Obrazy na stronie
PDF

deres, possis et erubescere (1). Commemorasti enim A pore, inter dotes esse non potest quod membrum est.

lectum esse in Evangelio, væ vobis, hypocritæ, qui circuitis maria et terras, ut faciatis unum proselytum, hoc est, ut mutetis alicujus sectam. Tu quidem cujus sectæ fueris nescio : tamen importune a te hoc dictum est a (2): æstimo quod te jam forte ° hujus dicti pœniteat. Nuinquid nos aliquas peragravimus * terras? numquid nos aliqua circumivimus maria? numquid nos ad peregrinos accessimus portus? numquid nos aliquem adduximus Hispanum et Gallum? aut nos ordinavimus (5) ignorantibus peregrinum? WIII. De fonte, sigillo et umbilico, notis Ecclesiæ.— (4) Nam et fontem (5) constat unam esse de dolibus, unde hæretici non possunt vel ipsi bibere, vel a'ios potare; quia soli sigillum integrum (id est synibolum catholicum) non habentes, ad fontem vertim aperire non possunt. (6) Nam cum in Canticis Canuicorum scriptum sit : Umbilicus tuus, ut crater tornatilis d (Cant. vii, 2): (7) umbilicum altare affirmare conatus es. Si umbilicus membrum est in cor

B

Si • ornamentum est, pars corporis non est.

IX. Dotes Ecclesiæ esse apud Catholicos, neutiquam apud Donatistas. — ltestat jam ut dotes quinque esse videantur (8): quæ dotes, cum sint Ecclesiæ catholicæ (quæ est in tot provinciis supra memoratis), etiam apud nos hic in Africa deesse non possunt. lntelligite vel sero f vos esse filios impios, vos esse ramos fractos ab arbore, vos esse abscisos palmites a vite, vos rivum concisum a fonte. Non enim potest esse 38 origo rivus, qui parvus est, et (9) non de se nascitur : aut arbor ramus concisus 8, cum arbor fundata suis radicibus gaudeat, et ramus, si fuerit exsectus, arescat. Jamne vides, frater Parmeniaiie , jamme sentis, jainne intelligis te argumentis tuis contra te militasse? cum probatum est nosse in Ecclesia sancta calholica, apud quos et (10) symbolum Trinitatis est h, el (11) per cathedram Petri, quæ nostra est, per ipsam, et cæteras dotes apud nos esse. Etiam (12) sacerdolium, quod in nobis an

LECTIONES WARIANTES.

a Ita in ms. S. G. In aliis et in editis, dictum esse æstimo, sed ita minus bene collæret oratio.

b Deesl in ms. S. G.

c In ms. S. G. circuimus.

d In ms. S. û. tormatus.

e In ms. S. G. Et si.

f ln ms. S. G. vos servos; sed contra mentem au

cloris. 8 In ms. S. T. et in editis, a ramo concidi, sed minus ad mentem scriptoris. h Hic locus integer diverso prorsus modo habetur in ms. S. G. hoc pacto : cum probatum est non esse in Ecclesia sancta catholica, apud quos et symbolum Trinitatis non est; sed nihil immutandum.

VARIORUM NOTÆ.

Circuitis maria et terras ut faciatis unum proselytum; quia cum peregrinus esset, 1)9natistæ circuierant ferras, ut eüm ex Hispania in Africam transporlarent, nam hæc verba : Numquid nos aliquem adduximus Hispanum et Gallum, aut nos ordinavimus ignorantibus peregrinum? hanc explicationem confirmare videntur. AlbAsp. (1) Si ordinationem tuam consideres, possis et eritbe$cére. Quia Parmenianus peregriuus a Donatistis circumeuntibus maria et terras in eorum sectam inductus et ordinatus episcopus Africae , in quem proinde cadebat id quod Calholicis exprobral)at. [)U PIN. (2) Importune a te hoc dictum est. Quia in nos istud noh cadii, qui nullas peragrabimus terras, etc., sed in vos recidit, qui haec omnia fecistis. Ingeniose admodum hic Parmenianuin deridiculo habet. Du PiN. (5) Ignorantibus, Peregrinus et alibi natus non erät ordinandus episcopus, quia ejus luores non erant ignorandi a plebe cui jręficiebatur., AlbASP. (4) Nam ét fontem. Deesse hoc loco videtur aliquid, nam cum cæteris hæc verba non cohærent. AlbAsp. (5) Nam et fontem. Cæteras Ecclesiæ dotes quas enùiìeraverat Parmenianus tam leviter hic attingit Optatus, ut crediderim, aliquid deesse. Umbilicus erat ultima, quam repudiat0ptatus; haud magni sane ponderis argumento, sed levius erat id quod Parmeijianus allegarat umbilicum esse altare. Revera satis ipse Optatuis innuit se fusius de cathedra quam de aliis nótis dixisse, cum ait per cathedram Petri cæteras etiam dotes Ecclesia, apud Catholicos esse, hoc est ex iila fluere. Du PiN. % Nam cum in canticis. Non colh;erent cum præcedentibus. Tota hæc de dotibus tractatio, duabus potissimum constabat partibus. Prima parte quinque dotes a Parmeniano tractatas Oplatus agnoscit quidem, sed ita ut veræ Catholicæ asserat, et quæ super iis a Parmeniano male, arguat ipse ac retexat. Postea confutabat ejus erroreim super carum numero, quod sex ille numerassct, quas quinque dumtaxat

