Obrazy na stronie
PDF

probetur, satis probetur de auctore [xliv]omnium; ac A imaginem non ante sæcula fuisse contendunt, sed eo ex

deinde consilii noslri esse, non ex unius tantum, sed
ex plurium invicem concinentium tractatuun testi-
moniis, quæ subinde afferemus in medium, integram
capitis demonstrationem conficere : quam tamen
ipsam uon plane confectum iri intendimus, nisi
posteaquam testimonia aliquot, quæ in aliud tempus
transferenda putantur, eidem sæculo nihil repugnare
sub finem capitis docuerimus.
Itaque quadringentorum ferme annorum notatio,
qui a tradita Corinthiis Epistola Pauli ad Auctoris
ætatem recensentur tract. 5, lib. i, evidens argu-
meutum est eum sæculo quarto scripsisse : sic enim
ibi habetur : At cum ante annos ferme quadringentvs,
vel eo amplius Apostolicum hoc operetur edictum , quo
el vivaciores fuere homines, et rarissimi Christiani;
cur ego christiano orbe ipso penè jam toto, hominum-
que vivacitate mundo senescente detrita, obtundam ver-
bis palpantibus aciem veritatis, etc. Quae quidem chro-
nica notatio tum in mss. omnibus, tum in editione
prima Weneta palam ac distincte posita est, nec nisi
in posteriori editione Weronensi ex qua aliæ pro-
fectæ sunt, ab editoribus numerorum mendum incu-
santibus proprio Marte mutata eo uuo præjudicio mo-
vente, quod Auctorem tertio sæculo vixisse opina-
rentur. Quod objicitur, inquiunt, sermonem de Conti-
nentia non esse S. Zenonis martyris, cum in eo legatur
Auctor abfuisse a S. Pauli doctrina divulgala annis
quadringentis et eo amplius..... dicimus textum, sicuti
multis in locis est mendosus, ira, ut sæpe fit in numeris,

tempore eum Christum et Filium Dei factum esse, ex
quo nostrum carnem ex Virgine assumpsit, non totis ab-
hinc quadringentis annis.Eusebius Cæsariensisejusdem
sæculi scriptor, qui diem obiit an. 540, sic effatur
lib. ii contra Marcellum Ancyranum, cap. 1 : In pri-
mis paradoaeum illud est incæpisse hoc Verbum non
ab annis hinc retro quadringentis impletis. Pseudo-sy-
nodus Sardicensis in decreto apud Ililarium fragm.
5, num. 2, tom. ii, pag. 648, editionis Veronensis,
eumdem Marcellum Ancyranum reprehendit inter
caetera, propterea quod initium, inquit, regnandi ac-
cepisse Dominum dicat ante quadringentos annos. Hæc
autem pseudo-synodus habita est an. 347. S. Hila-
rius Pictaviensis libro ii adversus Constantinm

B scripto sub an. 355 vel 556 : Post quadringentos an-

nos, ait, num. 5, pag. 557, postquam Dei Unigenitus
generi pereunti subvenire dignatus est..... novella nunc
et teterrima lues..... Ariana effusa est. S. Philastrius
Episcopus Brixianus, qui S. Ambrosio coætaneus
scripsit ante an. 591, in omnibus editis ante editio-
nem Hamburgensem a Jo. Alberto Fabricio elabora-
tam, hæc tradit cap. 5 : Et inde a Domino usque nunc
anni ccccxxx plus. Sed Philastrius, addit mox in sub-
jecta annotatione Fabricius, ante A. C. 391 scripsisse
se significavit cap. 85, atque interfuit concilio Aqui-
leiensi A. C. 387..... Ilinc numerum manifeste cor-
ruptum ita restituendum esse judicavit Latinus Lati-
nius, cui alii viri eruditi assentiuntur : et in textu,
proinde Ilamburgensis editionis [xlv] emendavit sic :

ibi esse depravatum. Quam corrigendi rationem nullo C Et inde a Domino usque nunc anni ccclxxx plus. Hæc

