Obrazy na stronie
PDF

(2) qui eorum pro salute sacrificent. Tauros, hircos, A arietes, et agnos abhorret Dominus ; unde sacrificant? Deum dereliquerunt, altaria ejus everterunt : cui sacrificant? Sane hoc solum proprium retinent, quod, ut vilem libidinem magis ac magis augeant, vilioribus se lavacris omni momento (5) baptizant, Deo semper ingrati. 296 TIACTATUS LXWII. De (1) Exodo XIV.

Judæos non tantum legitimum pascha celebrare non posse, sed religionis divinæ prorsus nihil retinere paucis accipite. Salomonis templum , de quo praesumebant, (2) cecidit. Altaria Dei ipsi everterunt. Lex et prophetæ usque ad Joannem. Sacerdotibus eorum luctus (5) indicitur. Immolatio aufertur. Cessat unguentum. Circumcisio vacuatur. Sabbatum (4) B denotatur. Neomeniæ et dies festi odio habentur. (Is. 1, 15.) Potiuntur eorum Romani regno. Nihil, ut arbitror, (5) restitit illis proprium;, nisi quod Agno salutari neglecto, ingrativiles agnoscum amaritudine, homines (6) amari manducant.

TRACTATUS LXWIII.
De (1) Exodo XV.

Judæos legitimum pascha celebrare non posse, periti legis, Deo ipso loquente, cognoscite : a quo ap

(2) Sparaverius cum hanc quoque sententiam, uti cæteræ, per interrogationem efferendam putat, tum vero quis pro qui scriberet, et sacrificet pro sacrificent.

(5) Antiquissimum simul et frequentissimum apud Hebræos fuisse aquæ, qua se suaque lavabant, usum, patet ex Exodoxxix, 4, et xxx, 19; Lev. xvi; Deut. xxi, 6, et aliis ex locis. Multa Judæorum baptismata a S. Marco Evangelista commemorantur cap. v, i, 5 et 4 : Pharisæi enim et omnes Judaei , nisi crebro laverint manus, non manducant, tementes traditiones seniorum. Et a foro nisi baptizentur, non comedunt : et alia multa sunt, quæ tradita sunt illis servare, baptismata calicum et urceorum et æramentorum et lectorum. Baptismatis a Judæis in peccatorum purificationem adhibili meminit S. Basilius, liom. de Baptismo. Baptismatis item quo proselyti abluebantur, quicumque nimirum, sive ex gentibus, sive ex christianis inter Hebræos admitti volebaut, testimonium locupletissimum adfert Maimonides Hilc. Issur. cap. 15, num. 1, 4 et 5. Heic autem S. Zeno, cum illa baptismata memoret, quorum frequentia libido magis ac magis augetur , balnea potius Ilebraeis quoque, sicuti et Gentibus usitata, videtur innuere : hæc enim plurimum ad libidinem conlulisse patet ex Hieroiiymo, D epist. lxxix, ad Salvinam, num. 7, quam monuit, caveat, ne balneorum culor novum adolescentulæ sanguinem incenderet. Quotidie autem Hebraeos lavare consuevisse omnia membra testatur Tertullianus de 0rat. cap. 17. Vide etiam Gaudentium, serm. ix, p. 108. Erat etiam secta inter Hebr;vos quorumdam, qui in graeca formula renuntiandi Judaic;e religioni ex regio codice a Cotelerio edita in observationibus ad l. i. Recognit. S. Clementis, § 55, 'Hμερο6απτίσται, id est quotidie baptizantes , appellati, docebant, ut ibidem traditur, neminem salvum fieri posse , nisi quotidie lavet.