esse 0ptatus contendebat. Adhuc in priore parte versabatur, et de fonte præcedente sententia dispntabat; et ecce nova jam res hic agitur, novum affertur argumentum, sine ulla conclusione præcedentium, aut

c aditu qui viam faciat ad novam disputationem. Ilic nullare visus es : in excusatione ^ erróris et livoris A bus ratio baptismatis agnosceretur : ubi nihil sibi

igitur asterisci, hiatus indices, erant ponendi: non mox (quod vult Balduinus) ante rà restat. Postquam enim ostendit ac vicit umbilicum de sexta doleo non debere accipi, quod Parmenianus affirmaverat, recte tum concludit (siquidem nulla erat alia de numero controversia) : Restat jam ut dotes quinque esse videantur, etc. M. CAsAub. (7) Umbilicum altare. Parmenianus umbilicum sextam Ecclesiæ dotem faciehat. AlbAsp. (8) Dotes quinque esse videantur. Conclusio hæc erat disputationis, qua probaverat umbilicum dolem esse Ecclesiæ non posse. Du PiN. (9) Non de se nóscitur. IIoc est, qui non oritur ex alio fonte noto, et conspicuo. Vide hot. ad lib. 1 ubi exprobrat Optatus Donàtistis quod de se nati essent. Clenicus. (10) Symbolum Trinitatis. An symbolum vocat hic mysterium, ut aliquando symbolica et mystica confunduntur? an potius synecdochice, aut χατ' ίζοχὴν, ita vocat symbolum Apostolorum; quia Trinitatis mysterium, præcipuum ejus argumentum ? Malo tamen simpliciter accipere, pro fide ac professione ; nt symbolum Trinitatis nihil áliud sit quam quod Victor Uticensis, lib. ii, Fides integra Trinitatis. Ratio cuivis 0bvia, quia nimirum symbolum, fidei nostræ summa. Unde et illa conjungiintur interdum, ut synonyma. De fide et symbolo presbyterum se disputasse séribit Augustinus, ltetract. lib. 1, 17, et eò nomine liber est ab eo cditus : quemadmodum et alii loquuntur. M. CAsAub. (11) Et per cathedram Petri. Per communionem quam habebat cum D. Petro et cum Siricio probat apud se cæteras esse dotes: hoc est, qui cum summo Pontifice non commuuicat, nullam sëcundum Optatum potest habere Ecclesiæ dotem. AlbAsp. (12) Sacerdotium quod in nobis annullare visus es. vestri, dum post nos rebaptizatis b, et post socios vestros in peccato detectos, hoc non facilis. Dixisti euim quod si sacerdos in peccato sit, solæ possint 'dotes operari. Igitur, quia docuimus et quid sit haeresis, et quid sit schisma, et quid sit sancta Ecclesia : et hujus sanctæ Ecclesiae est (13) constituta persóna, et hanc esse catholicam, quæ sit in toto orbe terrarum diffusa : cujus membra et nos inter alios sumus : cujus dotes apud illam ubique sunt. Deinde in primo libro probavimus, ad nos non pertinere traditionis invidiam , et hoc crimen etiam a nobis esse damnatum. X. Apud Catholicos esse vera Ecclesiæ sacramenta. — Jam illu(l mihi volo respondeas, cum de solis Ecclesiæ dotibus loqui voluisti, et de sanctis ejus membris ac visceribus tacuisti : quae sunt procul dubio in sacramentis et (14) in nominibus Trinitatis (15). Cui concurrit fides credentium, et professio, quae (16) apud acta conficitur angelorum (17), ubi miscentur coelestia et spiritalia semina, ut sancto germine nova possit renascentium indoles procreari : ut dum Trinitas cum fide concordat, qui natus fuerat sæculo, renascatur spiritaliter Deo. Sic fit hominuim pater Deus, sancta sic fit mater Ecclesia. Hæc omnia intelligo a te ideo non esse nominata, ne in iis omni tempora, discutite rationes rerum, dissimilia vota et personas diversas attendite. Redeat in memoriam Constantinus imperator (50) Christianus : quem famulatum exhibuerit Deo, quæ habuerit vota , ut remotis schismalibus inler mortua omni dissensione, (51) sub toto cœlo filios suos gaudens, in uno (52) videret sancta mater Ecclesia. Reddiderat unam communioném, maritis uxores, parentibus filios, fratribus fratres. Quibus rebus Deus se lætari testatur, dum dicit in psalmo cxxxii : Ecce quam bonum et quam jucundum habitare fratres in unum. Etenim cum Africanos populos et Orientales et cæteros transmarinos pax una conjungeret, el ipsa unitas repræsentatis omnibus membris corpus Ecclesiæ coagularet : dolebat hoc diabolus, qui semper de fratrum pace torquetur. Illo tempore sub imperatore christiano, desertus in idolis tamquam inclusus, jacebat “ in templis. Hoc eodem tempore duces et principes vestros merita relegaverant e sua. In Ecclesia nulla Iuerant schismata, nec Paganis licel)at exercere sacrilegia : pax Deo placita apud omnes Christianos populos habitabat : diabolus moerebat in templis, (53) vos in regionibus alienis.

