Obrazy na stronie
PDF

boratoris nostri profunda providentia! 0 præstantia A sepulcri nido vivificatus, resurrectionisjura gustaret. Christo, florentissimique hodierni spiritalis ortus A dem vobis ulterius non licebit. Fortassis requiratis infudit. Idem non tumidus cervice, non torvus fronte, A per quod poteritis omnes sagittas illius mali, quæ sunt

[merged small][merged small][merged small][ocr errors]

0 magna providentia I)ei nostri! (5) 0 bonæ matris charitas pura! diverso genere, sexu, ætate, conditione suscipiens necat odio criminum, ut noverca : pia servat, ut mater: necatosque non ante vivificat, quam omne virus vetustatis extinguat. Ne quid (4) adulterum pariat, ac ne quem plus amare videatur, aut minus, unam nativitatem, unum (δ) lac, unum 260 (6) stipendium, unam Spiritus sancti præstat omnibus dignitatem. Quam speciosum est, fratres, quamque salutare, quem paulo ante ridiculo habueris, admirari: cujus exsecratus sis corruptelam, oples imitari virtutem : (7) quem cupidum semper horrueris, stupeas passim in pauperes et egenos sua bona universa fundentem : postremo quem noveris idololatriæ fanum,

B gaudeas Dei templum. Itaque beatus est semper, qui

meminit, quod renatus sit : beatior (8), qui non memimerit, quid fuit ante, quam renatus sit : beatissimus, qui (9) infantiam suam provectu temporis non mutaverit. 261 TRACTATUS XLIII. (1) Ad Neophytos post baptisma IV. /)e duodecim signis. I. Æthereæ gentes, exsultate , novella pignora in

fluens sepe reeipitur, cujus iter (Baptizati) inchoantes, inquit Joannes Diaconus in epistola ad Seuarium tom. 1. Musei ltalici pag. 75, tamquam parvuli lacte nutriunlur et melle. Weremur tamen ne hoc loco Zenoniano lacuis nomine accipiendus sit sanguis (-hristi, de quo plura diximus adnot. 7, in tract. 52, vel ipsa intelligenda fidei doctrina, quam lactis nomine acceptam videmus in epistola ΥΗarnabæ num. 8, hoc enim pabulo ;eque omnes baptizati nutriebàntur. (6) De hoc stipendio, quod denarius alibi appellatuum videtur, multa disseruimus adnot. à iu tract. 5ö, quæ plane legenda sunt una cum iis, quae animadvertiiuus adnol. 21, in tr. 14, lib. ii, ubi huuc euimdem textum considerandum proposuimus. (7) \ it. addit ut, ele., quæ particula eadem ralioiie ponenda esset ante pronomen cujus, quod cum suo coimmate ab auctore vitæ præterimuIUitur ; sic enim ille per saltum: Quam speciosum est, fratres, ut quem cupidum, etc. (8) Editi babebant, qui non meminerit fuisse, antequam renutus sit, idque spectal eos qui in infantia baptisma susceperunt, aut ejus rei iTon meminerint. iios autelw imagis beatos auctor vocat; quod ante baptisma niliil umali proprii gesserint. Wit. Qui non

[ocr errors]

Rem., Urb., Pomp. ei B silicæ \at. cum eadem Wila ad calcem ejus lein codicis Pompeiani ; Qui non meminerit, fuit ante quod matus. Ex liis scribere placuit, qui mom meminerit, quid fuit antequam rematus sit. (9) Vide adnot. δ. iu tract. 59. 'i 1 Act. XLIII. — (1) Primus hic titulus in ed. Ver. (in Zenon. codice ad \ eophytos tantum), a!ter De duodecim signis cum additione ad Neophytos in mss. cæteris et editione Wetieta. Mos cum esset apud Gentium mathem , iieos (sic enim Astrologi tum dicebantur) nativitates scribere per Zodiaci signa , ut discimus ex Phikastrio hær. cxx, quae de signis. Zodiaci et oriu hominum inscribitur, hunc umorem S. Zeno a profana observatione ad sacram hoc in tractatu traduxit. Porro in margine ms. ßem. : Ad S. Stephumum ad Martyres secunda feria prischæ legeuda in amboue , antequam Pontifex consignationem sancti Spiritus celebrare incipiat. Iioc forte auliquissimum est hujusce ritus testimonium, quo coufirmatiouis sacramentum consignationis mouuine indivestri candorem ne quo 262 pacto maculetis, perpeti diligentia custodite; quia (2) nescit iterare quod præstat. Ecce (3) pueri, adolescentes, juvenes, senes utriusque sexus, qui eratis rei, eratis et immundi, (4) mundana nativitate, contra omni reatu jam liberi, mundi estis infantes : et, quod est admirabile , et gratum, subito uno momenlo facti ætatibus diversis æquævi. Sed (5) curiositatem vestram bene novi veteris vitæ usurpatioue ; quod qui

