Obrazy na stronie
PDF

et Bagatta tostibus, in antiquis monumentis Sancto- A Ordinationis S. Zenonis Festum celebrandum esse de

rum episcoporum Veronensium , et Ferrario in Vita S. Zenonis. Mutabatur scilicet pro diversitate Festi : nempe in Festo Ordinationis Magnus, in Festo martyrii Martyr. Expresse tamen in eadem stropha martyrii memoria exprimitur :

Pro Deo tandem patiendo mortem Vivit in ævum.

Quae verba non ita facilem mutationem patiebantur. Benedictionis formula in Festo S. Zenonis sic hahet : Omnipotens Deus et Dominus det vobis copiam benedictionis, qui B. Zenonem sibi ascivit virtute Confessionis. Amen. Illa verba : Virtute Confessionis martyrium exprimunt; simili etenim modo apud Thomasium xviii kalendas Febr. S. Felicis martyrium significatur in oratione : S. Felicis, Domine, confessio recensita conferat nobis, etc., qui in confessione tui nominis perseverans, meruit honorari. Et in Natali Sanctorum Martyrum Processi et Martiniani, vi Non. Julii in Sacramentario S. Gregorii legitur: Deus, qui nos Sanctorum tuorum Processi et Martiniani confessionibus gloriosis circumdas et protegis, absque alia mentione Martyrii. § V. Quo ritu aliæ Ecclesiæ Festa S. Zenonis celebrarunt.

Sancti Zenonis cultum, et in Italia, et extra eam late diffusum probant eruditissimi Ballerinii. Mediolani, Patavii, Pisis, in diœcesi Novocomiensi, Tridentina, Tarvisina, Aquileiensi, aliisque pluribus

Festum Ordinationis S. Zenonis colitur, vi Id. De- C

cembris, ritu Confessoris Pontificis. At in diœcesi Brixiana sex Ecclesiæ, quæ pridie Idus Aprilis Festum celebrant, S. Zenonem ritu martyris venerantur, et in ipsa urbe Brixiæ una Ecclesia, quæ antea vi Idus Decembris Festum agebat ritu confessoris, nunc pridie Idus Aprilis S. Zenonis natale ritu Martyris peragil. Una est Ecclesia in Tarvisina Diœcesi, quæ eodem die officium recitat de Confessore Pontifice. At in universa Congregatione Moiitis Cassini, ut in Calendario pro eadem Congregatione digesto apparet, die octava Decembris commemoratio fit S. Zenonis Episcopi et Martyris. Ecclesia Frisingensis, quæ ab anno 750, S. Zenonem colere cœpit, ritu Martyris Pontificis Natale S. Zenonis recolit.

confessore Pontifice : aliis duobus Festis nempe N.talis et Translationis, de Martyre pontifice. Essendo de mandato di Sisto V, stato diligentissimamente, e secondo la forma del detto Breviario (Romano) emendato (I'Offizio proprio di S. Zenone) della Congregazione degl' Illustrissimi Cardinali deputati sopra i riti, e ceremonie Ecclesiastiche , e da alquanti nomini per dottrina, e per pietà excellenti con auttorità di esso Sommo Pontifice a ciò eletti, essendo prima a pieno informati intorno all' uso, e al titolo dell' offizio, come mella Chiesa, e sua diocese in diversi tempi avanti, e dopo la riforma era stato celebrato, e vedute anche, acciò non mancasse cosa alcuna a questa informazione, alcune ragioni, che di qua (da Verona) gli furono da altri man

B date, giudicando, che non si devosse far l'offizio di

Martire, ma di Confessore solamente, e quelle come mal fondate da essi rifiutate, fu da Sua Santità confirmato con precetto a tutto il Clero secolare, e regolare dell' uno, e dell' altro sesso della diocese Veronese, a quelli cioè, che recitano il divino 0ffizio secondo il rito del Breviario I{omano, che debbano divolamente al suo tempo debito recitarlo, come dissusamente si legge mel Breve Apostolico sotto di 26 Novembre 1587, stam pato col detto 0ffizio l' anno sequente 1588, nel quale Offizio è stata fata la provisione di proprio per ciascum a delle tre Feste dette di sopra : mella prima si l' Offizio di Confessore Pontefice, e mell' altre due di Martire, e Pontefice, come in detto Offizio si legge.

