Obrazy na stronie
PDF

quippe Wir institutum moverat in Ecclesia tradendi A cat, hunc alienum esse ab ecclesiastica regula arbitra

Catechumenis Aposlolorum Symbolum. Num forte nudas litteras tradebant? Nonne et mysteria in eo contenta explicabant? Hinc ubique semper Filii Divinitas, et cum Patre consubstantialitas propagata, et ita alte Fidelium cordibus infixa , ut tanta fortitudine, atque constantia, exiliis, cruciatibus, sanguine et ipsa morte, contra h;ereticos hanc Fidei confessionem tutandam duxerint Orthodoxi. Hanc Verbi Divinitatis Fidem ex eo in Ecclesia vulga . tam, communem, et publicam agnoscunt Petavius, Lupus, Thomasinus, quod contentiones tantæ in Alexandrinum Dionysium fuerint excitatae. Audi Lupum : 1 sta vox tunc formosa , ac gloriosa (nempe consubstantialis) est non dumtaaeat apud Romanam, adeoque et omnem Latinam Ecclesiam, sed etiam per B Pentapolim, ac omnem Aegypti d aecesim. Ilaec vocis gloria fuit accusandi et corripiendi Patriarchæ fundamentum. Quarto discimus , quod etiam Dionysius Patriarcha agnoverit istam vocis abnegationem esse crimem : hinc ipsam abnegavit, rescripsit aliud a se non dictum de ista voce , quam quod non esset expressa in Sacris litteris. IIaud dubie hoc dictum fecit illum suspectum, et accusationi dedit originem, et ad se purgandum professus est mom solummodo significatam rem, sed et ipsam vocem sibi omnino probari. Iiaec Gailieni tempora respiciunt. Qua de re igitur S. Zeno, etsi non bis, aut ter, sed centum unius substantiæ voce usus esset, et voce , consul)stantialis , qua de re consendum est in Arianos habuisse conciones, cum et tertio sæculo perstrepentibus Dionysii Alexandrini accusationibus, atque Pauli Samosateni hæresi debacchante, ipsius vocis inculcandæ tantam habuerit occasionem ? Semel tantum hujus vocis homousiom , seu consubstantulis mentionem fecisse S. Zeno (ipse namque, et antiquiores Patres, unius tantum suhstantiæ Vocabulum adhibuit) aliqua licet insubsistenti ratione procederet argu;nentum. Cuii: vero nihil tale in eo deprehendi vel per umbram possit, cur a sua ætate a tertio nempe sæculo detrudendus sit, utique non video. Idem dicendum est de al)surdo quod in Catholicos impingebant Ariani. Hanc unam substantiam, ut Ariani de medio tollerent, objiciebant hac ratione de Patris substantia aliquid fuisse demptum, ut Filius gignere. tur, sicque imminutum, et imperfectum Patrem a Ca- D tholicis admittendum dictitabant. Fides etenim unius Dei in Iribus dislinctis personis, quod perinde est ac unam divinam substantiam in tribus a se, invicem distinctis personis profiieri , semper in Ecclesia floruit, haereticorumque solemne fuit coiitra Catholicos hanc calumniam obtrudere, quod dividentes personas substantiam divinam dividerent, atque im

[ocr errors]

iuinuei emt, ae plures deos adimitterent : quod animadverterunt et Patres concilii primi Antiocheni contra Samosatenum : Qui autem contradicit Filium Dei non esse ante constitutionem mundi , dicitque credere, et comfieri esse Deum, non esse aliud, quum duos deos prædicare. Qui Filium Dei non esse Deum prædi

mur. Antiquissimus etiam S. Justinus martyr si non apertius, ac S. Zeno contra hanc calumniam, ex æquo tamen disseruit. Audias illum iterum: Virtutem illam esse Dei (de Verbo Deo loquitur) ac Deum a Propheta nuncupari, non ita ut solis lua solo vocabulo mumeratur, sed numero alterum quiddam esse; non tamen recisione, tamquam Patris substantia secetur, uti cætera divisa, atque secta non sunt eadem, atque erant ante sectionem (In Dial. cum Tryph.). Vide quae dixi § 15 et 14.

