Obrazy na stronie
PDF

convictus erat coram Æliano proconsule Probiani A esse julicium , facia diligenti inquisitione, ac solli

praedecessore, atque ideo hujus jussu in carceren conjectus fuerat, ad comitatum sub idonea prosecutione mitteret , ut illis, inquit, qui impræsentiarum agunt, atque diuturnis diebus interpellare non desinunt audientibus, et coram assistentibus apparere et intimari possit frustra eos Cæciliano episcopo invidiam comparare, atque adversus eum violenter insurgere voluisse. Jta enim fiet, ut omissis sicut oportet ejusmodi contentionibus populus sine dissensione aliqua religioni propriæ cum debita veneratione deserviat. I)ie dicta C:ccilianus, nescio quam ob causam, I{omae sicut jussus erat non occurrit ; tum hujus adversarii qui ad comitatum redierant imperatorem interpellarunt ut in Cæcilianum velut contumacem sententiam ferret.

Sed imperator dilatione data, praecepit ut eum Me- B

diolanum sequerentur. Tum vero quidam ægre ferentes quod Constantinus Caecilianum absentem dammare noluisset, ipsumque Cæciliano favere ac sibi infensum esse suspicati, fuga se subtrahere cœperunt. Quod ubi cognovit providus imperator reliquos ab officialibus custoditos Mediolanum perduci jussit. Qui autem sese furtim e comitatu subtraxerant, cum in Africam pervenissent, novos illic tumultus excitarunt. Eorum dux ac signifer erat Menalius ille truculentus homo de quo snperius dictum est, qui in veteri insania perseverans seditionem excitare paratus erat, mi Domitius Celsus, Afric;e Vicarius, tumultum quem apparabant inhibuisset. Hujus rei certior factus a Celso Constantinus, scripsit ad eum ut Caeciliano et ejus adversariis palam faceret se venturum propediem in Africam, atque ibi inter partes laturum

Ingentium a Constantino nisi cum ipse causam judicare decrevit; nam si accersitus fuisset ob judicium Arelatense , jussisset Constantinus eum Arelatem mitti a Probiano, non ad comitatum suum. Probiamum Afric;e proconsulem fuisse anno 515, (locet lex 1 de Annona codicis Theodosiani data ad Proclinianum (legendum Probianum) ut lege 5, de Appe!lationibus qu;e [{omae data est hoc ipso anno 515. Probianus certe jam successerat AEliano qui anno 314 Proconsul Africæ fuit. Fieri equidem potuit ut Probianus ei successerit anno 5i4 post habitum judicium de Felicis innocentia, idque probare co.vtendunt quidam ex lege 1 ad S. C. Claudianum codicis Theodosiani , data Kalendis Aprilis aimi 514, qu e est ad Probum, cui etiam directa est lex tertia collicis Justinianei de servis fugitivis. Sed Prohiiim hunc proconsulem Afric;e fuisse et eumdem cum Probiano nihil est quod probet.

(a) Litleris datis iv Kalend. Maias anni 516. Cel- D

su§ Wicarius erat Africæ initio anni 516, ut docet lex 1 cod. Tiveod. de officio judicum, data Treviris in Idus Januarii, Sabino et ltulimo Coss., quorum cousulatus incidit in annum 516. Baronius existimavit epistolam de qua agimus, datam fuisse post coneilitiim Arelatense; at fallitur, nam concilium illud habitum non est aute Kalendas Augusti. IJaec autem; epistola data est iii Kalendas Maias, atque ita fieri non potest , ut data sit episcopis partis Donati e concilio Arelatensi discedentibus. (b) Non ille jam toties memoratus Donatus ('asarum nigrensium Episcopus, sed alius ejusdem nominis a quo Donatiani nomen accepere. S. Àugustinus aliquando I)onatum Carthaginensem eumdem esse credidit cum illo qui libellum imperatori cum aliis obtulerat, ut

