Obrazy na stronie
PDF
[ocr errors]

primendis, vel antiquis resumendis erroribus adhibi- A patum al) anno 536 ad annum 580 producunt. Quid

ta, accurata observatione recensenda videntur, ut collatis S. Zenonis sententiis evidentius inspici possit, nuim contra Arium, an contra antiquiores hæreticos verba feceriu S. Præsul. Coepit itaque Arius, teste S. Athanasio (0rat. pr. contra Arian.), contra S. Alexandri catholicam docurinam insanire. Non semper Deus erat Pater, non semper Filius: nam cum omnia sint ex nihilo, etiam Dei Filius ea: nihilo emersit. Et cum omnia sint condita, ipse quoque conditum quiddam, et opus haberi debet. Et cum omnia prius non essent, sed postea ertiterint, fuit profecto cum Verbum non erat. Et quia non erat antequam fieret, principium existendi habuit. Tum enim eactitit cum Deus eum conditum voluit. Inferius vero. Etiam id quoque addunt : Eum non natura in Patre eacistere, nec esse proprium ejus substantiæ Verbum, nec propriam sapientiam, in qua mundum istum creavit, sed in Palre esse aliud proprium, et peculiare Verbum, aliamque item propriam sapientiam in qua sapientia istud Verbum fecit. Atque adeo ipsum Dominum Christum respectu rationalium, quæ verbis uuantur, Verbum esse nuncupatum. Arii errores enumerare pergit Athanasius. Rursus idem ait : Deum non nos propter illum, sed illum propter nos condidisse. Erat enim, inquit, solus Deus, nec erat Verbum cum eo. Deinde cum vellet nos procreare, tunc quoque istum procreavit, quem, postquam genitus est, appellavit Verbum. Non enim est Patris proprius, et maturalis faetus Verbum, sed et ipsum gratia extitit. Quin et

hoc quoque jactant : Christum non esse naturalem, et C

reram Dei potentiam, sed sicut erucæ bruchi appellantur potentiæ 0mnipotentis Dei, ita ipsum quoque appellari 0mnipotentiam Patris. Etiam illud inter tera adjunxit, Filium non exacte cognoscere Patrem, sed ne suam quidem ipsius substantiam plene cognitam Ilabere. - Tota tandem Catholicos inter et Arianos contestatio ad unam Filii cum Patre consubstantialitatem vel asserendam vel negandam redacta est. Hujus rei ad} comprobandam fidem, formulam a Valente Wasacio, aliisque gregalibus in Ariminensi Synodo exhibitam satis erit afferre : Credimus in unum, et solum, et verum Deum Patrem 0mnipotentem, Conditorem Opificemque omnium : et in Unigenitum Filium Dei ante

omnia sæcula, et initia, et ante omne tempus, quod in D

intellectum cadere potest existentem , et ante omnem
comprehensibilem substantiam natum impatibiliter
car Deo, solum ex solo Patre, Deum de Deo, similem
Patri suo, qui ipsum genuit, cujus, secundum scri-
ras, generationem nemo novit, nisi solus qui eum ge-
muit Pater. Vocabulum porro substantiæ, quia sim-
plicius a Patribus positum est, et a populis ignoratur,
et scandalum affert, eo quod in Scripturis non continea-
tur, placuit ut de medio tolleretur, et nullam posthac
de Deo substantiæ mentionem esse faciendam (Refert
S. Athan. de Syn. Ar. et Seleu.).
Ilac ætate S. Zenonem Veronensi Ecclesiæ præ-
fuisse contendunt Domini Ballerinii, qui illius episco-

quid autem id est, procul dubio inter annum 356 et 580 circiter Zenonis Episcopi ætas statuenda est. De hoc ætatis systemate inferius.

§ XI. — Errorum hactenus recensitorum ætas ad Gallienum usque.