§ XVIII. De formulis Arianorum propriis nusquam meminit S. Zeno. De Arianorum formulis huc usque consideratis nullum superesse dubium, S. Zenonem suis in sermonibus minime contra Arianos egisse, demonstratum esse , confidimus. Modo vero, et illud tamquam certumu ponimus, ipsum S. Præsulem ne unam quidein propriam Arianorum formulam leviter attigisse. Quod ut constet in mentem illud revocandum est, . quod superius ostendimus, Arium nempe, ejusque sectatores, post Arii ab Ecclesia expulsionem, errores suos quadam ex parte immutatos, alia circumvestitos exhibuisse. Illum præcipue correxit erroreiu a Beryllo, seu a Samosateno acceptum, quem primo S. Alexander patriarcha Ario objecit. Asserunt tempus aliquando fuisse cum non esset Filius Dei. Arius in Epistola ad Eusebium Nicomediensem, Filium anto tempora geniuum fatetur ante tempora, et ante sæcula plenum Deum e.rstitisse. Sanctus Zeno primum Arii errorem confutavit illis verbis : Videamus nunc, optime christiane, quemadmodum inter Patrem Filiumque tempus infulcias: si enim tempori non sibi debent, quod est alter alteri obnoxius, procul dubio, ut tu vis, major est natura, quam Deus. At cum naturam er nihilo fecerit Christus, sit autem matura tempus, ineptum satis est opus suo praeponere Artifici. 0ptime contra primum errorem argumentum procedit ea ratione, quia ex tempore interposito inter Patrem et Filium inferretur, naturam majorem esse Deo. Procul dubio, ut tu vis, major est naturu, quam Deus. Nam Christus naturam fecit ex nihilo: Cum naturam ex nihilo fecerit (Ihristus. Tempus vero quid naturale est. Sit antem eae natura tempus. Si ergo tempus ante Christum Deum creatum est. 0pus suo præponitur Artifici. At contra Arii errorem emendatum , scilicet quod Christus fuerit ante tempora, et ante sæcula plenum Deum. Nihil valet argumentatio, eo quod sui in erroris emendatione Arius tempus Creatori postponit, neque deduci potest: Ineptum satis est opus suo præponere artifici. Contra primum itaque errorem, quem Arius ab anterioribus hæreticis mutuum acceperat, urget Zenonis ratio, ideoque vel contra Samosatenum coævum, vel contra Dionysii Alexandrini imprudentem verborum lapsuin S. Zeno argumentum fecisse dicendus est , non contra Arium, quem a pristino errore resilientem , novumque docentem S. Doctoris non revincit instantia. Illud vero maxime notandum est, S. Zenonem tamquam certum proponere Chris

tuin ex nihilo fecisse rerum naturam. At cum natu- A sanctus Zeno, caulius profecto sententiam expres

