Obrazy na stronie
PDF

7, de ortu et incrementis hæresis Pelagianæ c. 7, A crimen, quo mihi objiciunt, quod Christum Deo con

docuit Christum hominem non ex meritis, sed et

Divina gratia jam inde a jlatris utero, a Divino Verbo assumptum fuisse : cum Paulus Samosatenus eúmdem Christum hominem natum dixerit, qui eae Virtutum merito (justitiam Zeno vocat) in Deum profecerit. At concedamus licet Photinum cum Samosateno in eaimdem ivisse sententiam; si jam diu ante a Paulo Samosateno idem error prædicatus fuerat, cur 1'hotinum posteriorem, non Samosatenum anteriorem impetisse S. Zeno putandus est ? Cur uon dicendum , S. Zenonem in Pauli Samosateni errorem disseruisse, qui saltem Gallieno imperante impium suum dogma vulgavit? Ipse tamen ejnsdem hæresis auctor non fuit, quam tanto ante, et Cerinthum, et Ebionem, et Carpocratem, et Arteinam sparsisse vidimus. Hi etenim docuerunt non modo a Mariæ utero Christum sumpsisse principium, sed ob Virtutis suæ meritum aliis præcelluisse, Deumque factum. Et Gallieni itaque tem, ore contra eumdem errorem agere potuit S. Zeno, neque ad Photinianos confugere necesse est. secundo loco hanc hæresim ponit S. Veronensis Antistes. Alia modestius, sed mordacius nocens, dicit quidem Dei Filium Deum, sed non ex Patre mobilitatis perpetuitate progenitum, fuisseque tempus quando mom fuit. Hanc esse Arianorum haeresin adnotant {)omini Balleriuii. Qui (Ariani) etsi Christum Dei filium praedicarent, non tamen ab æterno, scd in tempore genitum prodidere, unde effatum illud apud ipsos solemine: « Fuit tempus quando non fuit. » Videsis Athanasium de Decretis Nicænis num. 48, Ililarium lib. iv et vi, de Trinitate, ubi ipsam Arii epistolam all gat, in qua eadem formula inculcatur. Neque mireris quod hic Filius, Deum, dici potuerit, et nihilominus negari Patri coæternus et æqualis; \ am illum Deum abusive fatebantur Ariani non proprie, ut ea llilarii frag- num. 26, et aliunde notum est. Fuisse quidem hunc unum ex Arii erroribus fatendum est, cujus tamen Aritis auctor non fuit, ipsis aientibus eruditissimis Adnotatoribus, qui Origenem contra Perettum et Bagattam defendentes, eumdein errorem Origenem reprehendisse ex Athanasio probant, ejusdem Origetis adductis verbis. Intelligat enim, in luit ille, qui dicere audet [uit aliquaudo, cum non esset Filius, quod et notavimus supra, aliosque Origenis textus adduxmus. Fatentur itaque ex allatis 0rigenis Senteutiis probari, alios quosdam hunc errorem id temporis (o, genis videlicet) docuisse, quem 0rigeu-s reprehenderet. Cum pr, inde Origenes iion uno in loco, sed pluribus, et ex professo validisque rationibus hunc refellat errorem, iuvaluisse itaque et Origenis tem-pore comprol)atur: quapropter et tanto ante Arianos convellere illum potuit S. Zeno. Recole qu e supra rotulimus de Tertuliiano, B rilio, Dionysio Alexaiidrino, qui ab eodem crimine se purgat apud S. Dionysium Romanum Pontificem. Accusamur , usi qui dicamus Filium unum esse ex numero rerum factarium, at nequaquam Patri suo consubstantialem. Falsum esse

substantialem esse negassem. Et ea etiam, quæ de Paulo Samosaieno exhibuimus, eo usque evidenter constare intelliges percrebuisse hunc errorem, et ante, et Gallieni temporibus : quare mirum non est sanctum pr;esulem contra ipsum eadem ætate apud populum habuisse Sermonem : ita ut hac ratione illum ad quartiiim s;eeulum amaudare non sit opus. Quiniimmo si conjecturis est locus, Alexandrinum Dionysium coævum respexisse S. Zenonem puto : Nam cum initio Sermonis tres hæreses notasset, postea numero tertio ad Christianum verl)a convertit sua. Videamus nunc, optime Christiane, quemadmodum inter Patrem Filiumque tempus infulcias. Walilaque ratione perstringit. Si enim tempori non sibi de