catum, feria seeunda paschæ ab episcopo conferrétur. Ex multis aliis documentis, quæ diligenter collegit P. Edmundus Marlene parte 1 de Antiq. Eccles. Ritibus cap. 2, art. 1 , num. 2 et 5, exploratum fit olim episcopos, cum baptizabant (baptizabant autem fere inter ipsa solemnia diei paschatis , quæ a Sabhati sancti pervigilio incipiebant), eodem die semper una cum baptismo neophytis mox et confirmationem et Eucliaristiam ministrasse. Quid igitur heic confirmatio in feriam paschalis secundam rejicitur ? quod tamen monumentum ad octavum circiter saeculum pertinens, non adeo serum est, ul mutatam hac tempestate eam disciplinam dicere oporteat, quam ex pluribus aliis testibus ab eodem Marteme ibidem allatis in sequiora sæcula productam liquet. Lumen huic difficultati afferunt sancti Udalrici Episcopi Augustani acta cap. 4, cui ea consuetudo fuisse traditnr, ut feria secunda post pascha ad S. Afram multitudinem populi eo confluentis confirmaret. ld forte eam ob causam factum fuit, non quod episcopus non confirmaret in 'i; , quos ipse eo tempore baptizasset; sed ut succurreretur baptizatis in rure, ubi institutis jam baptisteriis aliquot, i)aplisma in paschale conferre presbyteris licel)at. Cum enim presbyleri confirmare non possent, nee pueros staiim súbmittere in urbem , ut eadem die confirmarentur ab episcopo; jam ut quam proxime fieri posset , isti utrumqiie sacramentum susciperent, cauium fuisse videtur, ut quisque suos pueros paschali festo baptizatos, feria secunda in urbem adferret, et in horum tantum gratiam S. Udalrici tempore, et similiter apud Werouam saeculo saltem octavo morem invaluisse putainus, ut ea die confirmatio ab episcopis stato in templo solenni ritu fieret. Porro sicut Àugustae Windelicorum templum huic officio decreium erat S. Afra, ita Weron;e S. Stephanus ad Martyres, ad quam quidein ecc!esiam secunda feria pascli;e decimó adhuc sæculo circiter stationem habitam liquet ex Carpso ms. Stephani presbyteri in Ijibliotheca Capituli Veronensis servató, qui Veronensis Ecclesiæ ritus in dies singulos praescribens, eadem secunda feria stationem ad S. Stephanum moiai. Hæc porro S. Stephani ecclesia vetiistissimia est, eu Theodorici Gothorum regis tempore jam fuisse constat ex Anonymo Walesiano, et ad Martyres idcirco nuneupata, quod quadraginta Martyr um corpora ibidem requiescant, de quibus præclare Anoiiymus Pipiniauus in Rythmo (le Weroii;e laudibus pág. 180 hist. diplomaiicæ Marchionis Maffeii : Ab 0riente habes priinum protomartyrem Stephanum , Florentium , Vindemialem, et Maurum episcopum , Mamam , Andronicum, et Probum cum quadraginta Martyribus. Horum mentionem facit Joauues presIyter Weronensis, in Historia iumperiali ms. lih. I, pág. 150, cujus fragmentum ex codice descriptum ab Ilieronymo Tartarotio, nobisque humaniter coimmunicatuiii heic edere placuit. Joannes hic sæculi xiv i*enuiis scriptor de Virgine scribens Placidia, qu:» v id. octobris migravit ad Dominum, cujusque corpus in ecclesia Sancti Stephani in castello... sepultum fuit, ista subjicit : H æc ecclesia olim fuit cathedralis ecclesiu Veronensis, in qua jacent corpora Sunctorum Martyrum xl qui sub Diocletiano in eadem

et a uobis, qua gemitura, quove signo tam diversos, tam plures, tain dispares una uno partu vestra vos peperit mater. Sicut parvulis morem geram, sacrique (6) horoscopi pandam tota brevitate secreta. 263 II. Igitur, fratres, genesis talis est vestra. (7) Primus vos, qui in se credentem reprobat nullum, non Aries, sed Agnus excepit : qui vestram nudita. tem velleris sui niveo candore vestivit : qui suum (8) lac beatum vagitu hiantibus vestris labris indulgenter

