Obrazy na stronie
PDF
[merged small][merged small][ocr errors]

Africam, quam Romami proprie sic appellavere, et Mau- A errandi ansam scriptoribus præbuit, dum alii urbem unam tasse cum eruditi patris eruditus filius paternas reliquias A dendum quicquid hoc est laboris ercitavit. Hæc autem fuit exsecutus est dominus DuPin : quia vero varielalem istam A nullam earum fixam fuisse præter Carthaginem, alius vero

ritamiam ; duabus tabulis geographicis descripsit Gerardus Mercator ex Ptolemaeo : aliam tabulam earumdem regionum Abrahamus Ortelius variis ex auctoribus concinnavit : sed neutrum opus legentibus Hislorium tum civilem, tum ecclesiasticam satis subsidii afferre potest, quod persuasum est iis qui vel minimum hujus rei e.rperimentum fecere. Nicolaus Samson Christianissimi regis Geographus meritissimus, R. P. Philippus Brietius e Soc. Jesu, et si qui alii Romanum imperium descripsere, hanc etiam Africæ partem, utpote imperio inclusam necessario tetigere. Pe

trus Du-Val Tabellulam etiam in lucem edidit, quæ eæplicando bello Africano Caesaris usui essel. Verum luec ejusmodi sunt, ut si e.rplicandae historiæ civili satis esse fortasse cuipiam videri possint, Historiæ tamen Fcclesiasticæ nullo modo sufficiunt. Primus, quod quidem sciam, vel, rem Ecclesiæ Africanæ statum in Tabula Geographica erponere

aggressus est It. P. Carolus a Sancto Paulo, designatus epi- B

scopus Abrincemsis. 0pus arduum, in quo etiamsi multa peccaverit, illo tamen opere de republica Christiana oplime meritum nemo non fatebitur. 0peris autem illius difficultas longe maxima, quæ eae multiplici fùmte petitur. Et primo quidem eae ingenti episcopatuum numero, qui longe plures in Africa fuere quam in alia ulla Chrisliani orbis provincia : nec enim tantum ut in aliis orbis partibus in urbibus episcopales sedes erant, sed et in pagis, castellis, vi, is et fundis; ita ut plusquam sexcentæ episcopales sedes in Africa numerentur. Quo fit ut tum propter mumerum, tum propter obscuritatem locorum in quibus collocatæ erant, mom omnium , sed insigniorum tantum situs in tabula describi possit. Quapropter in urbium, quam vocamt, positione, plurimum errare necesse est eum qui nullam episcopalem sedem in tabula sua desiderari cupiet. Secundo in id incumbendum fuit, ut sedium episcopalium nomina, quorum pleraque multipliciter deformata sunt, recte scriberentur. Et sane ea est in istis nominibus lectiomum varietas, ut cui earum potissimum inhærendum sit, certo sciri via: possit. Quam varietatem partim et ipsa re, partimer Amanuensium aut ignorantia aut temeritate ortam esse arbitror. Er ipsa re quidem, cum populorum et oppidorum Africae nomina præterquam Afrorum linquis ineffabilia esse Plinius asserat, quod recte observavit R. P. Theodericus Ruinart, eruditus æque ac diligens scriptor, unde proclive fuit ut er Romanis alii diversimode hæc m0mina proferrent et scriberent. Quod vero ad Amanuenses spectat, iis in tot nominum propriorum scriptura errare facillimum fuit. Certe undelibet orta sit ista confusio magnam illam esse palam est, qua vero ratione illi occurri possit, et nomina corrupta emendari, dubia firmari, et eae multis et

diversis nominibus quodnam potissimum eligendum sit, et D

cujus lectura adstrui possit non video. Scio equidem Nicolaum Samson multa utilia et profutura in hanc rem suggessisse, sed quae regula super his tradi potest quæ variis erroribus non sit obnoaia, nisi si quis linquam Punicum et Africanuum perfecte calleat, cujus aurilio multa procul dubio restituere possit. Nunc vcro in utriusque linguæ ignoratione, et in magna auctorum penuria quid fieri recte possit, aut quo pacto definiri quæ scriptura vitiosa sit, quæ recla haud satis scio. Cæterum hæc tarietas multiplicem

in plures diviserunt, alii nimium fortasse intelligendo, multas in unam conflarunt, quod utrumque quam turpiter Geographiam deformet, nemo est qui non videat.