Prætermissis hæreticis illis minus circa errores suos inter se consentienuibus Ebionis, Artemae, Paulique Samosateni ætas firmanda est ; tum si qui ipsorum errores Artemam inter et Samosatenum professi sunt, inquirendi. S. namque Alexander Patriarcha tres hos hæreticos ante Gallienum, vel sub Gallieni tempora eumdem errorem divulgasse, eosdemque Ario, et Arianis in Filii divinitate convellenda

B præcessisse testatur, ut vidimus. Brevis hæc chro

mica disquisitio ad Epocham D. Zenonis firmandam plurimum conducere dicenda est, cum ipsius sententiis hos errores impetitos videamus. Ebion itaque primo cadente sæculo circa annum Christi 82 a Til. lemontio locatur (t. ii, not, pr. de Nazz. et Ebion. et in Ch. an. 82. Sp. ad an. 74). Baronius vero ipsum ad annum C. 74 refert. Suos Ebion errores non solum in Asia sparsit, sed et Romæ. Ebionis errores Arte. mas instauravit, non autem ipse primus, sed Theo. dotus, seu Theodotion Bizzantinus, cui se cum adjunxisset Artemas, hæresim celebriorem reddidit, damnatique sunt a Victore summo Pontifice circa annum Christi 196. Theodotionem ante annum C. 210 diem suum obiisse conjicit Tillemoniius. Artemas forte Theodolioui superstes, ut hæresis auctor . agnitus fuisse videtur. Hunc errorem licet a S. Pontifice Victore damnatum, non subito extinctum fuisse dicendum est : nam , et in Tertulliano notatur. Et Pater Deus est et Judex Deus est , non tamen ideo Pater et Judeæ semper, quia Deus semper, nam nec Pater potuit esse ante Filium, nec Judex ante delictum. Fuit autem tempus cum et delictum, et Filius non fuit, quod Judicem, et qui Patrem Dominum [aceret. Hic circa annum C. 216 scribebat. Beryllus quoque Bostrensis in Arabia Episcopus, circa Christi annum 229 de eodem errore insimulatus fuit. Ausus asserere (ut Eusebius narrat Hist. l. vi, c. 33), Dominum ac servatorem nostrum antequam inter homines versaretur, non substitisse in propriæ personæ differentia, nec propriam, sed paternam duntaxat divinitatem in se residentem habere : cumque ea de re plurimi Episcopi quæstiones ac disputationes adversus' illum habuissent, rogatus una cum reliquis 0rigenes, primum quidem cum illo familiariter collocutus est, ut quænam esset hominis sententia exploraret. Postquam vero liquido cognovit quid diceret, errorem ejus coar*guit, allatisque rationibus ac demonstrationibus convictum hominem quasi manu apprehendens ad veritatis viam perduxit. Idem Origenes, qui ante annum C. 256 adhuc in vivis erat, hunc errorem redarguit. Intelligat enim ille qui dicere audet : fuit aliquando cum non esset filius. Ex quibus verbis optime inferunt doctissimi Ballerinii: Hinc quidem probatur, alios

quosdam hunc errorem id temporis docuisse quem 0ri- A antequam nasceretur, seu alteram eo recidentem.

genes reprehenderet. Ad Gallieni tempora propius accessit, qui anno C. 366 obiisse dicitur, S. Dionysius Alexandrinus Patriarcha, hic ut iidem eruditissimi Ballerinii notant in epistola ad F.uphranorem, cujus fragmentum suppeditat Athanasii epistola, de sententia Dionysii, no. 4, Sabellianos impugnans. Etenim ait, cum sit res facta non erat ante quam fieret: At ea de causa ad Dionysium Romanum ille delatus, et ab eodem reprehensus apologia se se purgavit, in quam multa conjecit, quibus eum errorem rejicit, quem subinde Ariani excepere : unde cum hi ejus auctoritatem pro se allegarent, Athanasius loco memorato, num. 9, prædecessoris sui semtentiam optime vindicat, auctoritatemque ex inimicorum manibus noviter eripit, Eo

Fuit aliquando cum non esset, quibus Divino Filio aeternitatem Ariani negabant, coeternitas, vocem pius inculcat, tract. ii, lib. ii , una originali coæternitate tract. vi, lib. ii, num. 4, cum quo originalis perpetuique regni una possessio: coæternitatis omnipotentiæque una substantia, una æqualitas , una virtus majestatis augustæ. Huc etiam illa pertinent tract. lv, ubi Filium paternæ antiquitatis solum conscium, id est coæternum Patri fatetur; et ut alia dimittamus tract. vii, exploratissime eam hæresim notat quæ modestius, sed mordacius nocens, dicit quidem I)ei Filium Deum», sed non ex Patre nobilitatis perpetuilate progenitum, fuisseque tempus quando non fuit. Hæc præcipue verba Baronium moverunt ,

dem tempore Paulus Samosatenus errores quos ab B cum Arianam hæresim directe feriant : nemo énim