Tract. LXWII. — (1) Omnes mss. De die Paschæ; Zen. cum edit. Ven. de Judæis inscribit. In edit. Ver. duæ inscriptiones de Exodo xiv et de Judæis. Ne seriem interverteremus, retinuimus titulum de Exodo, cuum contineat eadem fere, ac in reliquis hac inscrip

PATRol. Xl.

pellatur(Matth. xxi, 15; Luc. xix, 46; Jer. vii, 11) synagoga spelunca latronum : sacerdotalis catliedra (Ps. i, 1) pestilenlia : sacrilicium (Is. lxvi, 5; vide Deut. xxiii, 18) canina mactatio 297 jejunia (Is. lviii, 5; Zach. vii, 5) odium : populus (Matlh. iii, 7; xii, 54). progenies viperarum. Posthæc quid præsumant, aestimare non possum, homines, qui salutem suam in pecorum morte constituunt: cum Deus posteaquam dc Egypto egressi sunt, ubi (2) imaginarium pascha gesserunt, dicat (Exod. xii; Is. 1, 11-12) : Plenus sum holocaustomatis arietum et pinguamine agnorum : quis enim hæc eaequisivit de manibus vestris ? Uuique, fratres, incunctanter eis ademit pascha, qui id per quod ab eis pascha geritur, reprobavit. At imaginem colunt. Nec ipsam quidem, qui falso colit imaginem, qui ejus non diligit veritatem. Sane hoc solum competenter gerunt innocentes : quod aguos passim, quasi lupi rapaces, (5) occidunt. TRACTATUS LXIX. De (1) Daniele in Pascha I. Evigila, Christiane, omnique sæcularis somni tor. pore discusso, apertis auribus cordis a pueris disce virtutem. Sed vide, ne æstimes falsum, quod eis cessit incendium. Veritatem ratio protestatur. Qui nunc in se credentes baptizat Spiritu sancto et igni, ipse tunc quoque (2) nnmero suæ affuit Trinitatis.

tione prænotatis, quæ iisdem quandoque verbis hojc repetuntur. (2) Ita correximus ex mss. Rem., Vat. Urb., Zen. et edit. Ven.; reliqui mss. cipit. (5) Mss. Tol., Pomp., Vat., indictus. (4) Denoto heic arguere, reprehendere, seu nota aliqua affigere significat, uti sæpe apud Tertulliâ] num, de Pallio, cap. 1, habitus denotaré; cap. 2, quid denotas homines; et de Orat. cap. 2, 0blitos patris den0lumus. £$% a Deo Sabbata, Isai;e c. 1, 13. (5) Mss. Tol., illis extitit; Zen., illis restitit; άI teri codices et editi ut in textu. Restat autem pro reliquum est, vel superest, uti heic accipitur, usurpatum invenies a Cicerone, ep. xiii ad Brutum, a Terëntio, Phorm. 1, 2, 35 et aliis. (6) Ms. Pomp. ita cum aliis legebat, at emendatum alia manu amara : perperam. In fine autem hę clausula legitur in ms. Rem. Explicit S. Zenonis de die Paschæ : similia habet ms. Pompeianus. TrAct. LXVIII.— (1) Mss. Rem., Tol., Vat., Urb., Tractatus Paschæ. Pomp. de Pascha. Zen. de pasl cha et Judæis. Edit. Wen. de Judæis. Edit. Wer. de Exodo xv, de Judæis. (2) Imaginarii fasces, Livius, lib. iii, cap. 41, Imaginaria paupertas Seneca, epist. 20. (5) Mss. Tol. el Vat., occiderunt. T RAct. LXIX.--(1) Ilos omnes de Dan. tract. paschali tempore habitos occasione lectionum; quæ ex Dan. ea quoque tempestate inter sacra paschafia'υffidiâ recitabantur, ipse titulus huic tractatuii et ultimo præfixus in mss., nec non textus nonnullorum tráciá_ tuum qui baptisma paschali tempore collatum memo. rant, satis declarant. Hic autem primus de Daniele tractatus in mss. Rem. Tol., Vai., Urb., Traciatì, Daniel( vel Danielis) in Pascha inscribiiur. In Pomp. Tractatus Daniel in Pascha cujus supra, id est S. 7'' nonis : in Zenom. autem et elit. Vén. De tribus,.... ris : tandem in edit. Ver., de Daniele viii, de tribù, pueris. (2) Quod tres pueri Trinitatis figuram gererent rem sacramcnto, id est in figura, gestam auéîor affij.