Tertio maxima pars episcopatuum non proprie nomine civitatis, quod substantivum fere est, sed adjectivo et derivato notati sunt : qua vero ratione nomen illud propriumn sive substantivum, si aliunde nesciatur, eae adjectivo erui possit, viderint doctiores ; nomina enim ista ut plurimum analogiæ minime capacia sunt, cum fere omnia foedam barbariem redoleant, qualia in Æthico, in Tabula Peutingeriama, et in Amomymo Ravennate passim occurrunt, et si sint ma.rime capacia, certum tamen videlur in iis exaclae analogiæ regulas non esse servatas. Carolus autem a Sancto Paulo pleraque islorum nominum 46 per substantivum efferre necesse habuit. Certe quibus episcopttuum dumtaxat calaloJos conterere in animo est, ad istud minime cogi certuw est : iis vero qui hosce episcopatus in tabulas geographicas referre volunt, necessitas incumbit istud faciendi. Dubitari autem merito potest am satis recte istud executus sit R. P. Carolus a Sancto Paulo, quippe qui episcopatum Agensem ab urbe Aga derivatum existimet, cum tamen alibi inveniatur episcopus Agensis sive ab Aggia, qui episcopatum Coviensem ab oppido Covio sic dictum putet, cum tamen a Coba municipio apud Ravennalem Geographum memorato derivatum riri docti eristiment. Eadem etiam interdum peccasse mihi videtur Holslenius. Quædam autem etiam apud amtiquos in substantivo reperiuntur, quædam vero reddi per substanticum videntur viae posse.

Quarto nonnulli sunt episcopatus qui huic vel illi provinciæ ab auctoribus ecclesiasticis adscribuntur, quorum tamen præcipua oppida, et unde illis nomen in aliutm provinciam transferri ab aliis auctoribus videntur. Eremplo sint episcopatus Mileritanus, Idicrensis et Cuiculitanus, quos Notilia Ecclesiastica provinciæ Numidiæ attribuil, cum tamen Mileum, Idicram et Cuiculum Antoninus ad Mauritanium referat. Idem Antoninus Tabrucam, Simittam, Bullam regiam, Siccam Veneriam, Alliburum, Ammenderam et alias urbes eidem Numidiæ adscribit, quas Notitia in proconsularem transfert. Ergo alterutrum fulli necesse est, aut certe provincias ecclesiasticas non undequaque.et er omni parte respondere civilibus, quod doctoribus discutiendum relinquo.

Has et alius difficultates superandas habuit R. P. Carolus a Sancto Paulo, quo minus mirum est illum in tot scopulos incautum impegisse. Queritur Nicolaus Samson, et jure queritur episcopatus ab illo plurimos omissos, aliquot vero duplicatos vel triplicatos, circiter trecemta nomina vitiose scripta, centum ad summum et sepluaginta duos episcopatus in Tabula collocatos, cum trecentorum positio potuerit stabiliri. Ex his centum et septuaginta duobus episcopatibus quinque aut sex, plus minus, suum in tabula geographica locum obtinere , alios omnes perperam locatos, et alia id genus sphalmata reprehendit, multa deinde suggerit quæ restituendo operi utilia forent, professus in ercutiendis illis operam et ipsum haud vulgarem posuisse. Equidem dolendum est, et mihi inprimis ingratum venit tantum virum et de rebus geographicis tam bene meritum, opus istud, quod perutile futurum erat, in publicum non emisisse, sed erit fora tineis vindicabit, et bono publico vulgabit.

Interim multi viri docti in eisdem rebus explanandis diu mullumque sudarumt, Lucas Holstemius, R. P. Joannes Garmerius c Societate Jesu, eminentissimus et doctissimus cardinalis Hemricus Norisius, Stephanus Balusius, et si qui alii; sed omnium in hac re diligentiam superavit R. P. Theodericus Ruinart Monachus Bemedictinus, qui perpetuas et uberes motas in Notitittm Africæ edidit, qui manuscriplos codices inter se conferendo, ecclesiasticos auctores, et quotquot alios super ea re scripserant, diligenter evolvendo, depravata nomina corrigendo, et alia id genus in publicum utilitatem moliendo, venturis post se auctoribus nihil prorsus hac in re tenlandum, nedum faciendum reliquisse videbatur.