Ebione et Artema hauserat, in lucem ausus est propalare, contra quem, ut vidimus, idem S. Dionysius scripsit. Ebionis itaque hæresim primo adhuc labente sæculo exortam circa secundi saeculi finem, ac tertii initium ab Artemone instauratam, toto sæculo tertio usque ab Gallieni tempora, et post Gallienum quoque serpuisse adhuc in Ecclesia comperimus , non Alexandriæ tantummodo, sed et in Italia et Romæ vulgatam : eam adoptavit Arius tanto Ecclesiæ Catholicæ detrimento, ut elapsis tot sæculis adhuc perniciem suam novis in Arianis diffundat.

§ Xll. — D. Zenonis textus adducuntur, qui contra Arii errores facere putantum.

Iis prænotatis, quæ ad rem praesentem facere videbantur, nunc propius ad quæstionis nodum accedamus oportet, D. Zenonis textus, qui contra Arium laudantur, expendentes. Hos D. Ballerinii allegaut, quos iisdem ipsorum verbis hic exscribimus : t Harum locutionum (ita Ballerinii) vocumque præcipuarum vis ut manifestior fiat, quid Ariani ex una parte senserint, quid eae alia Auctor contra scripserat , cervis quibusdam capitibus exponere perutile fuerit , unde vel illi, qui non plane eruditi in hisce materiis sunt, Auctorem contra Arianos ex proposito disserentem agnoscant. Hi hæretici ea, Athanasio in lib. de Decretis Nicænis, num. 18, pag. 215, de Filio Dei loquentes hujusmodi formulis utebantur. Ex non existentibus non erat antequam genitus est. Fuit aliquando cum non esset. Quibus significaret Divinum Verbum , ex non existenlibus, id est ea nihilo ut cæteræ creaturæ conditum, non fuisse antequam genitus est, unde et fuit aliquando cum non esset. His ut contrairet noster Autor cum Catholicis primum docuit, tract. 5, lib. ii, Deum Patrem, alium se, id est Filium Deum, genuisse ex se, ex innascibili sua illa substantia, in qua beatus manens in sempiternum omnibus, quæ habet habentem Filium paria procreavit. Et tract. ii, lib. ii, Totum se, inquit Pater , reciprocavit in Filium, quibus Divinum Verbum non ex nihilo, seu ex non extantibus, sed ex ipsa Patris substantia genitum aperte prodidit, Dein ut exploderet alteram formulam, non erat

ante Arium similia;docuit, nemo ante hoc tempus adeo eaepresse hæresim hujusmodi notavit , et refellit , nec notare, et refellere quidem potuit. » Haec DD. Ballerinii. Antequam vero de his aliisque D. Zenonis allatis textibus agamus, præmittendum est.

§ XIII. — Mysterii SS. Trinitatis notitiani ab ipso Ecclesiæ initio, præcipue vero tertio Ecclesiæ sæculo floruisse.

Commendatissimus Petavius, Athanasii atque Basilii testimoniis adductis, evidenter ostendit: Primis illis Ecclesiæ sæculis complures extitisse Sanctos , et eruditos Patres, qui sinceram , et legitimam Trinitatis doctrinam , et ipsi tenerent, et tum docendo iis quibus

C cum degebant, tum scribendo posteritati traderent.

Idem præstat et Thomasinus; ex iisdem nos aliquas SS. Patrum sententias ad hujus paragraphi adornandum titulum seligemus , praecipue quæ tertii sæculi Patres protulere. Omissis itaque iis, quæ in libro qui Pastor inscribitur leguntur, et quæ in S. Clementis Romani, Ignatii martyris, Aristidis Atheniensis, Polycarpi marlyris , qui primo sæculo recensentur monumentis: nec noii Justini Philosophi, et martyris Irenæi, Athenagorae, Theophili Antiochensis sententiis, qui secundo , easque apud ipsum Petavium videre est; illorum SS. Patrum monumenta, qui labente secundo vel tertio currente sæculo, de sanctissimæ Trinitatis mysterio meminere, expressiora desumendo proferemus in medium , cum ea hujus

I) tractationis ætatem propius attingant.

