Obrazy na stronie
PDF

sed ad mortem impositurum et allaturum. AlbAsp. C

[ocr errors]

famari (15). Iterum a Cæciliano mandatum est, ut si A caput (23) de pœnitentia (24). Ilis rebus compertis,

[merged small][merged small][merged small][merged small][ocr errors][ocr errors]

lolalra factam; sed huic argumento a patribus concilii Arelatensis primi satifactum est, canone decimo uertio. his verbis : Nam si iidem aliquos ordinasse fuerint deprehensi, et si in his quos ordinaverunt ratio subsistit, illis subsistat ordinatio. AlbAsp. (15) De ordinetore suo, quod ab iis falso traditor diceretur, meruit infamari. Nihil habuerunt quod in Cæcilianum confingerent, sed Felicem ejus ordinatorem in crimen traditionis incidisse causati sunt, ut hac ratione ordinationem Felicis rescinderent , tanquam ab eo factam qui per traditionis crimen dignitatem amiserat. Du PIN. (16) Nihil contulisset. Per jocum et derisum haec dicta a C;cciliano docet divus Augustinus in brevicii . lo; atque hanc listoriam his verbis refert : Si traditores sunt qui me ordinaverunt, ordinate me. A lb Asp. (17) Si Felix in se, sicut illi arbitrabantur, nihil contulisset. Pro bono pacis hanc conditionem Nuuidis offert Cæcilianus. DU PIN. (18) Tanquam adhuc diaconum. E diacono factus fuerat Episcopus. DU PIN. (19) Solita malitia. Quia sororis filios necaverat. A lb Asp. (20) Erent huc. Cæciliano mortem minatur Purpurius, violentasque manus non in episcopatum,

(21) Quasi imponatur illi munus in episcopatu, etc. Quoniam Cæcilianus iterum se ordinandum obtulerat, sive id serio, sive per ironiam, ut Augustinus intelligit; Purpurius solita malitia fretus, et occultos animo versans dolos : Age , inquit, accedat huc Cacilianus, ut in episcopatu (id est, ad episcopatum) manus ipsi a nobis imponatur : revera autem , ut cum Cæcilianus accessisset, ac se in eorum manus tradidisset, de poenitentia quassarent, id est, lapsorum pœnitentiam, sive ùtrö*rooatv subire cogerent; qua semel peracta , qui clericus erat, statim siio gradii, ipso facto, ut loquuntur, et qui nondum erat, ejus in posterum obtinendi spe omni et facultate per antiquos canones excidebat. Augustinus epist. i., ad Bonif.: Ut constitueretur in Ecclesia ne quisquam post alicujus criminis pænitentiam clericatum accipiat, vel ad clericatum redeat, vel in clericalu maneat, non desperatione indulgentiæ, sed rigore factum est disciplinæ, etc. Sed ne longius eamus, noster hic exerte,

[merged small][ocr errors][ocr errors]

August., ep. L, nunc clvxxv, num. 45 : Ut nullus post alicujus criminis pænitentiam clericatum accipiat, vel ad clericatum redeat, vel in clericatu maneat. DU PIN. (25) Tota Ecclesia. Tota civitas. AlbAsp. (26) Latronibus. llomicidis : Omne latrocinium extra sylvam homicidium est. Tertullianus de pudicitia. AlbAsP. (27) Aut reus expelli. Antequam alium ordinarent, Cæcilianum expellere debuerínt; duo enim episcopi in eodem loco non erant ordinandi. AlbAsp. (28) Communicari. Nec reum eum , nec fratrem agnoverunt. AlbAsp. (29) Comferta erat Ecclesia. Omnis m;iltitudo erat in l)asilica cum Cæciliano. AlbAsp. (50) Cathedra. Ecclesia, cathcdra , et altare, hæc tria legitimæ erant ordinationis arguimenta; qui enim ecclesiam occupabat, in qua plebs solebat colligi, et in cathedra sedebat, in qua ejusdem loci episcopi olim sederant, qui denique in ältari offerebat in quo majores obtulerant, rite ordinatus censebatur; quare Optatus ut Majorinum non rite ordinatum doceat, his eum omnibus caruisse refert. AlbAsp. (51) Altare suo loco. In loco qui Deo et majoribus noius esset, lioc est, in loco majórum , nam ex eo Deus multas oblatioues susceperat, et in eo populus multas obtulerat, et ideo mutari non debuerat; dixit autem suo, quia altare episcopi debet esse in ea basilica, in qua est centrum commuuionis, et in qua plebs cum episcopo et ab episcopo colligitur ; nam locus olim ille erat locus altaris, locus quem Deus respiciebat, quem populus agnoscel);it, et in quo ol)lationes et preces nomine totius Ecclesiae fiebant, cæ