§ VI. De aliis Monumentis, et Veteribus ms.

Vetuslissimum monumentum Anonymi Pipiniani S. Zenonem Mariyrem appellat Octavus Pastor, et Confessor Zeno Martyr inclytus, cui et Guillelmus Pastrengus adstipulatur. Hos unum S. Gregorium secutos dicunt, qui laureolam martyrii S. Zenoni detrahere nituntur (Apud Baller. d. Diss. 3, c. 2, § 2). At S. Gregorius in S. Zenone Martyre nuncupando non est deceptus, neque memoria lapsus, ut supra ostensum est; sta! ergo, et Anonymi Pipiniani, et Pastrengi auctoritas pro S. Zenonis Martyrio. Eos vero S. Gregorium seculos dicunt, sed non probant. Et illud addere non verentur : Quin Anonymus Pipinianus cum Sanctum Zenonem Martyrem et Confessorem appellet, vel ex hoc apparet eum inscium Martyr

Monasterium quoque S. Zenonis Hallensis eumdem D ne an Confessor S. Zeno fuerit, utrique quæ ferebatur quale, firmum licet et certum monumentum, si ad- A objiciat S. Zenonem Episcopum Martyrem non fuisse,

ritum S. Zenoni impertitur pridie Idus Aprilis; Confessoris Pontificis cultum vi Idus Decembris. Evidens itaque ea consuetudo est, et Weronensis, et aliarum Ecclesiarum celebrandi Festum Ordinationis S. Zenonis ritu Confessoris Pontificis vi Idus Decembris. Pridie Idus Aprilis ritus Martyris, una excepta in Tarvisina diœcesi. Festum vero Ordinationis de Confessore Pontifice peragendum esse, usui Veronensis Ecclesiæ non modo conformis est, sed et communi ritui Romanæ Ecclesiæ. Quare Sixtus W, in suo Brevi 26 Novembris 1588, ex relationibus Emimentissimorum Cardinalium Cong. Rituum, cui hoc fuerat ab eodem Pontifice demandatum, præcipit die

appellationi, me erraret, voluisse satisfacere, et idcirco martyris titulum a S. Gregorio ita sumpsisse, ut Confessoris tamen nomen ex antiqua, totque testimoniis formata suæ Ecclesiæ traditione prætermittendum nequaquam putaret, qua eadem causa accidisse quispiam existimet, ut tum in ms. Medoetiensi Pauli Diaconi 6, 1, Rerum Italicarum, pag. 447, tum in uno e duobus objectis monumentis utrumque nomen pariter jungatur. Perbelle quidem at leviter admodum ! Figmenta hæc eorum sunt, qui non omnem non movent lapidem, ut opinioni suæ fucum faciant. Adfuerunt ne dum haec Anonymus Pipinianus scriberet, ut suæ mentis arcanum illi aperiret? llis versutis commentis mittantur, in tuto esse poterit ? Magis tamen antiquitali studeant necesse est, et aliis in antiquis codicibus verba Confessoris et Martyris simul juncta reperient, ut in sanctis Martyribus Ferreolo et Ferrucione supra exemplum dedimus. Norint etiam antiquitus cum simplicis Confessoris vix Festa celebrarentur nomine Confessoris aliquando Pontificem solere intelligi, quod in Missali Gothico apparet a Thomasio edito, ubi titulus legitur : Missa unius Confessoris. In prima vero oratione ita scribitur : Sancti Confessoris tui et Episcopi. In secreta : Sancti Confessoris tui, et in aliis duabus orationibus: Confessoris et Episcopi. In titulo, et oratione secreta idem valet nomen Confessoris, ac in aliis Confessoris et Episcopi. In Missali quoque Francorum ab eodem Eminentissimo Thomasio edito S. Hilarius Confessoris titulo scribitur : S. Hilarius Confessor tuus, ita in oratione et precibus; at in oratione super oblata Confessor et Pontifex nominatur. Anonymus ergo Pipinianus, qui Confessorem et Martyrem S. Zenonem dicit, Pontificem et Martyrem significasse putandus est. Idem in Medoetiensi ms., et alibi, ubi hæc reperitur inscriptio. Neque minus allucinantur, dum in charta anno 769 in vico Campellione Mediolanensis diœcesis scripta, et ab inclyto atque de Litteraria Republica optime merito marchione Maffeio edita inter monumenta, quæ ipsi in Veronensi historia illustranda usui fuerunt parte prima, pag. 575, in qua memoratur Basilica Beatissimi et Confessoris Christi Zenonis. Quis non