ram et nihilo fecerit Christus. Arius vero Christum ex nihilo esse dicebat. Tum quod dicimus eum (Christum) ex nihilo constare. Ita Arius. Ilunc errorem S. Zeno neque uno verbulo arguit. Illi ergo compertus non erat, si cum præcise convellendus esset, proprium ad confirmandum argumentum praeterit. Ante ipsum ergo errorem scripsit. De reliquis propriis Arianorum formulis quas recensuimus, apud S. Zenonem altum silentium. Formulæ Arianorum hæ sunt : Non semper Deus erat Pater, non semper Filius. . . Cum omnia sint condita, ipse quoque (Filius) conditum quiddam, et opus haberi debet. . . Eum (Filium nempe) non natura in Patre exislere, nec esse proprium ejus substantiæ Verbum, nec propriam Sapientiam, in qua mundum illum creaviu, sed in Patre esse aliud proprium, et peculiare Verbum, aliamque item propriam sapien!iam, in qua sapientia ipsum Verbum fecit: Atque adeo ipsum Domimum Christum respectu rationalium, quæ verbis utuntur, Verbum esse nuncupatum. . . . Deum non nos propter illum (Filium) sed illum propter nos condidisse. . . Cum rellet nos procreare, tunc quoque istum procreavit, quem postquam genitus est, appellavit Verbum : Sed et ipsum gratia erstitit. . . Christum non esse naturalem, et veram Dei polentiam, sed sicut erucæ, e! bruchi appellantur potentiae 0mnipotentis Dei, ita ipsum quoque appellari 0mnipotentiam Patris... Filium non exacte cognoscere Patrem, nec suam quidem ipsius substantiam cognitam habere. Hæ sunt quas Socrates lib. i, cap. 6, novellas, et inauditas Arii adserliones vocavit: Et Sozomenus lib. i, cap. 15, quod a memine umquam dictum fuerat ipse (Arius) in Ecclesia ausus fuerit prædicare; ante quos utrosque Ruffinus lib. x hist. cap. 1 : Prava quædam de fide Christi proferre, et quæ antea in quæstionem numquam venerant, cœpit (Arius) unde et Hilarius Arianam novam hæresim vocat lib. vii de Trinitate m. 5, haeresim novellam m. 6, et novellam luem post quadringentos fere annos nuper inventam lib. 1, ad Constantium num. 5, quam scilicet ante Arium docuit, et propugnavit nemo. Contra hæc D. Zeno nec mutit quidem. Alias formulas, seu errores alios, quos Arius a Samosateno, Artema ac Ebione lausit, eumdem auctorem noslrum impetisse vidimus, et ea qu;e Dionysio Alexandrino exciderunt, eo quod incaute protulerit. Cum sit res facta, non erat antequam fieret : llæc vulgata atque damnata ab Ecclesia, ut demonstratum est supra, cum Arii tempus minime connolent, sed Gallieni ; nulla ratione ab hujus imperatoris ævo romovendus est S. Zeno: Qiiin imo cum de Arii propriis erroribus nullam fecerit mentionem, multo ante vixisse dicendus est. Ex eo quidem S. Zenonem tertio saeculo scripsisse constat, quod circa præcipuum illum Arii errorem . Cum vellet nos procreare (Pater), tunc quoque istum (Filium) procreavit. Quamdam cum hoc errore affinitatem verborum saltem ih quibusdam S. Zenonis sermonibus reperiri putat Petavius, de qno inferius agemus. Si namque post Arium sermones suos habuisset

sisset suam, neque in Arianismi suspicionem potuisset adduci : Siculi aliis etiam Antcnicænis I'atril)tis contigisse comperimus. Arii etiam impia dogmata præ oculis non habuisse nostrum Zenonem evidenter concluditur, quia in prima hæresi, quam Tractatu septimo lib. secundi commemorat nempe : Una denique asserit J. C. ab utero Virginis Mariæ sumpsisse principium : Deumque exinde ob justitiam factum esse non natum. Qui Pauli Samosateni error est : Contrarium Ario errorcm indicat. Arius uempe Episcopum gratia factum esse Deum prædicat. Cum vellet nos procreare, tunc quoque istum procreavit, quem postquam genitus appellarit Verbum : sed et ipsum gratia ertitit. Arius (inquam)

B gratia Deum extitisse dicit. Error contra quem in

vehit S. Zeno , non gratia , sed merito , ob justitiam Deum factum asserit. Quantum profecto longe ab impietate Arii, Arianorumque insectanda abfuerit S. Veronensis Antisles, h:tc manifesta observatione evidenter ostenlitur : Numquam in Tractatibus S. Doctoris Arium, vel Arianos nominari : De concilio Nicæno ne verbum quidem reperiri : De Constanlino, et Constantio mullam n:entionem fieri. Cum vero iis temporibus S. Zeno a Dominis Balleriniis constituatur, quando ipsimet Ariani primævos impii sui l)octoris errores ab antiquis haereticis acceptos anathematizarumt, ut in Antiochena Arianorum synodo post Constantini mortem habita anno C. 541, in qua formula Fidei edita est, et in ea damnantur ii, quae asserunt : Tempus, aut momentum, aut sæculum esse, vel fuisse antequam gigneretur Filius: Vel si quis dixerit, Filium creaturam esse tanquam unum ex crcatis. Ita et in formula a Narcisso Cilice, aliisque tribus Episcopis promulgata, qua anathemate feriuntur, qui dicerent Filium esse ex non existentibus, vel ex altera hypostasi , et non ex Deo, aut fuisse aliquando tempus cum nondum esset. Idem, et in synodo Sirmiensi ab Arianis liabito anno 351. Cum inquam a Dominis Balleriniis ætas S. Zenonis post omnia hæc reponatur, anne credibile est S. Zenonem in antiquas hæreses ab ipsis Arianis damnatas disserere, recentesque omittere voluisse * Nihilque de celebri contentione illa circa verbum τῶν όμοονσιον penitus attigisse ? quæ tanto, et (;atho licorum , et Arianorum ardore, et defensa , el impugnata fuit eo ipso tempore, quo Weronensi ecclesiæ S. Zenonem præficiunt eruditissimi laudati Viri. De hoc vero agemus, cum de Arianorum formulis re dibit sermo. Intactas itaque S. Zeno Arianorum proprias formulas cum reliquerit, Ario posteriorem habendum non esse evidentissime constat. § XIX. SS. Patres Ario posteriores, Arii , et Arianorum proprias formulas suis in operibus exprimunt. Aliquot seligemus SS. Patrum , qui post Arium scripserunt, senlentias, ut in iis proprias Arianorum formulas indicemus. Ex supra enumeratis Arianorum formulis prima est : Non semper Deus erat Pater, non semper Filius, Contra hunc errorem pro con