lib. ii : Invenistis pueros, de pænitentia sauciastis, ne D tera altaria sunt quasi permissa in subsidium com

aliqui ordinari potuissent. De pœnitentia autem sauciare, aut quod eodem recidit, caput alicui quassare, usitata sibi eaque eleganti ypàa et dicit Optatus, ut alibi, sanctitatem de superbia vindicare, lib. iii , et de paupertate Ę: erant condimenti, lib. vii , et eodem lib. de dissensione infatuatus. Omitto similes alios locos , qui plurimi. Ita Sidon. Apol. l. ix, ep. ix ; affectare de vestium discretione superbiam. Aiiiat in primis Cyprianus, ut infinitis locis demonstrari possit. Unicò exemplo contenti erimus, de Idol. vanil. circa finem. Itaque cum Christus secundum a prophetis ante prædicta, verbo et vocis imperio, dæmonia de hominibus excuteret, paralyticos rcstringeret, leprosos purgaret, etc. Judæi qui illum crediderunt hominem tantum de humilitate carnis et corporis, existimabant magum de licenlia. Pessime in

munionis; caeterum cum aliquis olim ordinatus esset episcopus , mox ad sacra facienda et ad pacem dandam se conferebat, in cathedra episcopali sedebat, populum alloquebatur, deinde in eodem altari i:i quo decessores ejus ol)tulerant, offerebat, et cuin eis et cum populo in altari sub quo jacebant communionem faciebat : ad quem ritiiim respiciens 0ptatus dicit Majorinum præsente plebe et acclamante, ■ on in majori casa ordinatum fuisse, neque in calhedra episcopali sedisse, nec denique communionem fecisse cum divo Cypriano, Luciano et cæteris episcopis, qui Ecclesiæ Carthaginensi præfuerant, et qui adhuc erant ex communione Cartliaginensi; quae omnia si fuisset legitiine ordinatus, ab illo erant praestanda. AlbAsP. (52) Pacifici episcopi. De quorum pace et comim & nione non dubitant Donalist;e. Ai.bAsp. •

obtulerant, Cyprianus , Lucianus " et cæteri. (55) A runt : (45) providentes quod fama duas res similes

Sic exitum est foras, et (54) altare contra altare crectum est : et ordinatio illicite b celebrata est : et Majorinus, (55) qui lector (56) in diaconio Cæciliani fuerat (57), domesticus Lucillæ, (58) ipsa suffragante (39), episcopus ordinatus est a traditoribus, qui in concilio (40) Numidiæ (ut superius divimus) crimina sua sibi confessi sunt, et (41) indulgentiam sibi invicem tribuerunt. Manifestum est ergo, exiisse de Ecclesia et (42) ordinatores qui tradiderunt, et Majorinum, qui ordinatus est. XX. Litteræ episcoporum Numidiae adversus Felicem ordinatorem Caeciliani. — Interea de suorum criminum fonte, qui apud eos multorum flagitiorum venis exuberaverat, unum traditionis convicium in

uno tempore loqui non posset; ut crimina in silentium mitterent sua, vitam infamare conati sunt alienam (44): et cuin possent ipsi 20 ab innocentihus argui, innocentes arguere studuerunt, mitlentes ubique litteras (45) livore dictante conscriptas, quas (46) inter cæteros actus habemus in posterum. Adhuc Carthagine positi (47) praecesserunt se epistolis suis (48), ut rumoribus falsis cunctorum auribus insererent mendacium, sparsa fama per populos : et (49) dum de uno celebrata sunt falsa, supra dictorum verissima crimina sub silentio latuerunt. (50) Frequenter solet erubesci de crimine : sed illo tempore non fuit cui erubesceretur : quia præter (51) paucos catholicos, (52) peccaverant universi; et (55) quasi c ima

ordinatorem Cæciliani derivandum esse putave- B go fuerat innocentiæ, inter multos nefas admissum.

