Obrazy na stronie
PDF

M679. Paris. Sumpt. Ant. Dezallier, in Vico San-Jacobaeo ad Coronam auream. S. 0ptati M. E. Opera cum ob- servationibus et notis integris G. Albaspinæi A. E., Franc. Balduini JC., Gasp. Barthii, Merici Casauboni, etc. Philippus Priorius annotationes et præfationes adjecit. Accedunt Facundi Ilermianensis E. pro tribus Capitulis concilii Chalced. Libri xii, cum annotationibus Jac. Sirmondi S. 1. et ejus Facundi Opuscula. Huic quoque editioni adjectæ sunt Gab. Albaspinæi observationes ecclesiasticæ, cum aliis ejusdem operibus. Titulus satis, quæ hujus editionis dotes sunt, exposuit; paucis ergo defungi licebit. Textus est primæ recensionis Balduini, seu potius expressa est editio Lugduno-Batava, ita tamen, ut notæ singulorum cum aliquo lectoris commodo textui statim subjunctæ sint, primum separatim Priorii , tum reliquorum. Historia Coll. Carth. Balduini ad exemplar primum an. 1566, seorsim editum et Jo. Tilio Ep. Meldensi inscriptum, proposita est. 0bservationes Albaspinæi ecclesiasticæ post Facundnm sunt reject;e. Cæterum haec editio ut Parisiensis superior et Lugduno-Batava unice librariis quæstui suo prospicientibus del)etur et Phil. Priorius operis forma jam descripta de collatione aliqua demum interpellaius est. Quid? quod nec alia de causa Facundum adjecerunt quam ut hac forma editus 0ptatus justæ magnitudinis opus videretur. Sunt Priorii ipsius in admonitione ad L. verba. Benc in hanc rem Mericus Casaubonus in præf. ed. Lond. : Eo jam res rediit;inquit, ut libri non usu aestimentur, sed mole et pondere; eo meliores utique, quo majores. Habitus externus hujus ed. admodum elegans est et nitidus. Cæterum nec Priorius novæ editioni a typothetarum mendis cavisse dicitur.

1700.

Lutetiæ Parisiorum, apud Andr. Pralurd, in-fol. S. Optali Afri, Milevitani episcopi, libri vii, de schismate Donatist;urum ad mss. codices et veteres editiones collati, et innumeris in locis emendati ; quibus accessere historia Donatistarum, una cum monumentis veteribus ad eam spectantibus; nec non geographia episcopalis Africæ : opera et studio Ludovici Ellies du PiN. Cat. de la Bibl. Roi. T. 1. p. 371. Præstantissima hæc editio ipsa ad manum non est, sed vide sequentem Antwerpiensem.

Saec. XVIII, 1701. Amstelod, in-fol. Dupiniana recusa.

M702.

Antverpiæ, ap. G. Gallet Præf. Typographiæ Huguetanorum. S. Opt. A. M. E. de schismate Donatisuarum Libri septem : ad mss. codices et veteres editiones collati et innumeris in locis emendati. Quibus accessere Historia Donatistarum una cum monumentis veteribus ad eam spectantibus: nec non Geographia episcopalis Africæ opera et studio M. Lud. Eii.

[ocr errors][merged small]

B tivo splendori restitutus integer et emendatus prodit.

[ocr errors]

Variantes lectiones commode separatim a notis in fine uniuscujusque paginæ adscriptæ sunt; bono etiam consilio textus in articulos et paragraphos distinctus est, brevibus argumentis ad marginem appositis. Notas de suo addidit editor paucas et breves, tum vero superiorum editorum, tam eas, qnæ ad textum illustrandum proxime spectarent, quam ampliores istos ad universam rem ecclesiasticam pertinentes Balduini et Albaspinæi commentarios, repurgatos ab innumeris mendis typographicis, quæ in Albaspinæi et Priorii irrepserant libros. Priorii notæ, quod inutiles omnes viderentur, omissæ sunt. Variorum notas excipiunt monumenta vetera ad Hist. Donatistarum pertinentia, tum ab 0ptato ipso, tum ab editionibus superioribus adjecta et hac nova editione aucta et commentariis variorum Dd. qui vel seorsim illa, vel in aliis operibus illustraverant, exornata. Nec omissa est Balduini historia Coll. Carth. Porro Dupinius animadversiones circa sedes Africanorum episcoporum , qui collationi Carth. interfuerant, ex Baluzio, Ruinarto imprimis collectas

addidit. Denique Geographiam sacram i. e. notitiam

provinciarum et episcopatuum Africæ contexuit et

tabula Geographica ornavit. Universo operi post

præfationem Donatiani schismatis historiain præp0

suit ordine chronologico accuratissime conscriptam.

