Obrazy na stronie
PDF

vocatus, rursus eas pro ingeniorum argumentorum- A ciunt, sed nec ipsi, qui sciunt: quia legis scientiam

que viribus retractando ac refellendo consumit. Sin vero, sicut necesse est, una est illa nobilis et (54) antiqua, quae non dicam tractatu, sed ipsius nativitate : 11 porro (55) major est legis, quæ Deum Deo credendo promeruit, quæque credere non didicit, sed praesumpsit; edicat mihi perniciosa ista adinventio tractatus sui, quo proficit pugna? Ne fides, inquit, intereat, cum male aut creditur, aut docetur. Quod malum est ista ratio, mox videbimus. IV. Nunc scire cupio, fides ex (36) doctrina constet, an ex credulitate, an ex utroque. Si ex doctrina constat ; non habent ergo fidem, qui litteras mes

lum temporis proprium, et antiquis inauditum tradit, ut tot fides scriberentur. Sub cujus necessitatis , inquit, tamquam improbabili occasione scribendæ atque innovandae fidei erinde usus inolevit : et n. 5 : Conscii enim nobis invicem sumus post Nicæni convemtus Symodum nihil aliud quam fidem scribi..... Annuas atque menstruas de Deo fides decernimus , decretis pœnitemus, pænitentes defendimus, defensas anathematizamus, ètc. Quod Hilarius ait decerni fides annuas et menstruas, S. Zeno dixit tractatus, qui eas genuit, vel quotidie generat : ex quo etiam patet, fides a tractatibus distingui, quatenus tractatns dicerentur disputationes, quibiis, ut idem ait Zeno, pro ingeniorum argumentorumque viribus suam quisque fidem defendefet, alienainque refellerel, fides autem nuncuparentur fidei formulæ, quæ ex contrariorum tractatuum opinionibus genitæ, multiplices in variis synodis editæ sunt. De hac Arianorum et Semiarianorum ptigna inter se videndus etiam locus Ambrosii de Fide, lib. i , c. 6, n. 44 et 45. (54) Hæc spectant antiquam Abrahæ fidem, quam Paulus laudat ad Rom. iv et ad Gal. 111 quæque, non solum Arianorum tractatus, sed ipsam etiam præcessit legem decalogi, seu promulgationein Christianæ fidei, quam legis nomine S. Zeno hoc loco appellare videtur : unde addit : Quæ credere non didicit, sed præsumpsit. Est enim præsumo ante tempus sumo. Abraham autem vera fide, qua iios Christiani sumus, fuisse politum, certum est ex Apostolo, qui banc ob fidem et Abraham vocat patrem omnium nostrum , eorum scilicet , qui sectantur vestigia fidei, I{om. iv v. 12, 16. et quotquot eamdem fidem teneni , ejus filios appellat : Qui er fide sunt, ii sunt filii Abrahæ, Gal. iii, 7. Iiinc Patres adversus Arianos Abraham eamdem ac nos Dei atque Trinitatis fidem habuisse, ex Paulo demonstrarunt. Denique Abraham fidem provocat Apostolus, probans, auctoritate usus sacrafum litterärum, sic credidisse Abraham , quomodo nunc fuerit credens Paulus: sic Lucifer Ca'arit unus, in lib. 1 pro S. Athanasio, p. 198, tom. iv Biblioth. PP. edit. Lugduii., et alibi sæpius, eadem repetit, ac praesertim lib. De non parcendo in Deum delinquenti

[merged small][ocr errors]

observantiamque ad perfectionem perducere nullis rationibus possunt. Si ex credulitate, non ei opus est ulla interpretatio : quia sicu1 semel creditur, ita semel ex eo ipso, quod creditum esi, consummata fides, ulta nec minuitur, nec augetur. Sin vero ex utroque; Patriarcharum (57) semensa fides est : ac per hoc illis constitutionis nostræ videlicet 12 decernendi sunt libri, ut possint esse perfecti. 0 quam misera est fides, quam verba concinnant ! 0 quam debilis, cujus quotidie dissipantur variis argumentationibus membra ! 0 quam indefensa, quæ (58) re