Sed ecce tibi in postremis venit, non vero in minimis, clarissimus simul et eruditissimus Dominus Du Pim, sacræ Facultatis Parisiensis doctor et professor regius, qui dum novam sancti 0ptati Milevitani editionem molitur, et quicquid ad Donatistarum historiam pertinet, in unum corpus conferre statuit, nulli omnino labori parcere certus, molam hanc et ipse versare decrevit, mec aliorum se lubore deterreri passus est; et quomiam antiqua illa Nolitia quam praefatus R. P. Theodericus Ruinart elucidandam susceperat, manca videbatur et mutila, aliam ille locupletiorem edere, et post tantam aliorum messem spicilegium facere non dubitavit, nec sane irrito fructu, ut ipse expertus sum, quod nec alii in votis futurum erat. Cum autem ad absolutiorem eximii operis editionem nihil intentatum relinquere vellet, visum est ei et tabulam geographicam Nolitiæ suæ adjungere, in qua Ecclesiæ Africanae illius temporis statum ob oculos pomeret quantum id ub eo præstari posset ; quam mihi provinciam volenti sane neque abmuenti delegavit : hanc autem in me lubens suscepi egregie facturum ratus, si virum de republica litteraria tam bene meritum et gravioribus tunc intentum curis labore hoc utili quidem, sed ingrato relevarem : namque et mihi honorificum videbatur, si cum tot eruditis viris qui de ea re scripserant, symbolam meam conferrem, et jucundum imprimis Ecclesiam Africamam olim florentissimam e tenebris eruere, ac velut redivivam exhibere. Accedebat quod doctissimus geographus Nicolaus Sansom, qui vadimonium videbatur promisisse, morte, ut arbitror, præventus, ad illud venire non potuerit, et si quid auacilii jam sperandum esset, in uma Caroli a sancto Paulo tabula situm esse, quam tamem multis errori* bus aspersam supra diximus. Ergo novam Africæ tabulam daturum me suscepi, arbitratus posse me scopulos illos declinare in quos R. P. supradictus impegerat, de quibus ego præmonitus jamdudum fueram.

A7 Hæc mihiratio suscipiendi operis, sed dum aliis consultum volo, ipse mihi gravissimum onus, cui ferendo impar futurus eram imprudens imposui. Lectorum mihi aliquot auctorum conscius qui eae regionibus istis historice vel geographice scripserant, et excerptis meis geographicis fretus, quæ in usum condendarum tabularum, si quando opus esset, disposueram, arbitratus sum potissimam jam operis partem exactam esse, male cautus qui tam facilem desperati pene operis executionem animo præcepissem ! Cum inulta eliam mihi legenda superessent, quæ difficultatem minuerentne, am non forte etiam augeremt nescius eram. Sed et erigebat me præfatus clarissimus dominus Du Pin, quem omnium instar mihi futurum esse comfidebam, qui quicquid Garnerius, Norisius, Baluzius, Harduinus, Ruinartius scripserant, diligenter collegerat, et notas insuper suas benigne mihi impertiturus erat; uno verbo animos mihi addidit, et ad au

PATROL. XI.

[ocr errors]

