. 70. Vidé adnot. 12 in tract. 10 lib. mi. (15) Tres mss., vestri. (44) In ms. Pomp. desunt Patre, etc. A Spar. et Vat. al)est in fine Amen. TRACT. XW.—(!) In ms. Url). hæc inscriptio legitur: Tractatusde Job. Lectio beati Zenonis hujus sedis episcopi. Incertus est autem hic tractatus a Lippomauo 1. ii V it. SS., p. 11. 2) Ms. Pomp., nostræ, inale. (5) Fumigerabile item legitur in Appuleio lib. i Melaiii. p. 67, et lil». ii. p. 27 1. Idem autem siguificat, ac apud eumdem l. II Florid. et apud Melaiii. 2, 7, famigeratus, id est fama inclytus et notus; unde famigeratio pro celebritate famæ apud Plautum in Trinuim. 5, 2, 6. 4) Mss. Pomp., Zen. et edit. Ven., prædonumque. $. Particula in cum accusativo ab antiquis quando que jungitur in eam sententiam, quæ ex vulgaribus regulis ablativum postularet. Plautus ß.vccli. 1, 5, 55 : Ecquid in mentem est tibi ? pro eo quod in mente dici solet Cicero simililer pro lege Manil.,cap. 12, in praedonum potestatem fuisse scripsit pro in potestate : quam lectionem egregie vindical Aulus Gellius lib. i,

« PoprzedniaDalej »