Indices postremo locupletes opus finiunt.

[ocr errors][ocr errors][merged small]

1790-9M.

Wirceburgi, in off. libr. Staheliana, in-8. II Tomi. S. 0ptati Afri Milevitani episcopi de schismate Donatislarum libri vii, aliaque huc pertinentia vetera Monumenta. Itecudi curavit Dr. Franciscus 0berthur.

Primum hujus editionis tomum frustra in librariis oppidanis quæsivimus; alterum tantummodo inspicere licuit, unde intelleximus in priori textum 0ptati, et quæ ad eum spectarent monumenta comprehendi; hic Varias Lectiones et Adnotationes contextum 0pt. illustrantes, nec non Adnotationes ad quædam alia vetera, causam Donatistarum concernentia, ex iis copiis, quas Dupiniana exhibet selectas. Praemisit duas epistolas hodoeporicas primo vol. ad

A Wiel. Repetita est ibidem apud Rob. Foust. 8.

Codices. M. Codex Bibliothecæ Cusanae prope Trevirim, quo Cochlæus usus est. Mendis omnis generis obsitus. 2. 3. 4. Tres Balduini quorum unum in prima ed. adhibitum ab Espencaeo Theol. Paris. acceperat; alterum Jo. Tilio Ep. Meldensi, Luciferi editori, tertium Maceraco, Theol. Paris. debebat. 5. Codex S. Theodorici apud Rhemos septingentorum circiter annorum a Dupinio æstimatur. 6. Codex S. Germani a Pratis non quidem ejusdem antiquitatis, sed optimæ notæ et reliquis emendatior. Est secundus Dupinii. 7. Codex S. Pauli Cormaricensis prope Turones, qui tunc, cum Dupinius eum consuleret, in bibl.

IIenckenium Prof. Helmst. secundo ad Bænichium B Colbertina extabat n. 1951, Sexcentorum annorum

Prof. Wirceb. admodum prolixas, in quibus, dum a viro candoris eximii et sensus tenerrimi per varias Germaniæ nostræ regiones lubens duci te patiaris, facile oblivisceris, quo loco obtingant. Pertinet autem ad novissimam hanc 0ptati editionem celeb. auctoris liber tribus Woll. his. ipsis annis editus : Idea biblica Ecclesiæ Dei. Versiones. Unica tantum extat Francogallica Vielii ad primam Balduini ed. facta et a. 1564. Paris. per Federic. Morel. octonis exscripta hoc titulo : L'histoire du schisme, blasphèmes, erreurs, sacriléges, homicides, incestes et autres impiétés des Donatians, êcrite en latin par 0ptat, évêque Milevitain, mise en langue francaise et repurgée de plusieurs [autes, aug

mentée aussi par le supplément de quelques imperfec- C

tions et explications de lieuae difficiles, par Piefame

fuit et optimæ notæ, sed priores quinque libri cum initio sexti inlerciderant. Continebat autem monumenta ad veterum Donatistarum historiam pertinentia, quæ in nullo alio manuscripto codice adliuc tunc inventa erant. Quartus apud Dupinium est.

8. Codex Phil. Silvii S. Facult. Paris. tunc D. Tertius Dupinii, sed idem, quo jam Balduinus usus erat, dum penes Maceræum esset; recentiori manu exaratus et valde mendosus.

Vides ex his octo vel septem potius codicibus eos quos Dupinius in usum vocavit, cæteris fuisse præstantiores. Idem vero observat, codicem Silvii videri e codice S. Theodorici excerptum et Codicem SanGermanensem ex Cormaricensi. Cæterum cum quinque inss. nominet, non plures tamen quam quatuor reCenSet.