llippolyti Mariyris qui floruit circa C. annum 222, de sanctissima Trinitate sententias profert Petavius : Multo luculentiora perfectæ ac veræ divinitatis in Filio ejusque persona a Patre distincta Hippolytus idem testimonia dedit in Opusculis contra Beronem et Helicem, apud Anathasium , in quibus duplicem in Christo naturam accurate discernit, et divinam eamdem plane esse demonstrat, quæ est in Patre, a Werbum enim Dei nulla re mutatum esse , dicit eo ipso quod carnem induit, nec in nullo prorsus in quo idem est cum Patre, factum esse idem cum carne propter exinanitionem ; sed cujusmodi erat absque carne, ita uuansisse extra omnem circumscriptionem. « Rursus

[merged small][ocr errors]

t Deum illum Infinitum simul et incircumscriptum A Clementi Alexandrino Origoncm subjiciemus dis

hominem esse ait, et intelligi utriusque substanliam perfecte perfectam habentem. » Quod potest esse cturius summae absolulæque Divinitatis in Christo præconium ? Nam et infinitum Deum hunc esse praedicat, et immensum, et immutabilem, et idem omnino cum Patre, quod ad naturam attinet, cum sit ejus Filius, ideoque re ipsa distinctus. Denique, v divinitas (inquit eae Anastasii rersione) ut erat ante incarnalionem, est et post incarnationem secundum naturam infinitam incomprehensibilis, impassibilis, incomparabilis (immo inalterabilis), inconvertibilis, per se potens, et ut totum dicamus subsistens , substantialis sola infinitæ virtutis Bonum. » Potuitne vel hoc sæculo quisquam disertius, expressius , significantius divinitatem Filii,

cipulum Magistro ex eodem Thomasimo; de quo lamem contraria nobis forte alleganda erunt inferius , cum a se ipso sæpe diversus, quandoque sibi comtrarius Origenes inveniatur , ut vere de illo dixerit S. Hieronymus: Interdum magnus dormitat Homerus. Origenis testimonia, quæ siibdimus ex S. Athanasio Thomasinns desumpsit. Si est, inquit 0rigenes, ulla imago invisibilis Dei , ipsa quoque imago invisibilis fuerit; immo hoc quoque ausim addere , quod cum sit ille similitudo Patris fieri non posse, ut fuerit quando non fuerit. Quando enim Deus, qui secundum Joannem Evangelistam luae dicitur, splendore caruit suae Majestatis? ut quis audeat Filio principium adscribere quasi antea nondum existenti ? Quando autem non erat inef

ac Personarum discrimen exponere, quam vel scriptor B fabilis illa, innominabilis, inenarrabilisque Patris sub

ille fecit antiquus, antequam Nicænus Consessus liquidam ea de re scientiam erplicasset ? Clementis Alexandrini de Trinitate Sententias , quas sine erroris suspicione scriptas fatetur Petavius ad librum primum de Trinitate videndas remittit. Nos ex Thomasino afferemus , qui Clementem ab omni erroris suspicione demonstrat alienuim. Vide (Thomasini verba sunt) (t. 111 th. Dogm., tr. 2, cap. 44, num. 1) ut ejus æternitatem ante tempora astruat. * Nullus (hæc vero Clementis) certe hominum vel deorum fuit ante hunc mundum , non autem sumus ante mundi constitutionem, qui eo quod esse oporteret in ipso Deo sumus geniti. Dei Verbi sumus nos figmenta ratione prædita, per quem antiqui sumhus, quoniam in priucipio erat Verbum : sed quoniam Werbum quidem erat ab alto petita origine, divinum universorum principium , et fuit, et est. Quia autem nunc nomen accepit olim sanctificatum, potestate dignum, Christus, novum milli vocatum est canticum. Ilic ergo Werbum Christus, et ut nos olim essemus , erat enim in Deo, et ut bene videimus, causa fuit. Nunc autem apparuit hominibus hic ipse Werbum , qui solus est ambo Deus , et homo. » Vide ut mox Christum dicat ante carnem assumptam fuisse illum ipsum Deum, qui est, seu qui est ipsum esse, et in eo qui est, hoc est in Patre fuisse. « Apparuit autem muper qui prius erat Servator: apparuit qui est in eo qui est: δ έν τάς άντι ἐν, quoniam Werbum, quod erat apud Deum doctor apparuit, per quod omnia sunt fa

