Obrazy na stronie
PDF

hæreses eodem aevo vigentes satis ostendat. Idcirco A privatis in locis sacros cœtus haberent, quos eccle

adversus hanc iterum, antequam Arianos impugnat, sic effatur tract. 6 ejusdem lib. ii : Si hominem solum, sicuti quidam putant, ab utero Virginis eum sumpsisse principium, quæ spes, etc., ubi animadvertenda potissimum verba, sicut quidam pulant, quæ hunc errorem æque ac Arianum præsentem indicant. Porro, etsi haereticorum veterum plures hunc errorem tradiderunt (de quibus vide annot. 5 in tr. 6), nulli tamen eodem, quo Ariani sæculo, eum defensarunt, [li] nisi Photiniani, qui ut ab Arianis longe abirent, in eam hæresim incidere : unde non minus Ariani Photinianos quam Photiniani Arianos aversabantur. Catholici autem inter utrosque medii utrumque errorem coarguebant, et hinc noster Auctor

sias vocabant, novas tamcn publicasque in eum usum ædes ædificare illis non licuit. Solum per Constantinum imperatorem, qui Cliristo nomen dedit, publicarum ecclesiarum construendarum facultas quarto primum sæculo facia fuit : ac proinde Auctorem de nova publica ecclesia tam explorate disserentem ante id sæculum vixisse perperam dixeris. Miramur autem editores Veronenses haec in præfatione scribentes : De spirituali ædificatione domus Dei Auctor demonstrat tuuc non fuisse jam templa Christianis constructa. Si unum templi nomen Auctori non usurpatum dixissent, nihil repugnaremus : id enim nomen idolorum ædibus tribui solitum, Chrisliaiii ad ecclesias traducere veriti sunt ante S. Am

utrosque contraria docentes una repreliendens, sub B l)rosium atque Theodosium Juniorem, qui ea voce

utriusque hæresis post medium quartum sæculum simul compugnantis ætatem se vixisse prodit. Quem auctorem habuerit error, quo Dei imago non in anima, sed in corpore collocabatur, illo Geneseos testimonio in hanc rem perperam tradiicto : Faciamus hominem ad imaginem,etc., prodit Epiphanius hær. 70, Audium, vel Audæum nominans quarto sæculo viventem, quem quidem errorem eodem sæculo rejicit S. Hilarius in psalm. cxxix, et Philastrius c. 97. Hunc ergo errorem nosler quoque auctor non cursim, sed ex proposito el fuse refellens duobus in tractatibus 19 et 20, lib. m, eodem procul dubio s:eculo vixisse convincitur.

pro Christianorum ecclesiis significandis primum usi inveniunlur, ut pluribus animadvertimus annot. 26 in tract. 5 lib. i. At cum de materiali ædificatione illi editores intelligant, de qua tribus in testimoniis muper recitatis tam aperta fit mentio, admiratio incessit plurima, quod illud inde argumentum intenderint, unde se plane devictos fateri debuissent. Quid porro si animadvertantur hæc alia ejusdem tractatus verl)a num. 1 : Aut nullum, aut perrarum est per omnem Ecclesiam Dei orationis loci membrum, quod possit quavis ruina in se mergentibus idololatriæ ædibus nunc usque aliquatenus comparari. Auctor non negat nullum oiunino, aut perrarum orationis locum, id est ecclesiam [lii] Christianorum fuisse, sed multa potius orationis

Tandem Mariam ante parium, in partu, et post C loca, seu ecclesias Christianis fuisse supponit, inler clesia primum patens dedicata fuit : quod ad osten- A ctatus 55 et 38, 42 et 45, lib. u, qui singuli cumilem

[blocks in formation]

dendam eam publicam plurimum confert. Huc quoque conducit locus ex tract. 10 lib. 1, num. 5, ubi mulieres ad ecclesiam Dei totum inauratæ corpus palam processisse indicantur, nec non ille alius ex tract. 5 ejusdem libri, num. 8, in quo de Christianis uxoribus elhnico nuptis Auctor loquens, non minus isti idolorum templum, quam illi ecciesiam eodem die palam petita perinde uolat, ut publica utraque æque fuisse intelliganlur. Unum tandem extra omnem dubitationis aleaim considerandum subjicimus ex tractatu 5 lib. i, ubi statim ab initio Auctor doctos viros sibi concionanti præsentes appellans, ethnicos intellegit, quos facundia ejus captos ei interfuisse frequeutes, dum sacras conciones haberet, ibidem an

circiter repetant, eum numerum singulis annis in paschate baptismatis lavacro tingi solitum insinuant; quod profecto non misi post redditam Ecclesiæ pacem accidisse credibile est.