17

, Pomp., et editi er

Denique rem sacramento gestam esse cognosce. In A fortiores, per Dominum Jesum, qui est benedictus in

caminum (5) missi (Dan. c. iii ), ut submersi sunt 298 flammis, statim (4) invisibili rore incendia temperantur: mors refugiens mutat officium : incensores cremantur : incensis hymnum canentibus flamma blanditur : Deus a creatura benedicitur universa. ln tribus una mens, una virtus, unus triumphus exsultat. (5) Melioratur vita supplicio. Rex non inviderat pueris, si non eos præcepisset ardere.

TRACTATUS LXX. De (!) Daniele II.

Martyrii quodam modo pars est, fratres dilectissimi, niartyres non horruisse supplicium : quantum etenim multiformis (2) crudelitatis lugubris contemplatio retralit a corona; tantum generosa ac perfecta 299

files, quique illi (3) fuerit cruciatus, sua complicat B

vota. Denique tres pueri in illo sacro certamine præ oculis Deum sibi proposuere, non flammas (Dan. c. m); præmium (4) futurum, non pœnam. Sicque intor tetros undantis incendii globos triumphantes barbarum regem, minas omnes, ipsum quoque supplicium, docuerunt ignes sanctis hominibus non esse

[ocr errors]
[ocr errors]
[ocr errors]
[ocr errors]

sæcula sæculorum. - TRACTATUS LXXI. De (1) Daniele lII. Trium puerorum (2) martyrium qui eredit iuterritus, potest etiam ipse adipisci martyrium. Tanta enim vis certaminis fuit, ut eam ipse quoque ignis horruerit : natu a barbaro rege nimia crudelitate tribus pueris consulente, fornacis ultra quam solet, septenario pabulo ignis armatus est (Dan. c. iii). Credo divina providentia (5) sacramento Trinitatis 300 spiritalem quoque numerum convei:ire. Denique nec (4) irrorati camini eis baptismatis defuit gratia. 0 admirabile ineendium ! 0 vere spectaculum Deo dignum ! Qui audiunt, timent : qui inceuderant, ardent : qui incensi sunt, sanctifieati et incolumes de camino procedunt, per Dominum nostrum Jesum

Chrislum. TRACTATUS LXXII.

De (1) Daniele IV. Ingens supplicium aliquotiens ingentior prosequitur gloria. maxime divinis in rebus : in quibus felices obnixa devotione suam religionem custodiunt