codice innixam, imo, contra fidem codicum usurpa-
tam (qui præterea non per numerales litteras cccc,
sed voce quadringentos numerum exprimunt) Tille-
montius considerans annot. 6 in persecutionem Wa-
leriani, illam satis certam et tutam esse ait, ut se
quis a gravissimis difficultatibus facile subducat at-
que expediat.
Hanc correctionem adeo arbitrariam atque nutan-
tem ut suffulciret sustentaretque Cardinalis Baronius
secundis in Martyrologium curis illud opposuit, quod
si quadringentos et eo amplius retinendum sit, Aucloris
actas non ad quartum solum, sed ad medium circiter
quintum sæculum proroganda erit : siquidem Paulus
primam ad Corinthios Epistolam circa medium pri-
mum saeculum scripsit. Ipsa Baronii verba in proœ-
mio praesentis disscrtationis recitata invenies. At qui
hæc cum Baronio obtrudunt non satis animadver-
tisse se ostendunt ejus quarii sæculi monumenta, in
quibus eadem chronica notatio in eamdem qua a
nostro Auctore rationem usurpata legitur. Arnobius,
qui, Diocletiano imperante, id est sub initium quarti
sæculi, floruit Hieronymo teste, nonne hæc etlynicum
adversus Christianos loquentem induxit lib 11, pag.
94: Ante quadringenlos annos religio, inquit, vestra
non fuit ? In formula fidei, quam pseudo-synodus An-
tiochena scripsit an. 545, et recitatur ab Athanasio
in libro de Synodis, hæc de Paulinianisiis leguntur :
Christum autem ipsum et Filium Dei, et mediatorem, et
PATRol. XI.

tamen ex non satis observata ejus saeculi consuetu-
dine in annis annotandis pendent. Equidem non hoc
uno capite eadem notatione Philastrius usus lcgitur,
sed et capite 106, pag. 206, ubi scribitur : Quod
contrarium invenitur, si ita qui senserint : nam qua-
dringentos jam plus annos transisse cognovimus ea:
quo venit Dominus, atque completos : ubi arbitrarie
nimis legendum Fabricius censet quadringentos jam
plus minus annos, cum, si hoc significare voluisset
S. Episcopus, haud addidissel atque completos. Ilæc
autem tam expressa additio priorem quoque chroni-
cam notationem haud corrigendam confirmat, imo
satis innuit eam opinionem id temporis vulgo ol)ti-
nuisse, ut aniii quadringenti a Christo nato ducti,

D ante annum 39 completi putarentur. Enimvero in

antiquo Corbeiensi codice, cujus variantes lectiones,
accurale descriptæ, in calce novissimæ editionis
Brixianæ recitantur, pag. 163 palam legilur : El
inde a Domino usque nunc anni ccccxxx plus minus.
Quæ formula plus minus cum Fabricii correctionem
expungit, tum vero nostram interpretationem miri-
fice statuit. Cedimus jam aliud testimonium ex Hie-
ronymi epistola 129, ad Dardanum, num. 7, quod
tametsi pertineat ad an. 414, quo ea epistola tradita
fuit, tamen cum ab anno post Christum natum 70,
quadringemtos annos paulo minus numeret, eodem
recidit : Post eversionem , inquit, templi (nimirum
Tito imperante, post an. 70) paulo minus per qua-
2

dringentos annos et urbis et templi ruina permaneat.
Ex his omnibus textibus aliisque, quæ in eamdem
rationem afferri possent, perspicuum fit quinqua-
ginta annis circiter hanc quadringentorum annorum
notationem excedere. Quem quidem excessum non
hujus solum quarti sæculi proprium deprehendimus,
sed cum aliis communem. Tertullianus adversus
Nationes lib. 1, quem ineunte circiter tertio sæculo
scripsit, tercentos ferme annos pro ducentis Christia-
næ religioni vindicat cap. 7: Igitur ætati nostræ non-
dum anni ccc (sic scribendum ex testimonio se-
quenti, pro eo quod in editis est ccl, mutato c in 1);
et cap. 9 : Ut supradiximus ætati nostræ nondum anni
tercenti. S. Petrus Chrysologus, qui circa medium
quintum sæculum floruit, serm. 145, de Generatione
Christi in fine, annos quingentos circiter a Christo nato
enumerat : Humanæ leges, inquit, intra triginta an-
nos litigiosas interimunt quæstiones; et Christus circa
quingentos annos nativitatis suæ causas præstat, ortus
sui lites patitur, status sui sustinet quæstiones. In anti-
qua canonum Collectione, quam S. Leonis editor e
duobus mss. publicavit, capiti 55, canonum concilii
Chalcedonensis habiti an. 451, hæc chronica notatio
præfigitur: Anno quingentesimo ab Incarnatione Do-
mini, indictione v, Felix Ill, in tractatu seu epistola
adversus Acacium, nunc primum a marchione Maffeio
nostro edita, uom. v. Conciliorum Venetæ editionis:
Post quingentos annos constituta Christi eos velle sub-
vertere, cum triginta annorum leae hominum non possit
abrumpi. Addemus alterius licet generis testimonium
ex Procopio, qui medio circiter sexto sæculo hist0-
riam de Bello Gothico scribens, ab Appio consule
ad Belisarii ætatem nongentos annos exactos recenset,
cum non nisi anni 865, excurrissent. Ille Belisarius,
inquit, lib. 1, cap. 14, via Latina exercitum duxit, re-
licta ad lævam Appia, quam Appius, consul Romanus,
ante annos nongentos munit, ac suo donavit nomine.
Post uot scriptorum, et diversi quidem sæculi testi-
monia, quæ in ea annorum computatione δ0 circiter
annorum excessu conveniunt, quem Baronii objectio
amplius moveat, ut in nostri Scriptoris tract. 5, de
Continentia, per summum mendum quadringentos an-
nos scriptos velit ? Ea ætate, qua anni per cousules,
non per certam a Christi nativitate epocham compti-
tabantur , in hac epocha notanda non ita accuratus