[ocr errors]

cione ad Populum exclamavit S. Alexander Patriar- A genitus est appellavit y., I,,,„., s. Ililarius secundo

cha Alexandrinus, qui eam hæresim primus damnavit. Semper Deus, semper Filius, simul Pater, simul Filius. Cum Deo ingenito Filius perpetuo existit, semper gemitus ab ingenito genitus ; neque cogitatione, neque momento ullo Deus Filium antecedit. Semper Deus, semper Filius ex ipso Deo Filius. Theodoretus quoque synodalibiis epistolis Sardicensis concilii hoc additamentum subdit : Profitemur neque Patrem sine Filio, neque Filium fuisse unquam sine Patre, nec esse posse, quod est Verbum sine Spiritu. Absurdissimum numque est dicere aliquando Patrem non fuisse Patrem, et Patrem sine Filio neque nominari, neque esse posse, ipse Filius testatur.

Secunda Arii hæresis est. Cum omnia sint ea: nihilo, etiam Dei Filius ex nihilo emersit. Hanc formulam refert Athanasius in laudata prima oratione contra Arianos , sicut et reliquas , quas ex ipso retulimus. De ea meminit, et S. Hilarius. Plures autem non rere Divinitatis Deum, neque ex Paternæ Majestatis naturæque proprietate subsistere disserunt ; sed aeternæ substantiæ Deoque diversæ, quæ in adoptionem Filii electa sit modo creaturarum eae nihito, quibus nulla oriqo anterior sit, constiterit. Et in lib. 11 de Trin. num. 4: Ut aliqui hujus nunc temporis praedicatores, qui eae nihilo. atque a tempore formam, et sapientiam, et Virtutem Dei provehunt. S. Gregorius Nazianzenus (0rat. 49) Filium Dei mutabilem, et convertibilem, utpote non de Patris substantia constitisse confingant : Et qui initium ex tempore, et ortum er nihilo, et nomen ex altero habere semper docuerunt. Lucifer Caleritanus lib. 1 apologetico pro S. Athanasio : Catholicam dicit fidem illam, quæ dicat, Deum mom habere verum Filium, quæ dicat fuisse, quando non fuerit, quæ dicat factum ex nihilo? Ita ille adversus imperatorem constantium.

Tertia Arianorum formula. Etiam id quoque addunt. Eum non matura in Patre existere, nec esse proprium ejus substantiæ Verbum, nec propriam sapientiam, in qua mundum istum creavit : sed in Patre esse aliud proprium , et peculiare Verbum , aliamque item propriam sapientiam , in qua sapientia istud Verbum fecit: atque ideo ipsum Dominum Christum respectu rationalium, quæ verbis utuntur, Verbum esse nuncupa;um. Ita S. Athanasius (0ratio ciuita 5 contra Arianos), et de Sententia Dyonisii. Ad cætera mala sua, et hanc quoque sententialem, et esterquilinio depromptnm adjecit. Verbum non esse Patri suum ac proprium, sed alterum esse Verbum in Deo ; hunc autem Domimum nostrum esse alienum a Patris substantia, dici Verbum imaginarium , neque esse naturaliter rerum. Dei Filium, sed adoptione hoc nomen obtinuisse utpote creaturam.