LECTIONES VARIANTES.

a In ms. S. G. inter Cyprianum et Lucianum tertius collocatur Carpophorus. . b In ms. S. G. illicita.

§ Ita in ms. S. G. In mss. S. T. P. S. et in editis, quod; sed sensus postulat, ut emendetur, quasi.

VARIORUM NOTÆ.

(53) Sic exitum foras. Sic schisma est factum a Majorino. AlbAsp.

(54) Altare contra altare. Aliud corpus Christi actum est, et alia communio conflata, quia non communicavit Majorinus cum Cypriano, cum quo lolius plebis corpiis et communio adhærebat. AlbAsp.

(55) Qui lector in diaconio Cæciliani fuerat. Id est, cuin Cæcilianus adhuc erat archidiaconus, durante

[ocr errors]

διαxovtxòv de sacratissimo Ecclesiae loco diei non ignoramus, qui can. conc. Laodic. ότι οὐ δεῖ ύττηράτα; £χειν χάραν ἐν τά διαzovizô et ministris interdicitur; ubi iíí ότηρά*z; Hypodiaconos : concilium autem Agatliense, càm. 66, in sacratos ministros interpretantur. M. CAsAUb. (56) In diaconio. Omnes minores clerici sub diaconis, diaconi sub presbyteris , presbyteri sub episco. pis, tanquam per classes disponebantur; atque ut nullus presbyter sine diacono, ita nullus diaconus sine minoribus clericis instituebatur, quia eorum omnium munus, sine alterius opera et functione rite fieri nequibat : cæterum Majorinum e lectione ad episcopatum allectum notat 0ptatus, ut ejus ordinationem minus jure el ordine factam ostendat; ordo enim postulabat, ut presbyteri aut diaconi ordinarentur ante lectores, si qui idonei reperirentur. ALBAsp. (57) Qui lector in diaconio Cæciliani fuerat. Qui lector fuerat dhim Cæcilianus erat archidiaconus. DU PIN. (58) Ipsa suffragante. Quasi suffragium dante : quia pecunia suffragia corruperat. AlbAsp. (39) Ipsa suffragante. Episcopis pecunia corruptis; quadringentos enim folles eam dedisse constitii iii actis coram Zenophilo. DU PIN. 40) Numidiæ. Cirtensi. AlbAsp. {} Indulgentiam. Secundus traditionis reus alios idololatras absolvit, et ab aliis absolutus est. AlbAsp. (42) 0rdinatores. Qui salvo legitimo episcopo alium ordinat, Ecclesiam non minus scindit, quam qui ordinatur. AlbAsp. (45) Providentes quod fama. Ne a Caeciliano traditionis accusarentur, litteras ad omnes episcopos et vicinos scripserunt, quibus Felicem ejusdem criminis reum faciebant; hoc nempe consilio me traditores haberentur, una enim eademque res de duobus eodem tempore non facile creditur; prioris rumoris aura semper prævalet. AlbAsp. lbid. Providentes quod fama duas res similes uno,

Scribe, quod fama duas diversas res simul et uno tempore loqui non posset , pro diversas, exscriptor per compendium, dras, scripserat, quod postea ob siinilitudinem cum pr;ecedente duas, emissum , aut ex dras fecit duas; quo sententia carere recte potest. Haud absimile illud, ad verba quod attinet, lib. vii : Non potest idem operarius duas res repugnantes et contrarius, quod hic (duas diversas res) simul facere. M. CASAUB. (44) Vitam infamare conati sunt alienam. Caeciliani scilicet, collegarum ejus et Felicis Aptungitani. Capcilianum criminati sunt, inquit August., lib. post. collat., c. 22, quod a traditoribus esset ordinatus, et quia cum esset diaconus, victum afferre martyribus in custodia constitutis prohibuisset. Nominati quidam colleCæciliani, qui traditores asserebantur publicis gestis, quæ tamen gesta non legebantur. Inter hos fuerunt Novellus Tyzicensis et Faustinus Tuburbinatus, ac maxime Felix Aptungensis qui acerbius accusatus est ita ut forum malorum omnium diceretur. Il;cc continel)ant gesta concilii hujus lecta in collat. Carth. ut halet August. in Breviculo collat. c. 14, n. 26. ll;ec continebant Numidarum litteræ livore dictante consoriptæ, quas retulerat Optatus in fine sui operis. DU PIN. $â) Livore. I.ivore, infra pleno livore. A lb Asp. i6) Inter cæteros actus hubemus in posterum. Forte melius in posteriori. Supra hoc libro, pag. 16 : Harum namque plenitudinem rerum, novissima purte istorum libellorum ad implendam fidem adjunàrimus. Et infra : De iis rebus habemus volumina actorum : quod

D si quis voluerit, in novissimis partibus legat. INcr. Rt.

