Obrazy na stronie
PDF

nea or præcinctus exspectat, quod unctui, quod ter- A lacteum genitalis fontis ad laticem convolate (2) in

sui opus est, præbiturus, sed et (8) denarium aureum triplicis numismatis unione signatum. Gaudete itaque. In fontem quidem 248 nudi (6) demergemini, sed (7) aetherea veste vestiti, mox candidati inde surgetis ; quam qui non polluerit, regna cœlestia possidebit : per Dominum Jesum Christum.

TRACTATUS XXXVI. (1) Invitatio ad fontem VII.

Eia, fratres, quos beatæ sitis exoptatus ardor incenJit, quos neclarei fluenti dulce murmur invitat,

Pignorio in commentario de Servis pag. 58 secundæ editionis Patavin;e , ut exinde balneatoris officiu:m explicet. Balneator erat servus, qui balneis praeerat, illerumque usibus deserviebat; de quo plura Ursinus in Appendice ad Ciacconium de Triclin. pag. 159, Gronovius tom. ix, pag. 641, Salmasius in Lampridii Commodum cap. 7, et alii, qui fere hoc idem Zenonis testimonium omnium clarissimum recitant. IIunc eumdem ritum in balneis iisdem fere verbis memorat Appuleius lib. I Metamorph. pag. 49, etsi balneatoris nomen reticescat. 1 llico, inquit, lavacro trado, quod unctui, quod tersui ipse praeministro, sordium enormem eluviem operose effrico. Indicantur autem balneorum utensilia, videlicet ampull:a olearia, et deiitata strigilis, ac linteamina, quibus ad tergendum veteres utebantur. Porro hoc in tractatu balneatoris nomine metaphoi ice Episcopus significari videtur, qui solus baptizabat; l)aptismi enim lotionem sub balnei imagine heic respici verisimillimum est. Baptisma quidem unctio sacra, cujtis auctor meminit, partim præibat, partiim sequebatur. Pr;i'il)al illa, quâ pectu§ et inter scapulas Latini, Græci autem totum corpus ungebant; vide Marteiie part. 1, lib. i, cap. 1, art. 15, num. 10. Sequebatur vero aliera, quæ ante albam vestem repetebatur in capitis vertice, praeter illam, quae mox addebatur, cum })aptizatus statim sacro chrismate confirmabatur; vide auctores apud eumdem Martene luco laudato art. 15, num. 2 ét 11. At forte alia lotio intelligi potest, qua alicnbi ante baptisma, alicubi vero post la • vabantur baptizandorum seu neophytorum pedes, et nonnumquàm caput, de quo ritii legendus nieinoratus auctor art. 15, num. 1, et art. 15, num. 8. Sed cum illa, quæ præmittebatur, diebus aliquot b:iptismati praecederet, et forte etiam in usu esset, ubi non vigébat altera post baptisma; heic aulem apud Zenonem sermo sit de lotione, qu;e si diversa sit a l)aptismate, eodem tamen die peificiebatur; jam illa procul dubio videtur hoc loco iudicari, quam post i)aptisma ante vestis albæ traditionem ab episcopo suęcincto peraciam diserte tradit auctor antiquus liJjrorum dé Sacramentis inter Ambrosii opera 1. iii,

cunctanter, ac fortiter bibite, dum licet, superfluentis amnis undæ subjecti, toto impetu, totaque devotione 249 vestra vasa replete, ut semper vobis aqua sufficiat, hoc ante omnia scientes, quia hanc nec effundere licet, nec (5) rursus haurire.

TRACTATUS XXXVII. (1) Invitatio ad fontem WllI.

In qua perpaucis additis , quibusdam mutatis, continentiir ea quæ in antecedenti. Eia, fratres, quos beatæ sitis exoptatus ardor in