B bent, quod est alter alteri obnoæius, procul dubio, ut

[ocr errors]

tu vis, major est natura, quam Deus : At cum maturam eae nihilo fecerit Christus; sit autem eae natura tempus, iiieptum satis est opus suo præponere Artifici : ac per hoc solum interest, quod soli se sciunt. Inde pluribus scriptair;e testimoniis Christum Deum esse demonstrat. Et hæc verba ad Arianos directa volunt doctissimi Adnotatores, quos optimos Christianos appellatos dicunt ironice : Al uihil est in textu, quod ironiam sapiat, quare, et serio dicta sunt accipiend • : Superius etenim quando in hæreticos invehit quanto ardore loquatur, ol)serva. Cum hæc ita sint, humanitus te versuta cognosce vel sero, et intemperanti linguæ silentii fraenos impone, Dementiae genus est invisibilis incomprehensibilisque velle opinari secretam (Adn. 14 in eumd. Serm. d. Tr. 7, n. 2). Tertia Judæa est vere caeca (ita S. Zeno) quæ cum in lege (ut dicere solet) sua legat ubique, duas Patris et Filii designari Personas, tamen nunc usque contendit Deum Filium non habere lloc in Sabellianos fuisse dicta pro certo habendum est, quorum haeresis tunc grassabatur, Eam hæresim Judaismum appellavit et S. Basilius. Judaismus est, Sabellianismus in Evangelicam prædicationem invectus. Qui enim rem unum pluribus nominibus appellatam esse dicit, Patrem, et Filium, et $piritum sanctum, et unam rium hypothesim exponit, quid aliud facit? Nonne sempiternam Unig*niti, quæ sæcula antecessit, existentiam negat? Negat itcm adventum illius ad homines quadam dispensatione factum, descensum ad inferos, resurrec

I) tionem , judicium. Negat porro peculiares Spiritus Iis igitur diligenter expensis, nullum erui posse A tum est Bostrorum in Arabia Episcopus Ecclesiasti,„„, est credere, ab eodem Clero deputati (agebatur A Concedendum itaque Dominis Ballerniis S. Diony

operationes. Novatianus quoque hunc errorem in h;erelicos notat. Iia'c enim contumelia hæreticorum ad ipsum quoque Patrem redundabit, si Deus Pater Filium Deum generare non potuit. Non autem in Sabelliauos ipsi poster iores, sed in Praxeamos dicit. Meae huic se tenti;e favent et ipsi Domini Ballerinii, qui hoc in sermone pr;eclare agi contra Patripassianos et Sab, llianos adnotant. Præclara harc adversus Patripassianos, seu (ut a Latinis postea dicti sunt) Sabellianos confessio, qui uiuam Patris Personam duplici tautum voce distinctum comminiscebantur. Catholici autem Patrem et Filium, duplicem Personant, duplici distinctam nomine confitentur.

argumentum constat ad S. Zenonem post Arium quarto sæculo reponendum. Cum ea quæ in ejus sermonibus contra Arium vel Arianos dicta videbantur, propria sede circa Gallieni tempora locari debeant, eo quod errores, quos S. Praesul vel innuit, vel confutat tempore illo maxime viguerint. {loc non concedunt Domini Ballerinii : Quin eosdem errores S. Zenonem latuisse, si tertio sæculo ejus ætas comstituatur, affirmant. ilunc rationis hujus*modi modum solvamus igitur.

§ XVI. Hæresum, quas S. Zeno commemorat, nolitia circa Gallieni tempora communis.