cum in lapide posito in pariete Ecclesiæ supradictæ S. Gregorii, quæ et S. Helenæ appellatur incisæ sunt litteræ quæ docent, quod in reconsecratione dictæ Ecclesiæ anno Domini 1140, primo Decembris, inter alias reliquias in locello majoris Altaris impositas, fuerint etiam impositæ reliquiæ S. Zenonis Confessoris..... Cui respondebitur, quod cum reliquiæ sint eædem quæ olim collocatæ ibidem fuerant in prima consecratione Maxentii Patriarchæ, sub titulo S. Zenonis Martyris, ut paulo supra dictum est : nulla ratio patitur, quidquid in illo lapide contra fidem instrumenti primæ consecrationis, et historiæ veritatem dicatur, ut a veritate Martyrii S. Zenonis recedatur. Primam consecrationem sub die xvi Kal. Octobris nono sæculo incipiente

B celebratam, cum secunda sub die primo Decembris

anno 1140 confundunt. Quanti vero facienda sit hæc inscriptio in secunda consecratione posita, ostendit manifestus error in ea patens, cum S. Vigilium episcopum Tridentinum Confessorem indicet, qui omni dubio procul Martyr obiit. Et Coronatum Notarium non timent afferre, qui S. Zenonem in pace quievisse asserit, Coronatum inquam, quem ut totum scatentem fabulis respuero prius, nunc laudant, ejusque prosequuntur auctoritatem. At jam supra observavimus Coronati narrationem in lectiones distributam pro officio Ordinationis S. Zenonis. Quare non est alienum , ut quis hoc sibi in animum inducat, ut credat mentionem marlyrii pro eodem festo fuisse sublatam. Hoc suadet varia

videt verba illa Confessoris Christi de simplici Confes- C lectio, quæ in diversis mss. inspicitur, ut notavimus, derivasse dicendum. Neque enim statutorum condi- A Calendaria concernit, recole quæ diximus, et ea tum dicit. Idem asserit Vincentius Bellovacensis suo A siae cathedralis Veronæ. Idem in Martyrologio anti

sore eniinciari non posse ? Quid vero refricant adhiic inscriptionem, quæ temporibus Andreæ Patriarchæ Aquileiensis, id est, saeculo ix in templo S. Gregorii, nunc autem vulgo S. Helenæ, in dedicationis monumentum erecta adhuc cernitur, ubi intra Sanctorum, quæ ibidem continentur reliquias, recensentur: S. Vigilii Comfess., S. Proculi Confess., S. Zenonis Confess., cum ejusdem inscriptionis manifestum errorem in Scholiis ad vitaim S. Zenonis Baptista Perettus evidenter demonstret. I m instrumento authentico primae consecrationis Ecclesiæ S. Gregorii Martyris apud Cathedralem, quæ etiam S. Helenæ vocatur, de quo supra cap. 7 dictum est, quod asservabunt in Archivio multum reveremdi Capituli Dominorum Canonicorum, ita legitur: , Miaxentius Patriarcha Aquileiensis consecravit Ecclesiam, quam construxerat Pacificus Archidiaconus Ecclesiae Veron. in honorem Beati Georgii, et Beati Zenonis Martyrum, aliorumque venerabilium Sanctorum, sub die xvi K l. Octobris, et reliquias supradiciorum Sanctorum in locello altaris ejnsdem Ecclesiæ manu propria collocavit : Regnante Domino Carolo in Italia, anno pietatis ejus xli, indict. v. Cui consecrationi præsens fuit Rotaldus Episcopus Veronensis. » Hæc eae memoriali D. Alexandri Canobii, qui, ut mihi asserit eae dicto instrumento ea fideliter eaescripsit. D. autem Carolus obiit die 28 Januarii, ammo Christi 814, teste Carolo Sigonio Historiarum de regno italiæ, lib. quarto..... Aliquis fortasse non deerit, qui