instituti mei ratio. Quicquid difficuluatis fuit in episcopatuum numero 'definiendo, inscriptione nominum stabilienda, in assignanda cuilibet episcopatui provincia sua, illud omne in viros doctos superius a me nominatos transferendum putavi; marime vero in eum qui suscipiendi mihi operis auctor fuerat, mihi enim homini profano religio fuit hunc lapidem movere, iis contento quæ super ea re tanti viri scripserunt, quorum exhaurire scrinia non erat animus, nec argutos inter strepere amser olores. Cæterum quoniam pauca erant in eorum libris quæ ad Africæ descriptionem, provinciarum dispostlionem, urbium aliorumque locorum certam positionem, aliaque hujusmodi pertinerent, id exequi mearum esse partium duaci. Ilttque primum exacte et secundum novas observationes Africam delineavi, provincias ecclesiasticas eaeacte distribui, sedes episcopales in tabula Caroli a samcto Paulo non satis apte dispositas suo loco reddidi, omissas supplevi et quicquid in me fuit scientiæ et artis impeudi ut quam emendatissima et accuralissima prodiret hæc tabula, quod ut præstarem quicquid apud geographos Pomponium Melam, Strubonem, Plinium, Ptolemueum, quicquid in Itinerariis et in Geographo Ravennate, item apud Historicos Polybium, Sallustium, Hirtium, Livium, Ammianum, Procopium, si quid apud Arabes Abulfedam et Geographum Nubiensem , quicquid quoque in recentioribus Joanne Leone, Samuto, Marmolio occurrere potuit, studiose collegi (quod et a supra memoratis auctoribus ut plurimum factum fuisse agnovi, nam et lii falcem miserant in utramque messem). Er his autem tabulam istam qualiscumque est concinnavi. Ne quis vero certum et indubium credat, quicquid in ea continetur, unum aut alterum lectorem momitum volo: Primo, Earum urbium positiones certas esse quæ mar alluuntur, aut quæ lineolis inter se connectuntur, quippe quæ ex Itinerariis sive terrestribus sive maritimis notiores sunt. Ex aliis, quasdam eae Ptolemæo, quasdam ex historicis locatas, quarumdam positionem suppeditasse mihi viros doctos ex historicis ecclesiasticis desumptam, si non ex omnu

parte certam, tamen in paucis vitiosam. Habet hic certitu

do, si sic loqui fas est, suos fines ultra quos viæ aliud præter conjecturas esse in confesso est apud eruditos. Satius autem esse duri urbes aliquas eae conjectura tantum locare, quamvis non suo fortasse loco quam illas prorsus omittere, arbitratus fore ut veritas inde facilius erueretur : vir enim sine autepsiacerti aliquid in his rebus stabiliri potest. Tanta est ac tam mnlliplex nominum diversitas ut facile sit aberrare eum, qui oculorum in his subsidio non utitur, mihi certe persuasissimum est tabulas geographicus, quantumvis malas, dum aliæ non suppetunt, viam nihilominus ad veritatem sternere. Beatus autem fuero, si hæc, qualiscumque est, ali

D quantulo subsidio eruditis esse possit.

Secundo. Non tantum urbes certo episcopales in hac tabula exhibui, sed alias etiam inserui quarum aliquæ forsan etiam episcopales sunt. Hæc autem fuit inserendi causa quod illæ doctorum virorum conjecturis inservierunt. In rebus abstrusis minima quæque vestigia sive indicia veritatis pretiosa sunt, plura positurus eram si brevitas chartæ ferre potuisset, ideoque et populorum nomina hic omissa, non quasi prorsus inutilia, sed tanquam minus proficua.

Tertio. Propria sive substantiva urbium nomina quoties quidem non licuit eae puro Antiquorum fonte haurire, ea eac R. P. Carolo a sancto Paulo aut ab Holstenio desumpta sunt, et qua potuere analogia conficta esse videntur.

Quarto. Viri diligentis fuerat lectiones varias referre si quæ occurrissent in impressis aut manuscriptis codicibus, ut liberum esset cuique judicium suum, et §§ quidem prolire tabula nostra geographica ferre non poterat, nisi altero tanto unt etiam duplo fieret major, una eae diversis lectionibus eligenda fuit , eam vero selegimus quam doctis plus aliis placuisse intelleximus. Quinto. Cum mutetur frequenter facies regionum, saltem quantumadimperiorumfines, 48 provinciarum numerum, urbium, populorum et fluminum nomina, et tmicuique insiqni mutationi suu tabula debeatur quæ statum illius temporis repræsentet, tubulu ista finem quarti et initium quinti sæculi proprie spectat, cum Donatistarum hæresis longe lateque in Africa grassaretur, et esset regio illa in seae septemve provincias divisa, sed et ævo paulo posteriori inservire polest, cum Vandalorum furor et persecutio in catholicos vigeret. Serto. Quamquam Collationis Carthaginensis describenscemae, quod hujus tabulae proprium esse debet, inulilis sit purs ista Italiæ quæ in ea repræsentatur cum adjacentibus insulis, *amuem commode facturum arbitratus sum si urbem Romam ob oculos legentium ponerem , et prædictas insulas quæ Notitia Ecclesiæ Africanae continentur, quemadmodum ea paulo post sub Vamdalorum jugo ingemuit. Cæterum episcoporum sedes in Insulis Balearibus et Pyliusis non notavimus, utpote nobis incognitas, et forte numc hic, nunc illic sedem habebant, unde et totius regionis episcopi dicebantur. Septimo. Metropoles civiles majoribus seu initialibus litteris designandas curavimus, Ecclesiaslicas non item cum