frequentia ab episcopo liberaliter datum, ex penuria et paupertate ejusdem, de qua alibi satis, incredibile plane sit; sanctus autem Zeno allegoriis freB quens insistat; non nisi allegorice denarius hoc loco inteiiigendus apparet, ut illa pariter indicant triplicis numismatis unione sigmatum , qu;e de vero denario aureo haud accipi posse videntur. Itaque eucharjstiam alii fortasse intelligent, quam in formam nummi traditam memorat Ernulfus Roffensis episcopus in epistola ad Lambertum tom. iii Spicilegii Acheriani pag. 471 novissimiæ editionis, seu in modum demarii, ut ait Honorius lib. i de Gemma Animæ cap. 66, et fortassis tres circulos triplicis numismatis imnionem referentes eucharistia exhibebat. Sed præter quam quod hæc sequioris multo ætatis sunt testimoniâ, S. Zeno tract. 14, denarii ita meminit, ut ab eucharistico pane illum satis distinguat; vide ibidem adnot. 18 et 19. Melius forsitam intelligitur gratia, quo triplici sacramento l)aptismatis, confirinatioiii§ et eucharisti;e simul collato eodem die liberalissimo conferebatur. Sed quidquid de mystica interpretatione intelligas, adlinc denarius aliquis unä cum

C baptismate traditiis dici potest, qui iamen ex solo

mystico sensu aureus et triplicis numismatis unione signatus fuerit. Il.rc per meram conjecialionem, quam proponere, non affirmare intendimus. Alii me. liora excogitent, et si quid probabilius afferanl, ambabus ulnis excipiemus. (6) Ms. Item. demergetis; cæteri cum editis demergitis; utrumque perperam, atque legendum demergemini ; qui enim per immersioiiem baptizabat aliquem, is immergere baptizandum (licituf, hic autem demergi. Nudos porro fuisse, qui baptismâ suscepturi immergebantur in fontem, pervulgatum est. (7) Innocentiæ et gratiae vestem heic indicari patet ex his qu;c sequuntur, quam qui non polluerit, etc. ut ne tamen excludatur alba vestis, qu;e baptizatis imposita, innocentiae et gratiæ imaginem referebat. Utrumque nimirum Zeiio spectare simul s,let et rem et mysticum rei sensum, ut quædam una eloquatur, qu;e tum rei, tum mysticae locutioni conveniunt; quaedam vero, quae non nisi ad mysticam rei

c. 1 : Adscendisti de fonte, quid secutum ést ?... suc- D significationem referre possis, quod in iis praesercondit, cupiditate ac velocitate (2) cervina lacteum A convivio: sed non illo, in quo diversis epulis (7) inti i

cinctus, inquam, summus sacerdos pedes tibi lavit; cum quibus concinit Ambrosius in libro de Mysteriis c. 6. Quod si hunc morem a Romana Ecclesia alienum ipse auctor de sacrainentis testatur, id nihil prohibet, quominus Weronæ a Zenone usurpari poinerit; et hunc quidem eumdem ritum aliæ præter Meliolanensem secutæ sunt Ecclesi;e, ut ex Miss uli Golhico et Gallicano ve!eri manifestum est, ubi exstant formulæ dicendæ, cum neophylorum pedes abluuntur. (5) De hujus generis denario multa disseruimus adiiotatione 21, in tract. 14, I. 1, ubi verum denarium in baptismale traditum non improbabiliter conjccimus ex aliis testimoniis. Zenonianis, quæ eumìlem denarium, seu stipendium appellant. At heic denarii aurei mentio per turbat. Cum enim denarium aureum singulis baptizatis in tanta baptizaturum

tim tractatibus frequens est. TRACT. XXXVI.— (1) De hac inscriptione vide quao a;iimadvertimus adnot, 1 in tractatum præcedentém. Iluic quoque tractatui in ihs. líemensis margine hæc apponuntur : Recitanda pueris ante baptismuì a pontific'. (2) In editis et aliquot mss., convolate : et incunctanter. At alii codices conjunctim scribunt convolate incunctanter sine conjunctione et, quam libenlius inseruissemus ante voces dum licet, vel ante superfluentis, si qui codices suffragium tulissent. (5) Quod heic et in sequentibus traditur, non licere baptisiualis fontis aquam rursum haurire, satis innuit catholicum dogma, nimirum baptisma iterum non posse conferri ; quod ipsum alii Patres aliis formulis tradidere. In fine codex Pomp. addit Amen. TRAcr. XXXVII. — (1) Mss. duplic. tit. fcrunl ; genitalis fontis ad laticem convolate. Fortiter bibite, ut semper vobis aqua sufficiat, hoc principaliter scientes, quia hanc nec effundere licitum est, nec rursus haurire. (5)