stantiæ imago, forma , ratio, quæ Patrem cognoscit ? Cogitet secum quicumque audebit dicere ; Erat quando non erat Filius se hoc ipsum dicere. Erat quando sapientia non erat, quando ratio mom erat , quando vita non erat. Et statim ibidem. Idem 0rigenes alibi dicit: Sed fas non est, neque periculo vacuum est ob infirmitatem nostram, quantum in nobis est, spoliare Patrem Unigenito suo, secum semper existente Verbo; spoliare item eum sapientia in qua lætabatur; inde enim colligeretur eum non semper lætatum fuisse : Ecce nos demonstramus istius modi sententiam a Patribus ad Patres quasi per manus traditum esse. Vos autem novi Judæi, et Discipuli Caiphæ, quos verborum vestrorum Patres ac Majores demonstratis , cum me

C unum quidem ex prudentibus , aut doctis in auctorem

citare possitis. Theognostum addimus ex Athanasio : Cum eum cum Origene simul nominatum vides in bibliotheca Photii. Discite (ita Athanasius) igitur nunc, Christo rebelles Ariani, Theognostum virum disertum non abhorruisse a vocabulo substantiæ, scribens enim de fide hipotyposeon ita locutus est: « Non forinsecus aut ex rebus extraneis Filii substantia constat, neque ex non entibus producitur, sed ex Patris substantiâ ita progenitus est, ut a luce jubar, ut ex aqua vapor. Neque enim id ipsum est quod aqua, neque jubar id ipsum quod sol, sed non alienum tamen rerum ut profluentem eum esse dicas Patris substantiæ, idque ita ut interim substantia illa Patris divi

loricata » et infra. • Verbum Dominum, qui revera est D sionem non patiatur. Quemadmodum enim sol non H;ec satis esse videntur ad sanctissimæ Trinitatis A nito Unigenitus, de solo solus, de toto totus, de vero

Deus manifestissimus, qui est universorum Domino exæquatus, quoniam erat ejus Filius , et Verbum erat in Deo » Apertissime Deum esse Verbum docet, et Patri coæqualem quo Filium.

Ab libro Pædagogi primo vide ut tres divinas Hypostases conjungat, a reliquis sejungat omnibus, ei subjungat totam naturam intellectualem , Ecclesiam. * 0 miraculum mysticum ! Unus quidem est universorum Pater. Unum est etiam universorum Werbum , et Spiritus sanctus unus, et ipse est ubique. Una autem sola Mater est Wirgo: mihi autem placet eam vocare Ecclesiam. » Plura apud eumdem Tliomasinum vide.

diminuitur suis ex se profluentibus radiis ; ita nec substantia Patris diminutionem sustinet, imaginem sui Filium progignens. » Ultimo Neocæsariensem Gregorium adducimus, qui sua in Fidei confessione sic habet : « Unus Deus Pater Werbi viventis, Sapientiæ subsistentis, et virtutis suæ et figuræ sempiternae : perfectus perfecti Genitor : Pater Filii Unigeniti, Unus Dominns, solus ex solo, Deus de Deo et Filius verus veri Patris. Mox, et untis, inquit, Spiritus Sanctus ex Deo substantiam habens, etc. Imago Filii, perfecli perfecta, vitâ viventium causa,Fons sanctus,sanctitas sanctificationis praestatrix. » Postremo ita concludit, • Triuitas perfecta. » et lncarnationis fidem molam et manifestam tertio præsertim Ecclesiæ sæculo demonstrandum. Plura qui cupit apud Petavium et Thomasinum inveniet. Illud tamen modo liceat observare, quanli hæc SS. Patrum, quos laudavimus, facienda sint monumenta, ad Arii Arianorumque profligandos errores. Num itaque Hippolylus Martyr, Clemens Alexandrinus, Origenes, Theognostus, Gregorius Neocæsariensis, Ario et Arianis posteriores sunt reputandi ? Cur itaque Ario posterior Noster Zeno?

§ XIV. — D. Zenonis sententiæ, quibus Arianis contraire ipse S. Pater creditur, considerantur.