(5) Sparaverius legi mavult fuerint. Dein pia pro sua in ms. Urb. et pro complicat ms. Pomp. in margine scribit amputat. (4) Mss. Tol., Vat., Rem., futuri : postea iilem mss. codd et Zen. caeteros pro tetros. Dein mss. Rem. et Pomp. barbarorum pro barbarum; at in Pomp. correctum barbarum. Tn Act. LXXI.— (i) Mss. Incipit tractatus Danielis excepto Zeno niano, in quo De tribus pueris, sicut et in Veneta editione. (2) Marlyres etiam dicti, qui tormentis objecti , mortem moi, obierunt.Ilinc Commotlianus instruct. 48, Multa sunt martyria, quæ sunt sine sanguine fuso. Celebres suut inscriptiones epist. viii et x S. Cypriani Martyribus et conféssoribus, in quibus martyre$ ütique dicuntur, qui in tormentis non occisi sünt ; neque enim (rationem addit idem Cypriamus ep. 37 ) virtus eorum, aut homor minor est, quominus ipsi quoqne inter beatos martyres aggregentur; et non aliter Zeno noster tractatu superiori : Martyrii quodam modo pars est, m urtyres non horruisse supplicium. Codex Pomp. et elit. Ven., martyrum pro martyrium perperam scribunt ; sed in ms. Pompeiano posteriori manu correctum legitur. (5) Solenne Zenoni est, in Seripturis ex numero biliario , vel ternario , vel septenario, etc., sacramentum , id est uiysterium et figuram aliquam, deprehendere. De numero binario vide plura exempla tr. 15, lib. ii; de numero septenario habes exemplum tract. 14, lib. 1, adnot. 12; de ternario autem hic in lruiiim puerorum numero, quem numeri sacramentum vocat tract. 76, ac similiter tract. 14, lib. ii, sacramentum numeri appellavit tria illa, quæ Thamar protulit, monile,annulum, virgam. Ms. Rem. et edit. Ven., spiritalis quoque mumerus : \ls. Urb., specialis quoque numerus : Vat. vero Trinitatis quoque numerus. (4) Ms.Tol. inrotali : forte inrorati legendum est. inroratis floribus apud Columellam 9, 14. Zeno autem rore invisibili caminum ignis temperatum prodit. tractatu 69. Ti{Act. LXXII.—(1) Inscriptiones tum in mss. tum in ed. eaedem ac in tract. suIj. notatæ nobis fuerunt. Rem. in marg. addit : Sabbato primo primi mensis coram pontifice ante processionem recitanda. Primus mensis antiquis est Martius. Cum porro processionis, non autem, ut alibi, stationis nomine hoc loco utatur

* incensos ( Dan. c. 111), prius vehementer horresco; inox deinde eorum particeps optaverim fieri, cum cognosco inter flammas rorulentos (2) hymnum Deo cecinisse seeuros (Ibid., c. iv) : tanta est enim fidei virtus tantaque potestas, ut cultoribus suis etiam ipsa elementa contra suam naturam famulari compellat. Unde, fratres, atrocissimæ rei non vos terreat contemplatio 301: non enim ulla est metuenda jam pœna , cum incensorum superstes (3) insultet ignii)us vita. TRACTATUS LXXIII. , , De (1) Daniele W. Mirum, fratres dilectissimi, ac delectabile certamen Deo, historia sacra prodidit nobis, ignis ac fidei.

(Dan. c. iv.) Etenim duo discordantia devotione Do- I,

minica in unam concordiam convenere : namque tribus in pueris fides puniri non timuit : immissis camino, ignis exæstuans (2) detulit, ut eos unius virtutis esse persensit. Denique arsit incendium incendentibus, non incensis. 0 admirabilis ratio! 0 inæstimabilis gloria I)ei ! (5) Sacramento Trinitatis tam puentis elementi subacta natura est. Qui putabantur incendio exstingni, emicant beatioresi ncensi.

TRACTATUS LXXIV. De (1) Daniele VI.

Credulo pereipe corde rem miram , Christiane , omnique virtutum exemplo (2) famigerabilem. (5) IIebræi vere tres pueri, senum constantia majores , juvenum virtute fortiores, sibi pares, Trinitatis 302 saerawenlo præmuniti , unitatis una fide solidi , æqualitate pares , passionis victoria gloriosi. Ilos barbarus rex, quod ejus statuam adorare contempse

marginalium notarum Scriptor; aliqua id generis C

processio innuitur, quam a conventu fratrum seu capitulo (quo quidem Weronensem clerum convenisse èx aliis annotationibus animadvertimus ) ad ecclesiam haberi solitam Ordo vi Itomanus a Mlabillonio editus memorat ; eum scilicet post habitum in capitulo fratrum conventum, qui initio ejusdem Ordinis laudatur, episcopo missas celebraturo exinde ad ecclesiaum processio fiebat : sic enim ille Ordo inscribiuur : 0rdo processionis, si quando episcopus festivis diebus missam celebrare voluerit : incipit autem : Postquam prima hora celebrata fuerit, in conveniu fratrum, qui apud quosdam capitulum nuncupatur, etc., processionis autem ordo sequitur. In Carpso quidem ms. nostræ Veronensis Ecclesi;e libro processionis sæpe fit mentio, qua a secretario ad ecclesiam vel a choro ad aliquod äliare, eic., Clerus prodibat. In conventu igitur fratrum, sive in secretario , vel choro liic S. Zenonis tractatus sabbato primo primi mensis legebatur coram pontifice, anteqnam processio vel ad ecclesiam, vel ad altare aliquod haberetur.