§ V. Interdicta Gentibus templorum ædificatio, et publicus nihilominus idololatriæ cultus, de quibus Auctor meminit ætatem ejus post medium quartum sæculum certioribus limitibus definiunt. Baronii objectio explosa. Quid circa ethnicum cultum a Juliani obitu decretum ad annum usque 59t.

Argumento ex publicis Christianorum ecclesiis dicto subjiciendum aliud sumptum ex idolorum templis, quae elsi paterent, ædificari tamen Auctoris ævo ne

not. 2 ostendimus, simulque colligimus Auctoris B quaquam poterant. Is nimirum eodem tract. 7, num. M,

ætatem, qua ethnicorum praesentiam uiliil metueret; id quod solum accidit sæculo quarlo, cum persecuuionibus Gentium per Christianos imperatores deletis, religionem christianam sine ullo metu publicis in ecclesiis profiieri licuit, ut ad sacras conciones ipsi quoque ethnici admitterentur. Neque moveat quod, tract. 5, num. 8, pagani viri sacrificium publicum affirmet, uxoris autem Christianæ secretum : ex iis enim, quæ ibidem annotavimus liquet vocem secretum ad ecclesias transferendam non esse, sed unum spectare Eucharistiæ sacramentum, quod ex anliqua disciplina, nedum a Paganis, me a catechumenis quidem ipsis videri poterat, qui omnes post Evangelii lectionem concionemque ab ecclesia arcebantur; unde ibidem Auclor slatim sese explicaiis subdit : Illius, id est pagani conjugis , sacrificium a quovis libere tractari potest : tuum (uxorem christianam alloquitur) etiam a Christianis ipsis minime consecratis, id est catechumenis, sine sacrilegio videri non p0test. Veronenses editores, quos in heganda sacri templi, seu ecclesiæ constructione nimium multum deceptos vidimus, errorem errori addentes, exiguum Christianorum numerum eodem in tractatu 7, ab Auctore demonstratum-produnt. Demonstrat tunc non fuisse jam templa Christianis constructa, sed novum populum, et minimum mumero exstitisse. Nihil falsum magis : siquidem eo loci etsi ecclesiam novam magno sumptu eonstructam in fidelium commodum valde capacem fateatur, angustam tamen adhuc ob incredibilem eorum multitudinem fuisse inventam palam affirmat. Exsultate igitur, fratres; aedificationem vestram aede ista de novella cognoscite, cujus quoque capacitatem felici numero fecistis angustam. Tantus autem fidelium numerus in quartum quoque sæculum commode cadit, quippe eum antea ob persecutiones impedimenti plurimum objeetum esset, tum ne prædicatio perveniret in publicum, tum ne satis multi ad fidem transirent. In quam rem alia non levis confirmatio ex iis tractatibus suppetit; qui complures cujusque generis, ætatis, sextus, conditionis, imo et mationis catechumenos sacro baptismate ab Auctore in pasehali [liii] festo simul ablutos tradunt. Vide tra

postquam haud præcipuum esse dixit de novæ ecclesiæ ædificatione laudibus geminare, quippe quod id cum Gentibus, vel Judæis potest esse commune ; hanc hujus postremæ sententiae rationem subdit: Nam et illis si liceat, vel si velint, fortassis cultius synagogas aedificent, cultius erigant capitolia; ubi capitolia scriptum pro templa annotat. 5 in hunc tractatum probavimus. Nunc adverte duas sententias disjunctive positas, si liceat, vel si velint : quarum prima ad Judæos pertinere minime potest, siquidem Judæorum secta nulla lege prohibita traditur a Theodosio, l. ix de Judæis, an. 593; et solum an. 421, leg. 21 ejusdem tit. cautum fuit, me deinceps ullas facerent condi synagogas : quod ipsum coufirmatum legitur an. 423,