B

operarius, qui homo est, vindicet, (18) quod vos facitis. Ideoque ad solas dotes te conferre voluisli, quas velut manu apprehensas, ant (19) arca e conclusas, Calholicis denegans, vobis solis eas frustra vindicare conatus es. Cum agatur de regeneratione d, cum agatur de homine innovando, nulla a te credentium fides, nulla professio e nominata est : dum vis de solis dotibus loqui, hæc omnia, sine quibus 39 spiritalis illa nativitas reparari non potest, in silentio remisisti : et cum dotes ad sponsam, non sponsa ad dotes pertineat, sic ordinasti doles, quasi ipsæ videantur generare, (20) non viscera; quæ intelliguntur plus posita in sacramentis quam in ornamentis.

XI. Ecclesiam paradisum merito dici, sed toti terrarum orbi respondentem. — Nec illud prætereo, quod ore tuo et sensu nostro Ecclesiam paradisum esse dixisti : quæ res sine dubio vera est : in quo horto. Deus plantat arbusculas. Et tamen Deo divitias suäs denegastis, cujus hortum in angustias cogitis, dum vobis solis immerito omnia vindicatis. Utique plantationes Dei sunt diversa semina per diversa præcepta. Justi, continentes, misericordes et virgines, spiritalia sunt semina: harum rerum arbuscnlas (21) in paradiso Deus plantat. Concedite Deo ut hortus ejus sit longe lateque diffusus. Quid illi negatis 0rien

[merged small][ocr errors][ocr errors][merged small]

Qui annullare verbum usurparet, antiquiorem 0ptafo C

non vidi. Quæ phrasis nullius pretii est, licet Jurisconsulii Forenses pro dedicato et tamquam feslis diebus uti ament. INcERT. (13) Constituta persona. Hoc est in persona S. Pontificis Ecclesia est constituta , tamquam in capite , atque illic est ubi et cum quibus communicat. ALBASP. (14) Et in nominibus Trinitatis, etc. Nomina Trinitàtis hic ut apud Tertullianum de Bapt., lib. vii, numerus nominum divinorum, id est, personarum. Noster infra lib. iii, nomina pietatis pro personæ vinculo pietatis sibi junctæ, et lib. v, tria nomina, id est, tres personæ. De fide ac professione credentium, quæ sequuntur, ut aliis decanlata, sciens prætereo. Cæterum angelum aquis intervenire, multis probatum Tertulliano de Bapt., cap. 5, 6. Sed non aquis

tantum, sed et orationibus. De orat. cap. 12, et ma

trimonii sacris, ad uxorem lib. ii, c. ult. De baptismuo autem etiam August. de symbolo ad cathecum. ubi post quaedam de professioiie : Videte, inquit, dilec

iissimi, quia hanc professionem veslram in curiam profertis angelorum, nomina profitentium in libro excipiuntur íitæ, non a quolibet homine, sed a superiore cœlitus potestate, etc., qui locus eximie hunc Oplaii illustrat. Acta autem hic ut secreta, studia, spectacula,