(47) Præcesserunt se epistolis suis. Elegantissime dixit, quasi adventui suo eas praemittere, quomodo prævenire lauream, rumorem belli, et rumorem prævenire imperatorem dicit Claudianus. BARTh. (48) Præcesserunt se epistolis suis. Antequam venirent ad Ecclesias, epistolam illuc miserant e cnncilio scriplam. DU PIN. (49) Et dum de uno. De Cæciliano aut Felice. Aib Asp. (50) Frequenter. Haec periodus pertingit usque ad illâ, parvum erat, et uon clauditur nisi post hæc verba, mefas admissum. AlbAsp. (51) Paucos Catholicos. Præter laicos, qui huic or- dinalioni interfuerant. AlbAsp. (52) Peccaverant. Traditores fuerant. AlbAsp. (55) Aut quod imago fuerat. Aliquid aut deesse, aut redundare videtur : nam periodum necesse est lioc natum Masculitanum et cæteros supradictos constahat admissum : etiam (55) ingens flagitium schismauis traditioui junxerunt. XXI. Quam grave schismatis malum, cujus rei sunt Donatistæ. — Vides ergo, frater Parmeniane, hæc duo crimina tam mala, tam gravia, traditionis et schismatis, ad tuos principes pertinere. Agnosce vel sero, (50) incurrisse te in tuos, dum insectaris alienos; et cum priores tuos constet operatos esse hoc alterum nefas, etiam vos sceleratis vestigiis sequi laboratis : ut quod illi priores (57) in titulo b schismatis (58) fecerant, et vos jamdudum fecisse et nunc facere videamini. Illi ruperunt suis temporibus pacem : (59) vos exterminatis unitatem. De parentihus vestris et de vobis merito dici potest, cæcus cum si duxerit, utrique in [oveam cadunt (Matth. xv, 44) r. (60) Oculos patrum vestrorum furiosus exc:c

(54) Parum ^ erat traditionis facinus, quod per Do- A caverat livor, æmulatio vestros orbavit. Schisma

summum malum esse et vos negare minime poteritis. Et tamen Dathan et Abiron et Core, perditos magistros vestros, sine trepidatione estis imitati : nee ponere ante oculos voluistis, hoc malum et verbis Dei esse prohibitum, et admissum graviter vindicatum. Deinde esse distantiam delictorum, aut remissio testatur aut | oena. l)enique inter cætera praecepta etiam hæc tria jussio divina prohibuit: Non occides, non ibis post deos alienos, et (61) in capitibus mandatorum, 21 non facies schisma. (62) Videamus de his tribus, quid oportuit puniri, et quid meruit relaxari. Parricidium principale delictum est; et tamen Cain nec reus a Deo percutitur, sed occisus insuper vindicatur (Genes. iv). (65) In Ninive civitate hominum numero

B centum viginti millia sacrilega, quæ deos alienos se

qui videbantur: post iracundiam Dei, et nuntium Jonæ prophetæ, jejunium parvi temporis el oratio

LECT10NES WARIANTES.

* Ita in omuibus mss. In editis male parvum. b In ms. S. T. in litulos.

• In ms. S. G. ulerque in foveam cadit.

WAIRIORUM NOTÆ.