lib. de martyrio S. Zenonis, cap. 5', suadentque similes aliæ mutationes in eodem officio superius nofatæ. Joannes quidem præsbyter Mansionarius Ecclesiæ Weronensis, et ipse in sua historia imperiali ms. de S. Zenone asserit : Quievit in Christo. At immediate ante scribit : Post multa supplicia quievit in Christo. Forte in lectionibus Festi 0rdinationis, ablatis verbis quæ mentionem martyrii exprimebant, illa tantum relicta sunt : Requievit, aut receptus est in pace, eo modo : ac si quis ex textu Joannis presbyteri nuper laudati delevisset illa verba post multa supplicia, et reliquisset quievit in Christo. Neque vero aliena sunt hæc verba in Festo martyris recolendo, ut in Martyrologio Romano, 1584, xix kal. Feb., ubi

D de S. Felice legitur : Clarus miraculis in pace quievit.

Detractam vero a Festo 0rdinationis mentionem marlyrii constat ex eo quod Pereltus et Bagatta cum nostro Dondoro in lectionibus, quae 12 aprilis et Weron;e, et Pistorii antiquitus legebantur in Festo martyrii S. Zenonis eam se vidisse testentur. Quoad statuta vero Veronensis urbis, ubi de cultu Zenonis agitur, qu;e Perettus refert in Scholiis ad Wilam S. Zenonis, neque martyr, neque confessor in illis legitur S. Zeno, sed patronus et urbis protector. Alibi forte cum addito confessoris scribitur S. Zeno. Al in antiquis codicibus, ut supra vidimus, confessoris nomen martyrem significare certum est. Si vero posteriori ætate alicubi legatur, id ex veteribus libris tores rubricas ecclesiasticas consulebant, dum leges darent, sed codicis et digestorum. Aliud libet exemplum afferre quo aperte martyres vocari confessores demonstratur. Præbet illnd Perettus. S. Paulinus namque pluries confessorem, et pluries martyrem S. Felicem Nolanum appellat : Ipse Opifex, Lux nostra Deus, Felicis amici atalem tanta voluit decorare medela, Ut Confessoris meritum sublime patenti Munero monstraret, non ut cumularet honorem Martyris hoc opere, ingentes cui contulit olim Nobilibus titulis benedicto nomine palmas. Eodem modo nunc confessoris, nunc martyris titulo S. Felicem decorat idem S. Paulinus in vita ejusdem S. Felicis versibus hexametris exarata. S. Augustinus ipse eumdem S. Felicem modo confessorem , modo martyrem vocat in libro de Cura pro mortuis, cap. 1 : Quod materno et pio affectu desideravit esse completum, ut scilicet in beatissimi Felicis confessoris basilica poneretur. Et in cap. 4 : Cum ergo fidelis mater fidelis filii defuncti corpus desideravit in basilicam martyris poni, siquidem crediderit ejus animam meritis martyris adjuvari. De eadem basilica S. Felicis loquitur Augustinus. Si vero in Litaniis el Canone missæ inter confessores S. Zeno recenseatur , hoc ea ratione factum fuisse putandum est, quod processio die 0rdinationis fiebat (idem modo in hac Pistoriensi Ecclesia fit) ut Litaniæ et missæ Canon cum officio concordarent. In Ganone vero posl confessores pontifices locatum S. Zenonem par est credere, eo quod posterius additum fuerit; nam et S. Proculus post SS. Hilarium, Martinum, Augustinum, Gregorium , Hieronymum legitur, eos licet ætate præcesserit. Alio autem tempore, et occasione recitatas esse Litanias , quid iude ? Cum Litaniis jam pro Festo Ordinationis dispositis uterentur. In Commemorationibus communibus, seu suffragiis sanctorum, si confessor S. Zeno appelletur, jam ex sæpe adductis exemplis patet prisco more et martyres appellatos fuisse confessores. Nam et in benedictione pontificali in Festo S. Zenonis , ubi præcipue confessor inscribitur, hæc verba leguntur : 0mnipotens Deus ei Dominus det nobis copiam benedictionis, qui B. Zenonem sibi adscivit virtute confessionis. Hæc verba, virlute confessionis, martyrem, non simplicem confessorem significant. Quæ restant, nempe : Quod nec Ratherius, qui S. Zenonem suis in operibus et honorificis quidem titulis allegat, nec manuscripti tractatus, inter quos Remensis antiquissimus huic ipsi Ecclesiæ inter sacra officia inservivit, nec calendaria sive nostra, sive aliena, quorum plura vidit P. Henschemius, cap. 1, n. 3, pag. 70, martyrem illum vocant, sed solo confessoris titulo insigniunt; hæc, inquam, argumenti negativi abusum hac in disceptatione præ se ferunt, neque tanti sunt j onderis, ut præcisa responsione quis ea suscipiat refellere; cum tot aliis monumentis, ut mox videbimus, S. Zenonis martyrium comprobetur. Quod vero