Quarta Arii formula ex eodem S. Alhanasio: Rursus idem ait Deum non nos propter illum, sed illum propter nos condidisse; « Erat enim, inquit, solus Deus, nec erat Verbum cum eo : Deinde cum vellet nos procreare, tunc quoque istum procreavit , quem postquam

fragmento historico num. 26: Tradebant autem, A,;; talia : Patrem Deum instituendi Orbi, causa, genuisse Filium , et pro potestate, sui ex nihilo in substantiam novam, atque alteram, Deum novum alterumque fecis. se: profani in Patrem eae nihilo opinantes aliquid ei simile potuisse generari : blasphemi in Christum infinitatis eum Paternæ generositate expoliantes. In libro xii de Trin. num. 43, idem IJilarius : Aut forte velis, id quod in opera creatur , ita intelligi oportere , ut propter opera sit creatum. Id est ut Christus causa efficiendorum operum sit creatus ut ipse servus polius, et operator mundi maneret, non Dominus gloriæ natus esset. S. quoque Gregorius Nazianzenus ( 0rât. 46) quartum han", el sequentem quintam formulam comme

B morat: Filius quoque ita credendus est (Arii hæresim

refert ipsius Arii sensum exprimens ) ut per Esaiam populo dictum est, Filios generavi, et eraltavi; et alibi Dii estis, et Filii Altissimi omnes vocamini ; sed et primogenittis ita habebitur, quomodo et Israel a Deo primogenitus Filius appellatus est, nec non et primoge. nitus totius creaturæ, quasi in ordine factorum primo!Jenitus habeatur, ut ex eo seriein quamdam creandis mundi rebus assignant. Quinta Formula. Non enim est Patris proprius, et naturalis fœtus Verbum , sed et ipsum gratia eatitit. Eadem exprimit S. llilarius lib. iv de Trinitato num. 5 : Aiunt namque hæretici non er Deo esse Christum, id est Filium non eae Patre matum , neque Deum er natura, sed eae constitutione esse, adoptionem scili.

C cet ejus in nomine, quia sicut plures Deo Filii, ita et

hic Filius sit; dehinc liberalitatem in dignitate; quia sicut Dii plures sunt, ita et hic Deus sit: indulgentiore tamen in eo, et adoptionis , et muncupationis affectu, "!, et præ cæteris sit adoptatus, et adoptivis aliis major ipse sit Filius , et ercellentius cunctis naturis creatus, creaturis ipsis cæteris præstat. Aiunt etiam quitlam eorum, Dei 0mnipotentiam confitentes in similitudinem eum Dei creatum, et ea, nihilo, ut cætera in “terni illius Creatoris sui imaginem constituisse: Verbo videlicet de non extantibus jussum esse subsistere, Deo Polente similitudinem sui eae nihilo coopto re. H;cc satis esse possunt ad innuendum SS. Patres, qui post Arium scripserunt, Arii proprias hæreses enuntiasse, ac refutasse : Quod in S. Zeiionis sermonibus in

D veniri non potest.

§ XX. Nullum argumentum ex eo, quod in operibus SS. Palrum vel innuantur, vel refellantur recentiores hæreses, erui potest, ad ipsorum SS. Patrum Epochem constituendam.

Non utique inficior ex iis, quæ D. Zeno suis in tractatibus dixerit veritatem omnibus Arii erroribus contrariam aperte deprelienli; nam Filium ejusdem esse substanti;e cum Patre apertissime cum faleatur, ipsique Patri æqualem coæternumque; perinde est ac Palrem semper fuisse Patrom assere e; Filium ex nihilo non fuisse creatum; neque initium habuisse etiam ante omnes creatmras, ut Ariani «leliral)ant,

neque aliud esse Werbum in Patre a Christo Domino A batur in epistola, quam suæ Ecclesiæ clericis dedit.