[ocr errors]

tiosos et irreligiosos punilurum esse. Hoc consilio Donatistarum episcopos Lucianum, Capitonem . Fidentium et Nasutium cum Mammario presbytero qui in Gallias jussu imperatoris venerant ut C:rcilianum accusarent, ad lares proprios redire perimisit, eisque tractoriam cum annonaria ad Arelatensem usque portum ut inde in Africam navigarent, dari jussit a præfectis Praetorio; qui htijus rei certiorem fecerunt Celsum Africæ Vicarium litteris datis iv Kalendas Maias anni 316 (a). Judicium Imperatoris in gratiam Cæciliani. — Tandem Constantinus omisso in Africam transeundi consilio causam Cæciliani judicare statuit. Cum igitur Cæcilianus et ejus adversarii Mediolanum veiuissent, ubi degebat Constantinus mense Noveinbri anni 316, de causa, remotis omnil)us arbitris, cognovit imperator ac auditis utriusque partis allegationibus el omni controversia diligentissime discussa et examinata, cum nullum e criminibus quæ Cæciliano objiciebantur ab accusatoribus ejus probari potuisset, ipsum innocentem , illos calumniosissimos esse pronuntiavit. et de hoc judicato rescriptum misit ad Eumalium Africæ Vicarium, datum iv Idus Novembres, Sabino et Rufino Coss. anni 516. De Donato Carthaginemsi. — Interim Majorinus e vivis excessit et in ejus locum ab episcopis communionis ejus ordinatus est Carthagini Donatus, non ille jam toties memoratus Donatus Casarum-nigrensium episcopus, sed alius ejusdem nominis qui principatum sibi apud suos arrogavit et a quo Domttiani nomen accepere (b). Vir erat litterarum humaniorum

judices transmarini adversus Cæcilianum darentur. At postea probabiiius esse competit non ipsum, sed a'ium Donatum ejusdem schisinatis id fecisse , qui non erat Carthaginensis l)ona: istarum episcopus. sed a Casis- nigris, et tamen primus apud Carihaginem ipsum nefarium schisma commisit, ut ait ipse libro Retractationum 1, cap. 21. ln collatione Carihaginensi cum allegassent Calliolici [)onatum Carthaginensem in synodo Itoma;a sub Miltiade esse damnatum , I)onatisl;e contenderunt , ut narrat Auguslimus in Breviculo collationis diei 5, quod non Carthaginensis, sed Casensis in judicio Miltiadis a-titisset, idque concessere Catholici. Optatus videtur etiam lib. ui supponere l)onatum a Casis-nigris et Carlhaginensem unum et eumdem esse , cum allegat libellum supplicem datum Constantino , tamquam ab episcopis partis Donati, ut probet Donatum Carthagiuensem htijus factionis se principem semper dici voluisse. Al Augustinus de illo supplici libello mentionem faciens h .bet , uti observavimus , partis Majorini , non purtis Donati. Albaspinæus duos equidem distinguit I)onatos, sed utrumque Carthaginensem episcopum fuisse suspicatur, et Casensem ad Carthaginensem sedem post Majorini obiu m translatum fuisse censet, quem exceperit alter Donatus Magnus Parmeniani prædecessor. Verum Optatus unum lantum agnoscit episcopuin inter Parmenianum et Majorinum , uti a nobis observatum est. Verisimilius dici posset I)onatum a Gasis-nigris ad Carthaginensem sedem translatum, Carthagineusem siimpliciter esse dictum , et diu seileim hanc tenuisse. At cum iuler partes litigantes in collatioiie Carthagiuensi consliterit Car11aginensem a Casensi diversum fuisse , non est quod iiiiiie ea le re lubitetur, cum præsertim ueritus, eloquens, eruditus, morum integritate ac A temperaniia coiumendabilis, sed elati adeo animi, ut nullum hominem sibi comparandum arbitraretur, suæ partis episcopos loco mancipiorum haberet , ac mortales cunctos, ipsos etiam imperatores et magistratus ab cis constitutos contemneret. Is tantum apud suos auctoritatis obtinuit, ul eum omnes impense colerent, per eum jurarent, et in ore populi non dicer, tur episcopus, sed Donatus Carthaginis. Totam ille Africam in duas partes divisit, quarum unam partem suam ipse dici voluit, ita ut ab iis qui ex diversis Africae provinciis Carthaginem veniebant, non quæreret illud quod humana fert consuetudo de pluviis, de pace , de proventu anni, sed illius ad singulos quosque venientes hæc essent verba : Quid apud vos agitur de parte mea ? Ac deinceps • non modo communionis ejus homines vulgo Donatistae dicti sunt, sed et ipsi in judiciis et actis publicis professi sunt se esse de parte Donali. lJuod cum ipsis exprobratum fuisset in collatione Carthaginensi, licet nomen istud repudiarint, de Donato tamen tamquam auctore suo sic magnifice locuti 10 sunt, per os Petiliani : Donatum autem sanctæ memoriæ martyrialis gloriæ virum , praecessorem scilicet nostrum (nota hæc verba quibus non unius tantum Carthaginensis episcopi, sed omnium hujus partium episcoporum præcessor appellatur), ornamentum Ecclesiæ istius civitatis loco suo meritoque veneramur. Nec vero auctoritate sua tantum atque diversis artiDus schisma in tota Africa propagavit, verum et scriptis illud propugnare aggressus est. Exstabant C enium tempore Hieronyiui multa ejus opuscula ad suam h;eresitu pertinentia, et de Spiritu sancto liber quem Ariano dogmati congruentem fuisse testatur. De ejusdem scriptis loquens S. Augustinus, observat etiam illum haud catholicam de Trinitate habuisse sententiam ; et quamvis ejusdem substantiæ , mi:uorem tamen Patre Filium, et minorem Filio putasse Spiritum sanctum. Verum , inquit idem, in hunc quem de Trinitate habuit ejus errorem Donatistarum multitudo intenta non fuit , nec facile in eis quisquam qui hoc illum sensisse moverit , invenitur. Nonnullos tamen idem cum Donato sensisse alibi (ep. 185 ad Bonifacium comitem) testatur Augustinus ; sed omnes fere idem omnino profiteri se credere de Patre et Filio et Spiritu sancto, quod Catholica credit Ecclesia. Quamquam aliqui ex ipsis volentes sibi Golhos conciliare, quando eos vid. bant