Ad sententias D. Zenonis examinandas procedendum modo. Prima ex Tractatu, seu Sermone tertio secundi libri allegatur. « Deum Patrem, Alium se, et Filium Deum, genuisse ex se ex innascibili illa substantia, in qua beatus manens in sempiternum, omnibus quæ habet habentem Filium paria procreavit. » Totum hunc sermonem , quia brevis est hic exscribemus : non enim omnes, qui hæc nostra legent, sermonum S. Zenonis copiam habebunt. Principium, fratres dilectissimi, Dominus noster incunctanter est Christus, quem ante omnia sæcula Pater in profundo suæ mentis arcano insuspicabili ac soli sibi nota conscientia Filii non sine affectu, sed sine revelamine amplectebalur. Igitur ineffabilis illa incomprehensibilisque sapientia sapientiam,omnipotentia omnipotentiam propagat. De Deo nascitur Deus; de ingenito unigenitus, de perfecto perfectus. Totum Patris habens, nihil derogans Patri. Procedit in nativitalem, qui erat antequam nasceretur in Patre æqualis in omnibus, quia Pater in ipsum alium se genuit ex se, ex innascibili sua illa substantia, in qua beatus manens in sempiternum omnibus, quæ habet habentem Filium paria procreavit, qui est Deus Benedictus in sæcula sæculorum.

Hoc in sermone contra nullum errorem invehit S. Zeno, sed Filii divinitatem populo explicat. Quomodo igitur vel leviter suspicari potest, ipsum Arianis contradicere? Hic (Arianis) ut contrairet noster auctor, cum Catholicis primum docuit, etc. Nonne conformiter loquitur, et D. Hippolyto, qui verbum dicit idem cum Patre. S. vero Zeno dicit, quod Pater

verus, de perfecto perfectus. Cum ergo neque Mariyr Hippolytus, nec Alexandrinus Clemens, nec Thaumalurgus Gregorius tot annos Ario antiquiores contra Arianos egerint; neque S. Zeno contra eosdem egisse dicendus est. Si vero dandum est aliquid, S. Zenonem videlicet in laudato sermone errorem aliquem confutasse, certe nonnisi iis in verbis : Procedit in nativitatem, qui erat antequam masceretur in Patre æqualis in omnibus. Quibus non alius carpitur error, nisi Ebionis, Arlemæ, ac Pauli Samosateni tanto ante Arium asserentes, Cliristum Dominum ante Mariam non fuisse. Non enim probanda videtur tertia nativitas Verbi, licet per similitudinem, quam doctissimi BalB lerinii comminiscuntur. Cum; D. Zeno duas tantum Christi malivitales apertissime agnoscat : de hoc tamen inferius. Eumdem errorem arguit, et Origenes : Cum sit ille similitudo Patris, fieri non posse ut fuerit quando non fuerit. Cogitet. secum quicumque audebit dicere : Erat quando non erat. Nulla itaque ratio ex verbis hujus Tractatus D. Zenonis erui potest, qua ipsum Arii vel Arianorum errores oppugnasse probetur. Ad secundum tractatum quod spectat, ex eo. illa verba adducunt Domini Ballerinii : Totum se (Pater) reciprocavit in Filium: quibus, (ut ipsi inferunt) Divinum Verbum non ea nihilo, seu ex non eactantibus, sed ex ipsa Patris substantia genitum aperte prodidit. Utique fatendum est, non modo ex hujus sermonis verbis

C Filium consubstantialem esse Patri, sed ex pluribus

aliis D. Zenonis sententiis apertissime illud inferri. At quid inde ad Arianos? Cum plurimi SS. Patres, Ario anteriores, et primo, et secundo, et tertio Ecclesiæ sæculo scribentes id aperte docuerint. Theognostus quidem ante Arium apertius quam D. Zeno Athanasio teste idem asseruit. Non non extantibus, sed ex Patris substantia productum esse Filium. Hoc in secuudo sermone adnotantibus iisdem Dominis Balleriniis S. Zeno contra Hermogenem aliosque hæreticos agit, qui materiam Deo coæternam et increatam posuere; seu potius (ut iidem arbitranlur) S. Zenonem appellare hoc loco Poetas, et Philosophos Gentium, qui eumdem errorem jamdiu docuerunt. Mihi tamen Sabellii hæresis S. Zenonis coæva luic

in ipsum alium se genuit ex se, ex innascibili scilicet D suggillari videtur. Sabellius etenim Hermogenis de

