Obrazy na stronie
PDF

et eos in quibus habiteiu, slantes in platea, ex- A lut fumus. §. Cum clamoribus ac stridore mefan

pectantes te. Christi namque sacerdos mox ab omni dæmoniacæ incursionis ludificatione restituit filiam Regis. Ad Laudes et per horas. Ant.

Dominus Jesus Christus 0mnipotens est, oportet enim ut mirabilia Dei omnibus manifestentur. Ps. Dominus reg. cum reliq. de laud. Ant. Exurgens beatus Sacerdos fecit orationem, perrexitque ad palatium, ubi affligebatur pro sua filia Rex. Ant. Ingrediente Christi Confessore palatium , facto crucis signo per os puellæ dæmon clamavit, dicens : Tu, Zeno, venisti ad expellendum me, et propter tuam

sanctitatem stare non possum. Ant. Tenens B. Zeno

manum puellæ, dixit : In Nomine Domini Jesu Chrisui præcipio tibi, exi ab ea, dæmon. Ant, Cliristi namque Sacerdos ab omni dæmoniacæ incursionis ludificatione sanam restituit filiam Regis. Capitulum.

Ecce Sacerdos Magnus qui in diebus suis placuit Deo, et inventus est justus, et in tempore iracundiæ factus est reconciliatio.

[ocr errors][merged small][merged small][merged small][merged small][merged small]

do. Evanuit. y. Gloria Patri. Quod signum. $ . Sacerdos Dei β. Et artis Apost. Ad Non., cap. Fungi Sacerdotio, et habere laudem in nomine ipsius, et offerre illi incensum dignum in odorem suavitatis. É. Bre. Sacerdos Dei Zeno. sedebat super lapideum. §. Et artis Apostolicæ documenta sequens, piscabatur in flumine. Sedeb. § . Gl. Patr. Sa. cerdos. 5. Justum deduxit. Â. Et ostendit illi. In secundis Vesp. Ant. Dominus Jesus cum rel. Ps. Dixit Dominus, in fine ps. Memento. Cap. Ecce Sacerdos. Hymnus Sancti Zenonis. y . Ora pro nohis. í. Ut dig. eft. Ad Mag. Ant. Sancte confessor

B Zeno, pastor Domini gregis, te deprecamur, inter

cede pro nobis, ut mereamur tecum esse in cœlis. Ps. Mag. orat. ut supra.

Laus Deo Patri. Notæ in allatum ms. Pistoriense.

1. Notanda primo est conformitas hujus Pistoriensis ms. cum mss. veterioribus Veronensibus. Nam Antiphonæ ad Wesperas et Laudes eædem sunt atque illæ, quas ex mss. Weronensibus referunt Domini Ballerinii inter monumenta pagin. clxiv et ci.xv. Ita si valde pauca excipias, et responsoria ad lectiones, sicut et Oratio: l)eus qui praesentem diem, etc., eadem omnino est pag. clxii, hymni quo(|ue Præsulis Sancti, et Sancti Zenonis præsuli | agilia clxviii et clxix. Quæ de re manifestum esl lioc Pistoriense ms. recenti licet maiiu exaratum a Weronensibus vetustissimis mss. exscriptum fuisse. 2. Longiorem præfationem nota diligens lector, et in pluribus diversam ab ea, quæ in editione Veronensi ultima leguntur, quod eam non esse Coronati Notarii satis indicat. 5. Hic error amanuensis est, ut puto; nam in summis pontificibus numerandis vero numero receusetur Dionysius a Beato Petro vigesimus sextus. Gallienus vero imperator in serie Romanorum Cæsarum 45 numeratur a Joanne Ludovico Goth0fredo sua in Anthologia cosmica, lib. primo in elemcho imperatorum Occidentis. 4. Post hæc in re penitus convenit hoc ns. I'istoriense cum edito a Balleriniis pagina cxLvii, Ver* ])is non item. Plura tamen iisdem verbis leguntur in utriusque, quod nostræ conjecturæ favet. Nempe cartulas quasdam, sed characteribus detritis atque corrosis vitæ S. Zenonis a Coronato Notario descriptæ fuisse repertas, et a diversis aliis et aliis verl)is suppletas et continuatas, quibusdam etiam additis, quæ non in omnibus mss. reperiuntur, retenlis iis quæ in ipsis corruptis cartulis legi poterant, qu* eædem in ms. leguntur. 5. Haec non de Confessore, sed de Martyre dicum* tur; quare videtur hæc oratio ad fe-tum Ordinaii* ni, accommodata, cum in festo Marlyrii forte le8°retur : Deus qui nos sancli Zenonis Sacerdolis *