B

posse aliquid , dicebant hoc se credere quod illi credumt. Sed, inquit Augustinus, majorum suorum auctoritate convincuntur, quia nec Donatus ipse sic credidisse asseritur, de cujus parte se esse gloriantur. Ilinc forte Epiphanius et Theodoritus Douatianis Arianorum errorem affingunt. At nulla cum illis de dogmatibus fidei fuit quæstio, sed tantum de sola communione, de Ecclesia, et sacramentorum quæ in ea administrantur auctoritate. Circa hoc postremum

Episcoporum translatio in Occidente non fuerit in usu , nec umquam l)onato objectum fuerit quod e

caput subscripserat epislolam Donatus in qua hoc agehat ut ironnisi in ejus communione baptisma Chrisli esse credatur, contra quam librum scripserat Augustinus, qui jam non exstat, sed cujus argumentum refert Retractationum, lib, 1, c. 21. Leges Constantini de Donatistis. — Crescente Donatistarum numero et furore, Constantinus imperator contra illos severissimam legem tulit, qua basilicas et loca in quibus congregabantur, ipsis jussit auferri ac fisco vindicari. Sed ista severitate non modo non repressa, sed et accensa est illorum insolentia, tantumque abfuit quin ad Ecclesiæ Catholicæ sinum reducerentur, ut e contra in eam acrius ac petulantius saevierint. Quod cum accepisset (;onsiantinus , ad universos episcopos et ad plebem Ecclesiæ Catholic;e per Africam epistolam prudentem admodiim et mansuetam scripsit, qua dicit se quod fides debuit, quantum prudentia valuit , prout puritas potuit tentasse per omnia humanitatis et moderationis officia, ut pax sanctissimæ fraternitatis per concordiam stabilita teneretur. Sed quia ob pervicaciam quorumdam non potuerit id assequi ita esse consilia moderanda, ut donec caelestis medicina procedat, patienter sustineantur ea quæ nequissimi homines tentamt et faciunt, et nihil ea reciproco reponatur injuriæ, vindicta eorum Deo servata. Quod si observetur, sperare se ut cito per gratiam summi Dei languescentibus eorum institutis vel moribus qui se miserrimæ contentionis vexillarios praebent, turbae couticescant. Werum quos non represserat severitas , nec domare potuit mansuetudo ac lenitas optimi principis, immo ex ejus indulgentia majorem sumentes audaciam , gravius in dies Catliolicos vexarunt. Eo tempore videntur orti Circumcelliones, rustici el leri humiues, ita dicti quod circum celias discurrerent , Catholicos ad nutum Donatistaruum episcoporum vexantes et compilantes, adeo ut quosdam etiam ex illis occiderent; alque ad eos videntur pertinere hæc veriia Constantini in epistola modo laudata : Cum debeat fides nostra confidere quidquid ab hujusmodi hominum furore patietur, martyrii gratia apud Deum csse valilurum. (;esta coram Zenophilo. — Iiiter Donatistarum antesignanos erat Silvanus Constantinit nsium episcepus ordinatus, uti (lixiinus , a primis auctoribus