calculus adhibebatur, sed rotundus aliquis numerus, D

qui ex vulgari opinione, vel traditione quinquaginta
fere annis excessisse cognoscitur. Quamquam in Scrip-
tore nostro præter rotundum numerum quadringen-
tos, qui sæpissime non uti omnino accuratus scribi-
tur, observandæ sunt etiam voces ferme et vel eo am-
plius, que contradicentes primo aspectu videri pos-
sunt: nam si anni sunt ferme quadringenti , nihil eo
amplius, sed potius eo minus aliquid fuisse intelligitur.
At ne in unius lineæ finibus contradictionem Auctori
obrepsisse credainus, vel particula satis monet, ex
qua palam est ferme et vel eo amplius scriptum ab
Àuctore fuisse pro circiter, ut [xlvi] significaret se non
præcisam aunorum notationem signare voluisse, sed

A pingui, ut aiunt, Minerva annos vulgo computatos
circiter annotasse, quos quadringentos quidem quarto
sæculo ex vulgari quadam epocha a celebribus quo-
que scriptoribus annotatos vidimus.
Ab hoc autem Auctoris textu antequam transimus,
alia non minoris momenti observatio subjieienda est,
qua eadem ipsius ætas idemque sæculum confirma-
tur. Animadvertenda nimirum sunt verba quibus
orbem pene jam totum christianum suo ævo fuisse
pronuntial ; quod de Romano quidem imperio accep-
tum, ut in annotatione ostensum nobis est, non nisi
in quartum saeeulum cadit, eum data F.cclesiæ pace
per Constantinum, christiana fides per totum Roma-
num imperium palam propagata incrementum ubique
maximum habuit. Cujus rei luculentissimam proba-
B tionem si quis flagitet, adeat auctorem licet ethni-
cum Ammianum Marcellinum, qui l. xxi, c. 2, ipsos
quoque Romani imperii milites christianos fuisse pro-
dit; nnde Julianus Augustus in Galliis acclamatus :
Ut omnes, nullo impediente, ad sui favorem illiceret,
adhærere cultui Christiano fingebat; nam verebatur ,
ait Zonaras lib. xiii , num. M f , milites, quos prope
universos christiamos esse norat. Neque moveat quod
Tertullianus in Apologetico, cap. 37, suo tempore
omnes Romanas nrbes Christianis impfetas testetur:
nam ibi aperte ex contextu liquet, oratorie illum
loqui, non ut Romanum orbem pene jam totum (quem-
admodum ait Auctor noster) affirmet Christianum,
sed ut in toto orbe Romano tot Christianos, licet dis-
persos, fuisse innuat, ex qnibus adversus Ethnicos,
si vi et armis uti voluissent, exercitus componi po-
tuisset. Eamdem in sentenliam im lib. contra Judæos
cap. 7, variis in provinciis quas recenset , Christi
nomen regnare affirmans, non illas totas christianas
fuisse ait, sed in illis Christianos indicat, in quibus
Christi nomen regnaret. Eadem interpretatione intel-
ligendus Serapionis Antiocheni locus apud Eusebium,
lib. v, cap. 19, ubi christiana fides per universum
orbem diffusa traditur, quemadmodum et testimonium
Bardesanis apud eumdem lib. vi de Praepar. Evangel.
cap. 8, quo Christiani in omni pene civitate inventi
feruntur. Ilinc porro nihili facienda apparet violenta
editorum Weronensium interpretatio, qui argumen-
tum ex nostri Auctoris textu ductum ut eliderent,
seu potius eluderent : Jam vero, inquiunt in præfa-
tione , cum disseminatum per omnes provincias esset
Evangelium a multis receptum, eo in loco Auctor ponit,
ut fit, totum pro parte; quam explicationem Auctoris
verba nequaquam ferunt, cum praesertim is totum
pene orbem strcte dixisse cognoscatur, non tropolo-
gice, ad Christianorum quidem multitudinem toto jam
orbe florescentem significandam , ut illam rarissimis
olim Christianis, quos ibidem appellat, opponeret.