[ocr errors][merged small][merged small][merged small][merged small][merged small][merged small][merged small][merged small][merged small]

In hoc libro primo continentur, qui in perseculione fuerint traditores, et causæ schismatis, et wbi, et a quibus schisma sit factum. e

I. Bonum pacis.—Cunctos nos Christianos, claris

simi(Vide not. 2 in pag. seq.) fratres, omnipotenti Deo

I.ECTI0NES WARIANTES. • In ms. S. Theodorici, 0ptati Milibitami. In ms. Phi- D Explicit Liber 0ptati Episcopi, Libri m. vii, ad Parmenia

lippi Silvii, 0ptati Milivitani. Episcopi nomen non legitur

in mss. misi in fine Operis. b In mss. S. Th. et Phil. Silv., libri numeri wm. Nihil

adjicitur in titulo in mss. sed in fine ms. S. Th. habetur :

mum Schismaticörum auct0rem. * Hæc inscriptig, quæ argumentum hujus libri continet, exstat in mss. S. Th. et Ph. Silv.

WARIORUM NOTÆ.

{ (1) Milevitaui Episcopi. Urbis Numidiæ, quæ Anto

nino Mileum; Augustino et Wiclori Wilensi, Milevis;

(5)fides unacommendat.Cujusfidei parsest, credere2 A Pacem meam do vobis, pacem meam relinquo vobis

filium Dei*, (4) judicem sæculi, esse venturum : eum qui jampridem venerit*, et secundum hominem suum, per Mariam virginem natus site, passus, et mortuus et (5) sepultus, resurrexerit d : et antequam in cœlum ascenderet e (unde descenderat)Christianis omnibust victricem (6) pacem per Apostolos dereliquitk. Quam ne videretur solis Apostolis dimisisse, ideo ait: Quod uni ex vobisdico, omnibus dico (Marc, xiii,37). Deiude ait:

(Joan, xiv, 27). Igitur l pax Christianis omnibus data est : quam rem Dei esse constat, dum i dicit meam : cum autem dicit, do vobis, non solum (7) suam voluit esse, sed et universorum in se credentium. II. Par a schismaticis turbata.—Quæ pax, si, ut data erat,sic integrainviolataquemansisset,(8) necabauctoribus (9) schismatis* turbaretur, inter i nos et fraures

LECTI0NES WARIANTES.

a In mss. S. Germ. a Pratis et Phil. Silv. habetur D0nuinum. Idem sensus. b Ita in mss. S. G. melius quam in editis aliisTue mss. in quibus legitur, venerat. * Ita in omnibus mss. Iu editis miuus l)ene est. d Ita in ms. S. G. • In ms. S. G. antequam ascenderet cælum. f In editis habetur, christianis nobis omnibus, et ita in ms. S. Th. Sed in mss. S. G. et Phil. Silv. deest vox, mobis, estque superflua. s Secuui sumus hoc in loco auctoritatem codicis S. G. In ms. S. Th. necnon in Silviano legitur, storiam per Apo

B

stolos pacem dereliquit. Quid sit storiam divinare difficile est: forte positum est pro consolatoriam, aut pro statoriam, hoc est firmam et permansuram pacem. Alii alia verisimiliora comminiscantur, nobis horüm Codicum leclionem indicasse sufliciat. In editis legitur suam, sed male; Ê enim dicit 0ptatus pacem illaiu et Dei esse et Fidelum. h In editis, Sic igitur. In ms. S. Th. Si igitur. In mss. S. G et P. S. nihil jraeter Igitur, atque id mélius. i Ita in omnibus mss. In editis cum, sed minus bene. 5 In ms. S. G. Schismatum : in aliis, Schismatis. 1 In ms. S. G. et inter.

WARIORUM NOTÆ.

in Tabulis Peutingerianis Mileu; inconcilio Cartha

inensi de rebaptizandis IIæreticis sub Cypriano,

ileum dicitur. Ita etiam ab ipso Optato $. Male distinguit Carolus a Sancto Paulo Alileum a Milevo, seu Milevi ; nam nullum est aliud oppidum hujus mominis in Numidia, et in mss. epistolæ Aug. ad Eusebium nunc 34 Mileum reperitür pro Milevi. E Mileo seu Mileu factum est Milevum, et inde Milevis. Duo in hac urbe habita sunt concilia, unum anno 402, alterum anno 416, quæ Milevitama dicuntur. Distabat a Cirtha Numidiæ Metropoli triginta circiter millibus, versus Sitifim. Nunc Mela vulgo dicitur, oppidum Regni Algeriani. DU PIN.