I) schismatis, cum tamen diaconus Traditionis crimine

maculatus fuisset. Nundinarium liabel)at diaconum arcanorum omnium liujus sectæ conscium. Quem cum Silvanus excommunicasset et cum eo in gratiam redire renuisset , palam is omnia fecit, ac imprimis Silv. num fuisse Traditorem , et pecuni. m a Lucilla datam ut Majorinus ordinaretur episcopus. Quæ duo cum magni momenti essent, et causæ Donatistarum multum officerent ( inde enim sequehatur eos hujus criminis reos esse cujus Ecclesiaiu insiiuulabant et Majorini ordinationem vitiosam esse constabat), horum probationem gestis publicis et coram judice philo consulari Numidiæ et acta idibus Decembris Constantino Maximo Augusto VI et Constantino Juniore Nob. C;esare Coss. qui fuit annus Christi 320. Prolata sunt acta Munatii Felicis curatoris Cirtensium Diocletiano VIII et Maximiano VII Coss., xiv Kalendas Junias, ex quibus constitit a Silvano ultro traditas esse lucernam et capitulatam argenteas. Lectæ sunt litteræ Purpurii Limatensis, Fortis et alterius episcopi in gratiam Nundinarii; ex quibus intelligebatur quantum timerent ne Nundinarius ea quæ sciebat, patefaceret. Producti testes qui Silvamum invitis Cirtensis populi primoribus et honoratis ab Arenariis proclamatum Episcopum et deinde ordiiiatum esse, quique tunc eum palam Traditionis accusatum fuisse affirmaruiit. Addiderunt pecuniam datam Silvano et episcopis a Victore ut presbyter ordinaretur, et cupas aceti sublatas e templo Serapis a Silvano et Purpurio episcopis, necnon a Dontio et Superio presbyteris et Luciano diacono. Auditi etiam testes de data a Lucilla Numidis episcopis pecunia ut episcopus ordinaretur Majorinus. Istorum partem maximam gestorum habeinus; sed deest judicium Zenophili, quo tamen Silvanum Traditorem declaratum fuisse certum est. Nam statim Silvanus in exilium pulsus est, non quod Ursalio et Zenophilo persequentibus communicare noluisset, ut aiebat Cresconius, sed, ut asserit Augustinus, lib. iii contra hunc Donatislam, cap. 50: Quia cum Traditor fuis

sede Casensi per ambitum ad Carthaginensem translatus fuerit.

fieri postularunt Catholici. Res demandata est Zeno- A tini in gratiam Catholicorum. — Nimia hæc impera

set, permanere etiam hæreticus voluit, ut falsum ho

norem in ipsa parte Donati haberet, qui habere in Catholica nullum posset tam manifestis Traditionis suæ gestis publico judicio reseratis. Inde etiam constat eo teinpore Ursatium comitem in Africa Donatistarum furori sese opposuisse, et pro Catholicis adversus eos militasse : unde l1unc tamquam primum tempestatis in se concitatæ auctorem traducebant Donatistæ. Preces Donatistarum ad Constantinum quibus annuit. — Cum igitur Ursatius Donalistas furere non sineret et ad Catholicam Ecclesiam compelleret, libellum dederunt anno 321 Constanlino imperatori, quo poscebant ut libere ipsos agere, nec invitos ad communionem Cæciliani cogi vellet, adjicientes nullo modo se communicaturos Antistiti ipsius nebuloni, paratosque esse potius perpeti quidquid eis facere voluisset; Cæcilianum designantes quem Antistitem lmperatoris appellant, quia eum innocentem esse pronuntiaverat et pro legitimo Episcopo Carthaginensi habebat. Orabant etiam imperatorem in lioc libello, ut Silvanum et collegas ab exilio revocaret. Ad hæc non modo 11 non exarsit uti jure potuisset clemen

tissimus imperator, sed e contra ipsis quæcumque poscebant solita benignitate indulsit; rescribens ad .