[ocr errors]

apud alios et istiusmodi innumera pro locis ipsis.

actorum, secretorum, etc. Ita centies in collat. Carthag. apud acta et actis, id est , publice, coram officio, sive Notario publico, etc. Mox Trinitas, id est, personae Triuitatis Pater, Filius, et Spiritus sanctus. J)eo nempe cum ipsa fide et professione baptizandorum concordante el concurrente, etc. M. CASAUb. (15) In sacramentis et in nominibus Trinitatis. In saéraiivento baptismi, quod ad Trinitatis invocati0neum confertur. DU PIN.

(16) Quæ apud acta conficitur Angelorum. Tertulliaiìus, obsignátum angeli renuntiant, Pater rato habet, de Matrimonio libro ii, ad uxorem. AlbAsp. (17) Quæ apud acta conficitur angelorum. Aquis lustralibüs angelum intervénire affirmat Tertulf. l. de Bapt. c. 5 et 6; August. de Symbolo ad catech. post quædam de professione, haec habet : Videte, inquit, dilectissimi, quia hanc professionem vestram in curiam profertis angelorum : nomina profitentium in libro excipiüntur vitæ. Quam hæc consona sunt Optati diclo ! DU PIN. (18) Quod vos facitis. Dicebant ex opere operantis baptismum et ejus gratiam conferri. AlbAsp. (19) Aut aqua conclusas, Nescio quorsum hic aquæ mentio, nisi forte ad eluendum quod latet hic mendum; idque tam foedum, ut mirum sit, tandiu fefellisse viros doctos. Nam pro aqua rescribendum est cum Optato arca; quod olim scribebatur arqua, velut arqus pro arcus, teste Prisciano. Quæ tamen a Nonio M;irceilo distingui non nescimus. Sed plura sunt apud Priscianum aliosque veteris istius scriptionis exempla, el in quibusdam hodieque, ut, quum, sequutus, etc., retinemur. Hoc qui noii intellexerunt, quod baptismii paulo ante mentio facta esset, in aquam mutarunl. Atqui jam supra : Nisi forte eum vobis vindicantes, habetis in loculis clausum : angelum intellige. Non ovum ovo similius, quam sunt hæ duæ ppáaíis, in loculis clausum et arca conclusum aliquid habere. M. CASAUb. (20) Non viscera. In baptisterio tanquam in utero, paires aiunt homines nasci et renasci; quapropter recte vocat sacramenta viscera Ecclesiae. AlbAsp. (21) In paradisum Deus plantat. ln paradisum, hic et alibi ut apud Ciceronem in potestatem ; apud Plautum, in mentem, apud alios in controversiam esse, pro potestate, etc. Quòd ideo moneo, non quod valde ho

tis et Septentrionis, etiam Occidentis provinciarum A nos, in qua vitio vestro duæ videntur partes effectæ :

omnium, et innumerabilium insularum populos christianos : contra quos vos soli pauci, rebelles estis, et cum quibus nullum communionis consortium possidetis. XII. Eac oblationis oratione unam et ubique diffusam Ecclesiam colligi. — Jam et mendacium vestrum hoc loco juste damnari potest, quo (22) quotidie a vobis sacrificia condiuntur. Nam quis dubitet, vos illud legitimum in sacramentorum mysterio præterire non posse? afferre vos Deo dicitis pro Ecclesia quæ una est : hoc ipsum mendacii pars est, unam te vocare, de qua feceris duas : et offerre Deo ^ vos dicitis pro una Ecclesia, quæ sit in toto terrarum orbe diffusa. Quid si unicuique vestrum dicat Deus : quid offers

pro tota, qui non es in tola? Si nos vobis displice- 13

mus, quid vobis fecit (25) Antiochia civitas ? quid Arabia provincia? (24) Unde probamus venientes a vobis esse rebaptizatos. XllI. Laudes Ecclesiæ commemoratas a Parmeniano Catholicis convenire. — In uno tibi solo, Parmeniane frater, ingrati esse non possumus; quod Ecclesiam nostram, id est, catholicam, quæ continetur toto orbe terrarum, quamvis ab ea sis alienus, laudare voluisti, in numerando dotes; in quarum numero satis errasti, et in dicendo, quia ipsa est hortus conclusus, et fons signatus, et unica sponsa. Hoc nos de nostro dicimus; nam tu de alieno locutus es. Quidquid de laudibus Ecclesiæ dicere potuisti, nos b priores eadem loquimur. Traditores vobiscum et ipsi damnamus eos videlicet, quos,,si meministi, in primo libro C demonstravimus c. Et cum sit nobis cum universo terrarum orbe communio, ex universis provinciis nol)iscum : sic jamdudum duas ecclesias comparare voluisti, (25) quasi sola habeat Africa populos Christia