modo concipias : Nefas admissum inter multos imago erat innocentiæ; qua vult dicere imaginem; fuisse iiinocentiæ, quod nullus eorum episcoporum accusaretur, aut accusari posset, quia omnes peccaverant. AlBAsp. 54) Parvum erit. Alia periodus. Alb Asp. 55) Etiam ingens. Iiaec a superioribus non sunt distinguenda, sed ad eorum sensum pertinent. AlbAsp. (56) Incurrisse. Hoc est, cum dicis majores nostros traditóres fuisse, probatur tibi de tuis hoc esse intelligendum. AlbAsp. (57) In titulo schismatis. In crimine schismatis, libro septimo, tamen in hoc titulo, in hac causa : Augustinus, libro secundo contra Cresconium, cap. deeimo : Discordia non possidet sub titulo pacis. Item, quid causæ est ne titulus deponatur, ut pax deponatur. A 1 f Asp. (58) In titulo schismatis. Ad conflandum schisma, initio suæ separationis, in principio schismatis. I)U PIN. (59) Exterminatis unitatem. Macarius unitatem voluerat facere, et plebem I)onatistarum armis et principis auctoritate ad Ecclesiam catholicam compellere, quam unionem iinpediebant Donatistæ. ALBAsp. (60) 0culos patrum vestrorum furiosus excæcaverat livor, et æmulatio vestros orbavit. Orl)atio de oculis ut de liberis dicitur, isti enim creberrime illis æquantur. Ausonius Parentalibus :

[merged small][ocr errors][merged small][merged small]
[merged small][ocr errors]
[ocr errors]

Év τά'Ayàtria et; τὸν πλησίον σου δς ἐαυτόν. Quod hodie instáuratur, olim legebatur, a quibusdam saltem recapitulatur, ut et Ephes. i, 10, quem locum citans Tertullianus, adversus Marc. lib. v, cap. 17 : recapitulare repraesental, quamvis idem alibi reddat, ad caput reciprocare; atque iterum alio loco, ad initium colligere. J:im schisma ad peccata quæ in proximum comimittuntur proprie atque inter prima referri notum est. Inter peccata quæ sunt in proximum, peccatum schismatis videtur esse maximum, quia est contrit spirituale bonum multitudinis. Aquinas secunda secund;e quæst. 59, art. 2 ad 5, etc. In capitibus mandatorum igitur, hic applicamus in summa sive recapitulatione niandatorum. Non displicet tamen Albaspinæi interpretatio, qui refert ad primum inandatum, cum paulo post Optatus : Deus cui displicet schisma hoc libenter videre non potuit : indixerant quodammodo Deo bellum, quasi esset alter Deus, etc. Utraque interpretatio vel a fuerit, si dieamus ()ptatum ad verba Christi respexisse

[ocr errors]
[blocks in formation]

indulgentiam meruit (Jonæ III) a. (64) Videamus si A aliquid tale consecuti sunt hi qui populos Dei primitus ausi sunt scindere. Tot millibus filiorum Israel, quorum a cervicibus divina providentia jugum servile dejecerat, Aaron sanctum unum præfecerat sacerdotem (Num. xvi). Sed cum ministri ejus sacerdotium non sibi del)itum concupiscentes, seducta parte populi illicite invaderent, ritum imitati sacrorum, ducentos, et quod excurrit, ministros secum b perituros, cum thuribulis in fronte seducti populi posuerunt : Dens cui displicet schisma, hoc libenter videre non potuit. Indixerant quodammodo Deo bellum, quasi esset alter Deus, qui alterum acciperet sacrificium. Igitur Deus pro neglectis mandatis suis e iratus est ira magna, et quod in sacrilegos et parricidam non fecerat, in schismaticos fecit. Stabat ministrorum acies et multitudo sacrilega, cum interdictis sacrificiis suis illico peritura; negatum et subductum est pœnitentiæ tempus, quia non talis erat culpa quæ veniam mereretur. Mandata est terræ fames : statim fauces suas in populi divisores d aperuit, et contemptores mandatorum Dei, avido ore e

absorbuit. (65) Intra momenti spatium, ad transglutiendos prædictos terra paruit, rapuit, clausa est. Et ne beneficium de mortis compendio consequi viderentur, dum non essent digni vivere, iis nec mori concessum est : tartareo carcere subito clausi, ante sunt sepulti quam mortui. Et miramini vobis f aliquid tale aspere factum, qui schisma aut facitis aut colitis F, cum videatis quid imagistri primi h schismatis pati meruerunt. (66) An quia cessat talis modo vindicta, ideo tibi cum tuis vindicas innocentiam? Deus in singulis rebus exemplori:m posuit formam; (67) ut sit quod imputet imitantibus : prima peccata ad exemplum praesens pœna compressit, secunda judicio reservabit i. Quid ad hæc dicturi eslis, qui schisma, usurpato Ecclesia: nomine, et occulte j nutritis,

B et impudenter defenditis?

