Obrazy na stronie
PDF

defendant, negant, quod credunt : confitentes se non- A dum credidisse dum quærunt. S. Zeno : Edicat mihi perniciosa ista adinventio tractatus sui, quo proficit pugna ? Ne fides, inquit, intereat, cum male aut creditur, aut docetur. Quod malum est ista ratio mox videbimus. Numero vero sexto sic habet : Neqat quodam modo Deum quisquis adserit Deum : defensio enim nonnisi 1mbecilli præstatur, nec potest eum revereri, qui ingenii sui putat esse, quod ille fuerit æstimatus. Tertullianus: Novissime ignorare melius est, ne quod non debeas, moris, quia, quod debeas, nosti. Fides inquit tua te salvum fecit. Nom exercitatio scripturarum. Fides in regula posita est. Ilabes legem, et salutem de observatione legis; exercitatio autem in curiositate consistit, habens gloriam solum de peritiæ studio. Ccdat curiositas Fidei ; cedat gloria saluti. Certe aut non obstrepant, aut quiescant adversus regulam. Nihil ultra scire, omnia scire est. S. Zeno : Manifestissimum puto, nimis astuto simplicem meliorem, quia simplex omnibus Dei verbis simpliciter credit; astutus autem nimia sapientia infatuatus, inquisitionibus vanis semetipsum confundit. En quol uniformes sententiæ diversa sub plurasi includuntur: et alias similes notare cuique liceat. Mibi interim persuasum est, quod et aliis persuastmm fore confido, ex his tractatibus seu de Fide disputationibus, nullo pacto conjici posse tempora A rio, ejusque seclariis posteriora, cum et Tertulliani ;etate hi multi, et Catholicorum, et hæreticorum tractatus spargerentur, contra quos multa adeo ipse disserit. Quae vero allatæ sunt sententi;e, in genere contra curiositatem in Fidei rebus tractandis quibusvis temporibus aptari possunt. At cur tantummodo de Tertulliano agam, quasi ipse unus de eodem disputaverit argumento? Nonne et de illo antiquiores secuiidi s;eculi Patres tract;itiones longiores instituerunl? S. Irenæus certe de hac causa quinque suos contra hæreses libros scripsisse præfatur. Quoniam (ita Irenæus) nonnulli repudiata reritate sermones, et genealogias varias inducunt, quæ quidem quæstiones potius, ut Apostolus ait, præstant, quam ædificationem Dei, quæ in Fide est : ac per probabilitatem subdole comparatam seducunt mentem imperitorum, eosque depravandis oraculis Divinis, iisque, quæ recta dicta sunt male exponendis, captivos trahunt, scientiæque prætextu multos evertunt. Eodem sensu D. Zeno (Serm. 1, n. 4, l. I): Igitur cum possibilitatis humanae non sit Fidei videre secreta, musquam, Frater, tua curiositas, nusquam tua proficit pitgna; quia quem putas vel de tuis ipsis studiis fidelissimum, hic infidelis; et quem putaveris infidelem, hic fidelis est. Forte in eo se quis eristimat fideliorem, si loquatur argute, cum magis verus sit ille fidelis, qui sua in prædicatione non ultra quam licitum est, aciem suæ tetenderit mentis : eo enim res deducta est, ut Fides nostra per Dei requiratur injuriam.... Cum hæc ita sint cur legem lege distringis? Cur sub imaaine Fidei Fidem deponis ? Cur ipsum Fonten Diri

C.

[ocr errors]