sua illa substantia? El D. Clementi Alexandrino , qui ait : Universorum Principium et fuit et est (Verbum). D. Zeno initio sermonis : Principium, Fratres dilectissimi, Dominus noster incontanter est Christus. Item S. Clemens de Filio. Erat enim in Deo, qui est in eo qui est et, Verbum in Deo. S. Zeno pariter: De Deo nascitur Deus, qui erat antequam nasceretur in Patre aequalis in omnibus. Thaumaturgus tandem Gregorius, qui Gallieni tempore obiit, de Patre et Filio sic loquitur : Perfectus Perfecti Genitor, Pater Filii Unigeniti, Unus Dominus, solus eae solo, Deus de Deo. Cui non tantum eodem sensu, sed iisdem ferme verbis concinit S. Zeno: De Deo nascilur Deus, de inge

ingenita materia errorem amplexus est. Conjecturæ huic favet, quod in hoc eodem sermone S. Zeno distinctionem divinarum Personarum egregie exprimit. Hic est Deus noster qui se digessit in Deum. IIic JPater qui, suo manente integro statu, totum se reciprocavit in Filium, ne quid sibi derogaret. Denique alter in altero exultat cum Spiritus Sancti plenitudine una originali coæternitate retinens. Eadem aptissima similitudine explicat, ut in eodem sermone videre poles. Omnia autem hæc optime faciunt conura Sabellium. S. vero Zenonem iis in disserendis imitatum fuisse Laclantium dicere arbitrium est. Probandum prius Zenonem Lactantio posteriorem. Si vero S. Zeno

ante Lactantium scripserit, ut Deo adjuvante osten-
demus, Lactantius Zenonis imitator dicendus
erit. -
Ea quoque eruditissimorum Adnotatorum nota ad-
mittenda non est. Ad illa etenim S. Zenonis verba :
Iiic Pater, qui suo manente integro statu totum se re-
ciprocavit in Filium, ne quid sibimet derogaret, sanctum
Zenonem Arianos carpere volumu. Ne quis fortasse ex
generatione Filii immutatam Patris substanlium pu-
taret. Ariani enim Catholicis eumdem Pairis et Filii
substanliam confitentibus exprobrabant, hac ratione
Filium particulam esse divinæ substantiæ, quæ per ge-
merationem a Patre separata fuerit. At eamdem sen-
tentiam antiquissimus Justinus Martyr apertius
expressit in dialogo cum Triphone : Virtutem illam
esse Dei, ac Deum a Propheta nuncupari, non ita ut
solis lux solo vocabulo numeretur, sed numero alterum
quiddam : non tamen recisione tamquam Patris substan-
,ia secetur, uti cætera divisa, atque sccta non sunt
eadem atque erant ante sectionem ; exemplumque
affert: Ignis a quo multi accendunlur ignes, sine ulla
ejus immutatione, a quo plures accensi sunt. Quid
contra Arianos expressius? Tertullianus etiam contra
Praxeam de tribus Personis agens ait : Quomodo au-
tem numerum sine divisione patiuntur procedentes re-
tractatus demonstrabunt. Adde quae § 15, ex Athana-
sio de Theognosto retulimus. Nec substantia Patris
diminutionem substinet imaginem sui Filium progi-
gnens. Erit itaque Justinus , Tertullianus , Theogno-
stus Ario posterior? Apagesis. Neque Zeno igitur.
Ex iis vero evidenter agnoscitur, divisionem divinæ
substantiæ ex distinctione Personarum Sanctissimæ
Trinitatis illatam, non esse argumentum a solis
Arianis Catholicis objectum ; sed Judæis, Patripas-
sianis, Sabellianis, ac Samosatensibus, seu Paulia-
nistis commune.
Idem dicendum est de coæternitatis voce sæpius a
divo Zenone inculcala Tract. ii , lib. ii, Tract. vi,
lib. ii, num. 4, ut exploderet alteram formulam: * Non
erat antequam nosceretur; » seu alteram eo reciden-
tem : « Fuit aliquando cum non esset. » His nempe
formulis non solos Arianos Filio æternitatem me-
gasse constat, sed præ aliis, et Ebionem, et Arte-
mam, et Paulum Samosatenum; quare S. Dionysius
Alexandrinus, et ipse eamdem coæternitatis vocem