Valerium seu Werinum vicarium Africæ, ut libere eos agere sineret et eorum furorem Deo vindici dimitteret : simul in exilium pulsos ad propria redire permisit. lloe rescriptum datum fuit v Maii anni 330.

Catholicorum a Donatistis veralio. Leges Constan

D

toris lenitas fecit ut Domatianae factionis homines liberius in Catholicos grassarentur, præsertim in Numidia, ubi numerosior et validior erat pars Donati. lnter alia vero basilicam quam in civitate Constantina Numidiæ Metropoli (quæ ante Cirta dicebatur) fabricari jusserat Imperator, per vim invaserunt, et frequenter tum a Catholicis Episcopis, tum a judicibus ex imperatoris jussu commoniti eam reddere recusarunt. Quin etiam decuriones ac primores civitatum malignis suggestionibus incitarunt, ut lectores et hypodiaconos ac cæteros clericos Ecclesiæ catholicæ ad decurionatum et functiones publicorum munerum revocarent. Quamobrem episcopi Ecclesiæ catliolic;c per Numidiam ad imperatorem scriB bere compulsi sunt, ejusque auxilium iniplorare. Et quoniam Imperatoris animum ad lenitatem et patientiam pronum noverant, nullam de inimicis vindictam poposceruni, nec vi et auctoritate imperatoris basilicam sibi reddi postularunt, sed alium locum sibi ex fisco concedi, ut ibi novam Ecclesiam aedificarent. Imperator multis invectus in Donatistarui, factionem et laudata prolixe Catholicorum Episcoporum palientia, quod hi petebant indulsit, et statim litteras dedit ad Rationalem, ut locum ad fiscum pertinentem Ecclesiæ catholicae in dominium traderet, et ibi ex fisci sumptu basilicam erigi præcepit. Consulari quoque mandavit, ut in hujus Ecclesiæ fabricatione Episcopos adjuvaret, ac Lectores Ecclesiæ Catholicæ, hypodiaconos et reliquos clericos ad munera et decurionatum cogendos non esse statuit. et eos qui Donatistarum instinctu ad illa vocati fuerant, jussit ab iis absolvi. Exstat lex illa in codice 'Theodosiano, leg. 7, de episcopis ad Walentinum consularemi Numidiæ iisdem fere verbis concepta qu;e referuntur in epistola Constantini ad episcopos Numidas ; suntque hujusmodi : I.ectores divinorum apicum el hypodiaconi caeterique clerici qui per injuriam hæreticom.;m ad curiam devocati sunt, absolvantur, et de cætero ad similitudinem orientis minime ad curius devocentur, sed immunitate plenissima potiantur. Data hæc lex est sicut et epistola Nonis Februariis Serdicæ. Sed consulum nomina quæ non sunt adscripta in epistola, in lege reperiuntur, Gal!icaiii scilicet et Symmachi quorum consulatus incidit in annum 330. Atque hinc epistolam illam Constantini, totumque illud de basilica Constantiniensi negotium cum nupero scriptore exquisitæ eruditionis ad hunc annum referimus, potiusquam ad annum 517 aut 318, quibus hæc contigisse suspicatus erat Henricus Walesius. Dogmata Donatistarum. — Cum Donatistæ totius orbis Ecclesias Cæciliani communioni adhærere et a sua alienas esse intellexissent, eo temeritatis processerunt ut dicerent Ecclesiam catliolicam in sola parte sua permansisse et in aliis orbis partibus quasi contagione communionis exstinctam. Cumque veteri Africanorum placito pertinacius adhærerent extra veram Ecclesiam, baptismum et alia sacramenta ir

[ocr errors]