et dum immemor factus es Christi dicentis, unam esse sponsam suam; tu in Africa non dixisti duas esse partes, sed duas Ecclesias. Certe una est, quæ ex voce Christi meruit indicari, qui ait : Uma est c0lumba mea, una est sponsa mea. XIV. Catholicos nihil crudeliter egisse. — Et tu hujus vocis oblitus, ad invidiam Catholicis faciendam, his locutus es verbis : Neque enim Ecclesia illa dici

potest (26) quæ cruentis morsibus pascitur, et sancto

rum sanguine et carnibus opimatur. Certa meinbra sua habet Ecclesia episcopos, presbyteros, diaconos, ministros , et turbam fidelium : dicite cui generi h0minum in Ecclesia nostra lioc possit adscribi quod objicere voluisti ? specialiter nomina aliquem ministrum; Ostende aliquem diaconum nomine suo; in. dica hoc ab aliquo factum esse presbytero; proba hoc episcopos admisisse; doce aliquem nostrum cuiquam insidiatum esse. Quis nostrum quemquam persecutus est? quem a nobis persecutum esse aut dicere poteris aut probare? 40 (27) Quia tibi unitas displicet , hoc si crimen putas, argue nos Thessalonicensibus, Corinthiis, Galatis, septem Ecclesiis quæ sunt in Asia communicasse. Si nefas tibi videtur, aut (28) si reatum putas, memoriis apostolorum et sanctorum omnium communicasse : hoc nos fecisse, non solum non negamus, sed etiam gloriamur. XV. Pax et felicitas Ecclesiæ antequam turbaretur a Donatislis. — Sed ut ostendam partem vestram (ut dixi) cruentis morsibus pastam, Christianorum sanguine et carnibus opimatam, a principio suo vester jam rabidus commemorandus est furor, jam vestra

retexenda impietas, jam stultitia demonslranda. In

quo prius est ostendere, erubescendam lætitiam vestram, et gaudia criminosa, (29) quod vobis pristini

[merged small][ocr errors][merged small][merged small]

vum sit aut insolens, sed ne quis tamen, qui minus advertat, suspectum habeat. M. CASAUB. (22) Quo quotidie a vobis sacrificia condiuntur. Mentiebantur cum rogarent Deum inter sacra ut Ecclesiam suam adunaret; quia eam ipsam suo schismate dividebant : deinde imentiebantur cum eam unam in orationibus sacrificii prædicabant, quia plures faciebant. AlbAsp. (23) Antiochia civitas. Traditionis non accusabant D Arabes aut Syros, tamen non minus eos rebaptizabant quam Afros. ALBASP. (24) Unde probamus. Probamus, άντί τοῦ prol)are possumus, ui coll. Carth. ii, cum interroganti Noiarii, quando possent in schidis gesta conscribi et edenda compleri, respondissent, hodie schidas complemus, excipiens Tribunus, ita repetit, ut simul explicet, quoniam suggessit officium, hodie se scliidas posse complere, etc., mox meminis pro meministi hactenus milli non observatum, et fortasse (quamquam nihil non audent hi scriptores) restituendum meministi, meminens autem multis usurpatum. M. CASAUB. (25) Quasi sola habeat Africa Christianos, in qua. Quolies Catholici ex Calholici noninis proprietate Donatistis invidiam faciebant, illi sc Christianos esse regerebant, nec tam se de prioris tituli, quam de se

[ocr errors][subsumed][ocr errors]

erroris libertatem factam esse contigerit a. Itecensete A XVI. Juliani edictum in gratiam Donutistarum.