22 XXII. Litteræ episcoporum partis Donati ad Constantinum imper. quibus sibi petunt dari judices.— Sed quia audio aliquos de societate tua, litigandi k studio (68) chartas habere nescio quas ; quærendum est, quibus sit accommanda fides, quæ cum ratione concordent, quae (69) cum veritate confibulent 1 ?

LECTI0NES WARIANTES.

. * In ms. S. G. jejunio parvi temporis celebrato indulgentiam meruerunt. b Deest in ms. S. G. ° Ita in mss. S. T. et P. S. ex quibus suppl tur vox suis, qu;e deerat in editis. Exscriptor codicis S. G. marte suo yidetur explicasse hæc verba, cum loco eorum posuit, pro facto schismate. d !n ms. S. G. in necem populi diviso; is, minus bene. ° In ms. S. G. hiatu. f In ms. S. G. in vos. 8 In ms. S. G. qui schisma usurpato Ecclesiæ nomine aut fucilis aut colligitis. h In nis. S. G. magistri vestri primitivi. i Locus iste perdifficilis quibtisdam visus est, et varie a variis vexatus; hujus tamen facilis et plausa est sententia, si modo ita interpungatur, ut a nobis làctum est, et observatum in ms. S. T. ita ut prima peccata, non referantur ad

[ocr errors]

participium imitantibus, s^d ad sequentia: tunc enim nibil amplius obscuritatis est, in posteriori membro, ad eremplum prima per cata præsens pœna compressit, secunda judicio reservábit. Extat iste lòcus in mss. S. T. et P. S. ut hic jacet, nisi quod post verbum imputet, addita est goujunctio et in huic módum, imputet et imitantibus, quod viidetur superfluum. At exscriptor codicis S. G. locum uon intelligens, depravavit et interpolavit hoc pacto: Deus in singulis rebus exemplorum posuit formam, ut sit quod impulet imitantibus : prima præcepta ad exemplum ponens, præsens pœna compressit, secunda judicio reservabit. j In ms. S. G. stulte. k In ms. S. G. litigantes, scd malo. 1 In mss. confabulent. In editis, confabulentur. Aptissime ad sensum, comfibulent, pro concinant, connectun!ur. Fibulare, et hoc semisu in usü est apud Columellam.

VARIORUM NOTÆ.

(63) Videamus si aliquid tale conseculi sunt. Si àvri Am. Val. Flaccus lib. viii :

0culos longe tenet, aurea si jam Pellis, et oblatis clarescant atria villis. INcerat. (65) Infra momenti spatium, ad transg., etc. Transglutire dixit pro deglutire. Quomodo Cyprianus (an Tertullianus?) in Genesi poeiiiate, v. 51 et 57, transvena pro advena utitur. INcert. Ibid. Intra mom:enti spatium, etc. Eleganter hic ab , Optato ad exprimendam rei celeritatem oratio, quæ vocatur άσύνδετος adhibetur, quasi imitatus esset D illud Cæsaris, veni, vidi, vici. Et sane haud vulgarem ejus elegantiain , nec minus ingenium, præcipue cum quippiam narrat aut describit multa testantur. Utinam pár fuisset eruditio. Nam disputante illo plerumque : sed de sancto viro nolo quidquam acerbilis; praecipue cum temporis quam hominis infelicitas hæc fuerit. M. CAsAub. (66) Am quia cessat. Tertullianus de Patientia : ut sua sibi patientia detrahat; plures enim Dominum idcircò non credunt, quia sæculo iratum tamdiu nesciunt. Ai.bAsP. (67) Ut sit quòd imputet et imitantibus prima peccata. et, non est hic otiosum, sed magni et elegantis usus. Ut sit, inquit, quod merito iis imputet, quoque άνατολογήτοις eos reddat, quicumque peccatores primos tam exemplariter a Deo pumitos, porro sustiment imitari. Quwd autem sequitur in eadem senten

tia : ad exemplum præsens pœna compressit, secunda judicio reservabit, cum nulla commoda sententia ex his eflici possit, facile mihi quemvis accessurum puto, per quem levi ac nulla prope litlerarum mutatione corrigendum esse , ad exemplum præsens poena cum præcessit, secundam judicio reservabit, vel secunda judicio reservabitur. Cum inquit, pœna præsens, id est in hoc sæculo exacta publice et in omnium conspeclu, ad exemplum; postquam haec pœna jam præcessit, non mirum est, si Deus similes poenas ab omnibus schismaticis non exigat, cum secundam et quæcumque postea debebuntur eo nomine peccatoribus poenæ, omnes eas universali judicio reservaverit. Possunt etiam hæc latius de quibusvis peccaloribus intelligi. M. CASAUB.