etiam quae disseruimus, lib. de martyrio S. Zeuonis, cap. 10. Probabile vero utrum sit, S. Zenonem sub Gratiano Valentiniano juniore ac Theodosio imperatoribus martyrium subiisse, supervacaneum est inquirere, cum jam supra Gallieni imperatoris ævo S. Zenonis epocham constituerimus. His omnibus discussis, quæ contra S. Zenonis martyrium ohjecta fuerunt, illud prætereundum non est, nempe edito jam a Dominis Balleriniis sermonum S. Zenonis libro, sermonem quemdam S. Petronii episcopi Weronensis ipsi editores invenerunt, in quo S. Zeno confessor nominatur his verbis : Probat hoc aedis istius ampliata sublimitas, quæ dum sacralissimum confessorem gremio sustinet, fragrantia suavitatis P ejus longe lateque dispergitur. Titulus sermonis est : Sermo S. Petronii episcopi Veronensis in Natale S. Zenonis. Ilunc sermonem typis dedit præclarissimus litterariæ reipublicae splendor, marchio Scipio Maffeius, de quo inter alia sic habet : Il codice è di poca antichità, ma fu ricavato da un altro, che dovea essere d'assai maggior età. Cum itaque ab antiquiori codice hoc ms. originem ducat, neque desint exempla, vetustiora mss. quæ S. Zenonis martyrium concernunt, fuisse secunda manu corrupla, ut in duobus Martyrologiis capituli calhedralis Pistoriensis et bibliothecæ almæ domus Sapientiæ hujus ejusdem civitatis ostendimus, lib. de Martyrio S. Zenonis, cap. 2, incertum videtur, an autographo sermone S. Petronii vere legatur confessorem. Nam epithetum illud sanctissimum martyris potius quam confessoris videtur proprium. Si tamen confessionis nomen pro martyre accipiamus, ut priscis temporibus factum fuisse indnbitatim est, nullo modo martyrio S. Zenonis officere satis constat. Quanti vero momenti hujuscemodi rationes sint, ex sequenti paragrapho prudelis lector dijudicet.

[ocr errors]

§ VII. Auctores mss. atque monumenta quæ S. Zenonis martyrium asserunt.

Plura collegimus de martyrio S. Zenonis agentes, lib. 11, cap. 1, 2, 3, 4, quæ ibi eruditus lector inspicere poterit, S. Gregorii incorruptum testimonium, Pauli Diaconi, Rabani, Notkerii, Bedæ, Usuardi, Wandelberti, aliorumque recentiorum, qui communi calD culo martyrem S. Zenonem decernunt, neque plures alii desunt, qui eisdem consentiunt ; Joannes Diaconus in Wita S. Gregorii, 35, Ado die octava decembris in additionibus, Guillelmus Pastrengus Weronensis in libro de Originibus, qui sæculo xiv scripsit : Zeno Veronensis episcopus Gallieni imperatoris tempore insignis habetur, et martyrium patitur. Ita Pastrengus. Sixtus Senensis in Bibliotheca, libro iv : Zeno 604 Veronæ episcopus et martyr. Hermannus Contractus in Chronico de sex mundi ætatibus : Passi sunt (Gallieno imperante) Romæ Fabianus papa..... Verona, Zeno episcopus. Bernardinus Corius, et ipse in Hist0ria Mediolanensi de Gallieno imperatore agens, S. Zenonem Weronensem episcopum martyrio corona