250 TRACTATUS XXXVIII. (1) Ad Neophylos post baptisma I.

Post devotissima completa expiationis sacræ casta (2) jejunia, post (3) clarissimæ noctis suo sole dulces vigilias, post lactei fontis lavacro vitali in spem immortalitatis animas pullulantes, ex quo qui eratis aetate diversi, diversi (4) natione, subito germani fratres, subito unigeniti emersistis (5) infantes, hortor vos nativitatis tantæ festa 251 (6) læto celebrare

Tractatus Paschæ, vel Invitatio fontis. Vide adnot. 1, B in tract. 35. (2) Cervina, inquit, cum spectat illa ps. xli: Quemadmodum desiderat cervus ad fontes aquarum, etc. (3) In nis. I{eg. hæc adduntur : Explicit S. Zemonis tractatus Paschæ. TrAct. XXXVIII.—(1) Ilic et in seq. tract. retinuimus titulum edit. Veronensis : in mss. vero, Tractatus post traditum baptisma. Ipso autem paschatis die hunc tractatum habitum a Zenone ex prima periodo manifestum est.Haec porro marginalis rubrica in codice ltemensi legitur : In Pascha pueris post baptismum a pontifice recitanda. (2) iieic perspicue quadragesimae jejunium jam coiu|)letum innuitur; istud autem castum fortassis appellalur, propterea quod in quadragesimali jejuniô ipsi coiijuges continentiam servarent, de quo aliud `locuples Zenonis testimonium animadvertimus adnot. 55, in tract. iv, lib. i. Tres codices pro completa scribunt contemplata. (5) Quam Zeno clarissimam, S. Gaudentius serm. v, pág.T00, splendidissimam noctem vigiliarum appellat. Christiaiios nimirum in Paschalis festi vigilia maximam cereorum et lampadarum copiam accen(lere consuevisse, hinc satis ostenditur. S. Gregorius Nazianzenus Orat. ii , de pasch., ejusdem moris aperte meminit, et in præfatione Evsultet, quae vel hodie canitur in benedictione cerei, simile quidpiam invenitur. Constantinus Maguus, nondum licet catechumenus, sed Christo taiimen adflictus, ut præclarum suae in eum pietatis testimonium daret, non in ecclesia solum, sed tota urbe cereos et lampades ita frequenles accendi jussit, ut, qu9d tradii Eusebius, lib. iv Vitæ ejusdeim cap. 22 : hæc mystica vigilia quovis vel spléndidissimo die splendidior redderelur. Morem accendendorum per urbem lumimum noctibus singulis, ut pul)lico commodo consulere!ur, liguæ vigéntem suo ævo memorat Ammianus Marcellinus lilj. xiv, ubi, inquit, pernoctantium luminum clari

mentorum lenocinio saporis de summa certantibus, obrutum pectus (8) s;epe crudis atque acidis vomitibus inurgetur ; in quo musti vestri dulcedo saecularis, vini pridiani exhalante fœtore, corrumpitur : sed coelesti praidio, honesto, puro, salubri, atque perpetuo; quod, ut saturi semper ac felices esse possitis, esurienter accipite. Paterfamilias (9) panem vinumque pretiosum vobis ex usibus suis sua de mensa largitur. Tres pueri unanimes legumina inferunt primi, quibus, ut scitus sit sapor, salem sapientiæ aspergunt : oleum Christus infundit : Moyses primitivam festinus, naturamque procuravit (10) agminam, Abraham pinguem conditamque fideliter vitulinam. Isaac innocenter oleum portat, et ligna.