seniorum episcoporum sedes fuisse doctus fuerim. Octavo. Oppida quæ in tabula geographica asterisco notantur, ea sunt in quibus celebrata fuerunt concilia, et eorum quidem ommium nomina hic reperies, præter Novam Cæsaream , Macrianam et Juncum, quarum urbium situm pro comperto habere non licuit. Cæterum urbis Bagaitamæ positionem quæ riros doctos non paucos fugerat, ex Geographia Nubiensi didici, et Cabarsussensis civitatis restiqia in luodierna Susa videre muihi visus sum: assentiat qui volet, nihil affirmare ausim. Libenter etiam aliquas urbes, si licuisset, adjun.rissem, Tomomam, Vitam sire urbem sive regiumculam, Casas nigras et alias ejus generis, propter Victorem Tonomensem, Victorem alium Vitensem, Donatum a Casis nigris et ulios hujusmodi fumosos viros. Cuivis certe geographo dolendum venut adeo famigerata loca omittere : quod tamen satius esse ducimus quam super his aleam jacere. Vitae quidem urbi Carolus a sancto Paulo in tabula sua locum dedit, sed qrto auctore quibusve comjecturis fateor me nescire. Nomo. Locorum aliquot antiquorum hodierna nomina in nolilia invenies, magis amarie in alia inquirere abstinui, nimirum difficillimum, ne dicam impossibile fuoc erat, cum hodiernus illarum regionum status parum motus sit. Cæterum tutum non est pro antiquis recentiora nomina usurparExemplo sit doctus et diligens Scriptor, qui quoties Cæsareensem in Mauritamia episcopum nominare voluit, toties per Algeriensem eum designavit, quod verisimile mom est.

[merged small][ocr errors]

§ I. S.0ptatiVita.- Afer, Milevisim Numidia Episco- C regnarunt. Balduini, a duabus edd. an. 1565 et 69,

pus sub Walentiniano et Walente principibus (1) inter annos 372 et 375 scripsit. Wixisse autem ad Theodosii imperium et Siricium usque, qui an. 584 episcopi Romani sedem occupavit, Dupinius verisimiliter statuit. Nec quicquam præterea seu de vita, seu de exitu ejus constat. § II. Scripta. — Scripsit de schismate Donatistarum contra Parmenianum libros vi, quorum ætatem recte Dupinius æstimavit. Ne enim ad Siricii tempora, cujus lib. m, §5, mentio fit, ætatem eorum protrahere lubeat, sententia vetat ab eodem probata, auctorem iterum opus suum recensuisse eaque Iamquam additamenta adjecisse, quæ jam libri vii nomine veniunt. § III. Editiones. — Optatum primum e tenebris, quibus diu latuerat, prodire jussit Jo. Cochlæus, an. 1549, sed nullo præter hoc lucis munere donatum, quamvis et indole sua et habitu, qui tum erat , vix alius scriptorum ecclesiasticorum {ope liberali esset egentior. Mnltos quidem patronos ad hane usque ætatem non invenit, sed duos, qui multorum instar, æternum de eo et omni re ecclesiastica promeruerunt, Franciscum Balduinum et Ludovicum E. Dupinium. Nam nec Albaspinæi ed. quæ post mortem ejus 1651, prodiit, nec Merici Casauboni Londini eodem anno facta multum profuit. ltigaltiana successu carnit. His vero auctoribus dmæ Optati editionmm familiæ constanter

(!) lua Ilieronymus in Vitis.

profecta ad finem sæculi xvii duravit, Dupiniana ab an. 1700, in compluribus repetitionibus et recens in Gallandiana et Oberthuriana viget. Testes per singula videamus. Saec. XVI, 1549-1600. M549.