in Speculo historiali, lib. ii, cap. 85. Marianus Scotus in Chronico S. Zenonis martyrium ponit anno Christi 369, quæ vero contra tantorum virorum auctoritatem opponuntur, supra rejecla sunt. Complura etiam ms. ac vetera monumenta martyrem S. Zenonem confirmant. Quæ in Ecclesia Pistoriensi reperiuntur, cap. 2, lib. de Martyrio S. Zenonis exscripsimus; pag. tamen 69, error irrepsit in adducendis catalogi cujusdam verbis : Depositio S. Zemonis patroni nostri Veronensis martyris, ita legi, ut antiqui characteres, et vetustate non leviter assumpti primo aspectu præ se ferebant. At perlustrante illustrissimorum Canonicorum Archivio Adm. R. Patre Francisco Antonio Zacharia S. J. summæ, consummatæque eruditionis viro, antiquarum rerum peritissimo, cujus aciem nihil fugit, attentiorique diligentia inspecto ms. ita legendum esse, compertum est, ul hic vides, nostri Wicvis imr. Naim post verbum Patroni nostri punctum est, alia verba sic legenda sunt separatim ab antecedentibus Victoris martyris. Errores namque meos fateri non erubesco. Vetustissimum ms. Anonymi Pipiniani octavo culo exeunte vel saltem ineunte sæculo nono scriptum, ut Domini Ballerinii optime conjiciunt, S. Zenonem martyrem canit in suo Rythmo : Octavus pastor et confessor, Zeno martyr inclytus. Authenticum instrumentum tempore Caroli regis Italiæ qui teste Sigonio, lib. iv Hist. de regno ltaliæ, anno 844 obiit, stipulatum occasione primæ

consecrationis ecclesiæ S. Gregorii et Zenonis, quæ C

nunc Weronæ S. Helenæ nuncupatur, cujus verba supra retulimus, S. Zenonem martyris titulo decorat. In quodam privilegio a Berengario monasterio S. Zenonis concesso anno 901, S. Zenobis confessor et semel mártyr dicitur, sicuti antiquitus in usu erat martyres confessores etiam appellare. In alio quoque privilegio eidem monasterio, anno M055 concesso ab Ilenrico imperatore, S. Zeno bis martyr dicitur. Ecclesia Frisingensis, quæ a S. Corbiniano primo ejusdem Ecclesiæ episcopo, cujus obitus anno 750 contingit, cultum S. Zenonis haiisit, martyrem semper agnovit. Calendarium sæculi noni , Sacramentario S. Gregorii præfixum, die xii aprilis in Biblioth. Vaticana anno 1806 S. Zenonem martyrem nominat. Hic accensenda mss. Ecclesiarum Weronensis et Pistoriensis, de quibus supra egimus. Alia subsequuntur Martyrologia, et Calendaria edi la, et ms. Cassinense editum, tom. vii Rerum Italicarum , pag. 956, in quo mense aprili Zeno • martyrio coronatus dicitur. » Joannes præsbyter Weronensis, in Historia imperiali ms., sic habet : Post multa supplicia quievit (S. Zeno) in Christo, ii Idus Aprilis; Charta, in vico Campellione dioecesis Mediolanensis, anno 769 scripta , S. Zenonem beatissimum Christi confessorem appellat. Martyr etiam S. Zeno dicitur in Martyrologio antiquo ex membranis manuscripto eccle

quissimo Fratrum ordinis Prædicatorum, quod servatur in loco quem Fratres S. Anastasiæ depositum vocant. Idem in Martyrologio antiquo ex membranis manuscripto monialium Ecclesiæ S. Mariæ Magdalein Campo Martio ordinis Minorum. Idem in Martyrologio monialium S. Luciæ Veronæ ordinis S. Benedicti, Perettus in Scholiis. In Martyrologio ordinis Prædicatorum post concilium Tridentinum reformato dicitur : Pridie Idus Aprilis eadem die S. Zenonis episcopi, qui inter procellas persecutiomum Veronensem urbem mirabiliter rexit, ac tempore Gallieni martyrio coronatus est. Iisdem fere verbis Perettus aliud refert Mariyrologium, quod Wiola sanctorum inscribitur, et aliud Martyrologium apud S. Marcum in urbe

B Roma.