nitatis philosophicis argumentis exhaurire comaris? Si peritiam legis ostendere cupis, lectionum nubila disserema. Doce, eam sibi non esse contrariam : doce omnia, quae canit, esse credenda. Cæterum si ejus partem probes, reprobes partem, quomodo per hanc Fidem quæris, quam etiam ipsam infidelitatis ream constituis? Vides hic S. Zenonem eos carpere, qui dolo fideles decipiunt. Quia quem pntas vel de tuis ipsis studiis fidelissimum, hic infidelis est. Hos et carpit S. Iren;eus: Quoniam nonnulli repudiata veritate, sermones, et genealogias varias inducunt, ac per probabilitatem subdole comparatam, seducunt mentes imperitorum. Commendat S. Zeno eos, qui in explicandis Scripturis simplicitatem sectantur, et contra eos reprehendit, qui Scripturas corrumpendo, Fidei contradicunt. Cum magis sit ille fidelis, qui sacra in prædicatione non ultra, quam licitum est aciem suæ tetenderit mentis : eo enim res deducta est, ut Fides nostra per Dei requiratur injuriam.... Cum hæc ita sint, cur legem lege distringis ? Cur sub imagine Fidei Fidem deponis ?... si peritiam legis ostendere cupis, lectiomum nubila disserema. Doce eam sibi non esse contrariam.... Cæterum si ejus partem probes, reprobes partem, quomodo per hanc Fidem quæris, quam etiam ipsam imfidelitatis ream constituis? Quid est quaerere Fidem per Dei injuriam ; legem lege dislringere; sub imagine Fidei deponere Fidem ; partem probare et partem legis reprobare; Fidem infidelitatis ream constituere? nisi corruptis adductisque perperam Scripturæ textibus veritati Catholic;e contra ire. Hoc non tanta quidem sermonis clegantia, sed magis obvio sermone arguit S. Irenæus : Eosque depravandis oraculis Divinis, iisque, quæ recta dicta sunt, male erponendis captivos trahunt. Philosophicas argutias detestatur 0. Zeno : Cur ipsum Fontem Divinitatis philosophicis argumentis exhaurire conaris? I)etestatur et S. Irenaeus. Sermones, et gemealogias varias inducunt, quæ quidem quæstiones potius, ut Apostolus ait, præstant, etc. Affectationem scientiæ causatur 0. Zeno : Si peritiam legis ostendere cupis. Idem et S. Irenæus. Scientiæque prætextu multos everlu)u!. Quæ huc usque sunt allatæ D. Zenonis sententiæ, quis putet Arianorum tempora sapere? At nec quæ sumus allaturi, ea licet tamquam praecisa adnoten

I) tur , Arianorum tempora respicere , dicendum est.

Qnod etenim dicit S. Zeno. Novellas fides, seu Tractatus venales esse propositos de largitionibus a Constantio in eos factis, qui pro Arianis starent, exponere, sensus eorum vel borum non patitur. Hæc sunt verba : Quas, quia vera viae potest inveniri, credo me populi penuria laborarent venales esse propositas. 0bvius sensus est : Ne scilicet populi penuria disputationum , seu tractatuum de Fide, quam novellam S. Zeno dicit, quia contra Fidem Catholicam, ideo expositas in foro fuisse, ut curiosis emptoribus distraherentur. Hæc quoque D. Zenonis verba : 0 quam indefensa (Fides) quae requm, judicum, diritum, nliquoties quod pejus est gentium desiderat per momentu patrocinia. De p: trocinio suæ ipsorum sectæ a Constantio, et Valente, imperatoribus ab Arianis captato exponere, quæ ratio est? Nam et post primum Ecclesiæ sæculum imperatoribus, ac Romano senatui oblalas Christianorum defensiones fuisse constat ; et a S. Quadrato Athenarum episcopo , atque Aristide, Christiano Philosopho, Iladriano imperatori : a S. Justiuo marlyre primum Antonino Pio, tum Marco Aurelio, et Lucio Vero imperatoribus, ac senatui I{omano; et a Melitone episcopo Sardensi in Asia, Marco Aurelio imperatori : atque ab aliis, nempe ab Apollinari episcopo Herapolitano , a Miltiade theologo, et aliis. Christianos vero esse eos , qui regum nomine muncupantur, excogitata interpretatio est, nulla vel levi conjectura suffulta. Sensus quippe proprius allatorum verborum est. Tractatus Fidei suum pondus, et vices emendicare a regibus, a judicibus, a divitibus, et quod magis urget, ab ipsa gentilium philosophia, atque fabulis poetarum; quod factum fuisse in recensitis pro christianis apologiis in confesso est. Ipse namque S. Justinus martyr, aiente Eusebio (l. iv IIist. c. 18), defensionem pro Christianis, ubi de Christiana Fide agitur, Non solum nostris, id est Divinis, sed etiam gentilium scriptis confirmaverit. Hæc s. Zenonis in allatis verbis interpretatio ipsius contextui consonat, cum hoc in eodem numero de docurina agat, non de vi per imperatores, præfectos, vel judices Catholicis inlata. Numc scire cupio, Fides ea doctrina constet, an ex credulitate , an ex utroque ? Sin vero ex utroque Patriarcharum semensa Fides est, ac per hoc illis constitutionis nostræ decernendi sunt libri, ut possint esse perfecti. 0 quam misera est Fides, quam verba concinnant ! 0 quam debilis, cujus quouidie dissipantur variis argumentationibus membra ! 0 quam indefensa, quæ regum, etc. Doctrinam , libros, vei ba, argumentationes hic enuntiari vides, non a, ma, non milites, ut in SS. Patrum testimoniis in adnotatione adductis inspicitur, S. Ambrosii : Pone ,,unc ante conspectum sæcularibus Arianos studiis intentos, qui Societatem polentiæ Regulis affectant, ut armis militaribus impugnent Ecclesiæ veritatem; S. llilarii : Neque postea præsumant, atque usurpent, et putent se consensus cognoscere Clericorum , et innocentes homines vuriis afflictationibus, minis, violentiis, terroribus frangere, atque verare. Si vero penitus sancli Zenonis sensum inspiciamus, non possunt ipsius verba sine manifesta extorsione de imperatorum Arianorum protectione Arii asseclis præstita intelligi. Ipsi namque imperatores Fidem oppugnabant ; ac de eo in laudatis textibus Ambrosius, et Hilarius conqueruntur. S. autem „Zeno de patrocinio ab imperatoribus præstando agit, quod significant illa verba : Desiderant per momenta patrocinia. Il S. Quadratus, S. Justinus aliique apologiarum Scriptores ab imperatoribus, et Senatu expeueI)ant, ut a persecutione cessarent, et persecutoribus judicibus, præsidibus, ministris Christianos liberos esse juberent.