Apud S. Victorem prope Moguntiam, ex officin. Franc. Behem Typographi, in-fol. Optati Milevitani quondam episcopi libri sex, de Schismate Donatistarum contra Parmenianum Donatistam, adversns quem et S. Augustinus postea tres ædidit libros. Ex bibl. Cusana prope Treverim cum D. Conradi Bruni Ic. libris vi, de hæreticis in genere el al. ejus opusculis peculiari sub titulo (1550) typis exscriptis. Titulus,

p quo Optatus a reliquo opere discernitur, is est

quem supra adscripsimus. Editor est Jo. Cochlæus, Canonicus Wratislaviensis, Bruni familiaris, cujus epistola (ad Arnoldum Abbatem Monasterii Ordinis Præmonstratensis in Tongerlo) de exemplo, ex quo typis exscriptum dedit Optatum, exponit. Erat nempe illud ex hospitali S. Nicolai prope Cusam per Christophorum Priorem fratrem Cartusiæ Trevirensis ipsi transmissum idque ex antiquo codice quopiam mendose ab indocto Librario (quales, addit, fuerunt olim servi litterati Monasteriorum) scriptum, et ab alio deinceps multo adliuc mendosius rescriptum, Acceperat præterea, conditione, ut intra tres menses bona fide restituerel : (!) ut mirum adeo nemini esse possit, quod et olio ipso el aliis occupationibuspraeclusus, et destitutus subsidio alius exemplaris, parmm emacnlatuin Optatum dederit, quem ex omni parte completum et redintegratum iri cnm Bibliothecae instructissimæ Tongerlensis copiis, tum Abbatis ipsius ingenio sperat et optat. Complelorum specimina in laudata dedicatione Cochlæus prodidit, qnarum maxima pars in litteras et syllabas male conjunctas aut disjunctas cadit. Præmissa sunt in titulo ipso Hieronymi, tum tituli pagina aversa Augustini contra Parmenianum testimonia et Gerhardi Lorichii Hadramarii Carmina in laudem et commendationem 0ptati. Post epist0lam nuncupatoriam sequitur Compendium Summarum c libris 0ptati excerptum et in capitula digestum, deinceps brevis Donatistarum confutatio ex verbis S. Augustini super Ps. lxxxv, etc. Summaria Collatio Donatistarum ad Schismaticos hujus temporis, denique index rcrum memorabilium. Neque vero oblitus est Cochlæus singulis libris argumenta præfigere. 1563.

[blocks in formation]

locos, qui magna mendi suspicione laborent, sed sanari sine auxilio veteris libri, vix ac ne vix quidem possinl recte monuit. Quocirca satius duxit præsentibus frui, quam committere, ut eodem squalore, quo anlea plane inquinatus fuerat, Optatus recuderetur. Ac speraverat aliquantisper fore utaccederet alterum emendationis præsidium ex codice Joannis Tilii episcopi Briocensis. Sed quod jam præstari non poterat, ab altera forte editione exspectare jubet. Præmisit ediuor epistolam ad Jo. Lentallerium, antistitem Aquiscinctiensem, in qua super Optato et hisce ejus libris multa præclare disputavit; præterea præfationem a Jo. Lucanium (Calvinum ) valde prolixam et multa ex omni re ecclesiastica una cum acri Calvini impugnatione complectente , quam in editione altera resecuit. Num vero priori huic editioni Balduinus septimum jam librum addiderit, nullo quidem satis certo indicio cognoscere potui (2); cum primæ hujus Balduini editionis tanta sit raritas, ut ne Catalogis quidem Bibliothccarum locupletissimarum laudari eam meminerim. 1569. Parisiis apud Claudium Fremy, via Jacobæa, sub

(1) Hoc addit in admonitione ad Lectorem, quæ ad`caleeim libri visitur. - - - - - •

(3) Quem Dupinius. et ex eo Fabricius in ßibl. Méd. et Inf. Lat. ed. Mansi, t. v, p. 470, minutioriiis iypis exscriptum dicit librum septimum ,

dum aliis libris edendis insudaret, hac tantummodo A divi

Martini insigni , in-8, Delibalio Africanæ Ilisloriæ Ecclesiasticæ, sive 0ptati Milevitani libri vii, ad Parmenianum, de schismate Donatistarum. Victoris Uticensis libri im, de persecntione Wandalica in Africa, cum annotationibus ex Fr. Balduini JC. Commentariis rerum Ecclesiasticarum.