Allata Origenis sententia, eujus jam supra mentionem fecimus: Intelligas enim qui dicere audet, fuit aliquando cum non esset Filius, concedunt Domini Ballerinii in adnotationibus ad septimum tractatum S. Zononis lib. ii, alios quosdam: hunc errorem id temporis docuisse. At in disseriationis primæ capite primo § 2, unum aut alterum tantummodo fuisse opinari videntur hujus erroris assertorem. Fuisse id quoque temporis alium aliquem, qui id doceret, quod Ariani subinde docuere. S. quoque Dionysium Alexandrinum adducunt. In Ægypto quidem extitit S. Dionysius Alexandrinus, Origenis discipulus, qui non ut Arianis præcinerei, sed ut Sabellianæ hæresi in Lybia finitimisque nationibus grassanti sese opponeret, eam locutionem incaute usurpavit. Tum narrata ipsius Dionysii ad summum pontificem Dionysium delatione, hujus reprehensione ac Alexandrini Dionysii defensione, prosequuntur. Hac ergo ex historia explorutum fit, tertio quidem saeculo eam formulam a nonnullis in sola quoque Ægypto adhibitam (unde paucis in monumentis Alexandrinam Ecclesiam spectantibus legitur), et ea adhibitam mente, ut Sabellianam hæresim Catholico sensu refellerent, non ut novam inducerent atque defenderent. Ex quo Dionysius Alexandrinus commonitus eam formulum displicore, in Apologia Catliolicum dogma ita diserte confirmavit, ut qui ex Anliquis Arii errorem Dionysio vehementius luculentiusque rejecerit inventus sit nemo. Quis itaque contra hunc vel aliquem alium ejusdem generis, et loci hominem, tamquam Arii errores propugnantem istis in 0ccidentis regionibus unum nostrum scriptorem pro concione pluries, et acriter disseruisse, et non potius intelligat ab hoc palam impugnari Arianos saeculo quarto ubique, ac præsertim in hisce Italia; finibus duce Auxentio debacchantes; Cum præsertim non cam solam, quæ in S. Dionysio Alexandrino reprehensa fuit, sed alias plures locutiones ex proposito, et saepius impugnet ante Arium nemini umquam auditas. Berylli itaque hæresim, et Dionysii Alexandrini verborum lapsum tamquam rem domesticos inter parietes aetam, oceultamque volunt Ballerinii : at hoc non patitur eorum temporum historia. Quid Euselius de Beryllo testetur audiamus (Hist. l. v , c. 23). Tunc temporis Heryllus de quo superius dic

[ocr errors]
[ocr errors]

D.