mus de Abraham, n. 5. Heic tamen legendiim præsumpsit , cum sermo sit de fide, quam ille ante Christianæ fidei promulgationem sumpsit : ut enim monuimus, præsumo apud probatos scriptores est anticipate, seu prius sumo. (56) Doctrinam heic vocal scientiam seu peritiam de Trinitatis mysterio, quam Ariani se tenere et tractatibus digerere jacuitabant : hæcque idem plane est ac illa , quam legem fidei superius appellatam animadverlimus adnol. 5 : De credulitate vero pro simplici fide , quæ sine doctrina seu ratione auctoritali defertur, sali, dictum est annot. 6. Post pauca, ubi legitur si eae credulitate, in editis erat si vero ea; credulitate : particulam autem vero, quæ abest a mss. Pomp. et Zeuon. duximus omittendam, cum ea mox repetatur. In ms. Tolent. hæc periodus sequenti perperam postponitur. (57) Semensus, sicut dimensus , emensus, etc. , a mensura originem ducit, et de iis dicitur, quæ mensuram dimidiam referunl , uti semodiale a semodio , quod modii dimidium continei. Eam porro vocem , quam probe Latinam nihil dubitamus, apud unum Zenonem reperire hactenus licuii, nisi apud Ambrosium, lib. ii de Poenit., cap. 1 , semensas epulas legendum sit pro semesas, cum de convivio allegorice descripto loquatur, in quod non pridianæ semeepul;e inferendæ erant, sed novæ adjiciend;e , ut ex utrisque convivium integrum constaret; unde sine istis epulæ pridie allat;e, dimidia convivii pars , semensæ fuissent. Semensa porro a Zenone dicitur Patriarcharum veterum fides, propterea quod ex duabus fidei, quæ ab Arianis supponuntur, partibus, credulitate nimirum et doctrina, illi unam tantum, ac proinde dimidiam fidem habuerint, quippe qui ex sola credulitate, non vero ex tractatuum , qui ab iisdem Arianis postea scripti sunt, doctrina crediderunt. Id autem per ironiam dictum est , quam alia ratione, nec valde dissimiii sententia in eosdem convertit Alhanasius, in l. de Synodis n. 4 : Quod si ex illorum (Arianorum) sensu a præsenti consulatu (quo signata fuerat Ariminensis formula) fides hubet initium , quid acturi Patres sunt et beati martyres ?

bus, pag. 228, ubi âlios omnes patriarchas post D Immo quid illi ipsi fucient erga eos qui a se in Chris

Abraliaiii eamdem fidem coluisse statuit : Si enim non ita crediderint Apostoli , ut crediderunt Patriarchae; cur B. Apostolus omnes ad Abraham comprehendendam provocat fidem ? De hac Abrahæ fide contra Arianorum errorem inculcata vide plura apnd Ililarium, lib. iv de Triuit., n. 27 et seqq. De eadem autem omnium justorum fide ante Cliristum legendus Phi!astrins, càp. 108 et 109, atque Augustinus, lib. xwiii de Civit. bä , cap. 47. (55) Edii. Ven. habet magis pro major, quamque prò quæque (ubi ms. Pompeianus scribit quæ) et promeruit pro præsumpsit, sicuti apud Ilier. in cap. iii epist. ad Galat., tom. vii, pag. 423, edit. Ver., Legis opera supergressus , Deum non metu, sed dilectione promeruit ; qua voce eodem fere sensu usus est Zeno, lib. ii tract. 10, qui est tractatus pri

tiana religione instituti ante hunc consulalum obdormierunt ? etc. (58) I{egum nomine imperatores, Zenonis quoque s:eculo, vocatos infinitis prope testimoniis liquet. Vide libellum precum Marcellini et Faustini ad Theodosium, Luciferi Calaritani opera passim, Ililarium, de Synodis, n.;78, Ambrosium, Apolog. David c. 6, n. 26, Sulpicium Severum, lib. ii, I'hilastrium , et alios, qui imperatorem frequenter appellant regem ; uti regina pariter nominatur Justina Walentiniani senioris uxor in Ambrosii Vita , num. A 1 , quam Paulinus ad Augustinum scripsil. et aliæ iteum aliorum imperatorum uxores reginæ dicuntur a Lampridio in Alexandro Severo, ab Ammiano Marcellino, I. xiv et xv, etc. Similiter a Græcis Patribus nomen Bασιλεύς, quod rex latine redditur, sæpissime ab hujus ævi gum, (59) judicum, divitum, aliquoties etiam , quod 13 pejus est, (40) Gentium desiderat per momenta patrocinia! 0 quam turpis ac lubrica, de qua (41) lu