[ocr errors]

A Tempus etiam, quo hic D. Zenonis Tractatus scriptus fiierit, conjicere sibi posse videntur clarissimi Ballerinii (Adn. 58): Quod si cui probetur, jam hic primus Tractatus lucubratus fuisset post diem quartam I(al. Aprilis anno 564, quo Valens regnare cæpit. Ita ipsi. Cum vero alienam eorum viderimus interprelationem, excidit conjectura temporis. Si vero conjecturis indulgere liceat, potiori jure ante annum C. 254, quo Origenes obiisse creditur, vel post ipsius 0rigenis obitum, tractatum hunc scriptum fuisse dicendum erit. Conjecturæ hujus rationes consideremus. Prima ratio est, quod hic Tractatus epistola potius fuisse videtur, quam concio ad Populum habita. Ita adnotant ipsimet sapientissimi Ballerinii : Unum illud movebat, ne hunc primum Zenonianis Tractatibus accenseremus, quod epistola potius ad quemdam, quem Fratrem appellat, tradita, quam tractatus ad Populum habitus videatur; eum enim perpetuo alloquitur, multisque argumentis ab ejusmodi Tractatuum scriptione, quæ plema erat periculi, deterrere, et amovere conatur. Accedit, quod Petrus Calo, 0rdinis Prædicatorum, qui virit ineunte sæculo xiv, in mss. collectaneis apud Henschenium tom. ii, Aprilis pag. 76, opera commemorams S. Zenonis, quæ se vidisse ait , in ms. Monasterii S. Zenonis de Werona » non a Traclatus • solum , octoginta, » sed et « epistolas » se in eo legisse affirmat. Inter 0pera vero-S. Zenonis nulli melius epistolae momem , quam huic tractatui convenire potest. Si ergo hic Tractatus epistola dicenda est, quod a verosimili non abhorret, dico hanc epistolam a S. Zenone Origeni fuisse datam post annum Christi 252 quando degente Alexandriæ Origene tantis fuit exagitatus vexationibus propter errores, quibus ejus scatebant scripta, praecipue opus illud quod Periarchon inscribitur, seu de Principiis : quo in libro multa a Philosophis Ethnicis mutuavit, niultisque refertus erroribus a S. Hieronymo notatur. Si vero post Origenis mortem scriptam fuisse epistolam quis opinaretur, alicui Origenis sectatori missam fuisse, dicendum erit. Ea enim omnia quæ contra hos tractatus congerit S. Doctor in librum Periarchon optime congesta videntur, quod hac secunda ratione confirmatur.