pervertens regulam, nova quædam, et aliena a Fide Gatholica inducere comatus est; ausus temere asserere Dominum ac Servalorem nostrum, antequam inter homines versaretur, non substitisse in propriæ Persona, differentia : nec proprium, sed Paternam dumtaxat Divinitatem in se residentem habere. Cumque ea de re plurimi Episcopi quæstioues, ac disputationes adversum illum habuissent, rogatus una cum reliquis Origenes, primum quidem cum illo familiariter collocutus est, ut quænam esset hominis sententia exploraret. Postquam vero liquido cognovit quid diceret, errorem ejus coarguit, allalisque rationibus ac demonstrationil)us convictum hominem, quasi manu apprehendens ad veritatis viam perduxit, et ad pristinam sanamque sententiam revocavit. Extant hodieque, tum Berylli, tum Synodi ipsius causa congregatue cdita monumenta, in quibus, et disputationes in Ecclesia ejus habitæ, et singula, quæ tunc gesta sunt, continentur. Vides hic plurimos Episcopos de errore Berylli quæstiones habuisse ; synodum habitam ; disputatioues, alque monumenta vulgata, quæ si post centum circiter annos vidit Eusebius, potuit et Gallieni tempore S. Zeno videre. Viuisse autem et S. Antitistem et alios Episcopos, Sacerdotes, atque aliquos Fideles sinceritatis Fidei studiosos, et innotuisse in Ecclesia, ex eo constat, quod S. noster Doctor pro concione contra eumdem disseruerit errorem. De Dionysii Alexandrini quæstionibus quomodo se res habuerit narrat S. Athanasius (De sent. Dionys.): Quum igitur Dionysius Episcopus certior factus de Pentapolitunis, zelo religionis epistolam hanc, quemadmodum diaci contra hæresim Sabellii ad Ammonium et Euphranorem scripsisset. Quidam ea Ecclesia recte quidem sentientes, sed tamen ignari ejus causæ, cur ita ab eo scriptum esset, I{omam ascenderunt, ibique eum apud Dionysium rjusdem nominis Romanum præsulem accusaverunt. Re comperia Alexandrinus simul, et contra Sabellii seciatores, et Arii dogmata, propter quæ ab Ecclesia ejectus fuit, volumen composuit, ubi aequales, sed tamen contrurias hæreses esse docet in Sabellii dogmatis, et blasphemias eorum, qui dicunt Dei Verbum opus, aut creaturam esse; postulavitque a I{omano Præsule, ut acta sibi indicaret, quibus acceptis, opus edidit sub nomine elenchi et apologiæ, ubi sceleratiim officium Christi rebellium redarguit, et quo pacto hanc infamiam comtra ipsum excitarint, demonstrut. Pentapolitanis Sabellii Ii;eresi infectis, ut eos ad Fidem revocaret S. Dionysius Alexandrinus ad Am. iiionium et Eupliramorem dedit epistolam, ex qua dissensio orta est, ut idem Athanasius teslaiur. Unde suspicio nata cst. Cum in eadem epistola quædam legerentur sinceritati Fidei non conformia, quidam ex Ecclesia Romam ascenderunt, ibique eum apud Dionysium ejusdem nominis Romanum Præsulem accusaverunt. Nou itaque in scriniis occultae litteræ ad Ammonium et Euphrauorena laluerunt, sed Ecclesia: immotuerunt Alexandrinæ. Quidam etenim eae ea Ecclesia, ex cjus scilicet Ecclesiæ Clero, et ut par enim de proprio Episcopo coram Summo pontifice accusando) Romam ascenderunt, ibique eum... accusaverunt. Publica accusatio ab Ecclesia , Alexandrina contra suum Episcopum Romam apud Summum Pontificem delata, potuitne toti Italiæ occuliari? Nonne et omnibus Orbis Ecclesiis tantæ rei notitiam cum de Christi Divinitate ageretur, fuisse vulgatam dicendum est ? Maxima siquidem fuit in Dionysium contentio, maximæ excitatæ turbæ, ut opportune Thomasinus observat. Serio hic perpendendum est, quanta in Dionysium concitata sit tempestas, ex eo quod una vel altera epistola visus esset aliquantulum decedere de constantissima et antiquissima Ecclesiarum omnium doctrina in Filii Divinitate profitenda. ANisi enim constantissima fuisset ea, et vetustissima Ec“clesiarum Fides, non ad eam adductus fuisset Dionysius sui purgandi necessitatem, non apud Dionysium Romanæ Ecclesiæ Antistitem in crimen vocatus esset, non ei se per epistolas purgare compulsus fuisset. Ita Thomasinus, cui adstipulatur ipsemet Dionysius Alexandrinus in Apologia ad I{omanum Poutificem Dionysium. Cæterum hæc et istiusmodi a me scripta, quasi cæcutientes dissimulant se videre, sententiolisque inconditis veluti saxis eminus me lapidare conamtur. Quid mirum igitur si Weronensis Præsul S. Zeno errorem, quo Dionysius insimulabatur pro concione reprehenderit, ipsa reprehendendi ratione suffragante, ut notavimus. Illud accedit etiam ad quæstionis hujus manifestissimam et publicam notitiam de

monstrandam , quod non modo pluribus scriptis C

epistolis Dionysius ab eo crimine se defendit. Quod si temporis, et personæ ratio eum ad talia scribenda Iraxit, alias quoque postmodum epistolas scripsit, quijus se de suspicione purgavit; sed duo edidit volumina. Primum contra Sabellii hæresim, simul et contra eos, qui in eum ingerebant, male de Christi Divinitate sensisse. I{e comperta Alexandrinus simul, et contra Sabellii sectatores, et Arii dogmata... volumen composuit (Arii dogmata dixit Athanasius quamvis tot ante Arium annos scripserit Dionysius); se. cundum Romano Pontifici scripsit, ut sese defenderet : Postulavitque a Romano Præsule, ut acta sibi indicaret, quibus acceptis, opus edidit sub nomine elenchi et apologiæ. Ipse quoque Roiiianus Pontifex Dionysius eodem Athanasio auctore, cujus verba reluli, commentarios in lucem dedit, quibus voluminibus contra eos qui Filium opus aut creaturam asseruerant scriptis clare ostenditur, hæresim Christo rebellium Arianorum, non tunc jam primum, sed olim ab omnibus damnatam fuisse. Ab omnibus, inquit : omnibus ilaque notam hæresim damnatam dicit; neque enim damnari potuit ab omnibus, quin etiam omnibus esset nota. Alexandrino quippe Dionysio intererat sua scripta non in Alexandrina tantum Ecclesia, sed et Romæ, et in Italia, atque universa in Eccle- sia sui ad defensionem vulgare, ut infamiam sibi irrogatam depelleret. Romani quoque Dionysii erat in universa Ecclesia damnatum errorem ostendere.