urbe passi sunt...... Jttcent etiam ibi et corpora sanctorum pontificum ejusdem urbis Simplicii, Petronii, Innocentii, Senatoris , Felicis , Gaudentii, Probi, Andronici , Salvini, 11 amae , Mauri, Joannis, At, arom J dri , et Moderati, et aliorum plurium. I)e his item Martyribus antiqua inscriptio superest in eadem ecclesia; et sunt diversi a quadraginta Sebastenis, ut ex diverso, qui ut orumque festo dictus est dies, etiam ct g oscitur. Initio aiitem praesentis tractatus qnos aetheream gentem auctor vocat, hos tract. 55 aciha;rea veste veslitos prodidit. Vide quæ ibidem annotaV In uS. (2) Ms. Urb., nescit tenere. Nota heic quoque no. yum testimonium, quo baptisma iterari noii posse innuitur. Nominativi loco Christus subauditur, cujns Zeno paulo ante menlionem fecit. (5) lçecensentur ætatum gradiis, de quibus plura Ceisorimus de l)ie natali cap. 15, juvenfutem aìitem post adolescentiam positam inter aim 50 et 40, ex Varrone ibidem laudato cognosces; ex quo factum est ut iuvenes appellati inveniantur, quos ex coufirmata jani aetate vulgo homines et viros nominare solemus. Adverte etiam senes utriusqiie sexus bapti£tos fuisse, propter a quod Zenonis ævo post paéem Ecclesiae redditam plures ex Gentibus ad Eccîesiam a confluerent ex iis ipsis qui usque ad senectutem in idololatria vitam exegerant. (4) Mss. Rem. et Pomp. perperam mundana contra ngtivitatem omni, etc., in njss. Tol. et Urb., mundanam contra mativitatem omni. (ô) Curiositatem vitæ teteris usurpatione illam auctor appellat, qua 110ndum baptizati, dum inter pagauos viam veteris hominis agerent, genesim a iiathematicis postulare solebant ; et ita in hac nova nativitate simile quidpiam eos petituros praesentiens, munet genituram ab astrologis quidem postulare licitum ipsis mei) esse, sed interiim profanâim observatioiiems iii sat ram convertens , ex iisdem Zodi;icis signis, quibus mathematici genituram scribere solebant, spiritale natalitium thema per allegoriain describendum aggreditur. In tribus mss., visurpaui pro usurpatione legitur. (6) Horoscopus hic est punctum illud temporis, quo quis nascitur, uki apud Persium Sat. vi, vers. 18: Manilius lil). 111, vers. 189, ortivum cardinem appellat. In duobus mss. Oroscopi sine adspiratioiie scribitur. (7) Ab Ariete auctor incœpit, genituram mysticam Neophytis conditurus, tum quod ab hoc signo annus ordiretur non civilis solum, sed Ecclesiasticus etiam , quem a pascliat;e intra Arietis signum incidente inilium sumpsisse videbimus adnot. 2 in tract. 4ö, quo quidem tempoi e Neophyti per Lapiisma in novam vitam renasceiantur : tum quod eumdem ordinem in nativitatibus condendis mathematici sequereutur, ui colligere licet ex Augustino haeres. Lxx, quæ est Prisciliianistarum : Constituunt enim, inquit, pag. 22. tom. viii, in capite Arietem, Taurum in cervice, Geminos in humeris, Cancrum in pectore, et caetera nominatim sigma percurrentes, ad plantas usque perveuiunt, quas Piscibus tribuunt, quod ultimum signum ab astrologis nuncupatur. (8) l)e lacte baptizatis tradito, qui ritus heic indinon minax cornu Taurus, sed optimus, dulcis, blandus ac mitis vos admonet (9) Vitulus, ut nulla ullo

in opere captantes auguria, ejus sine lualitia succe

dentes jugo, terramque vestræ carnis domando fecundantes, lætam divinorum seminum messem coelestibus horreis inferatis. Et admonet prosequentibus Geminis, id est duobus salutare canentibus testamentis, ut principaliter idololatriam, impudicitiam , avaritiamque fugiatis , quæ est incurabilis cancer. Leo autem noster, sicut Genesis protestatur (Gen. xlix, 9), leonis est catulus, cujus ista pia sacramenta `celebramus, qui ad hoc recubans obdormivit, ut vinceret mortem; ad hoc evigilavit, ut beatæ resurrectionis suæ in nos munus immortalitatis conferret. Quem competenter sequitur Wirgo prænuntians Libram, ut nosceremus (10) Dei per Filium, qui incarnatus processit ex virgine, æquitatem justitiamque terris illatam : quam qui constanter tenuerit ac fideliter ministraverit, non dicam Scorpionem , sed, sicut Dominus ait in Evangelio, omnes omnino serpentes illæsa planta calcabit. Sed 264 nec ipsum quoque diabolum, qui vere est acerrimus Sagittarius, formidabit umquam, variis atque igneis sagittis (11) armatus, totius humani generis omni momento corda distringens : propter quod sic Paulus Apostolus ait : Induite vos armaturam Dei, ut possitis ros constare adversus nequitias diaboli, accepto scuto fidei,