Nempe toto in eodem traclatu, seu Epistola nihil

B

D de hæreticis nominatim meminit S. Zeno, neque

usquam contra eosdem invehit : quare videtur potius in eo , quem alloquitur fratre reprehendere curiositatem nimiamque subtilitatem in rebus Fidei , philosophicamque rationem sequi iis in explicandis. Iloc ex his, quæ superius allatæ sunt D. Zenonis sententiis manifestum est, atque toto ex hujus Tractatus contextu evidentius palet. S. etenim Doctor totus in eo est, ut ostendat Fidem non addici, ut cæteræ disciplinae, ideoque internam dicit initio illis in verbis : Christianæ Fidelitatis felicitas muaxima est Fidei nosse naturam, quæ talis, ac tanta est, ut unicuique homini non ab alio commodetur, sed ex ejus voluntate nascatur. Ncque illo verbo voluntate gratiam excludit (nt opportune adnotant celeberrimi Balle- A rinii) (adn. 3, Tr. 1). Quod cum S. Zeno dixit, illud unum in animo habuit, non ut gratiam ercluderet, de qua tum non agebatur, quamque et paulo post, et alibi satis luculenter adstruit , sed ut eos refelleret, qui argumentis, et tractatibus Fidem exponere conabantur, ac si ejusmodi industria Fides cordibus inseretur; Glossemaque illud textui D. Zenonis contra ms. veritatem intrusum merito abraserunt. Homini non ab alio, sed ejus ea voluntale, præveniente Spiritus Sancti inspiratione, atque ejus adjutorio mascatur. Internam itaque S. Zeno esse Fidem allirmat, qu;u non addiscitur, sed illuminanle Deo, ac revelante concipitur; quare sequitur: Cæterum sit ut quidam putant , docentis pendet ex ore, procul dubio e0dem aut cessante, aut aliter docente consumitur. Præcipuus itaque sancti Doctoris scopus est, ostendere non humana arte neque hominum eruditorum scientia, ac peritia , fidem haberi, cum errori humaua mens sit obnoxia, aut aliter docente. Non reprobal quidem doctrinam : Sed nom eo dico, ut ingratum faciam doctrinæ beneficium, sed ut sciat unusquisque, aliud esse Fidem, aliud esse Tractatum. Nam fidem supra naturam esse aperte docet. Igitur cum possibilitatis humanæ non sit Fidei videre secreta , suo tamen semper argumento inhærens, Tractatuuin , sive disputationum circa Fidem vitium optiine arguit; quando videlicet argumentationibus philosophicis, et humanis rationibus quis nimis indulget, modumque de Fide tractandi fratri quem alloquitur , praescriLit. Wille eumdem Tractatum circa finem C mum. 5 et 6. Qu;e omnia cum tractatibus auctorum , quos supra inemoravimus secundo, et tertio Ecclesiæ sæculo exaratis conveniant, nulla ratio est hunc D. Zenonis Sermonem ad Fidei formulas ab Arianis editas amandare. Quin satius videtur illum Origenis tempore scriptum fateri, vel ipsi Origeiii transmissum, qui propter nimium philosophiæ studium, tot erroribus sua respersit opera. 1'otuit, et post Origenis mortem alicui Origenianæ doctrinæ addicto scribi ad illius instructionem. Accelit tertia, et ultima ratio : Nullam scilicet circumstantiam in hoc S. Zenonis tractatu reperiri, neque in aliis,ut in iis, quae prolaturi sumus, patebit, qu;e necessario aptari debeat Arianorum temp0ribiis. Reperiri putant, et quidem irrefragabi'es: Aduotauores solertissimi Veronenses (Adn. 55, eod. Tr. ii, 1. 1). Ut autem intelligantur quæ de vago incertoque Fidei Arianorum statu id loci traduntnr, shnulque confirmetur dilucide hasce S. Zenonis sententias , cum hujus temporis hisloria probe congruere, adeo ut nihil simile superioribus sæculis, qüibus illum vixisse nonmulli earistimant, afferri queat, cui illae peræque respondeant, recitanda putamus aliquot insignia Patrum loca, quæ cum praesenti mirifice concinunt Tum duo allegant s. Athanasii textus, et S. Hilarii unum. In S. Aulianasii adducto textu commemorantur decreta, et eonventus Arianorum. Nec tamen suis decretis ipsi