[ocr errors]

§ II. — Auctor contra Arianos disserens, sæculoque
quarto proinde adjudicandus pluribus teslimoniis
convincitur. Editorum Veronensium responsio con-
urita.

Allerum argumentum , quod pro quarto sæculo
spectat voces sententiasque, quas (ut Baronii verbis
utamur in primis ad Martyrologium notis, die 12 apri-
lis) numquam unte auditas, quam post Arii emergen-
gentem haeresim, nemo est qui nesciat, qui illorum
temporum res gestas calleat. Hæc autem sunt ejusmodi,
ut, licet idem auctor secundis in Martyrologium cu-
ris sententiam mutarit , adhuc tamen hac de causa
negandum non esse, inquiat, nonnullos sermones inter
opuscula S. Zenonis impressos, martyri , qui sub Gal-
lieno coronatus est, convenire non posse, in quibus ar-
bitramur eos esse, qui Arii hæresim confutant manifeste;
quod, ni fallimur, multis rationibus et optimis conjectu-
ris probari posset, si id notationis angustiue paterentur.
Harum locutionum vocumque præcipuarum vis ut
manifestior fiat, quid Ariani ex una parte senserint,
quid ex alia Auctor contra regerat, certis quibusdam
capitibus exponere perutile fuerit , unde vel illi, qui
non plane eruditi in hisce materiis sunt , Auctorem
contra Arianos ex propositodisserentem agnoscant. Hi
hæretici [xlvii] ex Athanasio in lib. de Decretis Nicænis
num. 18, pag. 225, de Filio Dei loquentes, hujus-
modi formulis utebantur : Er non existentibus, non
erat antequam genitus est, fuit aliquando cum non esset:
quibus significare volebant, divinum Verbum ex non
eristentibus, id est ex nihilo, ut cæter;e creaturae ,
conditum , non fuisse antequam genitus est , unde et
fuit aliquando, cum non esset. Ilis ut contrairet nos-
uer Auetor cum catholicis primum docuit tract. 5
lib. n, Deum Patrem alium se, id est Filium Deum ,

validissimum, pluribusque tractatibus commune est, A æqualitatemque aniborum unam urget tract. 6, n. 4,

genuisse er se ex inmascibili sua illa substantia , in qua C

beatus manens in sempiternum, omnibus quæ habet ha-
bentem Filium paria procreavit; et tract. 2 lib. ii ,
Totum se, inquit, Pater reciprocavit in Filium : quibus
divinum Werbum non ex nihilo, seu ex nom exstanti-
bus, sed ex ipsa Patris substantia genitum aperte
prodidit. Dein ut exploderet, alteram formulam, Non
erat antequam nasceretur, seu alteram eo recidentem,
Fuit aliquando, cum non esset, quibus divino Filio
aeternitatem Ariani negabant , coæternitatis vocem
saepins inculcat, tract. 2 lib. ii, una originali coæter-
nitate ; tract. 6 lib. ii, n. 4, cum quo originalis per-
petuique regni una possessio, coæternitatis omnipoten-
tiæque una substantia , una æqualitas, una virtus maje-
statis augustæ. Huc etiam illa pertinent tract. 55, ubi

et formulis quidem adeo expressis ac repetitis sæ-
pius aliis vocibus statuit, ut non casu aliquo, sed ex
consilio contra errorem jain dominantem haec se pro-
fiteri subindicet; unde tract. ! lib. ii, Deum Dei Fi-
lium æqualem Patri a Catholicis prædicari distincte
affirmat, quæ prædicatio non nisi in quartum sæcu-
lum contra Arii hæresim cadit. IIanc porro aquali-
tatem non asseruit solum Auctor, sed pluribus sta-
tuere et confirmare etiam integris quandoque trac-
talibus voluit, objectiones rejiciens quas Ariani so-
lum commoverant. Vide totos tract. M et 6 lib. ii.
Nihil porro Arianis solemnius, quam όμοοόσιον græ-
cum, latinum autem nomen unam substantiam refu-
gere, quippe quod uino ictu ipsorum errorem præci-