cari videtur, diximus adnot. 7 in tract. 52, et adnot. 5, in tract. 42. lleic autem lac bealum dici videtur Christi sanguis, qui l)aptizandis tamquam infanlibus

igne plenæ, extinguere (Epfies vi, 11). (12) Is enim infelicibns non numquam immitlit Capricorilurim vultu deformem, et per cornu exilioris labra liventia spumantibus venis ebulliens, palpitante ruina captivi tota miserabiliter per membra desævit. Alios amentes, alios furiosos, alios homicidas, alios adulteros, alios sacriiegos, alios avaritia eflicit cæcos. Longum est ire per singula. Warias atque innumerabiles nocendi artes habet: sed has omnes salutari profluens (15) amne non magnopere noster Aquarius delere consuevit; quem necessario uno sequuntur duo Pisces in signo, id est duo ex Judæis et Gentibus populi, baptismatis aqua viventes, in unum populum Cliristi uno signo sigilati. TRACTATUS XLIV. (1) Ad Neophytos post baptisma VII. Die dominico de comparatione tritici.

I. Exultemus, fratres, in Christo, tantique proventus redditu ditati, Deo ; atri omnipotenti laudes et gratias referamus; qui 265 zizania, lolium, lappas, tribulos in læta frumenta mutavit, quæ diligenti cultu purgata, molarisque lapidis pio pondere feliciter fracta, ordinabiliter (2) creta, omni furfure abjecto, mirifico splendore in farinam candidam micuerunt; quæ nullo adulterata fermento est, (3) conspersa ac subacta diligenter. Sal inditum est illi; levigata est oleo (4) cremiali, officiis competentibus

lectio vel nunc paschali tempore legitur. Hac panis quidem comparatione alii quoque Patres de Neophylis loquentes utuntur, cum illos ex Paulo panes ap

porrigebatur. Ms. $'&;y lacte beatum vagi- C pellant. Wide inter cæteros Augustinum serim. ccxxvii

turis hiantibus, etc. Ms. Vat. lacte item scribit. Postea mss. Rem., Pomp., Vat., Urb., Zen. et edit. Ven., infundit pro infudit. (9) Christum in Scripturis agnum sæpe appellari palam est omnibus; eumdem autem vocari quoque vitulum testatur S. Barnabæ epistola num. 8, quam in hanc rem S. Ilieronymus laudat in cap. xlui, vers. 19 Ezechielis. Inferiris idolatriam pro idololatriam in mss. Rem. et Pomp. quod frequens esse in codicibus jam animadvertit Baluzius. (10) Mss. Rem. et Zen., per Filium Dei. Nota processit eae Virgine pro natus est ex Virgine. (11) Hic adjectivus cum sequenti rara, sed a Zemone non aliena syntaxi ad Sagittarium refertur. (12) Mss. Pomp. cum aliis et cum editis ita prima manu habebat, sed correctum est Jis; non placet : is autem est diabolus. Dein pro deformem et per cornu exilioris, manuscripti libri Tolent. atque Zenoniam., deforme per cornu exilioris. Ms. Urbin., deformem, qui cornu exiliens. (15) Edit. Ver. cum aliquot mss. omne, perperam. Non magnopere pro non magno opere, seu facile, de quo vide adnot. 9 in tract. 6, lib. i.

TRACT. XLIV.—(1) Prima inscrip. in ed. Ver. In Zeii. et ed. Ven., ad Neophytos : in caeteris niss. autem secunda. Sicut autem vineæ comparationem S. Zeno explicans tr. 27 rationem vini apud antiquos condendi satis enucleate breviterque ob oculos posuit; ita nunc comparationem tritici Neophyiis propositurus, antiquam panis conficiendi ratiouem non iuimus diligenter paucis exhibet : de qua allegari solet Seneca epist. 90, sed eo luculentius multo Zeno noster illam exponit. Ilujus autem comparationis occasiomen dedit fortasse Paulus apostolus per allegoriam dc azymis pasclialibus (I Cor. v, 7); quæ quidem

ot ccxxix, ubi eamdem allegoriam fuse prosequitur, et simul explicat.