scriptoribus ad eosdem imperatores significandos usurpatur. De hoc porro regum seu imperatorum patrócinio ab Ariaiiis studiose _quæsito præclare Ambrosius, l. viii in Luc., n. 17 : Pone nunc ante conspectum sæcularibus Arianos studiis intentos, qui societatem potentiæ regalis affectant, ut armis militaribus impugnent Ecclesiae veritatem, Reges autem Zenoni memoratos esse Christianos patet ex contextu , cum hos a Gentibus perspicue distinguat scribens , hæreticos præter suffragia regum, desiderasse etiam judicum, divitum , aliquotiens etiam, quod, pejus est, (Jentium patrocinia : quibus aperte reges abs se inter Gentes non recensitos insinuat, secus enim jam in illis satis Gentium præsidia quæsita fuissent. Plurali dein numero reges appellans, non Constantium modo, sed et Walentem innuere videtur , quos Arianis impense favisse exploratum est; quod si cui probetur, jam hic primus tractatus lucubratus fuisset post diem 4 kal. Aprilis an. 364, quo Walens regnare coepit. - 30) Ms. Rem. habet judicium , quæ lectio si genuina' habenda esset, referretur ad imperatores , spectaretque,'quod tradit Hilarius, de Synodis, n. 78: Fellerunt enim ignorantem regem , ut istiusmodi perfidiæ fidem bellis occupatus eaeponeret, et credendi formam Ecclesiæ nondum regnaturus imponeret : quod fusius explicat Sulpicius Severus lib. ii. At cum non imperatorum tantum , sed et magistratuum quorumcumque auctoritatem Ariani sibi in subsilium advocarint (nam quas non exseruit falsæ religionis blandimento sæculi potestates? inquit ibidem llilarius), judicum ex aliis manuscriptis et editis retinere maluimus, oum præsertim secus enumeratio a Zenone inchoata, manca nimis et interrupta appareret. Judices autem vocabantur quicumque magisiratus et praesides pr9vinciarum, qui eo nomine passim appellantur in Theodosiano codice. Vide etiam , si placet , Ambrosium, lib. ii de excessu Satyri, n. 58, Paulinum in Ambrosii Vita, n. 8, etc. lloruiù vero judicum auctoritatem ab Arianis contra catholicos interpositam luculenter docet Hilarius, lib. i ad Constantium, n. 1: Provideat et decernat clementia tua , ut omnes ubique judices, quibus provinciarum administrationes creditæ sunt, ad quos sola cura et sollicitudo publicorum negotiorum pertinere debet, a religiosa se observantia abstineant : neque postea præsumant atque usurpemt, et putent se caussas cognoscere clericorum , et innocentes homines variis afflictationibus, minis, violentia , terroribus frangere atque vexare. Et n. 2 : Præcipe, ut non studium , non gratiam , non favorem locorum rectores gravissimis hæreticis præstent : ubi locorum rectores vocat, quos supra judices appellaverat. Vim tandem per hosce judices Christianis illatam fuse describit n. 6, ubi judiciorum subsidia commemorat. Athanasius quoque, in historia Arianorum ad monachos, n. 15 : Orientales vero pædagogos advocatosque secum adducebant Musonianum Comitem et Hesychium Castrensem, quorum ope freti, alacri animo accessere, rati se omnia deinceps eorum potentia acturos : eo enim mudo, et ejusmodi opitulatoribus subnixi, sese, quibus libuit , ferribiles exhibuere, ac quibus placuit, insidiati sunt. Cum vero ad hæc perpetranda nummis bene inultis opus esset, divitum quoque patrocinia advocata traduntur; et hac ratione multas illas fides, de quibus diximus n. 51, litis labore et favore nutritas, venalesque propositas Zeno tradidit. Hinc etiam Georgium Ariaiium, qui Alexandrinam Ecclesiain invaserat, proceres sibi pecunia comparasse ait Gregorius Nazianzenus, de laudibus Allmanasii num. 12, numero autem 13 loquens de Arianis ac eorum formulis, pretio conductos sycophantas et sententias stata mcrcede pronuntiatas tradit.

dit aliena sententia! 0 quam (42) adultera, quæ non agnoscit, quo auctore sit nata ! 0 quam 14 ridiculosa, quæ duobus confligentibus Christianis, ab al