(2) Trium puerorum eanticum, eum in Ilebraico textu Dauielis non iuveniatur, tum a Judæis, tum ab IIeterodoxis quibusdam respuitur. At S. Zeno aliis cum Palribus et Eccle-ia calliolica ut canonicum accepisse hinc satis cognoscitur. Mss. et editiones Ven. et Ver., rosculentos. At rorulentos scribendum, ut in editione Patavina emendalum est, manifestum fit ex tract. 69.

(3) Ms. Urb., insultat.

ThAcr. LXXIII.— (1) Mss.Tract. Danielis. Zen. cum ed.Weia. Detribus pueris. Ver. editio utrumque præfixit.

potius quam salutem. Igitur cum audio tres pueros A rint, incendi praeeepit. Qui ubi jaetati sunt in forna

cent ignis ardentis, hos devote cupidus ignis excepii. Lambunt (4) rosidos flammae blandientes. Mira res ! opacitas intus, incendium foris est : intus hymnus canitur, foris ululatus auditur. 0 magna potentia Dei! Incensores (ô) incendio concremati sunt : et qui incensi sunt, incendio suo superstites, triumphantes de camino procedunt, præstante Domino nostro Jesu Christo. TRACTATUS LXXV. De (1) Daniele VII.

Exsulta, Christiane, et Deum fortiter time, diaboli si vis incendia non timere. Ecce pueri (2) sacramento muniti , tres numero, sed una virtute, anhelantil)us flammis, camino rugiente non læduntur. Incensi hymnum canunt : barbarum regem fidei tenacitate coufunduut. Vindicantur de incensoribus suis. Deum vident. Mors transit in vitam, metus in gloriam. Sic quis non optet ardere (3) ?

303 TRACTATUS LXXVI.
De (1) Daniele VIII.

Tres Ilebraei venerabiles, (2) numeri sacramento muniti, ætate teneri, sed fidei soliditate robusti, supplicio suffragante gloriosi, amore divinæ religionis regis adorare imaginem contempserunt, utpote qui ip. sum contempserunt regem : quii ira sufflatus, solito septies amplius caminum jussit incendi : ac ne quid immanitati sævientis deesse videretur, pice et stupa armatum (5) incitatur incendium: æstuantibus globis rubescit quoque ipsum alienis ignibus coelum. Illo præcipitantur insontes : ibidemque, propter quem præcipitantur, inveniunt. Denique excipiuntur non flamma, sed (4) rore ; Dei dignatione, non poena.

[merged small][merged small][ocr errors][merged small][merged small][merged small][merged small][merged small][merged small][merged small][merged small][merged small][merged small]

0 felix supplicium, quod incolumitate superante im- A alveo navis (Jon. 1 et 11): nec tres pueri, quo ardere

mortalitas prosequitur, et corona !

TRACTATUS LXXWII. De (1) Daniele IX.

Non hodie mihi ad vos serimo est, fratres carissimi, 304-306 (2) de humanis gestis, aut meritis : nec (3) Daniel inducitur inter frementium leonum rabidos ricius intrepidus (Dan. c. xiv), coelesti prandio satur : nec (4) Jonas inter æstuantes procellas sollicitique maris fluctus insanos tutior piscis alvo, quam (5)