sium Alexandrinum hanc formulam : Cum sit res facta, non erat antequam fieret, ea mente adhibuisse, ut Sabellianam hæresim Catholico sensu refelleret. Ex eo tamen nullatenus inferendum est, minus notum fuisse hunc errorem, et ob id minime redarguendum, etiamsi tantum Dionysio Alexandrino excidisset ; quin ea potissimum ratione publice reprehendendus erat, ne Alexandriui Dionysii auctoritas, et saiictitas errori spargendo obstetricante veluti manu maximum pondus et occasionem præberet. Qua de re mitius cum illo agens, ita monet: Videamus nunc, optime Christiane, quemadmodum inter Patrem Filiumque tempus infulcias : Si enim tempori non sibi debent, quod est alter alteri obnoxius, procul dubio ut

B tu vis, major est natura, quam Deus. At cum naturam

ex nihilo fecerit Christus, sit autem ex natura tempus; ineptum satis est opus suo præponere Artifici : ac per hoc solum interest quod soli se sciunt ( S. Zeno serm. vii, l. ii). Libuit S. Zenonis verba repetere : ipsa etenim per sese Alexandrinum Dionysium compellari deinonstrant rhetorico more licet absentem. Charitatem spirant, summam Wiri opinionem exprimunt, brevi, at energica vi errorem evincunt Dionysiano tempori accommodatissima. At non in uno Alexandrino Dionysio, neque a nonnullis tertio sæculo in sola Ægypto, et paucis tantum in monumentis Alexandrinam Ecclesiam speciantibus, hanc formulam legi concedendum est, ut putant Domini Ballerinii (d. Dissert. 1, c. 1. § 2): Quin per totam Ecclesiam hanc hæresim diffamatam circa tempora Dionysii Alexandrini, imo circa initium tertii sæculi pro certo habendum : Quod ut planum fiat, quæ supra de ætate hujus hæresis sunt adducta, ad inentem sunt revocanda : Scilicet Elionis errorem non in Asia solum ante secundi sæculi initium, sed et Romæ fuisse vulgatum, ac magis magisque diffamatum Theodotione alque Artema a Summo Pontifice Victore damnatis circa annum Chr. 196. Errore profligato serpuisse adhuc deprehenditur in Ecclesia non modo Orientali, sed et in Occidentali, aliquo tamen cum moderamine, ut assolent hæretici ad Ecclesiæ censuram eludendam. Artemon quippe Christum Dominum dicebat esse hominem tantum ex Virgine natum, Prophetis præ

D stantiorem. Damnata hæresi, non ita aperle ante medinm tertii ejusdem saeculi, et in Italia, et Romæ A Insistunt tamen Domini Ballerinii, aientes : Na),

Mariam Christum non fuisse : sed fuisse tempus quando non fuit, Divinitatemque propriam in eo non fuisse, sed Patris, heterodoxi affirmabant, quorum opinionem Tertullianum adoplasse comperimus in jam relatis verbis ineunte sæculo. Et Pater Deus est, et Judex Deus est, non tamen ideo Pater et Judeae semper, quia Deus semper. Nam nec Pater potuit esse ante FHium, nec Judex ante delictum. Fuit autem tempus cum et delictum, et Filius non fuit, quod Judicem, et qui Patrem Dominum faceret. Tertulliano e vivis sublato, Beryllus Bostrensis doctrinæ laude ab Eusebio commendatus, eumdem errorem asseruit circa C. an. 250, quem serpere adhuc circa

[ocr errors]

evidenler dignoscitur ex eo, quod Novatianus Romanus presbyter contra eumdem errorem agat adhuc Catholicus sub S. Fabiano Papa. Hic ergo cum sit gemitus a Patre, semper est in Patre. Semper autem sic dico, ut non inmatum , sed matum probem... sed quia ante omne tempus est, semper in Patre fuisse dicendus est. Nec enim tempus illi assignari potest, qui ante tempus est. Semper enim in Patre, ne Pater non semper sit Pater. Contra eumdem errorem et Origenes disseruit, licet in sincera Mysterii SS. Trinitatis doctrina non sibi constans : Quod cum sit ille similitudo Patris, fieri non posse quod fuerit , quando non fuerit. Non itaque Berylli hæresis momentanea dicenda est,