(40) Inter judices et proceres, quos sibi advocarunt Ariani, plures Ethnicos fuisse nihil dubii est. Id in Georgio nuper memorato Gregorius Nazianzenus explorate reprehendit. orat. 21 ' de laudib. Alhan. m. . 15, ubi profanos Sanctorum judices appellatos, Ethnicos magistratus intelligit. Tn libellô' supplici Marcellini et Faustini memoratur Clementinus Vicarius Hispaniæ ethnicus, qui contra Gregorium B.oticum episcopum catholicum Constantii niandala exsecutus est. Athanasius. in encyclica ad Episcopos, n. 2, ethnicos el Judæos a Philagrio praefecto Ægypti contra catholicos in Ecclesiam immissos, ac iii' ipsum baptisterium ingressos queritur; et n. 3, allegât acta contra se ad imperatorem transmissa , quæ qui scripsit , ait, transfuga est ex Christianis , qui idola E turpiter adorat : qui autem subscripsere, sunt ethnici et idolorum æditui, ac cum ipsis Ariani. In Synodica Alexandrina, apud Athanasium, p. 135, de pseudosynodi Tyriæ legatis haec traduntur : At illi sacros quidem ministros adesse non concessere, sed coram ethnicis de Ecclesia, de calice, de mensa, de sacris rebus inquisitionem fecerunt. (41) Lusisse dicitur aliena sententia, quod alii ex Arianis in alios, quos anathemati subjecerant (plures enim diversa sentientes diversisque subscribentes formulis, sese invicem anathemate perculerunt) liidicre scribentes, in re gravissima fidei luderent ; vel etiam quod ex hisce dissidiis fides apud Ethnicos ludibrio esset, de quo adnot. 44. Numquid etiam spectatur hoc loco Arii liber Thalia inscriptus, effe. minatis ac ridiculis modis contextus, teste Athanasio in epist. de sententia Dionysii n. 6, idemque Sotadicis canticis non adsimilis, ut cum eodem Athanasio, tradunt Socrates. lib. 1, c. 9, et Sozomenus I. 1 , c. 20, quod scribendi genus quam esset turpe, et ipsis Gentibus perosum, idem Athanasius indicat. orat. M contra Arianos, num.2 et 4 : Turpis hinc, ac lubrica, seu, ut legere placet, ludicra vocari fides potuit, de qua tam dissolutis canticis vulgus fortasse luderet. Arii quidem Thaliam, seu alias ejusdem generis lucubrationes a vulgo tritis canlilenis elatas apud Pliotium memorat Philostorgius , lib. ii, m. 2. Arius, cum ab Ecclesia recessit, cantica, inquit, nautica et molendinaria et viatoria conscripsit, aliaque ejusmodi composuit , quæ certis modulationibus aptavit. Turpi quoque dicendi genere, impuro, et ad ridiculum characterem pertinente usus est Eunomiiis Arianus in sermone, quem Constantinopoli in ipso Theophamiorum festo ad populum habuit ex éodem Philostorgio I. vi, num. 2, et de hoc pariter ludere quispiam potuit. (42) Adulter pro t dulterimo nonnumquam sumitur, adeo ut ipsi fœtus ex adulterio concepti, adulteri dicti inveniantur, Wide Solinum, cap. 27, qui partus D adulteros vocat. Per allegoriam vero Plinius . lib. xxxiii. c. 7, nimium adulterum nominat pro immundo et impuro ; et apud Tertullianum adulter sapor legitur. Hinc ergo Arianorum fides, variis erroribus vitiata et permixta, adultera Zenoni appellatur. Forie etiam id nomen sortita est, quod errorum , quibus corrupta- erat, certos auctores et quasi parentes (quod spuriis sæpe accidit) non agnosceret : auctores autem idcirco non erant cogniti, quod in condendis reformandisque variis fidei formulis tot mutationes subinde factæ fuerint, aliis verbis additis, aliis detractis, ut quinam essent formularum auctores, dijudicari non posset. Adde etiain , quod nonnullæ forinulæ sine auctorum nominibus prodierunt, aliæ item alienis nominibus editæ; quod quantam de aucloribus controversiam moveret, facile intelliges. Huc forte spectant illa Ililarii lib. ii ad Constantium, n. 5: De auctoribus quæstio cst.

[ocr errors]

tero eorum, si non transducitur, (45) perfidia , cum A ter, tua curiositas, nusquam tua proficit pugna : quia

transducta fuerit, fides vocatur! 0 quam non vera, si factionibus pollet ! 0 quam (44) publicana, cujus fabulantur etiam profani secreta ! 0 quam præsumpta. 15 quae mavult (45) imagis novellae traditioni suæ credi , quam antiquitati , quam Deo Domino dicenti : Rejiciiis mandatum Dei, ut traditiones vestras statuatis (Marc. vii, 9). Sed non eo dico, ut ingratuni faciam doctrinæ beneficium, sed ut sciat unusquisque , aliud èsse fidem , aliud esse tractatum : nec fidem per tractatum posse vel dari, vel nosci , vel destrui. Dari non potest ; quia si verbis dari potest, poterit et verbis auferri. Nosci adæque non potest; quia fieri potest, ut quis aliud gestet in (46) 1abiis, aliud in penetralibus cordis. Similiter me

quem putas vel de tuis ipsis studiosis fidelissimum , hic infidelis ; et quem putaveris infidelem, Imic fidelis est. (47) Forte in eo se quis aestimet fideliorem, si loquatur argute ; cum magis verus sit ille fidelis, qui sacra in prædicatione non ultra , quami licitum est, aciem suæ tetenderit mentis : eo enim res de

ducta est, ut fides noslra per Dei (48) requiratur in .