[ocr errors]

sunt contenti... ipsi quoque conveniunt et de Fide s:a. tuere simulant. Commemoratur Nicæna synodus, et Arianorum pseudosynodus in secundo ejusdem S. Athanasii textu. Disceptantesque adversus Nicænam Synodum, multas et ipsi Synodos celebrarunt. Et in S. llilarii textu de Nicæna Synodo mentio fit, et latorum in Synodis analhematum. Conscii enim nobis invicem sumus, post Nicæni conventus synodum , mihil aliud, quam Fidem scribi.... monstruas de Ueo Fides decernimus, decretis pænitemus, pænitentes defendimus, defensos amathematizanus. Profecto in hoc S. Zenonis tractatu hujusmodi res ne vel per somnium quidem quis leget. Nihil de Ario, quem nusquam suis in Tractatibus vel implicite noiuinat. Nihil de Nieaena Synodo; Nihil de Arianorum Synodis, de anathematibus milhil. Qua ergo conjectura S. Zenonis sermones Arianorum temporibus conformes ostendere quis poterit? Evidentissima siquidem est diversa scribendi ratio inter S. Zenonis Sermones, adductosqne Athanasii, et Iiilarii textus, quam et oblevatis oculis quisque conspicere potest. Fatentur ipsiinel Weronenses perspicacissimi adiiotatores (Adm. 56, 1n eod. Tr. 1 , lib. i), S. Zenoncm tractatus nomine non accepisse Fidei formulas, seu symbola , scd fusiores expositiones Fidei, in quibus suam quisque Fidei sententiam argumentis, et rationibus ad . struere conatur, ut ex contextu exploratum est. Ili Fidei tractatus, seu disputationes ab aevo nascentis Ecclesiae in usu fuere; quid ergo S. Zenonis sententi;e ad solas Arianorum formulas coarctandæ sunt , cum nullæ in iis Arianorum temporum circumstantiæ inveniri possint? lioc sine aperta vi fieri non posse dicam. Circumstantia namque illa de multitudine formularum Fidei, eorumque contrarietate inter Arii sectatores nil quidem revelat. Cum S. Zeno ipsis opinantibus Dominis Balleriniis non de brevioribus forinulis ad instar symboli, sicuti erant formulæ Arianorum, sed fusioribus Fidei expositionibus agat. Horum vero tractatuum circa Fidem nuititudinem sane majorem inter Gnosticos fuisse, et Walentinianos Ecclesiastica Ilistoria recenset. Satis itaque superque ostendisse arbitramnr, nullam incumbere necessitatem S. Zenonis sententias ad Arianorum tempora rejicere : Quin cum Origenis temporibus apprime conveniant, Origeni potius directum

D hunc primum de Fide Tractatum saniori utique jua Petavio traducta explicatur, defenditur, sana, et A mus hic sensus a Petavio in S. Zenonis allalis vel ,is milii credere non vultis, factis credite, et eognoscite, ) Quapropter duas esse nativitates Domini Nostri Jesu

dicio aflirmandum est. Cui nihil in hoc Tractatu discordans ; quin imo mirum in modum consenlire omnia ex iis, quæ dicta sunt, facile est opinari. Alia multa profecto sunt, quæ tum in hoc, tum in reliquis S. Zenonis Tractatibus clam is-imi Adnotalores ad Arianus trahunt, et secunilo horum Tractatuum libro titulum , Contra Arianos, ipsi confingunt. At in iis omnibus eruditionem quidem satis praecipuam; in interpretationibus vero, quæ Arii errores, ac tempora concernunt arbitrium potius , quam genuinum D. Zenonis sensum deprehendet attentus lector. § XXII. De Zenonis doctrina, quasi Arianismum olens Catholica demonstrutur,