diversum; eoque minus Werbum propter nos esse factum, minimeque essentiam Patris sua cognitione comprehendere. Hæc procul dubio ex ejusdem S. Zenonis doctrina esse a fide devia demonstrantur. At cum superius ostensum sit, SS. Trinitatis Mysterium ab ipso Ecclesiæ initio fuisse notum, nihil profecto mirum est, si in eodem explicando errores oppositi, etiam recentiores, perstringantur. Mos a majoribus acceptus semper in Ecclesia viguit, semperque viget novos exortos errores Veteris ac Novi Teslamenti, necnon SS. Patrum doclrina refeilere, quod et in recentiorum h;ereticorum impiis dogmatibus refutandis praesenti etiam tempore in usu est. Niim itaque et Scripturæ canonicæ, et SS. omnes antiquiores Patres, atque Ecclesiæ doctores Galvino, Luthero, Jansenio posteriores sunt? Quis hoc vel suspicari audeat? Certe in Ephesina synodo , ut exemplum aliquod praecipuum afferamus, anno Christi 451 celebrata, testimonia allata sunt, ut ex ejusdem coiicilii actis constat, et Basilii, qui anno C. 578, Ambrosii, qui am. C. 397, Gregorii Nazianzeni , qui aii. C. 389, Gregorii Nisseni, qui an. C. 594 defuncti sunt, allegatæ, inquam, sententiæ fuerunt, ad Nestorii convellendos errores; quin et S. Cypriani qui 170, et Athanasii, qui 60 ferme annis ante idem Ephesinum concilium e vivis excesserant. Nemo autem ausus est, hos SS. Patres Epliesinæ synodo posteriores asserere, posteriores licet h;ereses praedamnarint. Verum afferre libet S. Athanasii textum quo Eutychetis ante septuaginta fere annos ita præcise redarguit exortum errorem , ut illum præ ocuiis habuisse videatur. Hæc quando prodierunt? Imo quis infernus ista eructavit ? lJt consubstantiale dicat corpus er }Iaria gemitum cum Verbi divinitate, aut Verbum in carne, et ossa, el c0stas, et nervos, et prorsus in corpus esse commutatum, el a sua matura degenerasse? Quis ista in Ecclesia, aut a Christianis audivit ? Fictione non revera Deum Verbum corpus esse factum? Aut quis ita impius fuit, ut vel verbis diceret, vel animo cogitaret, ipsam Deitatem, qua Patris est consubstantialis, fuisse circumcisam, et cae perfccta redditam imperfectam? Et illud corpus, quod in cruce pependit non corpus humanum, sed ipsam esse opificem Sapientiam (Ep. ad Epict. Corinth.

Epis). Quid expressius haberi potesl ad improban- D

dam Euiychetis hæresim, qua docebat in Christo unam tantum esse naturam, non duas, divinam scilicet et humanam, sed has duas naturas post adunàtionem confusas et contemperatas fuisse ? Attamen tanto post Athanasium tempore Eutyches hæc sommiavit deliramenta, quæ idem S. doctor tanto ardore revincit. Addit huic rei fidem id quod in hoc verbo consubstantialis explicando, in ipso concilio Nicæno anno 325 celebrato, factum est : nempe ut Euiycletis in ipsius Weibi explicatione damnaretur haeresis, quæ post 126 annos in Chalcedonensi concilio proscripla fuit, quod ipsius Cæsareensis Eusebii testimonio pro

Eodem modo etiam illud Filium Patri consubstantialem esse ratione, et exquisitum est et probatum, non more corporeo debere intelligi, neque quidquam habere simile cum mortalibus animantibus. Nam neque divisione substantiæ, neque mutatione Paternae essentiæ et facultatis posse constare. Ingenitam enim Patris naturam ab iis omnibus prorsus alienam esse , mihi! aliud ostendere, quam Filium Dei ad reliquas creaturas mullam hab re similitudinem, sed unius Patris, qui illum genuit, omnino similem esse, neque eae alia, quam ex Patris substantia et essentia genitum. £adem epistola affirmat Constantinum Magnum Verbum consubstantiale intellexisse. Consubstantiale de corporis affectionibus non posse intelligi, neque Dei Filium vel