B debat : unde ea ipsorum erat celebris lex , quam

Phœbadius commemorat pag. 301 tom. iv Biblioth.
PP. edit. Lugdunensis : Nemo unam substantiam di-
cat. Catholici e contra sicut apud Græcos voce όμοου.
a tov ita apud Latinos unius substantiæ confessione ab
Arianis secernebantur, iisdemque ut se se objicerent,
nullam potiorem formulam ingerebant. Hanc I.ati-
nam professionem ac formulam apud Auctorem sæpe
leges , et unam substantiam Patris ac Filii præcisis
terminis explicatam etiam invenies ; uti tract. 6
lib. ii, num. 4, verbis paulo ante recitatis, nec non
tract. 7, num. 2, ubi hæc habet : Si enim Verbum in
Deo est, et Deus est Verbum, et hoc est, in quo est, quod
ille est, qui inest, duplex persona, duplex vocabulum :
sed originalis perpetuitatis ac deitatis est una substan-
tia. Iterum tract. 12, num. 1, unam substantiam, vir-
tutem, deitatem, majestatem, voluntatemque Patris et
Filii. Tandem, ut alia sileamus, explieandæ aliqua-
tenus rei causa tract. 2 duorum marium per fretum
medium inter sese communicantium similitudinem
ingerit, quæ licet sui proprietate locis vocabulisque dis-
creta sint, tamen trini profundi vaporis una virtus, una
substántia, una est fluendi natura. Quod si consubstan-
tialis vocem apud Auctorem non reperias, nihil re-
fert : hæc enim vox eo sæculo cui Auctorem affigi-
mus, inter Latinos vix , aut ne vix quidem reperies,
nisi apud Marium Victorinum, tom. iv laudatæ Bi-
bliothecæ PP., quem unum et primum omnium ea
voce usum deprehendimus. Cæteri autem constanter
per eam tempestatem Latine unam substantiam

[ocr errors]

coæternum Patri fatetur, et , ut alia dimittamus ,
tract. 7, exploratissime eam hæresim notat, quæ mo-
destius, sed mordacius nocens, dicit quidem Dei Filium
Deum, sed non eae Patre nobilitatis perpetuitate proge-
nitum; fuisseque tempus , quando non fuit. Hæc præ-
eipue verba Baronium moverunt, cum Arianam hæ-
resim directe feriant: nemo enim ante Arium similia
docuit, nemo ante hoc tempus adeo expresse hære-
sim hujusmoJi notavit et refellit, nec notare et re-
fellere quidem potuit.
Ariani æqualitatem Filii cum Patre inficiabantur,
inferioremque Patre Filium prædicabant. Auctor
aequalem Patri Filium in omnibus, tract. 5 et 4 lib. ii,

ditum et acceptum fuit, ut videre est in ipsis Latinis
interpretationibus Græcarum formularum fidei, quas
in fragmentis S. Ililarius edidit. Ilinc illud Luciferi
Calaritani in libro De non parcendo in Deum peccan-
tibus, p. 237 t. iv Bibliothecæ [xlviii] PP. ejusdem edi-
tionis: Homousion quod Græci dicunt, nos vero Romani
dicimus unius substantiæ cum Patre : quod iterum re-
petit pag. 243 in libro Moriendum esse pro Filio Dei.
Hilarius quoque lib. iv de Trinit., num. 4 : Unius
substantiæ, quod Graece Homousion dicitur : cui si-
milia prodit Auctor tractatus de Fide orthodoxa con-
tra Arianos tom. ii Appendicis Ambrosii pag. 345 et
alii, quos vel allegare nimis esset loDgum. ltaque
cæteri ejusdem ævi Patres adversus Arianos ex pro-
posito dimicantes inculcarunt, consubstantialis licet
vocem nequaquam adhibeat, satis se nihilominus
adversus eam hæresim decertantem prodit. Sed per-
gamus ad alia.
Hanc ullam substantiam ut Ariani de medio tolle-
rent, objiciebant hac ratione de Patris substantia
aliquid fuisse demptum, ut Filius gigneretur, sicque
imminutum et imperfectum Patrem a Catholicis ad-
mittendum diclital)ant. Quibus ut se se objiceret
Auctor, tr. 2, hac locutione usus est : Pater suo
manente integro statu, totum se reciprocavit in Filium,
ne quid sibimet derogaret. Et tract. 5 : De Deo nasci-
tur Deus, totum Patris habens, nihil derogans Patri :