(2) Fratres. De Christianorum fraternitate diximus in observationihus nostris, atque ibi docuimus antiquos in ea multum mysterii et religionis posuisse, quod scilicet omne Chfistianitatis commercium in ea aflinitate et cognatione versaretur: novuin enim hominem et novám naturam, quam in aquis baptismi tamquainin utero Ecclesiæ induerant etadepti essent, qua Teliam cum Christo et cum omnibus fidelibus vera reali cognatione essent conjuncti, non poterant Iesiari magis quam in illa appellatione. Docet igitur illa naliviíate, quæ communis esset orthodoxis et schismaticis, eos natos et factos esse orthodoxorum fratres, sed malos fralres, quod matri Ecclesiæ quæ eos genuerat, minus essent audientes.Cæterum, consequens est ex ea affinitate susceptum apud schisma1icós baptismum vim habere producendi Christianos; quandoquidem ex eo affinitas illa contrahatur, quod negabant Donatistæ. AlbAsp.

(5) Fides una commendat. An id vult Optatus concordi et unanimi ejusdem fidei professione, gratos et acceptos Deo nos esse? an fidem esse quæ nos commendat Christianos ; Christiani nempe quotquot sumus, et pro Christianis a Deo agnoscimur, id nos juris per lidem, quæ unica est, omiies assequi? fidem Âunam ita videtur 0ptatus ipse explicare lib. v : Una fides, inquit, hoc loco ab hæreticorum erroribus et ab èorum väria fide, fides unica separatur. Nec aliter videtur aut certe riom valde dissiiuiliter accipiendum *ò commendare, in multis veterum locis, cum de Ecclesia Catholica loquuntur. Coll. Carth. edit. Comimel. pag. 6 : Hanc auctoritatem magisterii cælestis secuti Apostoli Ecclesiam commendant in toto mundo fructificantem atque crescentem, etc. Ita et ejusdem coll. pag. 68. August. lìrevic. coll. die 5, cap. 4: Sic ostendentes divina leslimoniu consonare ut et illa, qui

D

bus commendaretur Ecclesia cum malorum commixtione, etc. Et illa testimonia quibus commendaretur non habere commixtos malos, etc. Ubi commendatur pro qgnoscitur, aut describitur. Idem August. et eodem loco : Quoniam, Donatistæ scripturarum teslimonio unam Ecclesiami commendaverant, id est, unicam esse probaverant, sed in his tamen nullus dativus personæ, qui est in Optato. Quare nihil affirmo. Meaicus CASAUBONus.

(4) Judicem sæculi esse venturum. Sæculum talibiis Scriptoribus mundum valet et quidquid in hac vita vivitur. Sic infra hoc libro Constantini Imperatoris verba sunt : Petitis a me in sæculo judicium, cum ego Christi judicium erspectem. BArthuüs.

(5) Sepultus. Duo in hoc verbo sunt intelligenda; Christi sepultura, et ejus ad inferos descensio, cujus mentionem non fecit, quod breviter mysteria illa perstringat: verum in auctoribus illius ævi et illius provinciæ, ut in divo Augustino, et in Capreolo frequens est illius desceiisionis mentio. AlbAsp.

(6) Pacem. Hoc verbo sæpius utitur, quare non erit abs re notare communionem Christianam visibilem et invisibilem, Ecclesiæque unitatem et coagulationem cum Christo, et per Christum cum Deo per pacem intelligi. Albasp.

(7) Non solum suam. Pax Dei deberet esse inter omnes qui fratres sunt, qui a Christo data est et relicta, ut in omnibus qui cum eo conjungi volunt, observetur, et colatur. AlbAsp.