poena. Cum vero mss. libri dignatione pro dignitate Iiabeant; mutata interpunctioue optimus sensus consistit. TnAct. LXXVII.—(1) In ed. titulus erat : Pro fidei veritate, quem reperimus in uno recent ms. Zen. Cæteri habent : Tractatus Danielis in Pascha, quem proinde in seriem tractatuum de Daniele conjiciendum putavimus. Ultiino autem loco ponendus visus est, cum Auctor alios tractatus de trium puerorum in • cendio ab se jam habitos commemoret. Male quidem de Daniele hunc tractatum inscribi putamus, cum non sit tractatus, in quo de Daniele agatur, sed potius longioris tractatus exordium, in quo non de Daniele, nec de Jona, nec de tribus pueris, nec de humanis gestis, aut meritis, sed de Domino nostro se acturum pollicetur. Forte hoc erat unum ex exordiis, quae a magnis quoque oratoribus parata adnotavimus in Admonitione ante tract. 50, quibus dein orationis corpus ex tempore subjiciebatur ; et hinc forte factum est ut reliqua oratio ex tempore habita, nec scripta desideretur. At cum absit oratio ipsa, qu:e ad Christi æternam generationem pertinuisse videtur (nam adversum Arianorum hæresim se disputaturuim Zeno recipit) cumque mss. omnes, uno excepto, de Daniele inscribant, eamque inscriptionem laudent Joannes Veronensis Mansionarius, Guillelmus Pastrenrus, et Petrus de Natalibus, qui allegant de Daniele in Pascha tractatus ii, nimirum iractatus 69, et praesentem , qui eo titulo in mss. prænotanlur, jam hunc titulum haud deserendum putavimus. (2) Indicare hoc loco Auctor videtur habitum jam tract. 16 lib. ii, De Susanna, in quo quidem de humanis gestis, aut meritis agitur. (5) De hoc paucis egit tract. 8, lib. 1, n. 5. 4) Vide tract. 17, lib. ii, qui de Jona inscribitur. 5) Alveo abest a ms. Tol. 6) Externi, qui Dominum nostrum Jesum Christum a suis, id est ab Arianis, carptum venerabantur (si tamen dicendum est ; quod hi non vero et Christiano cultu illum venerarentur) profecto Ethnici sunt ; et forte illi ex Gentibus potissimum innuuntur, qui in

[ocr errors]

putabantur incendio, de suis incensoribus vindicati : sed de Domino nostro, quem ( proh nefas !) venerantur (6) externi (si tamen dicendum est) sui carpunt. Sanc (7) nullis argumentis armatus, quibus illi libenter utuntur, qui adversis veritatem falsa componunt, sed coelestibus testimoniis multis, manifestis, ac puris, ut docti probent, minus instructi se se confirment, rudes discant, (8) ipsique, qui blasphemare nituntur, salutis suæ bono vel sero, si potest fieri, resipiscant (9).

ter tot Arianorum cum Christianis dissidia, Christianos diviniiatem Christi simplici fide ac traditione defendentes probabant quodam modo, adversabantur autem Arianorum artes et vim , qua isti ad suam hæresiim tuendam utebantur. Audiatur Ammianus Marcellinus, ethnicus scriptor hujus aetatis celeber, lib. xxi, cap. 16 : Christianam religionem absolutam et simplicem amili superstitione comfundens (Constantius Imperator Arianorum patronus) in qua scrutanda perplexius quam componenda gravius, excitavit dissidia plurima ; quæ progressa fusius aluit concertatione verborum , ut catervis Antistitum , jumentis publicis ultro citroque discurrentibus per synodos, quas appellant, dum ritum omnem ad suum trahere conaretur arbitrium, rei vehiculariæ succideret nervos. Themistius alia ratione Arianos, qui contra Catholicos persecutionem acerbissimam moverant sub Valente, comprimere conatus in ea oratione ad eumdem lmperatorem, quæ προσρωνητιχός inscribitur, dum divinas res supra htimanam ratiocinationis vim positas ostendere studuit, veneratus est alio modo divinam Verbi generationem, perinde ac Catholici, qui Ariamorum curiositatem cum Zenone criminabantur : eaque ratione idem gentilis Philosophus a Walente obtinuit, ut cum Christianis mitius ageret, quod Socrates, lib. iv, cap. 52, et Sozomenuis lib. VI, c. 56, tra lunt. Ea autem Themistii oratio ad Walentem adhuc exstat.