[ocr errors]
[ocr errors][merged small]

Deinde, ut nobis notum est, secutus (54) alius imperator (55), vobiscum vota sinistra concipiens, ex famulo Dei factus est minister inimici, apostatam se cdictis suis * testatus est : quem precibus rogastis, ut reverti possetis: quas preces, si vos negatis misisse, nos legimus. Nec difficultatem præbuit, quem rogastis: ire e præcepit pro voto suo, quos intellexerat ad disturbandam pacem cum furore esse venturos. Erubescite si ullus est pudor : eadem voce vobis libertas est reddita, qua voce idolorum patefieri jussa sunt templa. XWll. Donatistarum furor et crudelitas. — Eisdem pene momentis vester furor in Africam revertitur, quibus Diabolus de suis carceribus relaxatur. Et non erubescitis, qui uno tempore cum inimico (56) 41 communia gaudia possidetis! Venistis rabidi, venistis irati, membra laniantes Ecclesiæ : subtiles in seductionibus, in cædibus immanes, filios pacis ad bella provocantes. De sedibus suis multos fecistis extorres, cum conducta manu venientes basilicas invasistis: multi ex numero vestro per loca plurima (quæ sub nominibus dicere longum est) (57) cruentas operati sunt cædes, et tam atroces, ut de talibus factis, ab

VARIANTES.

tis, eo quod Julianus Imperator vobis-libertatem redJiJerit, quam Constanlinus abstulerat. * In ms. S. G. et in quibusdam editis, latebat. * In mss. religaverani. d ln ms. S. G. additur ubique. ° Iu ms. S. G. addilur vos.

[ocr errors]

veritatem, ut sequentia palam fugiunt. Priores edi- C tiones, quod vobis ad pristini erroris libertatem factam esse constitit, unde lévi mutatione, quod vel quando vobis ad pristinos errores libertatem factam esse comstitit. Quöd si quis malit, quod vobis ad pristini erroris libertaîem rediisse contigerit, quod ad Balduinum propius, dum eadem sit sententia, pili non interest utro hiodo legas. Si quis praeterea, qui err0rem pro ersilio ab Oplaiï positiiim hic putet, non valde repugn3riju , cum de revocatis ab exsilio Doiiatistis hic agat. M. CASAUB. - (30) Constantinus imperator. Qu;e le pace Ecclesi;e Afìicánæ et Donatistarum statu ait Optatus, magis conveniunt Constantis quam Constantini imperio : nam tempore Constantini non sunt repressi, nec basilicis Spoliati, sed sub Constantis imperio. Pr;eterea Juliánus statim hujus imperatoris successor perhibetur. Nihilominus quia in omnibus mss. legimus Constantino, nihil immutandum esse censuimus. DU PIN. - - (31) Sub toto cælo filios suos gaudens in uno videret sanctâ mater Ecclesia. Perperam menli suspggius hie locus, sic auctor non semel alibi. Tamen ßarfhius reponit, gaudens in sinu videret sancta mater Ecclesia, fuhdameiìtum poneiis de verbis lib. yii : Quaulo vos catholica pio sinu suscipere deberet Ecclesia. Vide et lib. 1. INcERT. - - (32) Videret sancta muater Ecclesia, etc. Margini appicium est, legi alibi, in unum. Ex, qua varietat? egö suspicor utrümque furcillandum hinc esse , et söribendum, in sinu videret , fundaimentuim ponens de verbis lib vii : Quando vos Catholica pio sinu suscipere deberet Ecclesia, BARTH. . - (53) Vos in regionibus alienis. Quia Constantinus eo§ exsilio multaverat. AlbAsP. (34) Alius Imperator. Julianus, qui basilicas Donatisiis concesserat. AlBASI'.

(55) Alius imperator. Julianus. Huic imperatori libellum obtulere Donatistæ , ut sibi rcstituerenuur basilicæ quas ablatas querebantur, utque pristinam consequerentur liberialem. Hujus libelli Juliano oblati meminit infra Optatus l. iii, ubi easdem preces memorat : datas a Cassiano Rogatiano, Pontiö, et cæteris episcopis partis Donati. Ilujus etiam saepe memitiit Augustilius, eosdemque ejus auctores nominat. In eo Julianum imperatorem laudaverunt, dicentes: quod apud eum sola justitia haberet locum. Vide Au£§- ep. olim cLxvi, nunc cv. Hæc contigerunl anno J)

(56). Communia gaudia. Unum niembrum de alio debet lætari aut contristari : itaque cum Diabolus gauderet, gaudebant Donaiistæ. AlbAsp.