C lib. xxv et xxvii. Itaque Judæos respicit secunda

sententia si velint; prima aulem si liceat palam pertinet ad Gentiles, quibus proinde templa ædificare Auctoris ætate non licuisse exploratum est : quod non nisi in quartum sæculum cadere potest, cum per christianos imperatores idolorum templa vel ante Julianum interclusa fuerunt, vel post Julianum ita tolerata, ut nova tamen construi non permitterentur. Hoc autem postremum tempus post Juliani mortem ab Auctore spectari constat ex tract. 5, ubi non minus ecclesiæ a Christianis, quam templa ab Ethnicis publice adita, et istorum sacrificium quidem publicum traditur num. 8. Tempus nimirum aliud sub christianis imperatoribus, quo paterent templa idolorum, simulque ea ædificare non liceret, assignari

D nullum potest.

Atqui hæc patentium templorum publicorumque sacrificiorum mentio Baronio de interdicta eorumdem templorum ædificatione nihil animadvertenti suasit, ut Auctorem ante quartum sæculum florentem defenderet : Dum Auctor apertissime monstrat, idolorum templa tunc fuisse patentia, et victimas solitas immolari ; aliud prorsus ab Ambrosii temporibus illud fuisse sæculum Auctor aperte significat, cum constet jam olim non tantum a Constantino... et a Constantio..... victimas fuisse vetita», et templa jussa claudi, sed eo tempore nec Romanos obtinere potwisse vel arum unam erigere Victoriæ, ut plurimum ad Wulentiniamum scribit Ambrosius, et adversus Symmachum disputempla aperire ac sacrificare non licuerit, post Julianum tamen, qui ethnicæ superstitionis cultum in integrum restituit, ad Magnum Theodosium et Walentinianum Juniorem usque, qui omnem ethnicum cultum iterum sustulere, non ita. Ne autem moveant quæ de Wictoriæ ara ex Ambrosio et Symmacho Baronium moverunt, vel quæ afferri etiam possent ex Socrate el Theodoreto, quorum alter lib. iii cap. 24, alter vero lib. v cap. 20 Hist., Joviano Juliani successore imperante templa ubique occlusa diserte scribunt : hanc propositionem, qua adhuc post Juliani mortem ethnicum cultum aliquandiu licuisse contra Baronii hypothesin affirmavimus, luculenter nobis statuendam intelligimus, cum præsertim exinde Auctoris ætatem certioribus limitibus circumscribere maxime pendeat. Id autem ut statuatur, quidquid a Juliani morte ad Magnum Theodosium de templis ac sacrificiis decretum est, paucis colligere et animadvertere oporueret. [liv] Jovianus optimus christianus statim ac post Julianum imperator renuntiatus fuit, cum experimento didicisset, inquit Sozomenus l. vi cap. 3, ira Dei ob decessoris sui impietatem invectas esse calamitates imperio Romano, nihil cunctatus scripsit rectoribus Provinciarum, ut in ecclesias convenirent, et divinum mumen studiose colerent, solamque Christianorum fidem Romanis esse venerandam. Cum hoc Sozomeni testimonio concinit, quod in Historia ad Athanasium ac res Alexandrinas pertinente et quarto sæculo scripta, quam e ms. Capituli Weronensis concivis noster Maf. feius publicavit tom. iii Observat. Liiter., num. 8, pag. 71, de hoc eodem Joviani edicto traditur his verbis: Sequente mense Toth xviii, id est die 14 septembris an. 365, imperatoris Joviani litteræ advenerunt ad Olympum præfectum, ut tantum Deus earcelsus colatur et Christus, et ut in ecclesiis colligentes se populi celebrent religionem. Hæ autem Joviani litteræ, etsi pro Christianis datæ, non tamen lex adversus paganos edita dici possunt, unde nihil ex illis in Theodosianum codicem titulo de Paganis insertum fuit. At imperatoris mente satis hinc cognita, quantum scilicet christianæ soli fidei adversus ethnicum cultum deferret, fieri potuit, ut gentiles adversum se leges ab eodem imperatore brevi ferendas, vel vete

tat. At quamquam sub Constantino et Constantio A orator oratione 5 ante ipsum Jovianum recitata,