(8) Nec ab auctoribus schismatis turbaretur. Non saiie tum pertubabatur ab ipsis auctoribus schismatis, qui jampridem esse desierant, nec ea mens 0ptati esi: Turbaretur igitur hic accipe pro turbata fuisset, ut postea quoque posset pro potuisset, habereiis pro habuissetis, etc. Contra autem, potuissent, pro possent, remansisset pro remaneret, et id genus alia sexcenta. Et sic quidem non unus loquitur 0ptatus: sed Arnobius, Zeno Weron., Lucifer Calaritanus, et alii. Ex melioris etiam ævi Scriptoribus, interdutn Terentio et Wirgilius ipse, quæ àdeo Gicero, ut observarunt Grammatici. Vix tamen quisquam crebrius, quam facit hic Nnster, quod deiiceps semel a nobis nionitus, lector ipse ob$ervabit. Mek. CASAUB.

(9) Auctoribus schismatis. Principibuset antesignâni§. i.oquitur enim tam de iis qui 'schisiua conflave rant, quiam de eorum successoribus. Du PuN.

nostros hodie non esset ulladissensio, (10) (11)necilli A (45) dealbatum extruerent 3 parietem (16): (17) nec

[blocks in formation]

(10) Nec illi inconsolabiles Deo lachrymas, facerent, quod Esaias Propheta testatur. Alludit ad hæc verba Is. xxii, v. 4 : Recedite a me , amare flebo : nolite incumbere ut consolemini me super vastitate filiæ populi mei. lstud autem Deo lachrymas facerent, mon est in : telligendum de lachrymis âuctorum schismatis, sed de ipsius Dei dolore ob vastatam ab eis Ecclesiam, ut explicat ipse Optatus initio libri iii : Indicat Deus lachrymas suas quas vos fecistis , quas testatur nulla posse consolatione siccari, cum ad vos per Esaiam pr0phetam loquitur dicens : missum me facite , amare plorabo : nemo me poterit consolari in contritione filiæ generis mei. DU PIN.

(11) Nec illi inconsolabiles Deo lachrymas facerent, quas Esaias testatur. Ea respicit Esaiæ verba, quæ cap. xxii, v. 4: Missum me facite, amare plorabo. Nemo me poterit consolari in contritione filiæ generis mei. Ita olim legebatur. Totum locum describit, ac fuse prosequitur Optatus lib iui, haud procul ab initio. Male igitur hic secuui Parisienses priores editiones quæ ad xxxii caput Esaiæ lectorem remittunt.

MeR. CASAUb.

(12) Falsorum vatum. Pseudo prophelarum; Doctorum mendacii; ncc dicerentur, nec agnoscerentur factis suis pro falsis doetoribus. DU PIN.

(15) Nomen, et actus. Westri episcopi falsi, neque frustra eorum nomen in altari nominaretur : per nomem, honorem et dignitatem episcopalem; per actus vero, munia et functiones intelligendæ sunt. AlbASP.

i* (14) Falsorum vatum nomen et actus incurrerent. Falsorum fratrum, non vatum, legendum monet eruditus et felicis ingenii adolescens Gaspar Barthius, ex verbis D. Pauli ad Corinth. II, cap. xi, vers. 27, zty6%vvotg èv 02) àαση, vztóvvots iv Ysvözöä)®ot;, quæ allusit 0ptatus scilicet. Sed vide de falsis valibus lib. iii. Incurrendi autem verbo cum accusative utitur etiam pag. seq. merito suo jugum servitutis incurrit, et lib. vi. INceRt. 15) Dealbatum. Ecclesia comparatur ædificio, et Episcopi ædificare dicuntur, quo alluditur, aut ad illorum sepulcra dealbata, qui tempore Macarii occisi pro martyribus a Donatistis celebrabantur. :;:;:;* . ALBAsp. Ibid. Nec ruinosum ac dealbatum extruerent parietem. Portenta sunt et si quæ portentis magis pórtentosa quæ Albaspinæus hic affert, ut locum per se planum et clarum pervertat et obscuret. Ecclesia (inquit) comparatur ædificio, et episcopi adificare dicuntur, quo alludit, aut ad illorum sepulcra dealbata, qui tempore Macarii occisi pro martyribus a Donatistis celebrabantur. Sed jam mülta sunt iioc genus, quibus ejus notæ constant, ut hoc mirari nemo debeai. C;e1erum de verbis si quis dubitat, allulit 0ptatus ad

Ezech. xiii, ubi conira dealbatum parietem, quemad

{modum olim legebant, multa prædicuntur. Integrum locum profert, et fuse tractat Optatus ipse lib. iii, medio fere libro. Mem. CASAUb.