[ocr errors]

Murtyris tui annua beatæ confessionis solemnitate la- A etenim quod de Obstetrice incredula asserit, et jus Martyribus præsenli. ldem in sermone 15 lib. 1, n. A ab omnibus non solum vulgi, sed et Cleri hominibus,

tificas, etc. In festo autem Ordinationis dempto verbo martyris, repositum fuit ejus loco confessoris, reliclis aliis beatæ Confessionis, quæ tantum martyri, non confessori conveniunt. Reliqua ex collatione cum edito a Dominis Balleriniis lectori notanda relinquimus : ea enim fidelitate ms. hoc Pistoriense exhibuimus, ut etiam Amanuensis intactos exhibuerimus errores.

CAPUT IV.

EA, QUÆ coNTRA s. zeNoNis EpochAM Teiitio saeculo MANUTENENDAM FACERE viDEBANTUR, subi.ATA JAM EsSE CoNFIDIMUS ; EAMDEM NUNC TERTio sAECUlo C0NFIRMANDAM VARIIS RATIONIBUS SUSCIPIMUS.

§ I. S. Zenonis episcopi Veronensis et martyris epocha ex iis, quæ circa ipsius sermones sunt observata, atque etiam observanda sunt , tertio sæculo statuenda ostenditur.

Multa pro re disseruimus, quæ hic breviter perstringere inutile non videtur. Ea enim non modo ad elevanda objecta faciunt, quin et ad stabiliendam D. Zenonis Epocham maxime conducunt. Lectori tamen ut detrahamus fastidium, loca, ubi hæc supra fusius tractata sunt, indicasse sufficiat. Illa polissima conjectura est, qua evidentissime demonstratur S. Zenonem tertio saeculo floruisse, scilicet nullum vestigium vel leve in ipsius sermonibus reperiri posse, quo sæculum quartum indicetur. Nusquam Arium vel per uml)ram nominat. Errores contra fidem, quos vel innuit, vel coufutat, Ario anteriores probavimus cap. 1, § 41, 12, 15, 14, 15, 16, 17, Arianorum proprias errorum suorum formulas, neque suis in scriptis S. Zenonem indic;:sse comperimus § 18, 49, cum SS. Patres Ario posteriores de iis frequentem ineiitionem fecerint, § 19, 20, 21. Tantum vero abest, quod S. Zeno contra Arium scripserit, ut in ejus sermonibus dictiones quasdam Petavius redarguerit (sed perperam) tamquam Arianismum redolentes. Si namque S. hic doctor post Arium sæculo quarto scripsisset, suspicionem omnem senliendi cum Ario ipsum sublaturum fuisse, putandum est. § 22, de Hæresibus quarto saeculo exortis, nullain mentionem facit cap. 2, § 1. Quæ vero de publica Ecclesia ædifieata disserit, vel quod a feralibus edictis redemptos Weronensium largitionibus fideles commemorat, ea et tertio s:eculo convenire demonstratur § 2, et 5. Tertium vero sæculum aperte designari a S. Zenone ex eo constat, quia in nummis eaecudi solere • dicit » signum idololatriæ, eademque idola, quæ colerentur in templo § 4. Auachronismum vero esse quadringentorum annorum nota in sermone de Continentia amanuensium errore illapsum ostendimus , § 6. Inane vero commentum esse alium Zenonem S. Ambrosii temporibus fingere, constat ex iis, quæ tertio hoc capite sunt adducta.