juriam. Quod futurum Salomon enuntiavit, et cavendum quid sit, his verbis edocuit : Melior, qui deficit sensu in timore, quam qui abundat astutia, et transgreditur legem(Eccli. xix, 21), Et iterum : Noli esse sapiens multum; et noli argumentari plus , quam oporteat (Eccles. vii, 17). Similiter Paulus : Noli altum sapere, sed time (Rom. xi, 20).

destrui quidem; quia si vera fides est, aliud esse B 16 W. Cum haec ita sint, cur legem lege distrin

[merged small][ocr errors][merged small][ocr errors]

gis? Cur sub imagine fidei fidein deponis? Cur ipsiim fontem divinitatis philosophicis argumentis exhaurire

ubi secretiora quæque cernerent et inquirerent. Hinc Athanasius, in Apologia contra Ariaiios m. 72. p. 189, queritur de Præfecto Ægypti Philagrio apostata ethnicisque militibus admissis id ea disqiiirendâ, quæ ne catechumenos quidem conspicere decuiit. Sacra mysteria ab ethnicis direpta , et in terram projecta in órdinatione Gregorii Alexandrini contra Athanasium meminit Synodica Julii pap;e ad Eusebianos relata ab Athanasio in eadem Apologia, pag. 149 : Profanos Sanctorum, id est fidelium, judices , et novam ac inusitatam mirtionem, mysticas nempe quæstiones spectante vulgo tractatas dolet Gregorius Nazianzeniis in orat. de laudibus Athanasii num. 15, quæ res quanto esset scandalo tum Catechumenis, ium ethnicis, colligitur ex Athanasio de Synodis m. 2, pag. 717 : Hoc autem catechumenis haud levis offensionis ansam, ethnicis vero non modicam , sed effusam risus materi m præbuit; quod Christiani veluti eae somno nunc eaeritati quærant , qua ratione in Christum credere oporteat. Quod porro S. Zeno ait fabulantur, indicare videtur non tam quod ethnici de arcan.s (;hristianæ fidei vulgo loquerentur , eademque inter sese in ridiculum traducerent, sed forte etiam quod magno cum religionis contemptu de eisdem mysteriis fabulas in theatris agerent; quemadmodum h ic quidem de causa accidisse” traditur Alexandri;e ante ipsa m Nicænam Synodum, Eusebio sic scribente lib. ii de Vita Constantini cap. 61 : Porro rerum, quæ gerebantur, spectaculum eo usque processit indignitatis, ut in

mediis infidelium theatris divinæ prædicationis vene

rabilis doctrina risu ac ludibrio traduceretur.

(45) In codice Pompeiano magis deest. Sed sicuti apud Plautum Stich. i, 2, 15. et apud Terentium Adelph. ii, 2, 14, per pleonasmum malo legitur cum . potius, ita et cum magis a Zenone poluit usurpari : imagis enim pro potius a probatis auctoribus non iiumquàm usurpatum videtur, uti a Catullo carm. lxvii, v. 30 : Non est turpe, magis miserum; a Virgilio Eclog. 1, 11 : Non equidem inrideo, miror magis. Alia, quae afferri possunt, ejusdem generis exempla prætermittimus. Post pauca adaeque pro peræque legitur

. in Plauto quater, et apud Livium, lib. iv, dec. 1.

[merged small][merged small][ocr errors]

conaris? Si (49) peritiam legis ostendere cupis, lectio- A gis ac fidei, sæcularis amore jactantiæ accensus, nas

mum nubila disserena. Doce eam sibi non esse contrariam : doce omnia, quæ canit, esse credenda. Cæterum si ejus partem probes, reprobes partem; qu0modo per hanc fidem quæris, quam etiam ipsam inlidelitatis ream constituis, (50) cum universa non credis? Sin vero fidem spiritus calles, aliquam demonstra virtutem. Impera montibus, ut transferant sese. ln admirationem tui rictu blandiente leonum rabies evanescat. Sub gressibus tuis maris unda pinguescens, marmoreo stupore solidetur. Cetina cymba inter æstuantis pelagi sollicitos sinus (ö!) fidem tuam fideliter portet. Solis cursus ac Lunæ ab occidui carceris receptaculo orationis freno refrena. Anhelantis camini ignis exæstuans, victa natura , sentiat per te

centis Dei de Deo (52) Spiritusque sancti inæstimabiJem incomprehensibilemque divinitatis perpetuitatem, jure ipso, quo ex sese est, argumentis te cogere, (55) examinare, metiri, ac discernere posse præsumis; hic tibi ego respondere non audeo (54): sit quippe cum tutius imperitum videri, quam esse sacrilegum. El tamen habeo, qui pro ine tibi (55) obsistat : nam lex, per quam me forte minus peritum peccare compellis, ipsa te magnopere retundens ac redarguens confutabit, Salomone dicente : Altiora te ne quæsieris, et fortiora te (56) ne scrutatus sis. Quæ præcepit tibi Deus, illa cogita semper; et in plurimis operibus illorum non eris curiosus : multos enim seduxit suspicio illorum, (57) et in vanitate detinuit sensus illorum (Eccli.