cum Auctor unam substantiam acriter iuculcet, quam A necesse esset? Incredibile id sane est, si praesertim

consideres , Origenis græci antiquique scriptoris
opera Occidentalibus ignota fuisse, antequam cele-
bris controversia de Origenis libris sub finem pror-
sus quarti sæculi excitaretur. Illud autem certum est
hoc primum tempore non ab Epiphanio solum, sed
a Theophylo Alexandrino aliisque compluribus Ori-
genem tamquam Arii patrem traduci cœpisse; ante
quod tempus cum nemo unus inventus sit qui Ori-
geni eum errorem affixerit, satis probabilis nonnul-
lis visa est eorum qui Origeni patrocinium accom-
modarunt excusatio, Origenis libros ab Arianis fuisse
corruptos, sicuti adulterasse eos S. Methodii Sympo.
sion, eique Arianas opiniones inseruisse testatur
Photius cod. 225, idque ipsum accidisse suspicamur

alter renitet in altero , cujusvis gloria communis est B Theognosto, quem Arianis locutionibus scatentem

honor, quia quod est Filii, Patris est : quod Patris
amborum : quod ipsum repetens tr. 5 alias formulas
Arianis e diametro oppositas ingerit : De toto totus,
de vero verus, de perfecto perfectus. Totum Patris ha-
bens, nihil derogans Patri. Item tract. 15 lib. ii, nu-
mer. 3 : Indeminutæ deitatis paterna substantia, pa-
ternaque voluntas. Et in fine tract. 2 lib. i : Tu cum
in tribus una sis, nullo pacto divideris : nulla humanæ
curiositatis calumnia commoveris. A paterno fonte in
Filio tota refunderis, et tamen tota ubi refunderis nec
recedis. Præoccupaturus vero alteram Arianorum
objectionem, qua Sabellianismum catholicis impin-
gebant, ac si unam substantiam indeminutam confi-
tentes Patris et Filii, unam item utroruinque perso-
nam fateri deberent , præclare adversus Sabellium
sese explicavit tract. 7 lib. ii, num. 9, ubi post al-
latum locum Joannis x, 30: Ego et Pater unum su-
mus, hæc addit : Quod non utique sic ait, ut in unum
duos redigendo confunderet, sed ut duorum unam di-
vinitatis potestatisque esse omnipotentiam nos doceret.
Hæ et aliæ plures ejusdem generis formulæ , quas
brevitatis gratia prætermittimus, pluribusque in trac-
talibus adversus Arianos ex proposito recitatis, ac
in librum secundum ferme simul editis reperiuntur
frequentissimæ, nonne manifeste convincunt nos-
trum Auctorem post natam Arii hæresim vixisse?
Aliquæ sane ejusmodi locutiones in Antenicænis Pa-
tribus reperiri queunt, ut inter Latinos unus Tertul-
lianus semel unam substantiam et coæternitatem scrip-
sit , non in eam tamen vim qua errorem aliquem
ferire voluisse significet. Al tot simul formulas, et
Arianis erroribus e diametro ac directe oppositas,
totiensque repetitas in nemine Antenicæno quispiam
ostenderit.
Editores Weronenses huic oppositioni se satisfe-
cisse crediderunt , cum hæc scripta pronuntiarunt
adversus errores Origenis, qui Arii pater ab Epi-
phanio traditur. Unusne Auctor noster notasset in
Origene hæresim, quam nemo umquam ante Aria-
nos in eo notasse reperitur; et tam repetitis in locis
e pro concione notasset, ac si Origenes, vel Orige-
ræ palam hic in Occidente apertam hæresim tue-
ur, in quam invehere acriter calliolicis episcopis

idem Photius sua ætate reperit, cum eum inter locu-
pleliores antiquos catholici dogmatis testes adversus
Arianos, adductis ejus verbis Atlianasius allegaverit.
Equidem si Origenes præcinuisset Arianis, qui po-
tuissent [xlix] auctores adversus illum ante exor-
tam Origenistarum controversiam multa scribentes,
et accusaiites in ejus operibus multa, uti Methodius,
Eustathius Antiochenus, Apollinaris (lii duo postremi
acerrimi fuere Arianorum impugnatores) qui potuis-
sent, inquam, nihil ejusmodi notare, quod in Aria-
nismi errores deflecterel. Illum minime reprehende-
runt, inquit Socrates, lib. vi, cap. 13, tamquam de S.
Trinitate male sentienlem ; propterea quod, ut idem
ait lib. vii, cap. 6, Origenes passim in suis libris Fi-