Alia in sermonibus S. Zenonis non desunt, quæ a nliquitatem ante quartum sæculum indieant : id

intemeratum inspecturæ Deiparæ Virginis eamdorem combusta manus, et Pueri Jesu sanata (licitur, nusquam in Patribus quarti sæculi legitur: ejus tamen rei meminit Clemens Alexandrinus, quæ exeunte secundo saeculo ut apocrypha rejiciebatur, ut ex Hieronymo iidem notant Domini Ballerinii (L. ii, Tr. viii, adnot. 17). Tractatu vero quinto libri primi verba illa : Quid quod illius Sacrificium publicum est, tuum secretunt. Illius a quovis libere tractari potest, tuum etiam a Christianis ipsis minime consecrari sine sacrilegio videri non potest, apertissime quarto sæculo repugnare ostendiinus supra cap. 2, § 6. Accedit et illud quod de peccato primorum paB rentum in sermone de circumcisione exprimit S. Zeno. Adam etenim cum inclytum pomum hoc membro decerpsit, sic in genus humanum jus mortis induzit : Necessario ergo luxurioso populo Deus hoc signum dedit, ut locum matricalis culpæ cum denotat, etiam alia crimina fugienda cognoscat : scilicet peccasse Adam mon vetitum edendo pomum, sed non exspectata jussione Dei concumbendo cum Eva. Quæ opinio licet eam Zeno non ut suam, sed ut aliorum retulerit, ut optime aliis adductis S. Doetoris textil)us , quibus vera et communis peccati originalis sententia exprimitur, Domini Ballerinii comprol)ant (Diss. 11, c. 4); adeo tamen antiqua est, ut ejus vestigia in uno S. Clemente Alexandrino ex aliis SS. Patribus lcgatur : quarto vero saeculo ita obsoleta, ut ne verbum quidem in ejusdem ævi scriptoribus de ea reperiatur. Ea etiam, quæ de secundis nuptiis et tertiis S. Zeno profert tracl. v, lib. 1, mirum in modum iis consentiunt, quae S. Irenæus, Clemens Alexandrinus, Origenes, Tertullianus, aliique vetustissimi Patres in eam senteutiam dixerunt. Vide septimum caput dissertationis secundæ, et ibi ea, quæ iidem Domini Ballerinii eruditissime disserunt. Tractatu vero seu sermone xxvii libri secundi n. 3, persecutionem Ecclesiæ viridemiæ comparans S. Zeno, hæc habet : At ubi vindemiæ venerit tempus, id est persecutionis dies, passim uvæ diripiuntur, id est inconsiderate sanctis omnibus violenta infertur manus. Ad torcular comparantur, id est ad supplicii locum deD ducuntur. Ab operariis ibidem concultantur, hoc est summa cum contumelia a persecutionibus illusi jugulantur, etc. Quæ præsenlem persecutionem, seu frequentem ac obviam indicant. Conantur quidem Domini Bailerinii verba hæc ad persecutionem Conslantii in Galholicos amandare, at nullo opitulante textu, et quae ex aliis Patribus ejusdem œvi producunt, aperte tempus Constanlii connotant, quod in S. Zenonis verbis minime observare licet. Apertius in sermone de Patientiæ laudibus, illam efferens, sic ait : Tu prophetas proveristi : Christo tu Apostolos glutinasti. Tu quotidiana Martyrum mater es, et corona (lib. 1 tr. vi, n. 8). De Prophetis et ApostoIis agens tempore præterito loquitur, cum vero de

[ocr errors]

11, Martyrium cum circumcisione conferens : Non sanguinem sterili solemnitate dimittimus, sed pudoris sanguinem retinemus, quem ambitiose plerumque effundimus, cum pro nomine Domini diabolum movendo vastamus (Tr. vii, n. 1); et sermone sequenti de Humilitate, idololatriam præsentem exprimit contra Philosophos agens nomine Graecorum. Arianos vero intelligere Philosophorum nomine, ut Adnotatores Veronenses explicant (Adnot. 2 et 5, in eumdem), alienum a sensu D. Zenonis videtur, nam infideles præcise carpit. Quod nunc faciunt infideles. Infidelium vero nomine non Ariafii, qui lustralibus Baptismi aquis tingebantur, sed ethnici designantur. Vide et tract. 15, num, 2. Plura enim hujusmodi sunt in