(37) Cruentas operuti sunt cædes, etc. Quid hoc novi esl? an ergo omnia facinora usque adeo exsecrabilibus modis alrocia, quæ judicibus referri solita ? Nec sufficit demonstrare missam relationem judicibus, ut in nobis prurigo aliqua mutandi demonistraretur, quod putavit vir doctissimus qui pagellas notarum Oplato non ita olim adjecit; hanc enim neque nos apte ignorabamus. Sed dicat mihi velim, siquidem ista mera prurigo est, an ideo atrocia criniina cædibus juuxerit 0ptatus, quia judicil)us hæ relalae? Sane est aliqua prurigo in reprehendendis bene et circumspecie doctis, quæ hæc ita credit, nec considerat aliud quid sequi debere, cum simplices alioquin cædes, aut minora etiam facinera reférantur juiicibus; nec opus sit inde inusitatam eorum atrocitatem concludere. Quare ego etiamnum legendum arbitror, relatio timeretur. Judicibus nimirum talibus, qui dé episcopis Christianum schema præferentibus, tam horrenda facinora ad palatium (ut loquitur in eadem re gesta Optatus noster) nuntiare metuebant, ne tota scilicet religio, calumniam paleretur, plurimis Sed intervenit et occurrit judicium Dei, ut ille, qui vos jamdudum redire jusserat, imperator profanus et sacrilegus moreretur, qui persecutionem vobis provocantibus jam miserat aut mittere disponebat. XVIII. Donatistarum cædes et facinora.—0perata est apud loca supradicta in Catholicos trucidatio, memoramini per loca singula, qui fuerint vestri discursus. Nonne de numero vestro fuerunt Felix Zabensis b (39) et (40) Januarius Flumenpiscensis e (41), et caeteri, qui tota celeritate concurrerunt ad castellum Lemellense (42): ubi cum contra importunitatem suam viderent basilicam clausam, praesentes jusserunt comites suos, ut ascenderent culmina, nudarent tecta, jactarent tegulas : imperia eorum sine mora completa sunt; et cum altare defenderent diaconi catholici, tegulis plurimii cruentati sunt, duo occisi

illius a temporis judicibus (58) relatio mitteretur. A sunt (45), Primus filius Januarii, et Donatus filius

LECTIONES

a Ita legendum, ut habetur in ms. S. G. non judicibus, ut in mss. S. T. P. S. et in editis, main relatio mittitur à judicibus ad imperatorem, non adjudices. -

b Ita in ms. S. G. In mss. S. Th. et Ph. S. Diabensis.

Nini, urgentibus et præsentibus ccepiscopis vestris supra memoratis : ut sine dubio de vobis dictum sit : Veloces pedes eorum ad effundendum sanguinem (Ps. xiii, 5). De qua re Primosus episcopus catholicus loci supra memorati, in concilio vestro apud Thenestinam (44) civitatem questus est, et querelas ejus dissimulanter audistis. Ecce a vobis factum est quod dixisti: Ecclesiam non esse quæ cruentis morsibus pasci . tur; et (45) aliud sunt milites 42 missi, aliud episcopi ordinati. Quod contra nos invidiose loquimini, ab aliis factum est, non a nobis : quod dicitis non delouisse fieri, vos fecistis. Commemorasti et beatissimum apostolum Paulum dixisse, sine ruga et sine sorde Ecclesiam esse debere. Episcopis vestris juben

B tibus et præsentibus, supra altare catholici diaconi

occisi sunt; similiter et apud Carpos (46). Non tibi VARIANTES.

Prior lectio retinenda : vide nostram ad hunc locum ob

servationem. • Ita legendum ut in mss. S. T. et S. G. non flauem

Jiscensis, aut flamem Pistensis, ut in editis.

VARIORUM NOTÆ.

in aula imperatoria præpotentibus paganismo devotissimis. BARth. Ibid. Cruentas operati sunt cædes. Mendum fefellit in ultima voce, quod projectum in malam rem, clarere locum faciet universum. Legendum, judicibus relatio timeretur. Quod quin Optati genuinum sit, nemo, arbitror, dubitare se putaverit. Hæc Barthius : Ego vero non sine causa dubito, aioque controversiam status huic loco minime movendam, confirmante utique hunc altero ejusdem auctoris loco, lib. i : Iisdem