paulo antequam is e vivis excederet, hanc inter ejus laudes ponit, quod legem promulgaverit in qua cuique religionis. quæ magis placeret, facultatem fecerit, et unis magicis sacris, quæ maleficia continehant, interdictis, cætera sacrificia nequaquam prohibuerit. Quam sententiam repetit idem Socrates, quem templa sub Joviano clausa testantem audivimus ; et hanc rationem præterea affert, nam Jovianus lib. iii, cap. 25, id sibi proposuerat, ut dissidentium jurgia blanditiis et leni verborum persuasione erstingueret : aiebatque se nemini omnino, qualiscumque fidei esset, molestiam exhibiturum. Anno nondum evoluto Jovianus diem obiit, eique Walentinianus suffectus, qui Walentem fratrem impeB rii comitem assumpsit. Ille autem teste Zosimo lib. iv, cap. 5, initio imperii sui nocturna sacra fieri prohibuit (ut sane factum videmus primo imperii ejus anno 364, lege 7 de Maleficis et Mathematicis Cod. Theod.), at hortante Prætextato peragi ea rite, ti legis suæ cessante, permisit: ita tamen ut omnia secundum patrias consuetudines, quales ab initio fuissent, perficerentur. Equidem Socrates lib. iv, cap. 29, Walentinianum nulli sectæ, nec religioni molestiam exhibuisse prodidit. ldem tradit expressius coætaneus Walentiniano scriptor Ammianus Marcellinus lib. xxx, cap. 9 : Postremo hoc moderamine principatus inclaruit, quod inter religionum diversitates medius stetit, nec quemquam inquietavit, neque ut hoc coleretur imperavit, aut illud : nec interdictis minacibus subjectorum cervicem ad id C quod ipse coluit, inclinabut, sed intemeratas reliquit has partes, ut reperit. Quin ipse quoque imperator L. 9 Cod. Theod. de Malef. et Mathem.: Aruspicinam, inquit, ego nullam cum maleficiorum caussis habere, consortium judico : neque ipsam, aut aliam præterea concessam a majoribus religionem genus esse arbitror criminis. Testes sunt leges a me in exordio imperii mei datæ, quibus unicuique, quod animo imbibisset, colendi libera facultas tributa est. Hinc laudatur a Symmacho gentili homine in Relat. ad Walentinianum Juniorem, num. 5 et 17, et S. Ambrosius epist. 17, num. 16, Walentiniano seniori objectum refert, quod Gentilibus conniventiam praestitisset; et in ep. 18 Syinmachi relationem refellens, qua Juniori Walentiniano prædecessorum conniventiam imitandam proposue

res restituendas timerent : et hinc forte evenit, ut D rat : Si enim, inquit n. 39, pro suis dumtaxat partibus præsertim monachis velementer urgentibus, sacrifi- A fuisse videtur, id ipsum decrevit leg. 11 ejusdem

eodem tempore (quod tradit Socrates libro iii, cap. 24) cuncta gentilium templa ubique occluderentur : ipsique dæmonum sacerdotes variis in locis, ubi quisque poterat, sese abderent (quod tamen non sine exaggeratione aliqua dictum accipito; cuncta enim, et ubique stricte sumpta falsissima sunt, ut ex dicendis patebit). Eadem quoque de causa factum videtur ut Christiani in honore essent, Pagani autem contemptui habiti, ethnicaque templa nonnullorum, ut opinamur, Christianorum zelo alicubi 'everterentur, uti Libanius orat. 12 memoriæ prodidit. Cæterum ut nulla in lege ab eo imperatore adversus idolorum ædes lata factum pateat, Themislius ethnicus

eorum dissimulationem Principum prædicarunt, qui cum essent Christiani, decreta tamen gentilium minime removerunt, quanto magis amori debes fraterno? Valentiniani Junioris frater liic appellatus est Gratianus, christiani autem [lv] principes plurali numero vocali, quibus Occidens, de quo erat quæstio, pareret, non alii profecto esse possunt quam Jovianus atque Walentinianus Senior, qui utrique decreta Gentilium minime removisse traduntur, Gentiumque cultum ininime inlerdicentes, templa ac sacrificia permisisse convincuntur. Walens , cui a Walenliniano fralre Orientis imperium tributum fuit, iisdem fratris vestigiis institit ad aliquod tempus; quoad Christianis