, qui Coronali narrationem in antiphonas, lectiones,

responsoria , versus, atque hymnos scindentes, ea in Officiis Divinis uterentur. Necesse itaque est opinari, Veronam ita Patroni sui, quem tanto semper obsequio et honore coluit oblitam , ut tam parvo tempore annis scilicet 270, neque Zenonis ætatis nulla in ea memoria reperiretur. Quis prudens suum hoc in animum inducere poterit? Extabat ergo septimo saeculo memoria temporis quo vixerat S. Zeno. Itaque si quarto sæculo S. Zeno vixisset, non tempore Gallieni , sed anno 580 circiter, Gratiano, Walentiniano et Theodosio imperantibus. Quomodo Coronatus Ecclesiæ Veronensi ita potuit illudere, ut patenti mendacio ita assentiretur, illudque celebriori

sermonibus D. Zenonis observanda, quæ jam piget B solemnitati decantaret ipsa in Ecclesia? An antiquos

perscrutari.

§ II. Traditio constans atque continuata S. Zenonem tempore Galliemi floruisse demonstrat.

Veronensis Ecclesiæ antiqua omnia inonumenta liauc traditionem testantur, S. Zenonem scilicet Gallieni imperatoris ætate ejus Ecclesiæ Calhedram tenuisse. Hæc lector videre poterit in libro qui SS. Episcoporum Veronensium antiqua monumenta inscribitur, edito a ltaphaele B gatta, et Baptista Peretto, ac Venetiis impresso, anno 1576, et in ultima Dominorum Balleriniorum Veronensi editione sermonum S. Zenonis post Dissert. tertiam. Testantur et m0numenta Ecclesiæ hujus Pistoriensis. Kalendaria quoque ac Martyrologia fere omnia celebriora prae- C cipue, et in iis, quod præ cæteris maximi faciendum est, Martyrologium Romanum. In eadem sententia auctores ad s:eculum decimuim sextum usque fuere omnes. Quae opiuio in eorum adeo insedit animis, ut sermones potius non esse S. Zenonis assererent, ea ratione qua videbantur Gallieni temporibus convenire non posse, ut S. Zenonis Epocham a Gallieni ejusdem ætate amovere non cogerenlur. ld de Sixto Senensi atquc Labbeo observant eximii Ballerinii. Traditionis tamen iiujus penitus inspiciendæ sunt vires et fundamenta.

Primus, qui traditioni huic fundamenta jecerit, ut Domini Ballerinii opinantur, CoronatusNotarius Witæ S. Zenonis scriptor fuisse creditur. Cui traditioni, seu potius præjudicio unus Coronatus Notarius septimi tel octavi sæculi scriptor fundamentum posuit ex quo alii subinde antiquitatem non Zenoni solum, sed Veromensi etiam Ecclesiæ honorificam prædicarunt (Dissert. pr. cap. 2, § 2, cap. 5, § 5). Pluraque congerunt, ut narrationi hujus Coronati detrahant, de quibus supra egimus. Modo tamen, ut indulgenlius agamus; si S. Zeno quarto saeculo, anno scilicet 580 circiter obiisset (ut Domini Balleriuii opinantur, quod concedendum non esse ex iis quæ supra expendimus, constat), Coronatus vero ipsius vitam septimo sæculo scripsit, demus anno 650 , nempe anmis 270 post. S. Zenonis mortem; ut Coronatus præjudicium hoc (ut dicitur) feliciter adeo vulgaret, ita ut amplecteretur