Quem sexentis saltem locis emendatum priori dederat editione 0ptatum Balduinus, nunc non multo paucioribus purgatum mendis ex altera hac receusione prodire affirmat, duobus mss. cxemplaribus subnixa, quorum alterum Jo. Tilio ep. Meldensi, alterum Macereo theol. Parisiensi deberet, vel sic tamen multum abesse, ut nunc tandem in integrum planc restitutus dici possit judicans; immo feci, inquit, ut lacunarum notæ indicarent, aliquot locos superesse

B etiamnum mutilos. Libri septimi paginas complures

deficientes Tilianum exemplar supplebat, et quæ in isto desiderabatur pars postrema, eam exemplaria suppeditabant. Balduini adnotationes ad singulos Optali libros solas historias ecclesiasticas spectant, quarum mirifice callidus ille fuit. Ut vero plenior simul hic Donatistarum historia hauriretur et 0ptato abunde satisfieret, integram expositionem disputationis de Ecclesia in conventu Carthaginiensi olim præsente Augustino annis aliquot post mortem Optati cum Donatistis habitæ, quam annis superioribus sub titulo Historiæ Collationis Cathaginensis separatim ediderat, denuo recognitam adjecit, detractis iis, quæ ad rem minus pertinere videbantur, quæque in Calvinum et Bezam fervidiore animo pronuniaverat, et conscriptis simili ratione in Wictorem prolegome. nis. Hinc libello titulum fecit : Delibatio Afr. Hist. Eccl. Nequealiam ob causam, nt quam invidiam vehementioris invectionis et nimiæ in Calvinium acrimoniæ effugeret, sermonem prolixum, quo priori editioni præfatus erat, procul ab hac esse jussit, satis superque esse inquiens editam suo tempore semel fuisse , ejusque loci aliam ad lectores oratiunculam substituit. Nuncupavit librum Casparo Barchino IC. et causarum criminaliuin Judici Mediolanensi. Parisiis, ap. Mich. Somnium , sub scuto Basiliensi, via Jacobæa, in-8. Eadem prorsus cum pra;cedente; bibliopolarum nominibus tantum differunt. 1599.

D E. Bibliopolio Commelin. in-8. Optati Libri Sex

de Schismate Donatistarum adversus Parmenianum, inulto quam aiiteliac emendatiores. Accessit Collatio Carthaginensis inter Catholicos et Donatistas sub Iio. norio imp. Balduini est recensio prima unde etiam epistola ad Aquiscinct. Antist. nuncupatoria iterum exscripta. Inest etiam lib. vii, licet a titulo absit. Quocirca non vanis augurationibus suspicari nobis videmur primae

editio altera non, ita profert, sed simili litterarum ac . reliqui, libri genere excusum. T Ad Ęm igitur, si lubet, hæc Dupinii verba reCItaS.

pariter Balluinieditioni hunc librum fuisse addictum. Contra Collationem Carthaginensem, quam titulus pollicetur, non exspectes, sed Honorii tantum et Arcadii Impp. constitutionem contra Donatistas daiam Ravennæ Constantio et Constante coss. ex Cod. Theod. lib. xliv, c. Th. de iis, qui super Religionem contendunt transcriptam, quod indicatum tamen non est.

Saec. XVII, 1613.

Lugd. Bat. ex off. Jo. Patii. in-8. Optati A. M. in N. E. de Schismate Donatistarum adversus Parmenianum lib. vii, multò quam antehac emendatiores ac ementlationum ac notarum libello illtistriores. Repetitio ed. an. 1599, seu primæ Balduini; praefatio quibusdam locis contractior apparet. Notæ textui pr;emissæ maximam partem lectionibus variis secund;e Balduini et Casparis Barthii emendationibus quibusdam conficiuntur. ln quibus id offendit merito unumquemque, quod, cuin lectiones alterius recensionis Balduini ad unam omnes laudibus efferantur, tamen prima deterior sit typis mandata.