(7) Argumentis se nullis acturum pollicetur, iis scilicet, quibus Ariani divinam Christi generationem curiosius perscrutari delectabantur, quam Arianorum consuetudinem alibi S. Zeno sæpe `repreliendit. Vide inter alia totum tract. 1, lib. i, ms. Vat., armatur pro armatus ; sed utrumque legi potest, dum non ad Zenouis personam, sed ad sermónem referatur, qui mullis argumentis armatus proditur.

(8) Contra Arianos ergo disputare multa hoc in tractatu volebat S. Antistes : et hinc quoque Arianos aliquot, quorum saluti sermocinando prospiceret, Veronæ fuisse exploratum est.

(9) ln ms. Rem. hæc clausula legitur. Explicit tractatus Daniel in Pascha.

APPENDiX PRiMIA

A D o P E R A SANCT 1 z ENoN I s E p iscopi,

coMPLECTENs : 1° POTAMII TRACTATUS DUOS ET EPISTOLAM UNAM ; 2o SANCTI HILAIRII lNTERPRETATI0NEM QUINQUE PSALMORUM ; 5o SANCTI BASILII CÆSAREENSIS TRACTATUS QUATUOR.

[ocr errors]

vicem hanc opusculorum seriem hic rescribere D secunda in tomo ix Patrologiæ nostræ ex integro

timus, quandoquidem prima in tomo viii,

jaceat, tertia vero inter Opera S. Basilii collocanda bus, inde Cursus nostri unitati consulentes, nullas chartæ impensas in superfluam recusionem faciemus, miliil omnino exscripturi, nisi observationes quasdam a Balleriniis huic editionis suæ loco præmissas. Quod autem ad ipsa opera praesentem appendicem efficientia pertinet, lectorem eo tomorum viii et ix Bibliotheca, nostræ remitlemus, ubi Potamii nec non Ililarii tractatus hic memoratos legere est, de sancto Basilio rogantes ut Patris illius 0perum editionem exspectare velit. At vero, ne, sic agentes nobis ipsis pugnare videa

potiori jure reservetur. Hinc igitur lectorum rationi- A nullas epistolas jam alibi ante editas recuderimus,

mur, ut qui in secundo tomo S. Ililarii 0perum non

notandum est, illas epistolas non, ut ita dicam, propter se citari, quasi Hilario a quibusdam perperam tributas; sed operis historici a S. Hilario elucubrati partem integrantem constituere, nec sine lectoris molestia a sancti Episcopi argumentationi. bus, quibus intermiscentur, potuisse divelli. Unde satis superque cum contradiclionis, tum imperitis crimen effugimus; de caetero, quia se dat occasio, monentes, sic nos in similibus circumstantiis gesturos ut scrupulosiorem liberioremque agendi rationem pariter vitemus. M.

307 BALLERINIORUM OBSERVATIONES
PRIMÆ ZENONIS OPERUM APPENDICI PRÆMISSÆ.

I. Tractatus illos undecim (nempe duos Potamii, B omnino adhærens inventa esset, novam interpreta

IIilarii quinque, Basilii quatuor), qui ex variis auct0rilus in ms. Remensi aliena manu 7emonianis subjecti, ab aliis vero amanuensibus in aliorum codicum calce eodem ordine eademque manu transcripti, ac pro Zenonianis ab editoribus habiti, inter Zenonianos permisti et editi sunt (quod omnium controversiarum causa potissima vel occasio fuit), nos nunc manuscriptorum ope, et certis indiciis moniti, separatos a ceteris in Appendicem primum rejicimus, de quo satis sint, quæ pluribus disseruimus in præfatione dissertationis primæ. Nunc quibusnam auctoribus iidem sint adjudicandi, quod ex laudatis codicibus non apparet, quærendum et statuendum nobis est. Quinque tractatus in Psalmos opus esse coævi Pictaviensis episcopi S. Hilarii nihil est dubitandum, cum non tam siylus Hilarium palam referat, sed totidem etiam verbis inter Hilarii opera reperiantur; et non Hincmarus solum in libro de Praedestin., cap. 25, sed Ilieronymus quoque in epist. xxxiv, ad Marcellam, num. 5 et 5, quasdam sententias reci:et tamquam iiilarii, quae in hisce tractatibus inveniuntur : nt omittamus in explanatione psalmi cvxvii, iium. 1 l, interpretationes in superiores psalmos allegari, quæ Iiilarianum profecto commentarium in alios psalmos, de quibus in Zenonis codicibus nihil est, aperte innuunt.