Patres nostros ita impudentes habebimus? Coronatus itaque S. Zenonis ætatem narravit secundum Ecclesiæ Weronensis, non vulgi traditionem. At dices, alia esse, quæ fabulam sapiunt in antiquis Officiis Ecclesiæ Weronensis de Zenone relata. Quæ sunt hæc? Nihil certe aliud quod improbabile videatur, nisi illud : S. Zenonem scilicet fuisse sancuificatum, quasi Baptistam alterum in utero Matris, si ita intelligenda sunt ea verba: Fuit itaque a matris utero sanctificatus, et a cunabulis benedictus, ut assertione divina in eo repeti videretur quod Jeremiæ dictum est. Priusquam te formarem in utero, novi te, et antequam exires de ventre sanctificavi te (Lect. iv 0fficii S. Zen. Vid. sup. ms. Monial. S. Joan. Baptistæ Pist.). Quod aliter legitur in vita a Coronato Notario per Dominos Ballerinios inter monumenta relata, nempe : Et quia ipse Dominus dixit bona operantibus : Priusquam te formarem in utero, novi te, et antequam exires de ventre, sanctificavi te. Ille enim a cunabulis benedictus, et a ventre sanctificatus erat. At non præoccupato in veteres animo, et quem primo aspectu hæc verba sensum ingerunt statim est accipiendum , sed quid ipsi Scriptores anliqui iisdem verbis exprimere voluerunt : ea emini verl)a : Fuit itaque a matris utero sanctificatus, et a cunabulis benedictus, ut in ms. Pist. in vita supradicta : Ille enim a cunabulis benedictus, et a ventre sanctificatus erat , non sanctificationem in utero , et antequam nasceretur proprie significant, sed post nativitatem.

D A matris utero sanctificatus, et a cunabulis benedictus. ideo quia in omnem terrum exivit sonus ejus, et Sanc- A De hoc niiraculo, et lectione secunda secundi Noc

Proprius itaque sensus esse videtur, S. Zenonem infantem statim natum baptizatum fuisse , quod primis illis Ecclesiæ temporibus non ita passim factum fuisse constat; plurimi enim adulti ab idololatria aul Fidem convertebantur, ita ut veluti quædam singularis prærogativa in S. Zenone videretur commendanda , ut ipse a Christianis Parentibus ortus judicaretur : quare et in ms. hæc qu;e sequuntur verba, verum hunc sensum confirmant : Denique probitatis, atque scientiæ jugibus incrementis ad hoc pertingere meruit, ut per sacerrimam vitam pastor in populis mereretur. Item in vita. Et ad hoc pertingere meruit, ut per viuam sanctam pastor in populo **se mereretur, et titas emicuit. Quibus significatur, ea de causa ad Ca:hedram Veronensem sublatum fuisse Zenonem , quod a christianis parentibus sanctissime jugiter vitam traduxerit sacris studiis occupatus. Quod au:em Jeremiæ textum Baptismo Zenonis infantis accommodaverint, vel Coronatus, vel alii, hoc encomiastice factum fuisse dicendum ; nam cautione quadam Jeremiæ textum in ms. Pistoriensi allatum videmus. Ut assertione divina in eo repeti videretur quod Jeremiæ dictum est, etc. Nihil itaque in Veronensis Ecclesiæ Officiis de S. Zenone incongruum et fabulosum reperitur, quod traditioni huic officere possit. Vide quæ de Gallieni filia per S. Zenonem liberata a dæmone supra diximus. At enim vero illud asserere, ab una Coronati Notarii narratione manasse, S. Zenonem Ecclesiæ Weronensi præfuisse tempore Gallieni imperatoris, a quo et Ecclesia Weronensis, totque alii hanc traditionem acceperint, non satis tutum. Quid si Coronatus Notarius ab officiis Veronensis Ecclesiæ fit mutuatus, quæ sua in historia collegit? (hoc in sententia Dominorum Balleriniorum dictum volo, qui Coronatum Notarium sæculo septimo, vel octavo scripsisse opinantur). Ilac etenim constituta Coronaui Notarii Epocha, cum ante septimum et Octavum sæculum Officia de S. Zenone in Ecclesia Veronensi celebrata fuisse in dubium verti non possit; Coronatum potius ab Officiis Ecclesiæ Weronensis, qnam Veronensem Ecclesiam a Coronato accepisse