[ocr errors]

Quædam quoque fragmenta a Panvinio collecta se vidisse idem Perettus testatur, quæ martyrii S. Zenonis mentionem faciunt; ipsius verba referam ex cap. 5 Vitæ S. Zenonis. In ulcuni framenti di Fratre Onofrio Panvinio Veronese Cronista diligentissimo, investigatore delle cose antiche, i quali vedemmo adi 4 Febbraio 1574 appresso, Paolo suo Fratello si fàmemtione di aver letto, che S. Zeno Vescovo di Verona sia stato legato, e molte volte preso, e battuto. Et un fatto a questo conforme si legge essergli avenuto essendo andato a predicare melle parti oltramarine dell' Asia, e particolarmente nella Soria. Perciocchè da un Pontefice de Dei falsi e bugiardi con suoi seguaci fu preso, legato e battuto, e di poi per aspri luoghi crudelmente strascinato, et avendo legate le mani, et i piedi, e crudelmente battuto, mezzo vivo, e moribondo da quelli lasciato in abamdomno : subito doppo la loro partenza per virtù Divina fit dalla morte preservato, da legami sciolto, e mel pristino stato miracolosamente ritornato. Avendo di poi liberato un figliuolodi quell' empio, e crudele pontefice idolatra dal demonio, che crudelissimamente lo tormentava per la crudeltà usuata dal Padre contro la Persona di S. Zeno, subito corse la fama di questi due miracoli per que i luoghi per il che a lui concorreva gran moltitudine di infermi acciocchè per esso ilbenefizio della sanilâ acquistassero, i quali esso per virtù Divina nella pristina Sanità ritornava. E quivi sece gram frutto distruggendo gl' idoli, e confermando la dottrina sua co miracoli, e particolarmente cacciandone il demonio da i corpi umani, e da i luoghi agl' idoli dedicati.

Consonant his fragmentis, quæ in hymno præsulis sancti leguntur :

Magnus Excelsi fuit et Sacerdos,
Gentes effrenas penetrans marinas,

Inde Veronam Déus hunc ad Urbem.j Mittere curat.

Consonat, et Wetustissimum ms. Anonymi Pipiniani.

Non queo tanta hujus Sancti opera narrare Quæ veniendo a Syria usque ih Italiam Mirabilia per ipsum Deus ostendit.