cia ita abstulit, ut non tamen in eodem oriente intercluserit penitus templa, nec thurificationem interdixerit. Ilinc Libanius in oratione pro Templis ad Theodosium Magnum, qui post Walentem id temporis in solo Oriente imperabat, pag. 475, inter Opera minora Jacobi Gothofredi : Juliano mortuo apud Persas, inquit... mansit certe sacrificiorum usus ad tempus aliquod. Novatoribus autem quibusdam eacortis, a duobus equidem fratribus (Walente et Walentiniano) , prohibitus fuit, at non et thurificatio : quin hanc ab ipso quoque Theodosio lege firmatam sul)dit. Equidem in Oriente ineunte Theodosii imperio Gentes adadhuc facultatem habebant adeundi fama, patriisque ritibus numina placandi Zosimo teste lib. iv, cap. 29, quo spectans in oratione memorata Libanius, Theodosium his alloquitur : Tu igitur neque templa occludi, neque ullum aditu arceri jussisti, neque ignem, neque thurificationem, neque alios fumigationum honores templis arisque ejecisti : quibus nihil repugnant ejusdem Theodosii leges 7 et 9 tit. de Paganis, in quibus sola sacrificia vetita traduntur, et sacrificandi eonsilio templa fanaque adeuntes gravi pœna mulCtautur. Sed ab Oriente ad Occidentem revertamur. Valentiniano Seniore vita functo, Occidentis imperium ad Gratianum et Walentinianum Juniorem pervenit. Gratianus autem legem tulit ab Ilonorio laudatam, L. 20 de Paganis, qua templis et sacrificiis intactis unum publicum sumptum superstitioni deterrimæ exhiberi in

tituli, quas utrasque in Theodosiano Codice legere poteris. Hae porro leges anno sequenti , cum jam obiisset Walentinianus Junior, a Theodosio universum Romanum imperium moderante confirmatæ fuerunt. novisque ac severissimis poenis auctæ : quibus nemo idolorum ædes sive in urbibus, sive in pagis ingredi, sacrificiaque offerre nemo nè in itinere quidem poterat. Quæ leges cum alicubi non omnino observarentur (ut in quibusdam Africæ pagis remotissimis evenit, in quibus sacrificia celebrata liquet ex Augustino et can. 3 concilii Carthaginensis an. 401 ) novæ leges editæ subinde inveniuntur, quibus pagorum fana deleri jussum fuit, de quibus vide Cod. Theod. tit. de Paganis. Hæc de ethnicorum templo

B rum sacrificiorumque fato fuse dicenda fuerant, non

tam ut Baronii hallucinato pateret, quam ut nostri Auctoris certior ætas statueretur. Cum enim is ex una parte id temporis scripserit tractatum 14 I. i, quando Gentibus nova templa condere non licebat, quod soli Ghristianorum imperatorum [ivi] ætati convenit: ex alia vero scripserit tract. 5, cum impune et templa adire et sacrificia celebrare Gentes possent (quæ quoque sacrificia in agris facta, ab eodem memoramtur tr. 15 ejusdein libri, num. 5) quarum rerum potestas sub Christianis imperatoribus saltem in Occidente facta est solum a Juliani obitu usque ad an. 391, quo templa clausa et sacrificia omnia ubique inter : dicta fuerunt : consequens fit hoc intermedio tempore laudatos tractatus ab Auclore scriptos fuisse, ex qui

hibuit. Hinc S. Ambrosius epist. 18, ad Walentinia- C bus aetas ejus certissima colligi potest. Quod si quis

num II, num. 16, de Gratiani lege sermonem faciens, nihil per eam superstitioni ethnicae detractum testatur præter sumptus , qui e prædiis redibant. Nemo tamen donaria delubris et legata haruspicibus denegavit, sola sublata sunt prædia : et num. 31, eodem imperante Gratiano, sacrificia ubique concelebrata palam docet. Quod si Victoriæ aram a Romana curia removit, id ex eo factum prodit ibidem Ambrosius, quod haud ferendum esset sacrificium , ubi plures conveniunt Christiani; plerique enim senatorum Christo noinem dederant. Itaque sub Gratiano et Walentiniano fratribus in Occidente idolorum templa patuere, atque in his non tliurificatio sola ut in Oriente contigit, sed et sacrificia celebrata fuerunt : unde Libamius in oratione laudala, pag. 484, Romue in 0ccidentis metropoli sacrificia relicta Theodosio imperatori Orienlis aflirumavit. Hinc autem tota Baronii cadit objectio, qui ex una Victoriæ ara Romæ Graliani jussu sublata, de qua nunc nuper diximus, sub Ambrosii quoque setatem et templa clausa et sacrificia interdicta existimans, Auctorem nostrum templa et sacrificia coiif. memorantem ab eo tempore excludendum certissime pronuntiavit. Primus qui in Occidente templis et sacrificiis bellum indixit, fuit, Gratiano fralre jam exstincto, Walentinianus Junior, leg. 10 tit. de Paganis, data an. 391, mui kal. Martii; eodemque pariter anno xv Kal. Julii