rita esse, cunctos ad se venientes qui in Ecclesiis quas adulterimas esse arbitrabantur baptizati erant, iterum baplizari jusserunt, sacrificia et omilia Catholicorum sacra tamquam impura detestabantur, Eucharisliam ab ipsis consecratam tamquam rem profanam conculcabant, chrismatis confectionem, sacram unctionem, ordinationes, aliaque omnia sacramenta irrita esse censebant, altaria velut polluta immundis eorum sacrificiis radebant aut exurebant, calices frangebant, parietes et pavimenta Ecclesiæ aqua lavabant; episcoporum sacerdotia, virginum vota apud Catholicos emissa nullius roboris esse censebant; ac demum Catholicorum communionem prorsus abliorrebant. Ilaec et alia eorum documenta consectaria eranl falsæ illius persuasionis, quod Ecclesia per totum orbem periisset, et veteris Afrorum episcoporum doctrinæ, quod extra Ecclesiani nihil ratum ac validum fieri posset. Ecclesiam autem periisse aiebant, quod Cæcilianum a Felice Aptungitano ordinatum Traditionis reo et alios Traditores, ut asserebant, manifestos pro episcopis habuisset et a communione sua non expulisset. Existimabant scilieel Ecclesiam veram ex solis hominibus in speciem sanctis et justis constare debere; fatebantur quidem in Ecclesia malos cum bonis esse permixtos, sed occultos tantum, non autem publicos et manifestos. Ilaec erat equidem primævæ Ecclesiæ disciplina, ut iis qui idololatris aliisque peccatoribus criminum reis ab Ecclesia expulsis communicarent, communio denegaretur : ac ita initio schismatis cum damnalus foret a concilio septuaginta episcoporum Cæcilianus, excusari poterant nonnulli ex iis qui cum ipso communicare renuebanl. Werum cum judiciis subsequentibus innocens pronuulJatus est, nullus nisi pervicax cominunionem ejus fugere potuit, cum præsertim damnatus fuisset a judicibus ad quos istud judicium non pertinel)at. Postquam vero universæ Ecclesiæ extra Afriyam ei coinmunicarunt, asserere Ecclesiam Catholicaui propterea periisse summæ dementiæ erat. Qui primi adversum Donatistas egerunt, in id unum intenti fuere ut Cæcilianum et ejus ordinatorem Felicem a criminibus objectis purgarent; atque ita ostenderent se merito cum eis communionem fovere; e contra vero adversarios suos Traditores esse, aut Traditorum filios. At suc

A ptisma.—Nec vero fuit unanimis omnium Donatistaruin de baptismi iieratione sententia. Scripsit enim Tichonius Donatista, referente Augustino, ep. 95, ad Wincentium Rogatislain, n. 45: a ducenlis et septuaginta episcopis communionis Donatianæ concilium Carthagini celebratum, in quo concilio per septuaginta et quinque dies postpositis omnibus præteritis limatam esse sententiam atque decretam, ut Traditoribus immensi criminis reis, si baptizari nollent pro integris communicaretur. Deuterium etiam Macrianensem episcopum ejusdem communionis Traditorum plebem congregatam Ecclesiæ miscuisse, et secundum statuta illius concilii fecisse cum Traditoribus unitatem, eique Deuterio post hoc factum jugiter communicasse 12 Dondtum ; nec solum huic Deuterio, sed etiam universis

B Manrorum episcopis qui per quadraginta umnos usque ad persecutionem per Macarium factam, Traditoribus sine baptismo communicarunt. Nullum alibi reperire est concilii illius vestigium, quod quidem non ante annum 350 celebratuin videtur, non autem iuilio schismatis, ut probat primo numerus episcoporum hujus concilii tantus, ut Donatistarum fáctionem tunc coilfirmatam et late propagatain fuisse in Africa ostendat. Secundo, Tichonii verbà, qui observat cum hæc scriberet, adhuc superslites fuisse multos ex iis per quos certissima hæc et apertissima esse oslenderentur, hoc est, testes oculatos. Floruil autem Tichonius anno circiter 580, ac proinde contigisse islud necesse est multis annis post initium schismatis. Tertio, quia Donatuin Carthaginis episcopum tunc

C fuisse iiidicat. Postquam enim dixit : Deuterium se

cundum hujus concilii statuta fecisse cum Traditoribus unitalem, addit: eidem Deuterio post hoc factum jugiter communicasse Donatum. Ergo temporibus Donati Carthagiiiensis sub quo Donatistarum factio præcipue viguit, habitum est illud conciliuin circa annum 530, Tichonii de illo concilio testimonium verum esse, astruit Augustinus, quod Parmenianus rescribens adversus eum, non refellit ista tamquam falsa, et quod Tichonius commemorat multos cum hæc str.beret, in vivis fuisse per quos hæc certissima et apertissima esse ostenderentur. Nihilominus lameu Donatus ipse aliique Donatistæ, neglecta liujus concilii auctorilale, baptizatos a Catholicis iterum baptizare præsumpserünt.