tecum et ipse refrigerium. Mortuorum in postlimi- B iii, 22, etc.). Similiter Paulus curioso rescribit di

nium vitae animas reductas inspira. Discute laborantibus morbos, cura lamguores, in tentationibus gaude et in tormentis pro noinine Domini. Si obvenerint dura, fidem, tamquam granum sinapis, te habere demonstra. Sin vero, 17 quod magis est, sub sono le

(49) Peritorum in lege fidei, de qua hic sermo est, oflìcia' a catholicis Patribus exculta, tria hæc fuisse ex praesenti Zenonis testimonio cognoscimus; niniruiii obscura Scripturæ, quæ inter sacra mysteria legebatur, loca explicare; sententias, quæ contrariæ Viderentur, conciliare et componere ; ac tandem articulos, qui cumuntur, id est prædicantur a fi!e, etsi humanæ mentis intelligentiaiu superent, creditu necessarios ostendere atque convincere. E|uidem in hisce tribus tota versabatur Episcoporum gura, ad filem quod pertinet; et hæc si peritus quilibet aggrederétur, laborem ejus se nequaquam improbatuïum S. Zeno significat: solam enim eorum reprehendii audaciam, qui, ut mox ait, sub sono legis et fidei, saecularis amoré jactantiæ accensi, incomprehensibile Trinitatis mysterium argumentis se cogere, eaegminare, metiri, ac discernere posse præsumunt. Cajt autem pro prædicat interpretati sumus, ut apud Martialem úe spect. epigr. 1 : Quidquid fama canit. Potest etiam accipi pro vaticinari, uti sæpe verbum cano a latinis usuipaium reperies, eo quod Sibyllæ apud illos prophetiæ, uti pütabantur, dono prseditae , omnia vaticiiiia carminibus edidisse traderentur. Prophetias autem sacræ Scripturæ, quæ difficiliora continent, S. Zenonem spectasse, inde fit credibilius, quod curmen pro libro prophetico bis alibi dixerit. Quod si quis â lectionibüs, quæ primo Auctoris membro indicantur, distincte memorata consideraiis ea, quæ cani traduntur, lectionibus quidem sacram Script'iram, quæ in ecclesiasticis cœtibus legebatur, cautu autem iralitionem, quæ verbo prædicabatur, a Zenone significatam velit; alius vero primo loco eam Scripturæ partem, quæ in sacris conventibus legebatur, secundo vero eam, quæ canebatur, spectatas malit; non diutius repuguabimus. (50) Mss. \at. et Tol., canentis cum universa non credis. ' (51) Cod. Urb. ab occiduis fidem tuam fideliter portet; quæ lectio si germana est, indicare videtur, filem iion ab Arianis Orientem occupantibus, sed ab Occidentalibus, qui plerique erant catholici, esse sumendam. At alii§ a mss. ab occiduis abest, el lii:erarii oscitantia repetita videtur, ex sequenli meambro, ubi ab occidui pariter legitur. Post pauca Solis currus pro Solis cursus habent codd. Pomp. et Zen. (52) Non tam circa Dei Filium, sed circa Spiritum salicuim etiam Arianos errasse, cum Hilarius universim confirmat lib. 11 de Triiiit., et Ambrosius, de Spi

cens : 0 altitudo divitiarum sapientiæ et scientiæ Dei ! quam ineaequisita sunt judicia illius, et quam investigabiles viæ illius ! Quis enim cognovit cogitationem Dei (Rom. xi, 55, 34)? Et tu ejus naturam quæris? Sed et alio loco hoc, quod agitur, evidenter expressit, cum

ritu sancto lib. iii, n. 101 ; tum vero ex Macedonii præsertim hæresi constat, quæ in Constantinopolitano primo concilio damnata fuit anno 581. Vide Philastrium , hæres. 67, de Semiarianis, quo nomine Macellonianos intelligit, et h:eres. 68, de Eunomianis. Cum tamen Macedonianos de Patre et Filio bene semsisse tradat Philastrius hæres. 67, et solum errasse illos prodai circa Spiritum sanctum, quem nec Deum verum, sed factum atque creatum praedicabant : hoc autem loco S. Zeuo illos perstringat, qui non in unius Spiritus sancti, sed et in Filii dogmate erral)ant : jam ab hoc non Macedoniani puncli videntur, sed Ariani, qui utroque in dogmate simul peccarunt. Ad illud Philastrii testimonium de Macedonianis aevi sequioris verum est, non de antiquioribus, qnos Zeno suppares habuit : hi enim Semiariani vere fuerunt, et primi qui in Spiritum sanctum non minus, quam in Filium h;ereticam doctrinam insimul effutiere; ac propterea ad hos proprie hocce Zenonis testimoniuiu pertinet. (55) Mss. Rem. et Urb. exinanire. Inferius pro cum tutius cod. Pomp. tum tutius.