C lium Patri coæternum confitetur. Quid si Origenes

Arianismum docuit? Aetius Eunomii præceptor Aria-
norum ferocissimus illuin contempsit, eodem Socrate
teste, lib. ii, cap. 35. Quod si ex Arianis alii ejus li-
bros ad suæ hæresis, uti putabant, confirmationem
allegare conati sunt, illos statim Basilius et Grego-
rius Nazianzenus redarguerunt, inquit idem Socrates
lib. iv, cap. 26, et Origenis doctrinam ab ipsis nequa-
quam intelligi demonstrarunt. Imo Athanasius in
epist. de Decretis Nicænis num. 27, pag. 232, Ori-
genem pro se appellare non dubitavit adversus Aria-
nos sentientem, locumque ejus ib:dem allegat quo
Arianismi fundamentum et basis, a nostro quoque
Scriptore indicata tract.7 lib. ii, num. M, plane evel-
litur. Intelligat enim (Origenis verba sunt ab Atha-

D nasio recitata ) qui dicere audet, fuit aliquando, cum

non esset Filius.
Ex hoc solum Origenis testimonio potius intelligi-
mus, fuisse id quoque temporis alium aliquem, qui
id diceret, quod Ariani subinde docuere. ln Ægypto
quidem exstitit S. Dionysius Alexandrinus Origenis
discipulus; qui non ut Arianis præcineret, sed ut Sa-
bellianæ hæresi in Lybia finitimisque locis grassanti
sese opponeret, eam locutionem incaute usurpavit, ut
liquet ex fragmento epistolæ ejusdem ad Euphrano-
nem et Ammonium, quod S. Athanasius recitat in
epist. de Sentent. Dionysii, num. 4,pag. 246. Etenim,
ait, cum sit res facta, non erat antequam fieret. llac dc
causa Dionysius Alexaiidrinus Romam delatus est

[merged small][ocr errors][merged small]

eu ea adhibitam mente, ut Sabellianam hæresim ca-

tholico sensu refellerent, non ut novam inducerent

atque defenderent: ex quo Dionysius Alexandrinus

commonitus eam formulam displicere, in Apologia

catholicum dogma ita diserte confirmavit, ut qui ex

autiquis Arii errorein Dionysio vehementius luculen-

tiusque rejecerit, inventus sit nemo. Quis itaque con-

ira hunc, vel alium aliquem ejusdem generis et loci

hominem tanquam Arii errores propugnantem, istis

iu 0ccidentis regionibus unum nostrum Scriptorem

pro concione pluries et acriter disseruisse existimet;

et non potius intelligat, ab hoc palam impugnari

Arianos sæculo quarto ubique, ac præsertim in hisce

Italiæ finibus duce Auxentio debacchantes; cum præ-

sertim non eam solam, quæ in S. Dionysio Alexan-

drino reprehensa fuit, sed alia plures locutiones ex

proposito et sæpius impugnet, ante Arium nemini

umquam auditas ? Socrates enim lib. i, cap. 6, novas

et inauditas Arii assertiones vocavit, et Sozomenus,

lib. 1, cap. 15: Quod a nemine umquam dictum fuerat,

ipse in Ecclesia ausus fuerit prædicare; anle quos

utrosque Rufinus, lib. x Hist., cap. M : Prava quædam

de fide Christi proferre, et quæ antea in quæstionem

numquam venerant, cœpit; unde et Hilarius Arianam

moram hæresim vocat, lib. vii de Trin., num. 5, hære-

sim novellam, uuin. 5, et novellam luem post quadrin-

gentos fere annos nuper inventani, lib. 1, ad Constantium

num. 5, quam scilicet ante Arium docuit et propu-

gnaviu neino; quidquid sit, si cuipiam similis aliqua

[blocks in formation]
« PoprzedniaDalej »