cedente tempore in id incubuerunt Ecclesiæ defen- D Episcopi Donatistarum in urbe I{oma. — Eodem quadraginta et quod excurrit basilicas quæ Romae tunc A sed residere etiam munc dicitur imperitos sollicitans, et

sores, ut probarenl fieri non posse ut Ecclesiâ catholica de toto orbe periisset, et in sola parte Donati, hoc est, in paucis Afris substitisset. Quo probato jam constabat baptismum aliaque sacramenta a Catholicis collata rata esse el valida. Sed id insuper molitus est Auguslinus, et aliqua ex parte ante euim 0ptatus, ut ostenderent l)aptismuim fore validum etiamsi a schismaticis aut hæreticis conferretur, ac proinde duplici ex capite peccare Donatistas, dum baptizatos a Catholicis rebaptizabant; primum quod baptismuim veræ Ecclesiæ rejicerenl : setundo, quod baptismum legitimum a quocuiiiquè cóllatuiii foret ilerareiit. Concilium Donalistarum adversus . iteratum Ba

tempore aut etian aliquot annis antea Donatistæ ut partem in urbe Ronia villerentur habere, illuc primum intervelitores Episcopos ex Africa furtim ad paucos erraticos et peregrinos præsertim Afros qui Romæ tunc degebant, miserunt, a quibus illi regerenlur. Primus illorum fuit Wictor Garbensis episcopus Numidiæ, qui diversus non videtur esse ab eo qui concilio Cirtensi interfuit. Is ubi Romam venit, erat ibi, ut ait 0ptatus, filius sine patre, tyro sine principe, discipulus sine magislro, sequens sine anlecedente, inquilumus sine domo, hospes sine hospitio, pastor sine grege, episcopus sime populo. Non eniiii grex aut populus appellandi erant pauci, qui inter erant, locum ubi colligerent non habebant. Quapropter speluncam quamdam foris a civitate cratibus sepserunt, ubi convemticulum haberent. Hinc Montenses seu Campitæ aut IRupitæ Romæ dicti sunt. Huic successit Bonifacius Ballitanus episcopus item Numidiæ ; ex Africa quoque Romam missus. Hi duo sunt de quibus Augustinus ait lib. de unico baptismo contra Petilianum , quod Donatistæ Afris partis suæ primo interventores adventitios furtim longeque miserint. Cum enim essent aliarum sedium in Africa episcopi, nec sub titulo Romanæ sedis ordinati, non poterant dici episcopi Romani, sed tantum interventores, ut loqui amant antiqui. At deinceps deceptæ in urbe Roma plebeculae quasi proprios episcopos ordinarunt. Primus iuter hos numeratur Encolpius, de quo nihil compertum. Huic successit Macrobius, qui primum presl)yter Ecclesiæ Catholicæ in Africa fuerat, librumque scripserat ad Confessores et Virgines, moralis quidem, sed valde necessariæ doctrinæ et præcipue ad custodiendam castitatem aptissimis valde sententiis communitum, ac postea ab Ecclesia catholica desciscens Domatistarum in urbe I{oma occultus episcopus fuit, ut ex Gennadio discimus. Adhuc superstes erat et Romæ sedebat hic Macrobius eo tempore quo primuia scribebat Optatus, hoc est circa annum 570. Huic successit Lucianus, Luciano Claudianus qui post an. mum 580 ßomae degebat, ut discimus ex Epistola episcoporum Italiæ ad Gratianum et Walenliuianum imperatores, ad quos de Donatistis et Claudiano