eam solam, quæ in S. Dionysio Alexandrino reprehensa fuit, sed alias plures locutiones er proposito, et sapius impugnat ante Arium memini unquam auditas. Pergunt inaudit is ante Arium locutiones auctoritate Socratis, Sozomeni, Rufliiii, atque Hilarii probare. Quas hactenus consideravimus formulas auditas ante Arium , ex iis quæ protulimus satis superque constat: pariter non unum Zenonem contra ipsas dis. seruisse, ueque Occidenti fuisse ignotas. Alias, quas afferunt, formulas consideremus, ut in aperto sit, an contra ipsas ante Arium inauditas conciones suas habuerit S. Zeno, easque ex proposito et sæpius imptignaverit. Ariani æqualitatem (ita bomini Ballerinii) Filii cum

neque toti Occidenti; prorsus ignota, atque uni for- B Patre inficiabantur, inferioremque Patre Filium prædi

sitam Zenoni comperta , cum et Tertulliano, et Novatiano , ac Dionysio Romano ponlifici, Latinis Patribus: Origeni, Theognosto, Dionysio Alexandrino, Græcis, ipsique Paulo Samosateno hæretico , iotoque tertio saeculo perstrepuisse universæ Ecclesiæ cognitam ac publice manifestam ex adductis prol)etur. Ad hujus paragraphi complementum Dionysii Alexandrini textus ex Athanasio afferamus (De Dec. Nicenæ Synodi). Nunquam fuit Deum non esse Patrem : semper Christum fuisse Verbum, et Sapientiam, et Virtutem. Neque enim cum hæc antea non genuisset Deus, postea genuit, sed neque a se ipso Filius est , sed a Patre habet esse. Jam quia splendor est Æternæ

Lucis, omnibus modis ipse quoque Æternus est : Luce C

enim semper existente, certum est, et splendorem sempcr existere; eo enim ipso lucem esse , quo splendeat, intelligitur; non enim fieri potest, ut luae non luceat... Sancti Spiritus mentionem feci, sed ita ut pariter adjungerem undenam ille, et per quem venerit : Sed ipsi ignorant Patrem a Filio alienari non posse , et sub Patris vocabulo primarium conjunctionis auctorem contineri, et Filium a Patre quasi domicilio disgregatum non esse, eo quod Patris vocabulum hanc communionem indicet, et in Patris Filiique manibus esse Spiritum Sanctum, sed ita ut neque a mittente , meque a ferente segregetur. Qui fieri igitur posset , ut cum istis nominibus utar, suspectus habear quasi ista separari dividique earistimaverim. Hoc igitur pacto unitatem ,

cabant. Auctor • aequalem » Patri Filium « in omnibus • Tract. iii et Tract. iv lib. ii, « æqualitatemque amborum unam » urget Tract. vi. num. 4, et formulis quidem adeo erpressis, ac repetitis sæpius aliis tocibus statuit, ut non casu aliquo, sed eae consilio contra errorem jam dominantem hæc se profiteri subindicet : unde Tract. i lib. ii, a Deum Dei Filium , Æqualem Patri a Catholicis prædicari , distincte affirmat : quæ prædicatio nonnisi in quartum sæculum contra Arii hæresim cadit. Hanc porro æqualitatem non adseruit auctor, sed pluribus statuere et confirmare etiam integris quandoque tractatibus voluit, objectiones rejiciens , quas Ariani solum commoverant. Vide Tract. i et vi, lib. ii. Æqualitatem Filii cum Patre tutati sunt ante S. Zenonem omnes Patres, qui de Christi Divinitate scripserunt; eam quippe impetebant antiquiores omnes hæreses, quæ Christum liominem, non Deum esse inficiabantur : Quapropter tanto ante Gallieni tempora S. Hippolytus Martyr aequalitatem Christi cum Patre asseruit, cujus verba retulimus, quibus apertissime dicit, quod Verbum idem est cum Patre. Clemens etiam Alexandrinus supra laudatus : Verbum Divinum, qui revera est Deus manifestissimus, qui est universorum Domino coæquatus. Tuendæ tamen æqualitatis Filii cum Patre urgentior Divo Zenoni necessitas fuit ea aetate, qua forte Veronensi ecclesiæ præerat: eo quod Origenes contra ipsam aequalitatem disseruerit in libro contra Celsum. Proximum (ita Origenes) mundi moli

quae indivisibilis cst, in Trinitatem dilatamus; et Tri- D torem esse Filium Dei Verbum, qui velut suapte manu

mitatem , quae diminui non potest, in Unitatem consummamus.... Et tamen scilicet accusamur, quasi qui dicamus, Filium unum esse ex numero rerum factarum et nequaquam Patri suo consubstantialem. Alia congerit S. Dionysius : Sed haec sufficiant ad ea, quæ proposuimus, confirmanda. Nam quanti hæc facienda sint, intelligat Lector ipse per sese.