dicendum est. Nam anliquioris ævi præsumptio hoc C

suadet. Licet enim quarto et quinlo sæculo forte
non eodem modo Officia Ecclesiastica fuerint disp0-
sita, ut post decimum sæculum disposita leguntur
antiquis in mss. Forma tamen 0fficiorum mutata,
historiæ sanctorum, quæ a primis sæculis in Eccle-
sia legebatur, nullum præjudicium afferre evidens
eSt.
Constat ulterius alia in Ecclesia Weronensi monu-
menta antiquitus fuisse præter Coronati Notarii nar-
rationcm. Ipsi enim eximii Ballerinii observant in
C.,ronati narratione deesse miraculum a D. Zenone
patratum: Nempe mortuum fluvio abreptum, vitæ reddi-
tum..... Cujus miraculi a Coronato licet prætermissi
testimonium profert Anonymus Pipinianus, ut nos ex
duobus mss. restituimus. Anonymus Pipinianus Co-
ronato Notario posterior, quem scripsissé octavo
sæculo exeunte, vel saltem ineunte sæculo nono, optime
ex ipso contextu probant Domini Ballerinii, hec mi-
raculum a Coronato prætermissum suo in Rhythmo
commemoravit his verbis : Mortuum e fluvio exemp-
tum suscitavit. Non a Coronato itaque accepit, sed
aliunde. Undenam? An ex vulgari traditione?
Nonne et potuit ab aliis monumentis vetustioribus
habere ? Sine ulla itaque ratione opinari e vulgi Tri-
viis habuisse, præjudicium est, eoruin qui antiquo-
rum scripta minus probant, cum valde arduum sit
in eam sententiam ire ; Veronenses videlicet nullam
prorsus de Zenoue notitiam antiquiorem retinuisse :

turni , quæ in Officio S. Zenonis in praesens legitur, habetur mentio. Sed cum propterea Gentilium Sacerdotes adversus eunu (Zenonem) conclamarent, Vir sanctus doctrinam suam miraculo comprobavit : Nam hominis cadaver, quod tunc forte in fluvio volutabatur, longe vocavit, et ei vitam cum ommium admiratione restituit. Quo miraculo universa pene Civitas simulacris deorum rejectis, Christi Fidem suscepit. Plura hic quam in Anonymo Pipiniano leguntur, quæ cum neque Coronatus narrel ex aliis vetustioribus mss. ortum habuisse dicendum. Non a solo itaque Coronato Notario ea quæ de S. Zenone leguntur sunt derivata, sed aut ab Ecclesiæ Weronensis traditione, vel ab antiquioribus monumentis. Quare et liberatio filiæ B Gallieni imperatoris a Daemone inter fabulas adscribenda non est, neque S. Zenonis Epocha Gallieni tempore veluti falsa spernenda , cum nihil in his historicis factis reprehendi possit, quod improbandum videatur. Illud vero maximi in hac re ponderis esse dicendum est. Si traditonem Ecclesiæ Weronensis pro vindicandis S. Zenonis sermonibus cum ejusdem ecclesiæ Weronensis circa ætatem ejus de S. sui Præsulis traditione conferamus. Jure quidem ac merito Domini Ballerinii in hac traditione insistunt (Dissert. 1, § 1), ut S. Zenonem sermonum auctorem demonstrent, ms. Remense sæculo nono antiquius adducunt, Italherii episcopi Weronensis teslimonium sæculo decimo scribentis, qui tribus in locis Sermones S. Zenonis laudat, Anonymi cujusdam Monachi Coenobii Weronensis , qui sermones S. Zenonis se legisse testatur, idem comprobat Joannes quidam Presbyter mansionarius ecclesiac Weronensis. Alios etiam citanl sæculi xiv et xv auctores, Petrum Calo Ordinis Prædicatorum , Guillelmum Poetrengum, Petrum de Natalibus, Flavium Blondum, quos videas Dissertatione prima cap. 3, § 1. Additis mss. omnibus, in quorum non tantum Titulo, sed pluries vel in principio, vel in fine sermonum S. Zemonis nomen inscribitur. Idem, et in hoc Pistoriensi Capitulari ms., et nos observavimus. Neque pauciora, neque minoris auctoritatis ad traditionem ætatis S. Zenonis Gallieni imperatoris aevo suppetunt argumenta. Et primo ms. Remense