scribunt in hæc verba : Per Africam quoque Resti. C

tutum nomine causam dicere apud episcopos jussit vestra clementia. Debuit acquiescere, sed idem sæva et insolentium manu a cuusa dicendæ necessitate diffugit. Per Africam rursum sacrilegos rebaptizatores nutu Dei præcepistis expelli, sed ab expulsis Claudianus est ordinatus et ad perturbandam urbem Romam quasi episcopus destinatur. Qui contra scripturæ præcepta divinae, contra jura Evangelica vacuos omnes mysteriorum, atque ut ejus verbum exprimamus Paganos fuisse, vel præteriti temporis dicat episcopos vel præsentis. Quem quidem jussit tranquillitas vestra Roma pulsum patriam repetere propriam. Sed contemptis judiciis et quidem sæpe constrictus, residet tamen sollicitans pretio frequenter pauperiores et redemptos rebaptizare non teretur. Spoliat magis eo quod fuerant consecuti, quam tribuit quod manifestum est bis non posse conferri. Ad t;uorum relationem Gratianus de isio Claudiano ad Aquilinum urbis Vicarium sic scripsit : Claudianüs etiam ab his qui contra divina præcepta vitia Religionis instaurant, ab his, inquam, quos expelli jusserumus accitus, quasi parum facinoris aggressus esset, si in Africa perstitisset, Romae sese dicitur intimasse : falsusque præceptor vel expertes adhuc devio profanare mysterio, vel jam initiatus ex integro nititur flagitio majore corrumpere. Cum Religionis sanctissimuæ disciplinam non cumulet iteratio, sed evertat, quem nos Claudianum dissimili poena ac meruit prosequentes repetere tantummodo patriam hactenus remota severitate præcepimus,

cassam omnino mercedem requirens, perdit animas corporum redemptorum. Quis Clandiano successerit incertum. At Collationi Carthaginensi interfuit Felix, qui se urbis Romæ dicebat Episcopum, et Donatistarum mandato subscripsit, ut habetur in gestis collationis diei M, cap. 149, cujus momen cum relectum fuisset, ac ipse in medium prodiisset, Aurelius Episcopus Ecclesiæ Calliolicæ Carthagini ita protestatus est : Esto quia urbis Romae episcopumn se dicit, quare præjudicatur absenti, Innocentio scilicet vero Episcopo I{omano. Hunc Romanum fuisse verisimile est, nam Petilianus statim ait : Quæ ratio huc eum detulerit nullus ignorat. Nobilitatem omnem hic esse I{omanam, nec ipsi nescitis. Idem igitur turbo eademque necessitas

B (clades scilicet Romanæ urbis quam Alaricus cepe

[ocr errors]

rat ix Kalendas Septembris anno 410) eum huc detulit. In hoc Felice videtur defecisse successio Pseudoepiscoporum Romanorum partis Donati. Non aulem solum Romæ Donatistæ miserunt episcopos, sed el in Hispaniam ad domum unius mulieris imaginarium miserunt episcopum, ut testis est Augustinus, nec quidquam omiserunt circumeuntes maria et terras, ut suæ seclæ proselytos adjungerent. Hæsit tamen intra Africam eorum secta, ubi aliquandiu numerosissima fuit : et in paucis Romæ Montensibus ac in domo vel patrimonio unius Ilispanæ mulieris. Donatistæ ad unitatem variis modis invitati. — Post mortem Constantini Africa Constanti obligit, in qua cum Donatislarium factio novos tumultus cxcitaret, imperatoris jussu, Cæciliano tunc instante, assentiente Leontio comite, duce Ursatio, Marcellino tunc Tribuno, laboratum est ut ad catholicam unitatein Donatistæ reducerentur. Oblatum est ipsis, ut si vellent Ecclesiæ catholicæ uniri, Ecclesiasticos honores retinerent. Sollicitantur ad salutem praemiis ac variis illecebris; sed cum rigidus et inflexibilis eorum in schismate perstaret animus, et nova 13 quotidie adversus Ecc!esiam catholicam molirentur, sæcularis potestatis auxilio repressi sunt, et a Leontio et Ursatio in quosdam turbulentiores sævitum, nonnullæ basilicæ quas invaserant ereptæ, quod sine vi fieri non potuit. Quidam in carcerem conjecti, alii proscripti et in exilium missi : quæ pœnæ quamvis ipsorum facinoribus deberentur, tamen inde occasionem arripuerunt calumniandi Catholicos quasi persecutores et hostes Christianorum qui crudeliter in innocentes sævirent. Hæc et alia videre est in sermone cujusdam Donatistæ, quem primum in lucem emittimus. Ursatio et Leontio qui primi Donatistas vi armorum compressisse leguntur, successiu Gregorius, ad quem tam contumeliosas Donatus litteras dedit, eum maculam senatus et dedecus præfectorum appellans et aliis hujusmodi conviciis proscindens. Gratus Cæciliani, successor. Paulus et Macarius in Africam missi et{qua de causa Circumcellionum furor. — Cæciliano Carthaginensi mortuo ante annnm 547,

« PoprzedniaDalej »