[ocr errors]

aedificabat parietem, illi autem liniebant eum luto : ita ut tempestate superveniente cito dirutus fuerit. Hujusmodi prophetis comparat Optatus Donatistarum principes, quorum societas non erat solidum et permansurum ædificium ut Ecclesia Christi, sed paries tantum ruinosus, licet exterius dealbatus. DU PIN. (17) Nec minus astutas, sed tantum simplices everterent mentes. In his verbis, ut idem Barthius putat, nec sensus est nec vita. Ego, inquit, correctione pulchra utrumque restituam:lege, nec minis astutas, spe tantum simplices everterent mentes. Quas artes cum hodieque omnes agnoscere habeant, necesse neminem puto veritati non adsensurum. Hæc ille. Sed cum τὸ tantum in secunda editione Francisci Balduini non extet, videtur legendum : Nec minus astutas et simplices everterent mentes. INcERt. (18) Nec male imponendo omnibus captivis manum eversionis, etc. Etsi hoc leve est, monéndum tamen legendum esse omnibus capitibus, non ob eam rationem, quam Albaspinæus affert, quod lib. ii idem dixerit : Extendistis enim manum, et `super omne caput mortifera velamina prætendistis, etc. Quæ ratio si valeret, cum captivorum et captivitatis eadem in re postea quoque meminerit, nihil hic mutandum esset; sed cum certum sit, eum ad sequentia Prophetæ

non essent C verba alludere, quibus super omne caput , haud du

bium, hic quoque idem voluisse Optaium. Quæ vero velamenta intelligat, quæ hic et alibi non uno loco, eversionis velamenta vocat, ipse docet lib. ii : facientibus velamen, hoc est, imponendo manum super omnem ætatem , etc. Ne quis ad cilicium trahat, quo publice pœnitentium capita operiri præcipiuntur, in concil. Agath., dist. 50, can. 65, de quo et in superiori canone : Pænitentes tempore quo paenitentiam petunt, impositionem manuum, et cilicium super caput a sacerdote (sicut utique constitutum est ) consequantur, etc. Hieronymus etiam epist. xxx : Fabiolam sacco indutam stetisse in ordine pœnitentium, etc., testis, ut alios omittam. Quod sequitur, nec maledicerent Deo, pluribus ipse explicat lib. iv, quasi medio, si forte quis hic hæret. M. CAs. (19) Omnibus capitibus manum. Omnibus capitibus legendum, ni fallor, ut ex his secundi libri cohstat : Extendistis manum super omne caput, quibus verbis docet Donatistas imposuisse pœnitentiàm episcopis, presbyteris, cæteris clericis, fidelibus, et pueris, et omnibus quos polerant circumvenire et pérvertere. AlbASP. (20) Eversionis. Qui innocenti pœnitentiam olim solemnem imponebai, eum evertebat, quia de fideli reum faciebat; præterea privabat eum communione corporis Christi, qua qui privabantur, morlui censebantur et vera vitae usura carere. Albasp.

(2!) Velamenta. Impositio manuum pœnitentiæ est quædam veluti obumbratio : cum enim Episcopi mamum in pœnitentes porrigerent, eos veluti obumbrabant: quapropter vocat illam manus impositionem, velamen. Albasp.

(22) Eversionis velamenta obtenderent. Pergit alludere ad verba sequentia Ezechielis eodem cap. v. 18, ubi habetur in Hebr. et apud Sept. Væ his'qui consuunt cervicalia sub omni cubito manus; et qui faciunt velamina super caput omnis ætatis ut pervertant animas.