A neratio Christi ex Patre ex aeternitate non potest intelligentia comprehendi. Vides contentionis cardinem esse aetermitatem Filii in errore Ehionis, Artemae et Pauli Samosateni, qui idem sentiebant. Sex quoque episcopi in epistola ad eumdem Samosatenum, coæternitatis voce licet non utantur, adest* lamen sensus idem in verbis : IIunc Filium qui semper cum Patre est, credimus implevisse voluntatem Patris in creatione Universi (ertat apud Labbe cum praec. T. 1 Conc. p. 845). Si recolas ea, quae § 15 habentur, intelliges profecto notitiam coæternitatis Filii cum Patre adeo vetustam esse, ut ab ipso iisitio Ecclesia: inter Christianos manifesta fuerit : Qui namque unum Deum in tres distinctas Personas proliuetur, et coæternum Filium cum Patre confiteatur oportet.

B ; XV. Tractatus septimus lib. secundi, in quo S.

- Zeno praecipue in hæreticos agit, speciali consideratione perpenditur.

Superius alios D. Zenonis Tractatus seu Sermones consideravimus, in eis vero contra hæreticos aperte non disserit; at in hoc contra hæreticos manifesto disputare se dicit. Quibus omnibus exempla vel ratio, quam prosecuturi sumus, argumentationis totius uno ictu omnes nervos abscindit. Initio itaque contra tres præcipue sectas Christi Divinitati infensos tractare proponit, ita enim exorditur : Licet Sectæ sint plures, quæ injuriam Christi fabulari nitantur, tamen tres sunt quodam modo principales, e quibus duæ ejus quam cupiunt depravatam simulant se esse cultrices.

C Una denique asserit, J. C. ab utero Virginis Mariæ

sumpsisse principium, Deumque exinde ob justitiam
factum esse non matum. Alia modestius, sed morda.
cius nocens, dicit quidem Dei Filium Deum, sed
non ex Patre nobilitatis perpetuitate progenitum, fuis-
seque tempus quando non fuit. Tertia Judæa est vere
cæca, quæ cum in lege (ut dicere solet) sua legat ubi-
que duas Patris et Filii designari Personas, tamen
nunc usque contendit, Deum Filium non habere. Qu;e
sint hæ sectæ a D. Zenone designatae, videndum
modo est.
Clarissimi Ballerinii Photinianos D. Zenoneni in-
dicasse in prima recensitarum seclarum adnotant.
Photinianos autem, quos alii Zenonianæ ætatis Patres
passim refellunt nostrum Auctorem voluisse perstrin-

saepius inculcat contra ipsum Samosatenum : Unus D gere, facile intelliges. Cum vero Photinus non eum

est ergo Christus, qui est in Patre coæternum Verbum, nna ejus Persona, Deus invisibilis, et visibilis factus. Deus enim apparuit in Carne natus ex Muliere, qui erat ex Deo Patre genitus ex utero ante Luciferum, tamquam ex corde Verbum eae Patre editum, et simplex, atque expers partium Verbum Caro factum est secundum Scripturas, non divisum in carnem, et Verbum, quasi in homine habitet Verbum, hæc enim fuga generationis est (in Ep. ad Paulum Samosatenum). Samosatenus ipse S. Dionysio objicit (Qu. 5): Quomodo igitur qui crescebat et confortabatur hunc dicis ante sæcula esse, et simul cum Patre ingenito nom habentem initium, et coæternum ? Cui Dionysius : GeI'ATitol. XI.

dem errorem hic a S. Zenone indicatum docuerit,
ipsum hic non perstringi dicendum est. Una demi-
que asserit J. G. ab utero Virginis Mariæ sumpsisse
principium, Deumque ex inde ob justitiam factum esse,
non natum. Ita S. Zeno. Photinus vero: Non ab utero
Virginis Mariæ, sed tunc Christum esse cœpisse, cum
Spiritus Sanctus visus est super illiim.
Cum vero Photinianos potius insectatus S. Zeno
dicendus sit, eam rationem afferunt : Quatenus vero
idem ob justitiam Deus factus traditur, fuit quidem hic
Nestorii celebris error, at qui jamdiu ante a Paulo
Samosateno et Photino prædicatus fuerat, hoc tamen
discrimine, quod Nestorius, notante Garnerio dissert,

21

« PoprzedniaDalej »