(54) Mss. Vat. audebo. Post pauca imperium pro imperitum , cod. Tol. perperam exhibet. Imperitum porro cur se appellet S. Zeno, facile intelligere licet. Cum Ariani ingenio nimium indulgentes, curiosaque inquisitione de æterna divini Filii generatione audentes disserere, in varios errores incidissent ; catholicorum hoc proprium erat, tanti mysterii imperitiam profiteri potius, quam tanto cum periculo de eodem subtiliter inquirere , quippe quod humanæ mentis aciem miinium inultum excederet. Qua de causa imperitiam quoque professus S. Hilarius, lib. iii de Trinit., n. 20, p. 62, Arianos peritiam jactantes his compescuit : Sed te, quisquis es, investigabilia sectantem , et divinorum secretorum atque virtutum graremu arbitrum consulo, ut mihi imperito, et tantum de omnibus Deo, ut sunt ab eo dicta, credemti rationem saltemru facti istius afferas, etc. Porro imperitiam simplici cum fide sequendam, fusius suadet, num. 26. (öö) Ms. Pomp., obstet. Paulo post pro minus peritum. Ms. Vat. minus paratum. (56) Ne scripsimus e mss. Rem., Pomp. el Zen, cum in editis esset mom. (57) Ilæc verba et in vanitate detinwit sensus illorum,

quæ in edit. Ver. et seqq. aberant, reslituimus e mss. ac edit. Ven.

ad Timotheum 18 loquitur instruendum his verbis : Hortatus sum, (58) ut denuntiares quibusdam, ne perrersa doctrina uterentur, neque attenderent fabulis et genealogiis, quæ sine fine sunt, quæ magis quæstiones praestant, quam veram rationem Dei, quæ est in fide. Definitio autem jussionis est charitas ex corde puro et conscientia bona, ex fide simplici (I Tim. 1, 5, 4).

Vi. Igitur si Dei servus es, stultas et ineruditas quæstiones evita, sciens, quia lites generant. Servum autem Dei non oportet litigare; quia lis et charitatis est hostis, et fidei : quas si quis amiserit, nec divina ille profecto, nec humana cognoscit. Ilæe, si religiosus es, serva :` si vere timoratus, custodi : de eo, quod modum humani sensus excedit, disputare devita. Negat quodammodo Deum, quisquis (59) asserit I)eum : defensio euim non nisi imbecilli præstatur; nee potest eum revereri , qui ingenii sui putat esse, quod ille fuerit æstimatus. Cæterum illa est fidei generositas vera, ut Deo fideliter serviat (Prov. x, 10); in soio ipso fiduciam gerat; a fidelitate et fiducia (60) fidelem se vocari cognoscat; inculpatis moribus vival ; (61) conscientia eum bona, non loquacitate, quæ mater profecto peccati est, nosse præsumat; Trinitatisque unam potentiæ plenitudinem, quæ una mente, una credulitate concipitur, non violet, sed honoret (62).

19 TRACTATUS II. De Spe, Fide et Charitate.

1. Tribus in rebus Christiani culminis fundamenta consistunt, id est in spe, in fide, (1) et in charitate; quæ ita invicem sibi videntur esse connexa, ut sint alii alia necessaria. Spes enim nisi praecedat, cui laljorat fides? fides si non sit, quoniodo spes ipsa nascetur? quibus si deneges claritatein, utræque (2) cessabunt: quia neque fides sine charitate, neque spes poterit operari sine fide. Itaque Christianus tribus fn

(58) Interjectum erat inquit, sgl delevimus uti superfluum ex mss. Pompeian. et Zenoniam.