temporibus Felix quidam diaconus, qui per famosam C

nescio quam de tyranno imperatore tunc factam epistolam appellatum est, periculum timens, apud Mensurium episcopum delituisse dicitur. Quem cum postulatum iï. publice denegaret, relatio missa est : Rescriptum venit, ut si Mensurius Felicem diaconum non reddidisset, ad palatium dirigeretur. Quare absuiue emendandi prurigimem, lector, atque istinc lucem obscuro tibi ioco foenerare. lNcEft. (38) Relatio mitteretur. Elogia, epistolæ et relationes ad imperatorem de illa caede mitterentur: quidam reponunt timeretur, sed nullo sensu. AlbA P. (59) Zabensis. In notitia Africae est episcopus Zabensis in Numidia, et hujus etiam nominis Numidiæ episcopus in collat. Carth., sed alia est Zabe in Sitifénsi, cujus hic Felix erat episcopus, ut docet vicinia Lemellensis castelli. DU PIN. (40) Januarius Flamen Pistensis. I{ecte, quidam Jaiiuarius episcopus Flamen Pistensis. ALBASP. Ibid. Janiuarius Flamen Pistensis. Prol)abili conjectura nixus vir doctus in notis ad Optatum, pro flamen Pistensis aut Flumen Pistensis, quod alii repræsentant, ipse Flumenpiscensis ex collat. Carthag. festituendum censet. Ego non remitor, et in tanta locorum istorum (quæ in Carlhag. collat. paginam utramque implemt)^ caligine, aliquid certo definire arduum puto. Mox cum contra importunitatem suam, etc. Monéo minus cautos, ne importunitatem vulgari notione accipiant, sed quomodo Wirgilius, Cicero, Terentius, optimi latinitatis auctorcs, accipiunt sæpe : nempe pro immanitate ipsa, et ultima flagitiorum linea. Neque tamen puto, nostrum tam lios imitari, quam scripturæ ypάσιν, qua άτοποι absurdi proprie pro scelestis et iiiipiis. Vide Luc. xxiii, 41 et 1 1; Thess. iii, 2, ab vulg. importunis malis, etc. An et importuna peccata lib. vii, ita quoque interprelabimur? Nisi tamen ibi peccata vocet importuna, quæ

PATaoL. XI.

non proprio sed alieno loco et tempore seminata sint. Loquitur enim de zizaniis, quae a diabolo furtiva so/perseminatione per tenebras bonis frugibus immiscentur. M. CAs Aub. Ibid. Jamuarius Flamem Pistensis. Januarii luminis mentio merito hoc loco offendit Barthium, sed qui mutari in melius possit, profitetur candide se nescire. Balduini editio secunda : Januarius Flamen Pistensis : unde legerim, Flumenpiscensis. Flumenpiscensis loci sic dicti in Africa meminit collatio Carthaginensis cum Donatistis a Papirio juris publici primum facta, editionis Commelinian;e p. 195, ubi nominatur, Restitutus episcopus Flumenpiscensis. Sic Flumenzeritani episcopalem locum Africa habet; Victor Uticensis de persecutione Wandalica. INcERT. (41) Flumenpiscensis. In collatione Garthag. inter episcopos Donatistas recensetur Victor episcopus Flumen piscensis. Est ejusdem nominis episcopus in notitia Mauritaniæ Sitifensis. DU PIN. (42) Lemellense. 0ppidum etiam Mauritaniæ Sitifensis, cujus mentio est in notitia. [)u PiN. (45) Duo occisi sunt. Primus et Donatus dicuntur in martyrologio Romano ad diem ix Februarii, in qua eorüm memoria recolitur. DU PIN.

(44) Thenestinam. Thenae urbs in provincia Byzacena, cujus mentio apud Plinium et in Antonini iti nerario. DU PIN.

(45) Aliud sunt milites missi. Multum differunt quæ fecistis et qu;e nobis objicitis; nam etsi Macaritis unitatem fecerit, et a nobis postulatus sit ut eam faceret; tamen, si quid minus humani in illa expeditione accidit, id neque jussimus, neque fecimus : seul episcopi vestri tempore Juliani multas cædes propria manu perpetrarunt. ALBASP.

(46) Apud Carpos. Carpis urbs Africæ proconsularis a Plolemæo memoratur l. iv, c. iii. Ilanc urbem Plinius appellat Carpi. Secundinus a Carpis interfuit concilio Carthaginensi sub Cypriano. In collatione Carthaginensi comparent duo episcopi Carpitani, unus catholicus, alter ex parte Donati concilio Carllm. sub Aurelio anni 419, et sæculo sequenti, concilio sub Bonifacio adfuere episcopi Carpitani. Est in notitia episcoporum provinciæ procons. Carpitamus episcopus: denique in concilio Lateranensi sub Marlino ll, act. 2, memoratur Bassus episcopus Ecclesiæ Carpitanæ. I)u PIN.

31

« PoprzedniaDalej »