308 II. Quatuor porrotractatus de Livore et Invidia; de Adlende tibi, de Jejunio, et de Avaro divite esse ex s. Basilio Latine Iranslatos, sed ita ut duo primi in

tionem se iniisse ibidem profitetur. Quod si reperi, inquit, interpretatum, tamen propter diligentiorem veri fidem, verbum et verbo malui transferre de Græco. Interpretationis autem auctorem si quis a nobis quærat, Rufinum Aquileiensem presbyterum esse opinamur. Hunc enim nonnullas ex Basilii homiliis Latine reddidisse ipse in historia satis prodit lib. ii, cap 9. Porro styli ratio et interpretandi libertas, quae hisce in interpretationibus emicat, cum caeteris Rufinianis probe congruit. Hæc probabilia. Sed his ad demon. strationem accedit praefatio ejusdem Rufini, quam octo Basilii tractatibus ab eodem Rufino Latine red. ditis praefixam P. Garnier Benedictimus, in novissima Basilii operum editione, ex duobus mss. regio et Col

C bertino edidit tom. n, pag. 715, in qua haec Rufinus

aperte pronuntiat : Aliqua tibi in Latinum verti olim poposceras, Aproniane fili charissime; quod ex parte aliqua feci in praesenti , dum in Urbe essem, sed et munc aliquantum addidi. 0cto ergo beati Basilii breves istos homiliticos transtuli libellos. Et ut nihil quidem dubii sit, inter octo tractatus huic praefationi subjectos reperiuntur tres ex his, qui inter Zenonianos circumferebantur, de Livore et Invidia, qui ibidem est homilia iv, pag. 726; de Adtemde tibi, qui est homilia ii, pag. 717, et de Avaro divite, qui est homilia iii, pag. 725; quartus autem de Jejunio, qui ibidem desideratur, est ille quem Augustinus locis laudatis allegat, quique eamdem interpretandi licentiam ac stylum praefert, ut de eodem interprete dubitare possit nemo.

tegri, alii duo mutili hal)eantur, si quis Basilianos D Ilinc porro ea solvitur confroversia, quam versat

(;raecos ejusdem argumenti conferat, dubitare profecto non poterit. Antiqua autem h;ec interpretatio est, et ævo, uti videtur, Zenoniano lucubrata; quæ cum Graeco textu uon ad litteram omnino congruens, liberiori ingenio reddita fuit. Ilanc quidem, uti certo eredimus, interpretationem tractatus de Jejunio jamdiu per orbem vulgatam his memorat S. Augustinus, fil,. , contra Julianum, num. 18, et lib. i Operis Imperfecti num. 62. cumque ea Græco exemplari non

editor Benedictinus in generali præfatione tom. ii, num. 61, quot scilicet 309 Basilii sermones Rufinus intcrpretatus sit, octo, an decem. Rationem dubitandi ingerunt duo ejusdem Rufini testimonia, primum in laudata praefatione, ubi octo homilias abs se translatas Aproniano misit, alterum ex historiae lib. ii, cap. 9, ubi denas ferme abs se latinitate donatas testatur. Erstant quoque utriusque ingenii (Basilii et Grego iii Nnzia zeni) monimenta magnifica tractatum**

« PoprzedniaDalej »