18 d.visione, vel defectione , ut ita dicam, eae Patre con

C

stare. Nam non posse fieri, ut natura, quæ materiæ ea pers est, quæ sola intelligentia percipitur, quæ corpore vacat, corpoream ullam affectionem in se ex ipiat. \ ides quam præcise Eutychetis error explicatur, configiturque, qui carnem Christi in divinitatem transisse somniabat. Nam non posse fieri, ut natura, quæ materiæ expers est, quæ sola intelligentia percipitur, quæ corpore vacat, corpoream ullam affectionem in se eaecipiat. £t illud ejusdem Eulychetis, a Christum, ut l)eum fuisse passum, » apertissiine refellitur. Neque divisione substantiæ, neque defectione, meque mulatione Paternæ essentiæ et facultatis posse constare. Itaque verbiim illuil consubstantiale explicando, quod de sola divinilate Ciristi, qui eamdem cum Patre habet substantiam intelligi debeat, apertissime duæ in Christo agnos, untur naturae, divina scilicet et humana, comtra impium Eutychis dogma, qui post adunationem eas.4em confundendo, unam tantum in Christo confiisam, et divina, et humana, naturam admittebat. \iinime igitur ex allatis contra Arii errores S. Zenoi;is docti imis inferri potest , ipsum Ario posteriorem fuisse. Perinde siquidem esset, ac Atha asium, Nic;vnumqne concilium postponere concilio Chalcedoncnsi. Stat itaque quod probandum suscepimus. Nullum argumentum, ad SS. Patrum aetatem firmandam, desumi posse ex ipsorum. doctrina, qua recentiores hæreses convelluntur. •

§ XXI. Tractatus Fidei, quos S. Zeno commemorat !ib. primo, Sermone primo de Fide, de Arianorum formulis intelligendi non sunt.

In sermone primo de Fide ad hæc verba D. Zenonis : Sequitur, ut scire debeamus utrum fractatum Fidei, am,Fidem tractatus d, be.imus assi rere, adiuttant docuissimi Ballerinii : Ilic S. Zeno non Nicænum tractatum intelligit, sed eos, qui post Nicænum ab Arianis conscripti fuerunt, quos post pauca multos tractatus appellat, propterea quod lum in pseudosynodis, tum etiam a nonnullis episcopis separatim editi fuere. Ita et adnotatione 15, 16, 29. 52, potissimum vero adnot. 55, hos, quos S. Zeno commemorat tractatus formulas esse volunt circa fidem ab Arianis conscriplas, qua ol)servatione confirmari putant : Ilasce S. Zeuouis senteutius, cum his temporibus (vulgalæ scilic. 1 Arianorum hæresis) historia probe congruere, adeo ut nihil simile superioribus sæculis, quibus illum virisse nonnulli existimant, afferri queat, cui illæ peraque respondeant. Ita et cap. 1 Dissertationis secundæ affirmani pariter. Erant quippe plures Fidei formulæ tum variis Arianorum et Semiarianorum synodis editæ, tum quæ a quibusdam episcopis in suæ sectæ defensionem promulgabantur. itaque sunt « Illi multi tractav 1us, iuuliæ Fides, et quidem novell;e, et litis la« bore, et favore nutritae » quas S. Zeno commemorat, tract. 1, num. 3, lib. prim. Nulla tamen in cumbit necessitas, hos tractatus a I). Zenone enuntiatos de formulis Arianorum intelligere; quod ut manifestum sit, animadvertendum est, erudite quamvis iidem Ballerinii admouent, E.rpositiones Fidei, seu formulas Fidei ab episcopis in concilio tractantibus editas, tractatus Fidei, seu etiam solum tractatus appelluri solere. Attamen tractatus momen his formulis, seu expositionibus Fidei non ita esse proprium, ut aliam quamvis tractationem extra com i]ium habitam significare non possit; nempe et comcionem ad populum habitam, et apologeticos tractattis pro Fide, aut contra; hoc iisdem S. Zenonis scriiomibus comprobatur, qui omnes ti actatus titulo ii, scril)untur; quare ut iidem monent inferius clarissimi viri S. Zeno iractatus nomine, non simplices Fidei formulas, sed fusiores expositiones Fidei, in quibus suam quisque Fidei sententiam argumentis et gationibusadstruere conabatur, ut ex conle.rtu e.rplofatum est, accepit. Hoe sensu et Tertullianus Valeulinianoi um et Marcionilarum, aliorumque hæreticorum conira Fidem disputationes retractatus ap, ollat. Eædem materiæ apud hæreticos et philosophos volutanlur, idem r, tractatus implicantur. Praecise etiam tractatus dicit de h.ereticis loquens : Sed cum decipiendi gratia praetendunt, se adhuc quaerere, ut nobis per sollicitudinis injectionem tractatus suos insinuent. Nun lantum vero agit Tertullianus de hæreticorum disputationibus circa Fidem, sed et Catholicorum. Venio itaque ad illum articulum, quem et nostri prætendunt ad ineundam curiositatem, et hæretici inculcant ad importundam scrupulositatem. sanctus quoque Zeno in hoc Sermone de Fide quoscumque tractatus, quibus de Fide agitur sive Catholicorum sive hæreticorum, nomine tractatus jntelligit, quod ex ipsius verbis percipi potest præcipue num. 2. Disputatio enim sicut excolit Fidem, itá si rersuta sit erudicat Fidem, quia Fides profecto non est, ubi quæritur Fides, el inferius : Multos fuisse tractatus, multas Fides, et quidem novellas, et litis labore, ac favore nutritas. De Catholicorum vero disputationibus circa Fidem post ejusdem sermonis medium addit. Sed non eo dicam, ut ingratum faciam doctrinæ beneficium, sed ut sciat unusquisque, aliud esse Fiaem, aliud esse tractatum, nec Fidem per tractatum posse vel dari, 'vel nasci, vel destrui. IIlud quoque notandum est, complures tam in Tertulliano, quam in hoc D. Zenonis Sermone coil