§ XVII. An S. Zeno alias Arianis tributas formulas impugnarit?

Tres a S. Zenone impetitas hæreses, multo ante Arii ortum dissemiiiatas fuisse , demonstravimus, quas et saeculo tertio convellere potuit S. Doctor.

mundum fabricaverit. Patrem vero Verbi eo ipso quod Filio suo atque Verbo jusserit mundum facere, esse primarium opificem.Hunc præcipue errorem confutavit S. Zeno in Sermone primo a Dominis Balleriniis indicato. At ille cui jubetur, est, inquis, inferior. Quid ? Quod inde non esse probatur inferior : quia unde processit Paterni cordis est eaesecutor; non enim minus est facere magna, quam dicere. Quamvis et quod dictum est a Patre vel dici potest, quia Verbum est Filius, sine Filio non est, et quod factum est a Filio, vel fieri potest, sine dignatione Paterna non est, quia Filius sine Patre non est. In sermone quoque quinto. Cum imperat Pater 0rbem fieri opus cum dicto com

pletur a Filio. Quomodo autem, quantus, aut qualis A violatus est liber, non universa ejus opera , quæ diver

fieri debeat, nemo præcipit, interrogat nemo; neque enim sine Patris esse possit injuria, si hac necessitate opus esset illi , qui in sinu Patris commanens voluntatis ejus perfectionem non didicerat, sed habebat. Tanla majestate sermonis, tanta vi rationum in heterodoxos invehit S. Præsul. Apertius tamen contra æqualitatem Filii cum Patre Origenem fuisse locutum asserit S. Hieronymus, qui ipsum scripsisse testatur : Deum Patrem esse lumen incomprehensibile : Christum collatione Patris splendorem esse perparvum , qui apud nos præ imbecillitate nostra magnus esse videatur. Duarum statuarum majoris, et parvulæ unius , quæ mundum impleat , et magnitudine sua quodam modo invisibilis sit; et alterius sub oculos cadat, ponit exemplum , priori Patrem , posteriori Filium comparat. Eademque in Epistola S. llieronymus eumdem Origenis errorem refert quoad Spiritus Sancli Personam. Tertium dignitate, et honore post Patrem, et Filium esse Spiritum Sanctum... rursum majorem Filii Fortitudinem esse, quam Spiritus Sancti ; et consequenter ipsius Sancti Spiritus

majorem esse Virtutem cæteris quæ Sancta dicuntur.

Non defuit itaque S. Zenoni, et Gallieni tempore parata occasio de æqualitate non Filii modo cum Patre, sed el Spiritus Sancti cum Patre et Filio, naviter suis iu concionibus agendi , quare primum Sermonem seu Tractatum ita concludit : Comstat ergo æqualem esse, quod invicem vivit cum Spiritu Sancto. Concilium quoque Antioclienum primum eumdem in Paulo Samosateno reprehendit errorem. Scilicet Filium in procreaudo mundo Paternam implesse voluntatem, eique ut id faceret præcepisse Patrem. Inæqualitatem vero excludunt ejusdem concilii I'atres. 0peratur utpote Verbum simul et Deus, per quem omnia fecit Pater, non tamquam per instrumentum, neque tamquam per Scientiam , non per se existentem. In eadem sententia loquitur et Alexandrinus Dionysius contra Samosatenum verba illa explicans Ilieremiæ : Ego sicut agnus innocens, qui ducitur ad Sacrificium, ita in Persona Christi loquitur: Ego, inquam, qui semper Persona Christus æqualis Patri nulla dissimilitudine substantiæ coæternus Domino Spiritui, etc. Comperturi, itaque est, errorem hunc de inæqualitate