(2) Cretus hoc loco non a cresco, unde cretus idem est ac creatus, progenitus, sed a cerno originem ducit, quod significat cribrare. Plinius lib. xxxiii, num. 26, pag. 260, tom. ii, Cribro tenui cernitur, et lib. xviii, iium. 19, pag. 14, farinario cribro subcernitur. Ilinc ergo ordinabiliter creta dicuntur, quæ ex ordine cribrata sunt. Simili sensu apud Palladium lib. xii, cap. 22, bene creti cineris.

|? Ms. item. et edit. Ven., consparsa : et sane siumiliter apud Tertullianum lib. iv adversus Marcio. nem cap. xxiv, alii legunt comsparsionum pro conspersionum. At conspersa ex commnniori scriptione præfertur. Hunc autem textum egregie illustrat locus Catonis de lte rust. cap. 74 : Farinam in mortarium indito : aquam paulatim addito, subigitoque pulchre : ubi subigere pro attrectare, agitare, miscere

D dicitur.

(4) Germinali habebant editi et nonnulli mss., sed in aliis tribus Rem., Tol. et Urb. gremiali legitur. Ilanc lectionem ut retineremus pene suaseraui duo ejusdem saeculi auctores, qui gremiale oleum similiter habent, Quinctus Octavius Horatianus cap. 9, et Theodorus Priscianus lib. 1, cap. 3, quos tamen pro uno eademque auetore habendos Fabricius ostendit in bibliotheca latina. Sed melius creniale legendum est; g eiiim pro c in mss. scriptum sæpe observatur, et hac ratione apud Columellam lib. xii , cap. 19, gremia legitur in inss. ul)i cremia recte editum fuit; et similiter cremiales arbores legendum notavit Nerius Analeclorum num. 11, apud Ulpianum lib. xxiv, D. tit. 5, I.. de soluto matrimonio, § 10, ubi in Pandectis Florentinis gremiales arborcs scribitur. Cremium autem et crcmiale a crcmando vocatur, quod cremari temperata, in panes azymos reddita. Ili, quos videtis, egregia coctura suave redolentes, qui excocti sunt non furno, sed fonle; non humano, sed igne divino : non illos aura corrupit : non fumus amarus infecit : non frigus elisit: 266 (quod plus est) (5) sine fermento levati sunt. Cerie (6) cacabacii non sunt, non vetusti, non usti, non crudi, non mucidi. Lacteus illis color est: lacteus sapor est.

facile potest. Cremia quidem apud Columellam loco laudato sunt ligna temuia et sicca, quæ ignem facile concipiunt. Levi quidem igne et tenuibus admodum ligmis, quæ cremia rustici appellant, fvrmacem incendemus : et hinc intelligitur locus vulgati interpretis ps. ci, 4: 0ssa mea sicut cremium aruerunt; cujus vocis significationem eamdem affert Hieronymus in cap. x Oseæ. Cremiales item arbores in Pändectis sunt, quae facile accenduntur. Ex his ergo cremiale oleum legendum pariter est apud inemoratos Scriptores ; et sigiiificatur, uti et apud Zenonem, commuie oleum, quod in lucernis adhiberi solebat. Not., ndum denique est, farinæ massam jam conspersam atque subactam, præter sal inditum, oleo quoque cons. pergi consuevisse, ut panis fieret ; quod tamen non de omni pane intelligendum putamus, sed de aliquo, quem heic ad Neophytos Auctor transfert, ut significet oleum, quo illi ungi solebant sive ante baptisma, sive post, præsertim in chrismate, pro quo Augustinus serm. 227, oleum appellat. (5) Spectare auctor videtur illa Pauli (i, Cor. v,7), ubi primos illos christianos azymos panes vocat, qui scilicet expurgato, ut ait, veteri fermento malitiæ et ne iuitiæ, nova conspersione sine ullo fermento, quo massa tota corrumpitur, azymi mundi de fonte levati Su* mt (6) Cacabacei legendum videri potest, siquidem Tertulliani codices adversus Hermogenem cap. 41, cacabaceus scribunt. Sed cacabacius apud Papiam legitur voc. Panis. Similiter, ait, et cacubucius panis calidus siccat : frigidus vero minus multo siccus ex parte extenuat. Cacabacei significatio penes Tertullianum perturbati et turbulenti motus, qui in cacabis ebullieniibus deprehenditur, vim exprimit, Motus non turbulentus, nec cacabaceus Κ ad cacabi seu ollae undiqué ebullieniis similitudinem, ut idem ipse paulo ante dixerat), sed compositus et temperatus. Ilaec siguificatio qui pánibus convenire queat, haud intelligi potest. Alia igitur interpretatio exquirenda, quae Zeiionis a-tate huic voci responderit. Joannes Filesacus lib. i Selectorum vap. 5 et 14 a zzxz6i<stv perdicum voce deducit, ut gari uios et nugaces significet. Sed etsi id homiuibus convenire queat , iamen cum ; iictor non i onines, sed panes cacabacios appellet; nihil est quod in hanc sent, ntiam eum locutum credantis. ę, ex cacabis hai;c vocem derivare palam est. Cacabi autem erant coquit;e vasa ex Wärrone de Lingua Latina lib. iv, cgp. 27, qvorum duas species Columella dislinguit lib. xii, cap. 41 et 46, figulinos et æneos. Fuisse autem et pi§worios cacabos, ubi panes a pistoribus coquereniur, ex hoc unico Zen6nis loco colligunt Casaubonus in Ileliogahalum Lampridii pag. 150, et ex. eq. Bulongerus de Conviviis lib. iv, cap, 18, et ii dicti, inqüiunt, panes cacabacii, qui saporem malum ex aqua in cacabo $. retinerent. Sed neque hæc interprelatio satisfacit, cum non satis intelligatur, quoinodo pistores in coquendo pane cacabis uterentur, ex quii)us malus, ut illi putait, sapor in panem ipsum suo cum detrimento rediret. Memoratus Papias clibanicium panem receiiset coctum, in testa , eumdemque sicciim valde testatur, ut videri possit idem, ac quem cacabacium paulo ante vQgavit ; !esta autem cadahi species est. At S. Paulini Nolani l0cus ex epist. xxxiii, num 0, pag. 201, edit. Ver. huit