(68) Chartas habere. Mandata principum, acta conciliorum, epistolas Mensurii, et similia de quibus in collatione facta est menlio. Ai.b Asp.

(69) Cum veritate confabulentur. Gonfabulari, pro consentire, usurpat. BARTh.

Ibid. Quæ cum veritate confabulentur. Non observatum mihi alibi verbum hac notione. Ego adulterinum censeo, ac loco illius reponendum, confibulentur. Tertullianus sic usurpat non semel, et quidem præcedente, ut hic, concordiæ vel concordandi verbo, lib. de Trinit. (sive ille Tertulliani foetus est, sive Novatiani) de Christo loquens : Quoniam si ad hominem veniebat, ut mediator Dei et hominum esse deberet, oportuit illum cum eo esse, et Verbum carnem fieri, ut

Vestræ, si sunt aliquæ, mendaciis forte videantur A persecutionem non exercuit, et (75) ab hoc b facinore

aspers;e. Nostras chartas probant et conflictus causarum , et contentiones partium , et exitus judiciorum , et epistolæ Constantini. Nam quod de nobis dicitis, quid Christianis cum regibus? aut quid episcopis (70) cum palatio? (71) Si nota est nosse reges, vos tota perfundit invidia a. (72) Nam majores vestri, Lucianus, Dignus, Nasutius , Capito, Fidentius, et cæteri imperatorem Constantinum , harum rerum adhuc ignarum, his precibus rogaverunt : quarum exemplum infra scriptum est : Rogamus te (75), Constantine optime imperator, quoniam (74) de genere justo es, cujus Pater inter cæteros imperatores

immunis est Gallia." Nam in Africa inter nos et
cæteros episcopos contemtiones sunt; petimus (76) ut
de Gallia (77) nobis judices dari præcipiat pietas tua.
Datæ a Luciano, Digno, Nasutio, Capitome, Fidentio
et cæteris episcopis (78) partis Domati (79).
XXIII. Responsio Constantini. Dati ab eo judices qui
Romæ conveniant.— (80) Quibus lectis, Constanti-
nus (81) pleno livore c respondit (82). In qua re-
sponsione et eorum (85) preces prodidit, dum »it : »
(84)'I'etitis a me in sæculo ' (85) judicium, (86) cum
ego ipse Christi judicium expectem.] (87) Et tamen
dati sunt judices, Maternus ex Agrippina 23 civi-

[merged small][ocr errors][merged small][merged small]

in semetipso concordiam confibularet, terrenorum pa- B

riter et caelestium, dum ulriusque partis in se connectens pignora, etc. Mox iterum, capite, quod proxime sequitür, extremo, concordia et confibulatio simul juncta. M. CAsAUB. - - - _ (70) Cum pulatio. His vocibus non utebantur initio schismatis; nam ubi concilio Arelatensi, alque summo Pontifici audieiites non fuerunt, post illa omnia judicia a Palatio opem quæsierunt. AlbAsp. (71) Si nota est. Si vitium. AlBAsp. (72) Nam majores vestri. Inter hos episcopos Majorinus non recenselur, quare suspicarer euim tunc temporis fato functum esse. ALBASP. . - (i3) Rogamus te, etc. Ilig est ille libellus sine signò qüem porrexerunt Anulino cum libello criminum Cæciliani, petentes ut ab eo ad comitatum dirigerelur, ul constat ex relat. Anuliui apud Aug. ep. 88. [)U PIN. (74) De genere justo. Ejus pater in Gallia et in Angliâ Christianos non erat persecu;us. Albasp. ; C (75) Ab hoc facinore. A crudelitate quam cæteri imperatores in Christianos exercueruut. AlbASP.

(76) Ut de Gallia. Et tamen ex decem et novem judióibiis, tres tantum ex Gallia fuerunt; cæteri a summo Pontifice, cui causæ cognitionem jure reliquerat Imperator, assumpti fuerunt. AlbAsp. .

(77) De Gallia. Quia tum Constantinus erat in Galliis. I)u PIN.