(59) Adserere hic accipitur non pro affirmare, sed prò vindicare, et viudicare quidem rationibus adver$us Arianos excogitatis, ut ejus sane videtur fuisse cousilium, quem hoc loco S. Antistes a taiito ausu, periculo projiosito, abducere conatur; unde statim Subdit : Defensio enim non nisi imbecilli præstatur, uec potest eum revereri, qui ingenii sui putat esse, elc. Ve

A rebus, si cupit esse perfectus, debet esse constructus; si quid enim ei ex iis defuerit, perfectionem sui operis non habebit. Unde primo omnium spes nobis proponenda est futurorum, sine qua nec praesentia quidem ipsa stare posse perspicimus. (3) Adeo tolle spem, torpet humanitas tota. Tolle spem, artes virtutesque universæ cessabunt. Tolle spem, et interempta sunt omnia. Quid facit ad litteratorem puer, si litterarum non sperat fructum? Quid ratem profundo gurgiti nauta committit, si ei numquam lucrum, numquam portus desideratus occurrit? Quid miles, non dicam horridæ hyemis, aut torridæ æstatis injurias, sed seipsum contemnit, si gloriæ spein futuræ non gerit? Quid agricola semina spargit, si sudoris sui præmium non colligit messem? Quid R Christianus credit in Christum, si promissum sibi ab eo perpetuæ felicitalis tempus non credit esse venturum ? II. Sed spes ex fide est, quæ quamvis in futuro sit posita, fidei tamen est jure subjecta ; ubi enim fides non est, nec spes est; fides enim spei (4) substantia est, et spes fidei gloria; quoniam præmium, quod spes habet, fides meretur; quae quidem pro spe pugnat, sed sibi vincit. Amplectenda est igitur, fratres, tenaciter uobis, et omni genere (5) 20 custodienda virtutum ; in hanc fortiter incumbendum; ipsa est enim vitæ nostræ immobile fundamentum, invictum adversus diaboli impetus propugnaculum pariter, ac telum, animæ nostræ impenetrabilis lorica, legis compendiosa ac vera scienlia, dæmonum terror, mariyrum virtus, Ecclesiæ pulchritudo, vel murus, Dei ministra, (6) Christi amica , spiritus sancti conviva. Iluic et præsentia subjaceni et futura ; ista, quia contemnit; illa, quia sua esse (7) præsumit. Nec spes timet, ne non veniant; quia ea semper secum suis in virtutibus portat. Hoc est, quod Abraham contra spem in spem credidit Deo, ut [ieret pater multarum geutium ( Rom. iv, 18). Contra

C.

erunt, ne una cum charitate spes ac fides eessare, id est perire et nihil operari posse viderentur. Similiter n. 4, ubi legitur, utræque non stabunt, positum fuit, utræque non proderunt. At hisce emendationibus opus non esse ad vindic inlam Zenonis sentenliam, satis osteudimus dissert. 11, cap. 6, ubi hæc tcstiiuonia fuse explicavimus.

(5) A Deo est in cod. Rem.

(4) Speciatur hoc loco illud Pauli ad Hebræos I,

foiìeiisis editionis' àuctoribus vefbum adserit posse D vers. 1. Fides est autem sperandarum substantia re

offendere visum est, ac proinde supposuere hæc verba, quibus Zenonis meutem citra æqyivogationis periculuin exprimerent : Quisquis rationibus humanis t)eum metiri conatur : defensio, etc. Nos e mss. et prima edit. germanum textum restituimus. (00) Ms. Pomp., fidem. (61) Ms. Wat., sapientia cum bona. - _ - T. '? Ms. Urb. cüm cod. Pomp. et editione prima addit Amen. Tract. II. — (1) Et deest in mss. Pomp et Zen.; invicem a mss. Wat. et Tol. abest. Post pauca, aliis aliæ necessariæ scriptum est in codd. Urb.,Vat., Rem.,

Pomp. et edit.Ven ' pro alii alia necessaria, quod post

editionem Wer. retiuuimus. - (2) In edit. Ver. pro cessabunt, quod est in omnibus Codd. et edilioiie prima, supposituum fuit inutiles

rum, argumentum mon apparentium; et in sequentibus, praemium fides meretur, prospiciuntur illa, quibus fides in Christum totius meriti initium statuitur. (5) Mss. Vat. et Tolent. custodienda spes virtutum. Dein. mss. Pomp. in hac, Wat. et in hac. (6) Mss. Tol. vel Christi.

(7) Præsumo hic et alibi sæpius a nostro auctore sumitur pro certissime spero, vel anticipate scio : sicuti ostendunt illa num. 6 : Deus proximi dilectionem commendat, quomiam solam præsumit, id est certo scit, servare posse, quod præcipit. Similiter præsumptio non nunquam pro anticipata certa notitia et fiducia accipitur, uti apud Spartianum in Iladriani vita c. 2: Habuit autem præsumplionem imperii ex Jovis responso. Pro ne iuon veniunt, in mss. Pompeian. est, ut non veniat, sed pro ut alia manu scriptum est ne.

« PoprzedniaDalej »