D in quo Coronati Notarii vita de S. Zenone inserta est,

quæ in ea parte potissimum, qua de Gallieni imperatoris filia a dæmonis obsessione liberata agit, ab injectis falsitatis indiciis vindicata pro genuina habenda est, quam septimo, vel octavo sæculo exarasse putant Domini Ballerinii; ignotus Scriptor, quem in ms. Capituli Weronensis saeculi noni repertum a Bartholomæo Campagnola ejusdem Capituli Cancel!ario accepisse dicunt iidem Ballerinii, cujus scriptum exhibent inter monumenta pag. 151 ; Monachus, quem iidem auctores Zenonianum vocant in Vita S. Zenonis hic, circa finem sæculi iv, vixisse dicitur, ipsumque antiquiori aliquo monumento usum conjiciunt; quarc repreheudi forte uou poterit qui tionem, qui dicunt hunc Zenonianum Monachum a Coronali Notarii narratione, quam forte numquam vidit, sumpsisse, quæ de S. Zenone scriptis mandavit. Anonymus item Pipinianus nono cadente sæculo scribens, cujus Itythmus Ralherii Weronensis episcopi manu conscriptus Lobii extat, quem de Gallieiuo imperatore intelligendum in eo versu... A malo spiritu sanavit Gallielmi filiam... Supra notavimus mss. omnia S. Zenonem imperaute Gallieno vixisse probant, ut apud cosdem Ballerinios in 0fficiis pro S. Zenone videre potest inter monuimenta pag. clxiv et sequentibus, quæ sunt conformia ms. huic Pistoriensi supra relato in fine § tertii, cap. 5. Hæc mss. Ecclesiæ Veronensis alia

dicerel pr;ejudicii loco habendum esse eorum asser. A quæ in Divinis 0fficiis recitabantur. Martyrologia

quoque idem confirmant, tam Weronensis, quam ab exieris vel scripta, vel edita.Vide quæ refcrunt Peretius et Bagaita in antiquis monumentis S. episcoporum veronensium, p. 12 et sequentibus. Wide quæ a me relata sunt lib. ii, de Martyrio S. Zenonis, cap. 1, 2, 4, 7, 11.

Auctores vero hic colligere, qui traditioni huic suffragantur, non oportet, cum omnes, qui ante Dupinum et Tillemontium scripsere, Gallieni imperatoris tempore Epocham S. Zenonis constituant. Quis itaque, si bene sapiat, Dupini et Tillemontii sententiam probare audeat, potentissimum cum traditioncm tot sæculis probatam falsis vauisque suspicion,bus inaiii labore vellicare sint ausi, ut superius ostendimus. Si ergo traditio de sermonibus

rumque ecclesiarum, quæ eadem Officia a Veronen- B S. Zenonis tantis non adjuta suffragiis pro constanti

sibus acceperunt, tot sunt irrefragabilia argumenta, quibus ejusdem Ecclesiæ Weronensis traditio probatur ; neque a vulgi rumoribus orta dicenda sunt,

et vera accipienda est (ut eam libenter accipio), qua de causa traditio de S. Zenonis ætate Gallieno impeperante sit respuenda, non video.

DISSERTATIO SECUNDA.

rATioNUM, QUAs D. D. BAllERiNii Pao Et coNTRA SANcTi zENoNis MAaTyaiUM AFFERUNT, EXAMEN ET JUDICIUM.