1618.

Coloniæ Agr. suinpt. Ant. Hierati. in-fol. Opt. Milev. de schismate Donatistarum contra Parmcnianum liber vii , in Bibl. Magna PP. T. iv, pag. 269.

1631.

Parisiis, apud Claudium Somnium , via Jacobæa, sub Scuto Basileensi et Circino aureo. in-fol. S. 0ptati M. Opera cum observationibus et notis Rev. D. Gabr. Albaspinaei Aur. Ep. Accesserunt ejusdem de veteribus Ecclesiæ ritibus Observationum libri (luo ac Notæ in Concilium Eliberitanum et quosdam alios antiquos Canones et aliquot Tertulliani libros.

Hanc editionem intuens nescies cui imagis succensendum sit, librariorum impudentiae, an ignorantiæ ejus qui eam adornavit, quem Carolum Paulinum, eae Soc. J. fuisse,ipsius ad Card. de Richelieu epistola in limine libri posita prodere videtur. l)emptis enim Albaspinæi ob-ervationibus, quæ jam antea seorsim lucem adspexerant, per se satis quidem utilibus, ad Optatum tamen, quo nomine etiam a Merico Casauhono perstringuntur, minus facientibus, reliqua omnia supra quam dici potest, irepte sunt consarcinata. Textus quidem est secundæ recensionis Balduini, quem proximo loco excipiunt Albaspinæi in singulos Optati libros notæ , sensum breviter explicantes ; dehinc Balduini in singulos libros adnotationes; tum ejusdem Ilistoria Coll. Carthag. titulo Delibationis Historiæ Africæ, quem Balduinus toti libro 0ptatum et Wictorem complectenui olim praefixerat, inepte huc tradncto. Mox futiles illæ incerti auctoris dictæ emendationes et notæ ex ed. Lugd. Bat. quæ cum nihil præter diversitatem Secundæ Balduini recensionis a priori, quam Balava expressit, crepent, hic ubi ipsa secunda receiisio descripta cst, stupore

[ocr errors]

A plane admirabili sunt inculcatæ. Sequitur ex P. Pi

thœi I}ibl. (1) appendix, quæ acta illa et gesta, quorum ab Optato fit crebra meiitio, quæque suis libris annectenda Optatus ipse curaverat, complectitur; tum fragmenta ex Historia Passionis SS. Dativi, Saturnini, etc. Hinc veniunt: Gesta Coll. Carth., etc., ut an. 1588. Parisiis a P. Massono erant in lucem edita, ad unguem excusa, collata tamen et emendata e codice ms. per Pitliœum; jam vero, quod vix credas, Balduini iterum historia Coll. Carth. primæ ed. Claudunt agmen observationes Albaspinæi. Textum • Opt. antccedunt Albaspinæi vita et observationes in capita potiora Donatistarum historiæ et Optati. Superest quod innumeris etiam mendis typographicis hoc opus scatere Dupiuius notat. Ita jam satis B dictum esse putamus ad judicium rectius de hac edi' tione informandum, quae ob insignem haud dubic quem præbet apparatum, nimium fortasse æstimata fuit. Londini, typis Joh. Legat. in-8. 0ptati A. M. E. de schismate Donatistarum contra Parmcnianum Donat. Libri Septem. In Eosdem Notæ et emendationes Merici Casauboni Is. F. Canon Cantuariens. Textui Balduini Secundæ recensionis servato ea quæ mutanda existimaret, in notis, brevi quidem, sed egregie , quae depravata vel obscura viderentur, dilucidante animadversione protulit. Emendaliones utique solo ingenio ct conjecturarum acumine nix.c absque collicum assensu. Præfatio in notandis edd. Lugduno-Batava et Parisiensi, nec non Albaspinæi observationibus consumitur.

[merged small][merged small][merged small][merged small][merged small][merged small][ocr errors]
« PoprzedniaDalej »