sis et locis et temporibus edidit simul corrumpi potuerunt? Aliam formulam Arianorum propriam in D. Zeuomis sermonibus deprehendere sibi videntur Domini Ballerinii : Cum Auctor , unam substantiam » acriter inculcet , quam cæteri ejusdem ævi Patres adversus Arianos ex proposito dimicantes inculcarunt; consubstantialis licet vocem nequaquam adhibeat, satis se nihilominus adversus eam hæresim decertantem prodit. Hoc ab argumento immunem S. Veronensem Praesulem fore arbitrabar, eadem ratione , quam ipsi suggerunt Domini Balleiiiiii. Consubstantialis licet vocem: nequaquam adhibeat. At mea quidem sententia etiamsi Consubstantialis vocem sæpius adhibuisset S. Zeno,

β a tertio saeculo non esse removeiidum pro certo ha

beo. IIuc ea ratione adducor, ut credam, quod Consubstantialis vox multo etiain ante concilium Nicænum apud Patres, et Ecclesiæ doctores in usu fuerit. Testalur hoc ipse Cæsariensis Eusebius verbi hujus consubstantialis inimicus, ab Athanasio allegatus (In Ep. ad Episc. in Africa). Sed ipsi interim mire incusant, quod per voces non in scriptura solemnes , sed tamen pie invenlus, condemnati sunt, cum ipsi tamquam eaeterioribus exorti de terra loquuntur : episcopi vero contra non has voces ipsi excogitarunt, sed eas a Patribus contestatas acceperunt, et scriptis suis inseruerunt. Siquidem prisci episcopi ab his annis prope centum et triginta, tum qui ßomæ, tum qui in mostra Civitute pontificatum gessere accusaverunt eos, qui Fi

C lium creaturam dicerent, aut qui negarent eum com

substantialem Patri. Neque ejus ignarus erat Eusebius episcopus Caesariensis, qui cum prius suffragaretur Arianicæ Sectæ, postea tamen Nicæni concilii Decretis subscripsit, et apud suos id ipsum propriis litteris affirmavit, cujus hæc verba sunt : « Novimus quosdam ex priscis eruditus, et præclaros Autistites aliosque scriptores, cum de Patris, el Filii Deitate loquerentur, voce consul)slantialitatis usos esse. » Hac voce tanquam a Palribus accepta usus est S. Dionysius Alexandrinus Gallieno coævus contra Samosatenum : Desertum dicis eum qui erut natura Dominus, et Verbum Patris, per quem omnia pariter fecit , et per quem Sancti Patres homousion Patri vocaverunt. Dionysio autem hujus vocis auliquiorem usum fuisse probat

Filii ad Palrem terlio sæculo, et Gallieno imperante D doctissimus Christianus Lupus pluribus allegatis S.

viguisse, ita ut in illum agere ejusdem urgeret necessitas temporis. Non enim Ariani soli contra æqualitatem Filii cum Patre sunl obloculi. Al forte quis Origenis scripta ab Arianis falsata causari volet : Num forte eum latet 0rigenis aestuosum ingenium, ajuasi mare non semper tranquilla veritate pacatum, sed fluctibus variarum opinionum æstuans frequenter ad falsitatis scopulos allisisse? Hanc siquidem scriptorum ipsius corruptionem inane commentum esse, evidenti ratione ostendit Hieronymus. Solus intentus est 0rigenes, cujus scripta in toto orbe pariter falsarentur : et qaasi ad Mithridatis litteras omnis veritas uno die de voluminibus illius raderetur. Si unus

Irenaei, ac Tertulliani texuibus, ex quibus iufert : Quapropter voces (consubstantialis, consubstantiva Virtus, ejusuem substantiæ) neque a Romano, aut Aleacumdrano Dionysio adversum Paulum Sumosatensem , neque a Tertulliano, neque item u S. Irenæo sunt, sed sunt ab ipsis Apostolis. Etenim non dumtaxat uterque Dionysius, ac item Tertullianus, sed et ipse S. Polycarpi discipulus S. lremæus eis utitur tamquam conmunibus in Ecclesia, ideoque Apostolicis. Eas Tertullianus a Latina, Irenæus accepit a Græca Ecclesia. Ilinc illæ apud utramque sunt antiquissimæ (In Dissert. post hu. de voc. subst. Essent. Pers. c. 4, quæst. 2, edit. nov, Ven. 172*), Optime quidem. Sapientissimus

« PoprzedniaDalej »