Plures Ecclesiæ S. Zenonem tamquam Martyrem venerantur. In Patavina dioecesi inler alias Ecclesias una est Montis Silicis S. Thomæ Apostoli, et S. Zediœcesi ubi S. Zenonis cultus vetustissimus extitit, quindecim Ecclesiæ S. Zenoni dicatæ numerantur quarum novem die octava Decembris Ordinationis Festum officio Confessoris Pontificis colunt, sed reliquæ prid. Id. Aprilis Officio Martyris. Hallæ quoque Monasterio Salisburgensis dioecesis officio Martyris, et in Festo Aprilis, et die Translationis S. Zeno veneratur. In universa Congregatione Montis Cassini ejus Sancti (Zenonis) memoriam peractam didicimus ex Calendario, quod præfixum vidimus. • Psalterio Monastico Ordinis Sancti Benedicti Congregationis Cassinensis S. Justin;e de Padua • Venetiis edito anno 1606, in quo leguntur mense Decembri die octavo , Conceptio Beatæ Mariæ Virginis duplex majus, et Zenonis Episcopi, et Martyris commemoratio. » Hæc sufficiant, omissis aliis quæ afferri possent, et quæ in hac Dissertatione commemoravimus, safis enim esse videntur ad martyrium S. Zenonis probandum. Quid etenim contra hæc afferunt ii qui adversus S. Zenonis martyrium opinantur? Extortum et incertum S. Ambrosii textum : emendicatum et improbabilem in S. Gregorium memoriæ lapsum : imprudentem in clarissimos auctores credulitatem. Plura mss. quæ in Festo Ordinationis S. Zenonis ipsum Confessorem dicunt, tum cum officio Confessoris Pontificis peragi Festum debuerat. Quam vero impudenter asserant ! Nec Calendaria sive nostra, sive aliena... Martyrem illum vocant, sed solo Confessoris titulo insigniunt, ex his, quæ mox retulimus mss., et Martyrologiis, atque Calendariis evideuter constat. Afferunt et inscriptionem lapideam in ecclesia S. Georgii Weronæ, nunc S. Helenæ, in qua error manifesto deprehenditur, et falsitas demonstratur. Unam Ecclesiam habent S. Zenonis de Ruvico in Tarvisima diœcesi, quae prid. Id. Aprilis, quando martyrii Festum celebratur, officio, Confessoris Pontificis memoriam recolat S. Zenonis; alteramque inscriptionem in Ecclesia Montis Aurei Diœcesis Veronensis, quam nondum hactenus editam, et a P. Josepho Blanchinio olim diligenter erscriptam D. Ballerinii ediderunt, et in ea S. Zeno Confessor scribitur. Quis itaque errorem Ecclesiæ S. Zenonis de Ruwico,

nonis Confessoris Christi nuncupata. ln Brixiana B duarumque harum inscriptionum, contra tot monu

menta traditionesque quam plurium aliarum Ecclesiarum clausis etiam oculis non agnoscat? Quanti sunt hæc, ut illa possint eludere? Commentum vero illud, quod e cerebro, propria opinione obdurato, solummodo emersit, nempe Antiphonas et Evangelia pro Martyribus tempore Paschali, communia esse etiam Confessori Pontifici, quis iion rideat ?

JU[)ICIUM. Sancti Zenonis martyrium S. Gregorii Magni auctoritate probatum, cui Ecclesia: Veronensis, aliarumque Ecclesiarum traditio, et unanimis celebriorum auctorum , ac veterum codicum, manuscriptorumque consensus palam suis in scriptis expressus suffragatur, in dubium revocare non possunt. Con

B fessoris titulus in Festo Ordinationis S. Zenóni

adscriptus, officiumque eodem die Festo de Confessore Pontifice celebratum, quod Ecclesiastico ritui conforme est; neque una Ecclesia in Tarvisima dioecesi, quæ pridie Idus Aprilis Festum de Confessore Pontifice celebrat, quando memoria martyrii S. Zenoiiis recolitur, tot aliis Ecclesiis, quæ eodem die de Martyre Pontifice Festum agunt, argumento esse po. test, S. Zenonem inter Confessores, non inter Martyres recensendi. Evidens namque est Festorum S. Zenonis distinctio ; nam omnes aliæ Ecclesiæ vi ldus Decembris Ordinationem S. Zenonis celebrant officio Confessoris Pontificis : pridie vero ldus Aprilis Martyrii memoriam agunt officio Martyris Pontificis. Quapropter si in aliquo Martyrologio eodem

C Festo Aprilis S. Zeno Confessor nuncupatur, errore

id factum fuisse conslat contra tot insignium Auctorum sententiam, vetustissimam Codicum antiquorum veritatem, atque Weronensis Ecclesiæ aliarumque traditionem. Itaque cum Summus Pontifex Sixtus W exacte hac causa discussa judicium suum tulerit, ut in suo Brevi sub die 26 Novembris 1588, præcipiens, ut Ordinatio S. Zenonis officio Confessoris Pontificis, Martyrii vero ac Translationis Festa oflicio Mariyris Pontificis celebrarentur, judicium hoc quisque exosculari debet, sanctumque Zenonem verum Martyrem venerari, in posterum ab omni disceptatione abstinendo. Laus Deo, Deiparæque Virgini, ac Sancto Zenoni Martyri, Episcopo Veronensi. Amen.

[merged small][merged small][merged small][merged small][merged small][merged small][merged small][merged small][graphic][graphic]
« PoprzedniaDalej »