A similes reperiri senteiitias, quas hic conferre non pigeat. Tertullianus. Ea est, inquit, materia Sapientiæ sæcularis temeraria interpres Divinæ Naturæ, et Dispositionis, quibus Valei.tinum carpit subdens : Inde eonas, et formæ nescio quæ, et trinitas hominis apud Valentinum. S. Zeno (Serm. præd. n. 5) : Sin vero quod magis est, sub sono legis, ac Fidei sæcularis amore jactantiæ accensus nascentis Dei de Deo * piritusque Sancti inæstimabilem, incomprehensibilemque Dirinitatis perpetuitatem jure ipso, quo ex sese est, argumentis te cogere, examinare, metiri ac discernere posse praestthis. Illa etenim verba sæcularis amore jactantiæ accensus argumentis te cogere, eaeamimare, metiri, ac B discutere pliilosophiam Gentilium reprehendit, ut Tertullianus. Ea est materia sapientiæ sæcularis temeraria interpres Divinæ naturæ. Aliis vero S. Zemonis: Nascentis Dei de Deo Spiritusque Sancti, etc., Valentiniani reprehensi videntur, qui turpiter adeo circa Dei (verbo sit venia) originem suis in eonibus delirarunt. Nam et in fine sermonis Apostoli textum D. Pauli allegat noster auctor, quo Genealogias, et fabulas carpit S. Apostolus. Tertullianus (1. c. c. 10).Cæterum si quia, et alia tanta ab aliis sunt instituta, propterea in tantum credere debemus, in quantum : possumus invenire, semper quæremus, et nunquam omnino credemus. Ubi erit finis quaerendi? Ubi statio credendi? S. Zeno: Video præterea, sicut adseriorum indicant nomina (quæ si auferas nulla fortassis est pugna) mnltos fuisse tractatus, multas fides, et quidem m0velas, et litis labore, &c favore nutritas, quas, quia vera vix potest inveniri, credo ne populi penuria laborarent venales esse propositas. Verumtamem ex his omnibus eligendum quid sit, non potest nasci, aut comprehendi, quia non erit nec proprium, nec firmnm, quod habet statum semper incertum, quippe cum unius electio sit alterius reprobatio. Et Tertulliani itaque tempore multi eraut Fidei Tractauus : Et alia tanta ab aliis sunt instituta; quiljus concinit S. Zeno : Multos fuisse tractatus, multas fides et quidem norellas. Uterque etiam ambiguitatem causatur. Tertullianus : Semper quæremus, et nunquam omnino credemus. Ubi erit finis quærendi? Ubi statio credendi? S. Zeno : Non erit nec proprium, nec firmum, quod habet statum semper incertum, quippe cum unius electio, sit alterius reprobatio. Tertullianus (l. c. c. 11) : At enim si quod debui credere, credidi, et aliud denuo puto requirendum, spero utique, et aliud esse inveniendum, nullo modo speraturus istud, nisi quia, aut non credideram, qui videbar credidisse. Ita Fidem meam deserens, negator invenio. Semel dixerim. Nemo credit, nisi qui, aut nom habuit, aut perdidit. Pressius, pari tamen vi, sanctus Zeno : Fides profecto non est, ubi quæritur Fides. Tertullianus : At cum tenenti quidem, ut credunt, quærendum tamen dicunt, ut defendant, antequam

[ocr errors]
[ocr errors]
« PoprzedniaDalej »