Maximum vero pondus iis, quæ hactenus disseruimus accedit ex eo, quod tantum abest S. Zenonem Arii erroribus, de quibus e;iimus, obstitisse, ut eo1 u ndem a Petavio reus insimuletur. At Petavius Antenicænis aliquot Patribus male traductis, cum venerit ad Zenonem episcopum Veronensem, eum, quem post Nicænam synodum florentem subindicat , nec non adversus Arianos testimonium dicentem alicubi allegat, una cum Mario Victorino ejusdem sæculi scriptore, ob aliquot ejusdem generis locutiones, in ejusdem erroris suspicionem inducere mhi! dubitat. Accenset nempe Petavius D. Zenonem cum iis Antenicænis Patribus, qui ævo, dignitate , ac potentia superiorem esse Verbo Patrem arbitrati sunt, ex quibusdam adductis S. ejusdem Patris sententiis, quarum unam afferre sufficiat ex Tractatu v lib. ii : Principium , Fratres, Dominus noster incontanter est Christus, quem ante omnia sæcula Pater adhuc utrumque in semetipso Deus beatæ perpetuitatis in discreta Spiritus plenitudine, nescio qua sua conscientia velatum Filii mon sine affectu, sed sine discrimine amplectebatur; sed excogitatarum, ut ordinem instruerent, rerum ineffabilis illa Virtus, incomprehensibilisque Sapientia e regione cordis eructat Verbum, 0mnipotentia se propa. gat, de Deo nascitur Deus, totum Patris habens, nihil derogans Patri, etc Ita D. Zeno cui Sententiae subinfert I'etavius : IIic Zeno Verbum Dei ca: omni AEternitate in Patris sinu, et essentia velut indiscretum, et affirum hæsisse, latuisseque demonstrat; postea vero cum designatam a se rerum universitalem moliri vellet, eum ipsum ex sese propagusse, ac genuisse dicit; atque hanc primam e duabus esse nativitutibus, quam in sequenuibus sermonibus (nunc tract. vii et vui) exponit.

Nullam vero aliato S. Zenonis textui lucem afferre constat, quæ ut pra cipua in dicta dissertatione 2, cap. 1, § 2, laudatur hæc ejusdem S. Doctoris sententia : Videamus nunc, optime Christiane, quemadmodum inter Patrem, et Filium tempus infulcias. Itecolendum mamque est quod supra circa Arii errores mo:avimus paragrapho nono : Arium videlicet primo cum Ebione, Artema, et Paulo Samosaieno asseruisse, Christum ante Mariam non fuisse, fuisseque tempus, quando non fuit. Postea vero ctim a S. Alexandro Patriarcha Alexandrino ab Ecclesia ejectus fuerit, hunc errorem correxit, as-erens : Filium ante tempora, et ante sæcula plenum Deum extitisse unigenitum , immutabilem , et antequam gigneretur, ant conderetur, aut præfiniretur non fuisse : nam ingenitum non erat. Verba itaque S. Zenonis : Videamus nunc optime Christiane quemadmodum inter Patrem, et Filium tempus infulcias, tempus excludunt tantummodo inter Patrem et Filium, qui fuit primus error ab Ario antiquioribus ab hæreticis haustus, et evulgatus : non vero excludunt errorem ab Ario correctum , qua correctione, et ipse Arius tempus excliidebat inter Patrem et Filium, Anle tempora, et ante Saecula plénum Deum extitisse. Aria

[merged small][ocr errors]

notatiir, nempe : Verbum Dei ex omni a termitate in Patris sinu, et essentia, veluti indiscretum , et affirum hæsisse, latuisseque... postea vero cum designatam a se rerum universitatem moliri vellet , eum ipsum ea sese propagasse , ac genuisse. Excludunt, inquam, tempus in er Patrem, et Filium , sed non prius, et post; cum Pater in sensu Arii genuerit Filium ante omne creatum tempus, ei non videtur adversari sanci Zenonis sententia, qua asserit, Filium im Deo Patre velatum, ac delitescentem, tunc e corde Patris prodiisse, cum res omnes procreare voluit, ut Petavius explicat, allatis ejusdem S. Zenonis verbis: Cujus ex ore ut rerum natura, quae non erat, fingeretur, prodivit cordis ejus mobilis inquilinus eainde visibilis effectus, quia humanum genus visitaturus erat. Qtiapropter eadem semper ambiguitas in D. Zenonis sensu manet, ejusdemque erroris conjectura. Absit tamen, longeque procul absit a nostro D. Zenone hujusmodi Arianae pestis suspicio. Sana prorsus de SS. Trinitate, ac praecipue de Divinitate Filii ejus doctrina est : ipsius enim Catholica mens unde imagis, quam ex ejusdemmet verliis erui possit, non video. Proferantur itaque Zenonis sententi;e, quibus diserte adeo coæternitatis Filii, æqualitatisque cum Patre, ejiisdemque substantiæ, ac in Persona distinctionis veritas exliibetur. Quid apertius de coæternitale? IIic est Deus noster .Eterni Dei coæternus Filius (S. Zeno l. ii, Tr. ix, § 2). Si co:eternus Filius, non prius Pater, et postea Filius, sed tota simul in Æternitate cum Patre Filius una in substantia, in I erso a distinetus a Patre. De coaeternitate non solum Filii, sed el Spiritus Sancti cum Patre. flic est Deus noster qui se digessit in Deum. Ilic Pater qui suo manente integro statu, totum se reciprocavit in Filium, ne quid sibimet derogaret. Denique alter in altero exultat cum Spiritus Sancti plenitudine una originali coæternitate renitens. Ac de Filio agens et explicans, cur primogenitus ante omnem aliam creaturam dicatur, ejusdem cum Patre coaeternitatem, per inde confirmai. Hic itaque dictus est primitivus, quia Paternæ antiquitalis solus est conscius. Si conscius, ergo et coæternus, conscius enim est simul sciens, eadem utique notitia, ac Pater, siiam antiquitatem , seu magis æternitatem novit.