Magnus Theodosius, qui ejus legis condendæ auctor .

objiciat sacrificia in Africæ pagis habita ineunte sæculo quinto, ut nuper ex Augusliuo et Carthaginensi synodo monuimus, reponemus statim (ne hinc forte Auctoris ætatem post an. 391, posse protrudi quispiam suspicetur) quod etsi post id tempus in aliquo pago Ethnicorum quorumdam licentia eo devenerit, ut imperatorem repetitas etiam leges contemnerent: nemo tamen inveniri poterat, qui de paganorum templorum jure legibus ageret, quibus non jus templorum iiiodo, sed ipsa quoque templa, vel fana cum sacrificiis sublata jam fuerant. P, rro Auctor tract. 15 nuper allegato prater sacrificia in pagorum famis celebrata, lites quoque de templorum jure quotidie motas testatur, ut videre est ex annot. 15 in ea verl)a :

D Jus templorum ne quis vobis eripiat quotidie litigatis.

Itaque licet ætas alterius auctoris, qui sacrificia commemoraret, prorogari possit ultra annum 391, nostri profecto mon potest.

§ VI. — Auctor non tam Lactantium, sed et Hilarium imitatus, post medium quartum sæculum vixisse dem0nstratur.

Hisce temporis finibus, quos superiori paragrapho Auctori praescripsimus inter Juliani imperium et an. 591 optime congruunt illa quæ de ililarii imitatione subjicimus; quod novum invictissimumque argumentum habendum est, ut idem Auctor quarto sæculo vindicetur. Ex annotationibus in fr. 8 lib. i demonslrasse nobis videmur, cap 1, § 2, perspicuum plane est, hunc, dum eosdem traclatus scripsit, præ oculis habuisse Hilarii commentarium in Psalmos , ex quo nedum sententias aliquot, sed eadem quan . doque verba excerpsit. Porro hic commentarius, Benedictinis editoribus probantibus, postremum Hilarii opus fuit, scriptum post annum 564 et ante anuum 568 quo ille jam e vivis excesserat. Saltem post libros de Trinitate editos in exilio ante annum 560 ille commentarius lucubratus certissime fuit, postquam solutus exilio ex Oriente in Occidentem rediit , quod ip-o anno 560 factum est. Itaque noster Auctor, qui hunc commenlarium tam commode legit, ut ex eo quasdam sententias totidem nonnunquam

et ir. 17 ae 21 lib. ii quos genuinos nostri Auctoris A Ilos porro captivos tot tantisque ex partibus disper

verbis excerpserit, post medium quartum sæculum B

collocandus est, quod temporis limitibus superiori paragrapho positis mirum in modum respondet. Ad quarium porro sæculum statuendum conducerent eliam, quæ de Lactantii imitatione eodem cap. 1, § 2 innuimus, cum ad quartum quoque sæculum Lactantius pertineat. At cum imitatio Ililarii arctius et serius tempus prospicial, ex ea hoc loco argumentum præcipue ducendum rati sumus : quod adeo est evidens, ul i:emo respondere probabiliter possit , nisi qui tres ab Auctore tractatus ableget, ut Hilario tribuat quos ab Hilarii stylo nimis aperte discrepantes nostroque Auctori vindicandos ibidem ostendimus : eademque ratione quatuor alios tractatus ibidem recensitos, in quibus Auclor in eamdem rationem Lactantium imilatus, et totidem quandoque verbis secutus C est , ab eodein erunt abjudicandi, ut tribuantur Lactantio; quod tamen si quis dixerit, ne Auctorem post Lactantii ætatem collocet, cum Lactantium e laico adversus Genles scribente episcopum concionantem faciet, eruditorum risu excipietur.

[lvii] § VII.—Insignis Auctoris locus de captivorum redemptione cum aliis duobus S. Ambrosii mirifice congruens , spectare ostenditur captos a barbaris post Hadrianopolitanam pugnam um. 578. Auctoris ætatem prorogari non posse ultra quartum sæculum aliquot argumentis statuitur.