(78) Et cæteris partis Donati. Ergo schisma nomen a I)oiiato Casensi acceperat; unde colligitur !)onatum Carthaginensem huic sectæ momen non dedisse, cum ejus ordinatio in annum trecentesimum irigesimum primum, ab illustrissimo Cardinale Baronio rejiciatur. AlbAsP.

(79) Partis Donali. Legendum Majorini; sic enim jm relátione Anulini, Libellus Ecclesiæ catholicae criminum Cæciliani traditus a parte Majorini. Augustimus etiam, quoties de isto libello loquitur, ait eum oblatum a parte Majorini. Sed quia quæ pars primo dicebatur Majorini tempore Optati, vocabatur pars Donati, ipse nomen potius substituit in locum antiqui. Porro libellus ille oblatus est initio anni 315 , miam relatio Anulini data est Carthagine 17 Kalend. Maias, Constantino Aug. tertium Cos., qui consulatus incidit in annum æræ vulgaris 315, verisimile est haud paulo ante libellos oblatos. Forte etiam scriptum erat, ex parte Donati; quia Donatus a Casis nigris antesignanus eorum jam erat, et praecipiius acέusator Cæciliani, ut patet ex actis in concilio ßomaiio. Du Pin.

(80) Quibus lectis. Episcopi illi libellum non ol)tuIeraui, sed Annullino Africæ proconsuli milleudum dederant. AlBASP.

[ocr errors]

(81) Pleno litore. Obstupnerat, quod ab episcopis judices a Laicis peterentur. AlbAsp. (82) Constantinus pleno livore respondit. Verba sunt epistolae Constantini ad Episcopos concilii Arelatensis, nec proinde suo loco ab 0ptato inserta. Du PiN. (85) Preces prodidit. 0stendit suo responso eos injusta petiisse. AlbAsp. (84) Petitis a in me sæculo. Hoc responsum est motatu dignum, quo imperator voluit ostendere episcoporum controversias ab ipsis potius, quod Christi vicem gerant, dijudicandas essé, quàni a Laicis. AlbAsp. Ibid. A me in sæculo. A me qui non sum ex communione et corpore episcoporum. Albasp.

(85) Judicium. Judices : nam non petierant ab imperatore, ut de suis controversiis cògnosceret, sed ut judices daret. AlbAsp.

(86) Cum ego ipse. A vobis potius essem judicandus. AlbAsp.

(87) Et tamen dati sunt judices. Tres scilicet ex Gallia, Maternus, \larinus , et Rheticius, nam quindecim alii a Melchiade delecti sunt et adsunipti : caeterum extat Constantini ad eumdem Melchiadem d£ hac causa epistola, in cujus titulo hæc leguntur, Melchiadi episcopo Romano et Marco salutem,'in quibus expligandis interpretes satis habent negótii : hnn enim facile est divinare quorsum Marcum iilum cum summo pontifice posuerit, aut quis et quaiis fuerit Marcus ille. Nihil hac in re magis probabile occurrit, quam conjectura illustrissimi Cardinalis du Perron, qui suspicatur legendum, xzi 'i£pzpz%, hoc est, Melchiadi Romano hierarchæ : cætera quæ afferuntur, aut vana, aut futilia sunt, quemádmodum quod aiunt, imperatorem Marco Diacono cum Melchiade scripsisse, ne superiora sine inferioribus eminerent, et ut graduum Ecclesiasticæ communionis varieta§ appareret : §£ilicet cum ad Xistum Syracusanum et ad alios Galliarum, Hispaniæ et Africæ episcopos litteras de eadem causa et negolio dedit, diaconorum meminit, ne graduum varielas insalutata præteriretur: aut dicendum Xistum cum suo diacono pœnas dedisse, ne superiores gradus, sino jgferioribus martyrio eminerent , `Cæsarésque Christiano nomini iufensos hanc graduum rationem in suppliciis et tormeutis servassë. Neque magis ad rem pertinent D. Cypriani verba ad Cornelium papam de Romano clero, quia epistola illa ex qua desüniuntur, erat epistola salutaloria et ex genere earum quae pacificæ vocabantur et communicätoriae (quemadihodum sumi divi Pauli epistolae) quarum süfisilio communio inter absentes ac lónge dissitos fovebatur : quapropter uil imirum si omnium graduum in illis fiat mentio, et si D. Cypriauus aut D. Paulus dia

« PoprzedniaDalej »