[blocks in formation]

VARIORUM NOTÆ. Ita Donatistæ manus imponentes, quod velamenti B zai 36:)vaaog£vot;, etc., vides per omnia consentire.

species est, super fideles omnis generis, hoc est pœnitentiam imponentes episcopis, presbyteris, cæteris clericis, fidelibus, pueris et omnibus quos poterant circumvenire et pervertere, evertebant eorum animas, spoliantes eos innocentia et dignitatibus suis tum coram Deo, tum coram hominibus. Sic mentem suam exponit Optatus, lib. ii : Hos actus vestros dolet Deus in Ezechiele Propheta, cum dicit : V;e facientibus velamen , hoc est imponentibus manum super omnem ætatem ad evertendas animas. lmrenustis pueros; de pænitentia sauciastis, ne aliqui ordinari potuissent : agnoscite vos animas evertisse. Invenistis fideles antiquos, fecistis pænitentes : agnoscite vos animas evertisse. Invenistis Diaconos , presbyteros, episcopos, fecistis laicos : agnoscite vos animas evertisse. DU PIN.

(23) Nec maledicerent Deo. Qui fidelem olim rebaptizabat, aut qui fideli et innocenti manus pœnitentiæ imponebat, Deo maledicebat, quia in utroque olim sacramento fiebant exorcismi, quibus objurgabatur satanas, et discedere, et locum vero I)eo dare jubebalur : Donatistæ ergo in pœnitentia quam insontibus imponebant, et in rebaptizatione, Deo maledicebant, quia exorcizabant fidelem in quo Deus habitabat, et eum maledictis tanquam satanam onerabant : quapropter in Augustino omnibns pene libris objicitur Donatistis, quod Deum , aut Christum , aut Spiritum denique sanctum exsufflarent, hoc est, exorcismis, exsufflationibus deterrerent et fugarent : flatu enim et sputo dæmones olim a Christianis exsufflahantur. Tertullianus ad Uxorem secundo, aut aliquid immundum flatu expuis. AlbAsp.

(24) Nec maledicerent Deo. IIoc etiam habetur in illo Ezechielis loco : Et profanastis me in populo, etc. Profanare , seu profanum reddere esl maledictis incessere, inhonorare. DU PIN.

(25) facientibus velamen, etc. Ita tum legebant, Ezech. xiii, 18. Hodiernam Vulgatam si consulas, multum differre intelliges. Quod non mirum : raro enim consentiunt. Major, non hoc quidem loco, sed tamen in plerisque major cum Graeca seniorum (ut fere in ejusdem aut majoris antiquitatis scriptis observes) convenientia. Exempli causa nox profert Optaiuis ex Isaia : Vos qui timetis nomen Domini, audite momen Domini. Ili qui vos odio habent, et eaeecrantur, et nolunt se dici fratres nostros, vos tamen eis dicite, Fratres nostri cstis. Male ablegant editiones priores ad Isaiæ lix, est enim Isaiæ Lxvi, 5. lbi Vulgata plane in aliam mentem : Audite verbum Domini qui tremitis ad verbum ejus. Dixerunt fratres vestri odientes vos et abjicientes propter nomen meum, Glorificetur Dominus et videbimus in lætitia vestra, etc. Græci autem, &zojaz** £go tz Kvpiov oi τρόμοντες τὸν λόγον αὐτοῦ, sitate £) poi äg öv, τοῖς μισουσιν υμάς,

[ocr errors]
[ocr errors]

D riuintür, et vivificarent animas, quæ non vivunt, men

tientes populo meo credenti mendaciis. Quod noster Interpres veruit Cervicalia, Heb. nTED^, D. K. ait esse velamina quibus mulieres faciem suam velabant. Vox Græca ἐπιδέλαια, amiculum generatim significat aul velamen. Sed stragulum Tori apud Galenum, quod secutus est noster interpres, tempore Optati legebatur, velamen. l)U PIN. (27) Spiritus sanctus per Esaiam prophetam dicens: Vos qui timetis, ete. Ita hic locus habetur apud Isaiam in Græco ut citatur ab 0ptato. Vulgatus uosler interpres, qui cum Hebræo concinit, diverso prorsus sensu legit : Audite verbum Domini qui tremitis ad verbum ejus : direrunt fratres vestri odientes vos et abjicientes propter nomen meum. Iilem testimouium profert Tertull., lib. iv, conlra Marc., c. 16, ex eadem

« PoprzedniaDalej »