[blocks in formation]

voci intelligendæ facem præferet. Sic autem ille ait : Cum ædificia, quae immaculata, adhuc operis tui gralia splendent, obscurata maeniis insipientiæ meæ, et , ut iqno versibus meis utar verbo, cacabata ridentibus. multis.... adspicies, etc. ubi cacabata vulgare quoddam adjectivum Paulinus usurpat, ut aliquid amplius, quam obscuratum significet. Demigrata exponit I{osweidus in annotationibus p. 906. Ilinc ollæ cacabatæ apud Pelagium in Vitis Patrum libello xv, sunt ollæ fuligine denigratae. Itaque panes cacabacii sunt vnlgares et viles panes, ex farina non lectissima nec l)eiie cribrata conditi, et idcirco fusei, quibus sane panes lactei coloris Zeno opponit, nec non illos, qui certa forma cerloque signo notati a pistoribus venum exponuntur. Tandem hi cacabacii panes illi esse videntur, quos sordidos et Sardinienses vocat lex Valentiniani de Annom. civil. et pan. grad. quibus ex adverso locat panes mundos; et forte etiam' idem est plebeius ille panis, cui siligineum ex lectissima farina compactum opponit Seneca epist. cxix. (7) Difficultátem hæc verl)a maximam primo adspectu ingesserunt, cum non statim intelligeretur, quomodo ex Neophytis quidam forma minores videri possent, ut exinde adversus pistorem, id est episcopum Zenonem, qui se pauperem profitetur, furti suspicio rediret, a qua se vindicandum hoc loco putavit. At cum ex aliis tractatibus constet, pueros, adolescentes, juvenes et senes quamplurimos cujusC que sexus et conditionis baptizatos fuisse, qui fere ex Gentibus ad Christianam religionem transibant; suspicari coepimus nonnullos pueros vel adolescentulos Gentilium ad baptisma susceptos, per allegoriam minores forma videri potuisse, quippe qui ob aetatem mimis teneram non viderentur esse ejusmodi, ut satis apti et instructi, vel liberi baptisma peterent. Hinc autem furti cujusdam suspicio in Episcopum recidit, ac si cupiulus lucrandi plurimos, pueros minores, quam par esset, id est nondum sui compoles, nec idoneos qui de capienda religione decernerent, vel non satis instrucios ac probatos, a parentum lateribus al)straxisset, quod sine furto esse non poterat, cum filios a parentibus abducere non liceat, nisi compotes sui christianam fidein amplecti, patresque deserere velint. Ipse quidem Zeno ab hac suspicione non aliter se purgat, quam experimento et probatione illorum, quos ipsis auditoribus probandos exhibet, nihil dubitans, quin omnes tripondes, id est (ut explicabimus) sauis instructos, liberos ac pares ûa-teris omnibus, aetate milil impediente, inveniendi sint. Forle etiam loquitur de adultis, quos non statim suscipienlos, nisi iiultum probati et instructi fuissent, sententia erat, qua quorumdam in iisdem suscipiendis celeritas reprehendebatur. Vide Marteme tom. i de Antiqu. Eccl. ritib. cap. 1, art. 8, num. 5 et sequentibus. Hujus autem reprelieiisionis eadem vindicatio est. (8) 0perarii, qui in catechumenis instruendis, próbandis ac initiandis Zenoni cooperabantur , quosque, si quid contra se de neophytis sciant, testes àppellat, pròcul dubio sunt presbyteri el diaconi, ac proinde clerum Zenoni jam fuisse manifestum eSI. (0) Ilic locus cum ad pistorii, ut ita (licamus, panis iiondus, quod vel olim certum esse debebat, allegoricp periiiieat, recte pro rdiqnam, quod legitur in