Sine judicio ac temere facturus sane videar, si de S. Zenonis martyrio audeam judicium ferre. Ab Ihoc ferendo judicio libratis liinc inde rationibus erudiuissimi Ballerimii tantopere in S. Zenonis rebus versati abstinuerunt. Quid ego viribus, ingenio, eruditioue instructissimis viris ornatisque bonarum litterarum artibus, adeo impar affirmare altentabo ? Cum vero illud venit in mentem , non caus;e difficultate alysterritos eximios viros alteruiræ opinioni suum collibuisse assensum, ac facile quæstionis hujus exitum lectoribus permisisse. Lectorum judicio, quod num difficile ferri poterit, omnia 1 emittimus. Sine temeritatis nota, hoc mihi posse sumere non diffido. Norunt quippe ingenui hi, sapientesque viri Ciceronis monitum , obesse scilicet plerumque iis, qui discere volunt auctoritas eorum, qui se docere profitentur : desinunt enim suum judicium adhibere: id habent ratum, quod ab eo quem probant, judicatum vident (De Nat. deor.). Norunt S. Ambrosii effatum : Aperit sibi diligentiajanuam veritatis (In Luc. iu proœm.), Ac proinde studio praecipuo omnia hinc iude seligentes, quæ tum ab iis producuntur, qui S. Zenonem martyrem fuisse probant, tum ea , quæ contra ab iis afferuntur, qui martyrem fuisse negaut : causam instruunt, ut ejus veritas facile deprehendi ab unoquoque possit. Instructa iuaque causa, sententia ferenda est, non tam auctoritatis quam rationis momenta pensando. Hoc opitulante Deo pro viribus præstare suscipio. § 1. Num S. Ambrosius in testem vocari possit contra

S. Zenonis martyrium.

Qui confessorem S. Zenonem, non martyrem fuisse aflirmant, S. Ambrosii auctoritatem exaggerant , Wunc queum supparem Zenoni asserunt in epistola all Syagrium (ut voluut Zenonis successorem) eumdem Zenonem uon uariyrem dicere, sed sanctæ memo

riæ episcopum proclamantes, inferunt primo: Itaque nihil de martyrio ejus Ambrosium cognovisse palain ridetur, et si Ambrosius nihil de illo rescipit, jam Zenoncm non martyrio, sed naturali morte in pace funcium probabilissimum est, nisi quo paris ætatis atque auctoritatis documento Ambrosii testimonium elidatur (Apud Baller. Dissert. iii, c. 2, § 2). Gravissiine vero contra praecipuam verae critices legem peccare eos qui ita fidenter asserunt, facile demonstratur. Præceptum eritices est cavendum , maxime ne auctorum verbis sensus illos affingamus, quos ipsa verba non exprimuut, neque eadem verba opiniouibus nostris aplemus. Meminiu cujiisdam Zenonis in epistola ad Syagrium S. Ambrosius his verbis : 7u autem sine alterius fratris consilio hoc judiciumn tibi solus judicandum putaris, in quo tamen ante judicium, præjudicium feceris, ut puellam Zenonis Sanctæ memoriæ judicio probatam, ejusque sanctificatam benedictione, post tot annos, sine auctore criminationis, sine accusatore, sine professore delationis in periculum reatus deducendum arbitrarere (S. Amb. lib. vi, cap. 46). Judicium Lectoris appello, an ex his tantum verbis possit inferri Zenoneiu hunc Weronenseum fuisse episcopnm Syagrii deeessorem, ita ut ex eo, quod hunc Zenonein martyrem non dixerit Ambrosius, sed Sanetae memoriae, conjicere prudenter quis possit S. Zenonem Veronensem episcopum, martyrem non fuisse ? Neque etenim de Zenone in citata epistola ulla alia meutio fit. At de hoc egimus, et in libro primo sermonum S. Zenonis cap. 11, et in addita dissertatione «cap. 3, § 1. § II. Discutiuntur ea quæ ad elevandam S. Gregorii Magni auctoritatem opponuntur : qui S. Zenonemw murtyrem appellat. Præ hoc autem Ambrosii testimonio sequior nimis

« PoprzedniaDalej »