Auctorem non quarto soluim sæculo, sed post annum quoque 360 et ante annum 591 floruisse hac

sos esse oportebat, ut qui in ipsorum redemptionem conferrent, eorum largitas provinciis omnibus nota esset, eorumque pia semina, id est eleemosynæ, totius quodam modo orbis per membra, per provincias scilicet Romani imperii, jactarentur. Sub Constantio quidem ac sub Valentiniano Seniore aliisque quarti sæculi principibus, barbaros subinde irruisse in Ro . mani imperii fines legimus , ex quibus Cliristianos ab iisdem in captivitatem subductos nihil dubii est; at inter varias id generis incursiones nulli illa con

gruere omnino possunt, quæ ab Auctore indicantur, '

nisi ei, quæ Iladrianopolitanam pugnam consecuta est, in qua una cum duplici exercitus parte ipse Walens imperator miserrime periit. Cæteræ siquidem incursiones, ut ex Marcellino singulas accurate descrihente cognoscimus, leves et angusti spatii fuerunt, nec integras provincias deprædatæ sunt , ciliusque a Romanis sopitæ, barbaris plerumque pacem petere coactis ea comilitione ut captivos in integrum restituerent, uti de quadam irruptione sub Juliano Zosimus expresse prodidit lib. iii, cap. 5. At non ita de illa , quam Walenti feralem diximus. Ex Ammiani Marcellini lib. xxxi rem paucis describamus. Cum Hunni Gothorum genti vaslitatem intulissent, hi ut Ilunnorum impetum diffugerent, domicilium ab omni illorum notitia remotum quaesituri, in Thraciam sese recipere cogitarunt. Oratoribus ad Walentem missis, multa pollicentibus imperator annuit, ita tamen ut sine armorum deportatione in eam ltomanam provinciam ingrederentur. Id quidem ita præstitum aii. 576. At illi subinde ob ministrorum cupiditatem fame oppressi et ad rebellionem compulsi, ferociaum induentes, universam Thraciam non strage solum et incendiis, sed ingenti quoque captivorum numero depopulati sunt. Iloc audito Walens rebus quoquomodo compositis cum Persarum gente, in Thraciam cito contendit, et an. 578 apud Hadrianopolim, commisso cum barbaris prælio, res infelicissime cessit. Nam constat, inquit Marcellinus, viae tertiam evasisse exercitus partem. Nec ulla annalibus præter Cammensem pugnam ita ad internecionem res legitur gesta. Hac in victoria dici vix potest quot variarum provinciarum milites captivitatem subierint. Sed quid milites unos memoramus ! Exinde enim

tenus dicta convincunl. Nunc postremo loco factum D Gothi elati, nec non Romanis magis terribiles, di

aliud historicum ab Auctore indicatum animadvertendum proponimus, ex quo id ipsum tempus mirifice confirmabitur. In fine tract. 10, lib. i, liberalitatem suorum auditorum Auctor commendans: Sed hæc, inquit, non ad vos, fratres, quorum largitas provinciis omnibus nota est , quorum pia semina totius quodam modo orbis per membra jactantur; a vobis multi redempti : multi edictis feralibus liberati : multi conditionibus duris exuti gratias agunt. Ilic de captivorum redemptione sermo est, quorum alii, nisi redimerentur , duris conditionibus premebantur , alii etiam editis feralibus obnoxii mortem cogebantur oppetere, ut ibidem in annotationibus statuimus.

gressi sunt effusorie per Arctoas provincias, quas peragravere licenter adusque radices Alpium Juliarum , quas Venetias appellabat antiquitas : sunt ipsa Marcellini verba. Qua tot provinciarum in vastitate non Macedoniam solum atque Thessaliam, de quibus Zosimus lib. iv, cap. 51, subegere, sed præter internecionem quamplurium innumeros ex aliis quoque Marcellino memoratis provinciis deduxerunt captivos, ex quorum servitute , venditione, vel redemptione proficerent. Horum autem captivornm, qui a suis redimi non poterant, calamitas tanta erat, ut duræ servituti vel [lviii] morti etiam addicerentur : cujus calamitatis tanta Cliristianis incessit miseratio, ut pecu

« PoprzedniaDalej »