[ocr errors]

lum habere 268 minus. (10) Tripondes sunt omnes, numismatis sacri una libra signati, (11) qui mensæ deserviunt.

tribus codicibus, vel htginam, quod alii codices et editi habent, aginam scribendum est cum Casaubono in Lampridium pag. 150. Est autem agina ex Festo trutin:e pars , qua sub exagro pondera vertuntur. IIinc in neutram partem pronus et præceps mediæ aginæ æquilibrato impetu ferebatur, dixit Tertullianus adversus iiermogenem eap. 41, Evagium porro idem est ae examen, quod per trutinam de ponderibus fit. Gloss. Gr. Lat. Eázywoy Pensitatio. Similiter apud Cassiannm Coll. 1, cap. 22, eragium dicitur, quo monetae, utrum justi sint ponderis , probantur. Legitur in Novella Theodosii de pretio solidi , et in veteri lapille apud Gruterum pag. 647, 6, sub e.ragio pecora vendent. Vult ergo S. Zeno Neophytos quoque, de quibus dubitatio esset, ad examen vocari : et nihil ambigit quin, si ponderentur, omnes pares et apti inveniantur ; id quod significant illa : 1nvenietis nullum (quæ lectio manuscriptorum Pomp. et Vat. melior visa est, quam alia caeterorum nullam) habere minus aliis , iniuus scilicet eo quod ad suscipiendum baptisma necesse sit, ac in aliis Neophytis reperiebatur.

(10) Haec vox tripondes apud Zenonem singnlaris

laudatimr a Casaubono in euindem locum Lampridii, ubi omnes optime legit pro homines , cum hominis mentio allegoriae panis non congruat : omnes autem panes tripondes recte dicantur. Tripondes vero et omnes ifle non de panibiis, vel neophytis, sed de auctoris tractatibus accipiendum putavit ; et is significat, iuquit, se acceptamn fidem de sacrosancta Trimitate in omnibus suis sermonibus integram servasse. Sed perperam, cnm de panibus, non de sermonibus hoc in tractatu perpetuo agatur ; ac proinde tripondes dicuntur panes, de quibtts hactenus, id est Neophyti, in quibus omnibus eamdem fidem, institutionein, voiuiitatem , quæ ad ba;sti- ma requiritur, sub exagio, seu examine inventam iri S. Zeno pollicetur. Porro ut de ipsa voce tripondes dicainus aliqua, t ipondium triplieis dati ponderis pondus est, exempli gratia trinm librari*m, vel assinm (Vide Instit. de hæredit. instituenda, § Si plures), sieiit et dupondium, seu dipondinmn nummus duorum ponderum diceb itur. Itaque tripondes sunt panes, qni tribus statis ponderibus, verbi gratia libris, ponderant. Panes, qui Imperiali largitione populo tradebantur, sub Aureliano duabus libris singüli pendebant, ut ex Zozimo colligitur. Arretum subinde pondus partim ab eodem Aureliano, partim ab aliis usque ad libras tres, ut Salmasius notat in Vopiscum pag. 375. Num trilibres panes tripondes Zeno appellavit ? ex eo tamen quod is panes, de quibus agit (agit autem de panibus, qui a pistoribus in publicum iisum certo signo notati veridebantur) una libra signatos vornt : pistorium panis pondus ea tempestate uiíis libræ fuisse satis insinuat ; id nuod i»ihil prohibet, quin possent esse panes dimidio minus pendentes, uti sunt illi sex panes seu buccellæ in lege Walentiniani memoratae Cod. Theod. de Anon. civ. et pan. grad. quæ et triginta ser unciis constabant; „f tamen semififire pondus parvulorum tantiim panem proprium fuisse videtur : sic enim Cassianus Collat. 11, cap. 19, n0minat datos paramalios (erat id tum parvi [ranis nomen) quos inquit , parvulos panes viae unius libræ pondus habere certissimum est ; qnod ita accipi del)et, ut non singuli paxam;atii, sed utrique vix una libra penderent, uti ex contextti colligitiir. Itaque si parvi panes dimidia, grandiores una libra pendere commode poterant. ὰ autem tripondes eos auctor dixerit, si una libra, non tribus signati fuere ; non aliter intelligi potest, nisi si cogitemus, solemne Ze

modum viiltis : singulos ponderate : invenietis nul- A

C

269 TRACTATUS XLV.

(1) De die Dominico Paschatis I.