D Coæteruitatem Filii simul cum unitate substanti;e,

et æqualitate cum Patre manifestissime etiam profitetur. Cum quo (nempe Filii cum Paire) originalis perpetuique Regni una possessio coætermitatis , oinnipotentiæque una substantia, una a'qualitas, una Virtus majestatis augustæ. De distinctione quoque Person;e Filii a Persona Patris in unitaie substantiæ, et coæternitate, nil clarius hac , quain sul)jicimus, excogitari potest sententia. Si enim Verbum in Deo est, et Deus est Verbum, et hoc est in quo est, quod ille est, qui inest : Duplex Persona; duplex vocabulum, sed originalis perpetuitatis, et Deitatis est una substantia, Domino ipso dicente c Ego et Pater unum sumus » quod non utique sit ait, ut in unum duos redigendo confunesse 0mnipotentiam nos doceret. ( S. Zeno. d. l. ii, Tr. vii, num. 2.) Personas agnoscit duás, Patrem, et Filium iu una Originalis perpetuitatis ac Deitatis substantia. Originalem itaque perpetuitatem tam in distinctione Personarum, quam in unitate substantiæ fatetur D. Zeno. At illud præcipue ad S. Zenonis de SS. Trinitate sinceram discernendam doctrinam est afferendum , quod profert tractatu primo ejusdem secundi libri de æqualitate Patris, Filii, e1 Spiritus Sancti. Integruin exscribimus. Agnoscat lector primis etiam Ecclesiae temporibus perfectam de Mysterio SS. Trinitalis floruisse notitiam. Carnalis mentis homines , fratres dilectissimi, scandalum patiuntur, non studio noscendæ, sed frustrandæ reritatis, quoties Deus Dei Filius, qui Patris maxima est gloria, æqualis Patri a Catholicis , prædicatur. Denique inde est, quod legis fundamenta temnentes, versuta disputatione, prætermisso Deo de Deo exeunte , ad communia humanitalis `nomina, quæ possunt argumentis attingi Patris et Filii festinant, nec intelligunt, quia in exordio carminis Sacri, Deus de Deo sua sibi et Divinitate, et nomine comparatus , omnes humani sensus opinationes excludit , quippe cum dicat: « Faciamus hominem ad imaginem et similitudinem nostram, » non inquit, Fac ad tuam, sed ait w Faciamus ad nostram, » ne quam Filius hominem induturus pati videretur injuriam . Videtisne, Fratres dilectissimi, quia nullus exerte hic alteri jubet in opere, nullus otiosus est. 0 Sancta æqualitas, ac sibi soli dignissima individuæ Deitatis ! Unus homo ad duorum imaginem, et similitudinem fingitur, nec tamen in ecquid cujus sit invenitur. Si igitur in opere extraneo paritas sacra distingui non potest, Deus in alio se inferior esse quemadmodum potest? Quidquid enim uni er duobus indiscrete in omnibus sibimet simulanlibus detraxeris, cui detraxeris nescis. At ille cui jubetur, est, inquis, inferior. Quid quod inde non esse approbatur inferior, quia unde processit Paterni cordis est executor ; non enim minus est facere magna, quam dicere. Quamvis, et quod dictum est a Patre, vel dici potest, et quod factum est a Filio, vel fieri potest sine dignatione Paterna non est, quia Filius sine Patre non est ipso dicente..... Si non facio facta Patris mei, nolite mihi credere : sed si

deret, sed ut duorum unam Divinitatis, Potestatisque A distinctionis causa iterum afferre opportunum vide