Sæculorum hæres, et (2) peruici cursu procurrens

noni fuisse in omnibus alfegoriis, quos ad Neophytos transfert, tria et unum, cum possit, adsumere ; unde pariter tract. 55 memorat demarium aureum triplicis numismalis unione signatum. Id autem vel spectat fidem in Deum unum et triuum, in qua nisi quis es set bene instructus et constans, non recipiebatur ad baptisma : vel ad ipsum baptisma pertinet, quod in ejusdem Unitatis, ac Trinitátis cofjfessione nómineque confertur. Tandem quod heic auctor ait una libra signati, tract. 43 in fine dixit uno signo simalt. (11) Haec postrema verba eo respicere videntur, ut Neophyti omnes in licentur esse pänes non cacabacei seu vulgares, sed lectissimi, qua!es sunt, qui in usum mensæ certa magnitudine certoque pondere a pistoribus fiebant, ut pluribus conjecimus adnot. 6. Secus haec verba cum stiperiori sensu nihil congruerent, et mutilus esset sensus, cui deessent aliqúa, ut congruus finis haberetur. Forte punctum præcedere debent hæc verba : Qui mensæ deserviunt, et hi sunt sacri Zenonis ministri altari servientes ; re!iqua autem desunt. • TR Act. XLV.— (1) In mss., Incipit tractatus diei Dominici. Ed Weil., die Dominico. Apud Joan. Veron. ejusque exscriptores Guillelmum Pastrengum et Petrum de Natalibus recensentur De die Dominico tractalus ll cum et superiori, ut vidimus, in mss. eadem sit inscriptio. Edit. Ver., De Pascha. Cum autem in pascha hic tractatus sit habitus, et de ipso die dominico paschatis agat, titulus, quein præfiximus, compactus fuit. ln ms. Rem. longa h;vc marginalis nctatio legitur : Recitanda in conventu a diacone ipso die paschatis coram pontifice, postquam ipse cum diaconibus a cubiculo descenderit, et sederit porrectis secundum morem malis cum pace præstita, dicente pontifice : surrerit Christus $ aliis : Et ill. Sic ibi. Singul.ris hic Veronensis £cclesiae et pr vcipuus diei pascliaiis rittis nullo alio exemplo confirmatus, nou ad sacra officia publica pertinebat, qu.e in choro ecclesiæ firent, sed in conventu, id est (ut adnot. 1 in uracl. 4t vidimus) in capitulo habebatur, quo sane pontificem cum clero identidem descendisse, ante iuain in ecclesiam ad sacra officia proficisceretur , multis liquet. Morem tamen porrigeiidorum malorum alia quâdamr die post missam notatum legimiis in pervetiisto rittiali edito ad usum ecclesiæ Remensis, cujus meminit P. Martene , tom. iv de Antiq. Eccles. Ritib., cap. 55, num. 8, in quo hæc habentur : Benedictio pomorum in die festo beatorum Jacobi et Christophori hae præmissa rubrica : Post missam dictæ diei presbyter exiens in albis cum stola benedicit poma nova, et post benedictionem clericus distribuit assistentibus. Sequitur benedictio, etc. Romae pariter in ecclesia Græcorum S. Athanasii in Epiphania inala aurantia, henedicta ab episcopo Græco ejus ecclesiæ præside, nunc quoque ex veteri ritu adstantibus porriguntur. Siimile quidpiam Veronæ die ipso paschatis s;eculo VIll circiter factu*a ex hac ìarginali notatione colligitur. Dum pacem dabat episcopiis, dixisse videtur : Surrexit Christus; cui qui paceum accipiebant, id respondisse feruntur : Et ill., id est, et illuxit nobis, quae verba paschalis diei propria, et in antiquis etiam ordinibus celebria omnes norunt. Vide etiam adnot. 1 in tract. 41. (2) Editi paterno; mss. Rem., Tol., Vat., paternici, et ita etiam scriptum erat in ms. Pomp. in qùo tamen posteriori manu correctum paterni. Sed ex paternici emendandum duximus pernici cum ms. Urb. nam sermo est de paschalis diéi cursu, quem in sua annua orbita pernicein quidem auctor appellat, tract. 51;

« PoprzedniaDalej »