[ocr errors]

tur. Principium, Fratres, Dominus noster incontanter est Christus : quem ante omnia sæcula Pater adhuc utcumque in semetipso Deus, Beatæ perpetuitatis indiscreta Spiritus plenitudine, nescio qua sua conscientia telatum, Filii non sine affectu, sed sine discrimine amplectebatur. Sed excogitatarum, ut ordinem instrueret rerum , ineffabilis illa Virtus, incomprehensibilisque substantia e regione cordis eructat Verbum. Omnipotentia se propagat. De Deo nascitur Deus, totum Patris habens, nihil derogans Patri, etc. Quomodo autem generatus sit, qui processit, dementis est opinari. Namque temperat se propter rerum naturam Filius, ne Æternæ Majestatis Dominum non possit mundi istius mediocritas sustinere. Cum imperat Pater orbem fieri, opus cum dicto completur a Filio. Secundus textus a Petavio notatus. Quem (Filium) ante omnia sæcula Pater in profundo suæ mentis arcano insuspicabili ac sibi soli mota conscientia, Filii nom sine affectu, sed sine revelamine amplectebatur. Igitur ineffabilis illa incomprehensibilisque Sapientia Sapientiam, 0mnipotentia 0mnipotentiam propagat : De Deo nascitur Deus ; De Ingenito Unigenitus; De solo solus; De toto totus; De vero verus; De perfecto perfectus : Totum Patris habens, nihil derogans Patri, procedit in nativitatem, qui erat antequam nasceretur in Patre. Quibus verbis subinfert Petavius : Ergo Filium antequam a Patre gigneretur, in Patre extiuisse significat : generutio vero, et nativitas fuit cum res omnes procreare voluit, quod in secundo sermone decla

C rat : • Cujus ex ore, ut rerum Natura, quæ non crat

fingeretur, prodivit Unigenitus Filius cordis ejus nobilis inquilinus, ex inde visibilis effectus, quia humanum genus visitaturus erat, etc. » Petavius itaque duas in Christo Domino Nativitates S. Zenonem agnovisse fatetur : primam eumdem S. Doctorem assignasse putat non aeternam , sed cum res omnes procreare voluit : sicque Filium ex omni aeternitáte in Patris sinu, et essentia veluti indiscretum, et affixum hæsisse : Indiscretum videlicet a Patris Persona non distinctum, neque propriam hypostasim habuisse ante rerum creationem. At S. Zeno (ut optime reponunt eximii Ballerinii) primam Verbi nativitatem æternam asserit, quod ex ipsius sententia luculenter ostenditur. En S. Doctoris verl)a :

quia in me est Pater, et ego in illo..... Constat ergo aequalem esse, quod invicem se capit in Spiritu Sancto. Tanto rationum pondere, ac Scripturæ auctoritate æqualitatem in Patre, et Filio demonstrat Zeno : ex hac æqualitate demonstrata, et coæteruilas, et substantiæ Unitas, necnon et Personarum distinctio necessario emergit. Nemo enim sibi æqualis est, sed alteri. Explicata itaque D. Zenonis mente circa Sanctissimæ Trinitatis Mysterium, Filiique Divinitatem , nunc ad examen ii sunt revocandi textus, quibus S. hujus Doctoris sententia Arium sapere dubitatur. Unum: superius attulimus, at eumdem hic majoris

Christi necessario scire debet Populus Christianus, ne quem patiatur errorem : unam qua natus est, alteram qua rematus : sed sicut est Spiritualis prima sine matre, ita sine Patre secunda carnalis : hæc miranda, inenarrabilis illa, Propheta dicente : Nativitatem ejus quis enarrabit ? Cur autem sit inenarrabilis Patre loquente noscamus. Dominus ipse nos docet. Eructavit cor meum Verbum bonum, etc. et apud Salomonem hactenus dicens : Ego ex ore Altissimi prodivi ante omnem creaturam. Prosequitur S. Zeno de eadem prin;a generatione, seu nativitate disserens in eodem Tractatu : Admirabilis gratia, Fratres charissimi, conspicuæ vcritatis, quæ dum secerni potest, tamen sibi

[graphic]
« PoprzedniaDalej »