rifiim ex simili Judaeorum profectum testatur. Epiphanius similiter haeres. i.xx, § 10, id refert Coiistitutioni Apostolicæ, ex qua sumpta videtur constitutio similis inter Clementimas, lib. v, cap. 19, ubi eædem Paschales vigiliæ diserte praecipiuntur. (4) Tract. 55, genere, aetate, sexu, conditione diversos, qui Werona, abs se haptizandi erant, S. episcopus appellavit ; heic autem addit et natione, quod notatu dignum visiim est, ut appareat hanc in urbem ex dissitis etiam terris baptizandos confluxisse : nisi forte hoc accipiendum sit de iis qui ex aliis nationibus Weronam incolatum venerant, aliave de causa heic foi tuito degerent. (5) Augustinus serm. ccxxviii, niim 1 : Qui paulo ante vocabantur competentes, mcdo vocantur infantes.... Infantes dicuntur, quia modo nati sunt Christo, qui prius mati fuerant sæculo. Manat hæc formula ex illo Petri epist. 1, 11, 2. Sicut modo geniti infantes. Idem Augustinus aliquot sermones hal)et inscriptos : In die Paschæ ad Infantes. Vide Clementem Alexandrinum, lib 1, Paedag. cap. 4, ubi hanc Neophyiorum infantiam, uti vel tunc vocabatur, a Gemtium reprehensionibus vindicat. (6) Ms. Rem., festa læta celebrare cqnvivio. Porro convivium heic nuncupatur Eucliaristia, quæ post noctis vigilias ipso die Paschatis Neophytis iradebatur. Hoc eodem convivii nomine eam appe!lat etiam Tertullianus, lib. ii, al Uxorem. 0ptatus lib. v, Ambrosius lib. 1, de Abel et Caii, etc. Prundium mox eodem sessu auctor nominat. In Appendice Cypriani p. 268 £dit. Venet;e (nostræ Ed. 1. ìv, col. 926) siinile quidquiam cœnæ appellatione sub variis epulorum symbolis eodeiu spectantibus idemque sigi;ilicantibus explicatur. (7) Sic ex ms. Rem, cum alii codices et editi habeant nutrimentorum, excepto ms. Pomp in quo prio; i inanu intrimentorum scripium fuerai, sed posteriori manu perperam suppositum nutrimentorum. £st autem intrimentum sapidissimi condimenti genus,

tudo dierum solet imitari [ulgorem. Ilic autem mos D ut ex illo Appuleii intelligitur lib. x Metam. : Qui I, deserit peccatorem. In hoc reatu, fratres, usque

vel Constantitui ætate, ea saltem in urbe, non fuit, vel noctis Pasclialis celebritatem pluribus luminibus augeri jussit, ut vel splendidissimo die splendidior Σὰ ἐ. Splendor porro noctis hujus in ecclesiis non tain a lampadibus vel cereis earumdem ecclesiarum proficiscebatur, quam a cereis Neophytorum, quii una cum lampalibus ecclesiarum accensi in magiiam copiam (quamplures enim id temporis simul Tbaptizabantur) splendorem sacri loci mirum in moduiim adaugebant. Vide de his cereis Neophytorum Ambrosium de Lapsu Virginis cap. 5, iit alios omittamus a Marteiie laudalos part. i. lib. i, cap. 1, art. 15, num. 9 et 10. De vigiliis porro hac nócte habitis hoc unum dicimus, quod adeo autiquæ sunt, ut ill s ab apostolis traditas docuerit Ilieroovimus in cap. xxv Matthæi, v. 6, ubi etiam hunc

sapidissimis intrimentis succuum pulmenta condita vapore mollibat. (8) Notatur heic frequens profanarum eomessationum inteimperantia, quam vomitus fere sequebatur. 1'aulo post ante verba musti vestri tres mss. ma!e addunt mom musti. (9) Paterfamilias hoe loco appellatus Melchisedecim esse videtur, qui panem et vinum protulisse tr;iditur Gen. xiv, vers. 18. Ilic autem figura fuit Christi Eucharistiam instituenlis sub ulraque specie, quatm quidem sub utraque specie olim Neophytis tr;iditam liquet. (10) In ms. Rem. aginam, sed lil)rarii errore scriptum est; agina enim cum unico n est pars superior libræ, in qua æquilibrium vertitur, seu trütiua : agninum autem dicitur quidquid aguorum est, sicut praemotus ad mensuram prærogat cunctis annonam. Sane si quis aliquid desideraverit, qui recondidit, Noe 252 omnia illi (12) arcarius non negabit. Petrus piscator recentes marinos affatim pisces apponit cum sarda admirabili. Tobias peregrinus fluvialis piscis (15) interanea diligenter accurat et assat. Joannes (14) camelarius devote præcurrens, de silva mel attulit, et locustas. Ne alter alterum manducantem (15) denotet, invitator admonet Paulus (Rom. xiv, 5). David regius pastor omnibus momentis lac argenteum subministrat , et caseum. Zachæus sine mora quadruplicata (16) expungit apophoreta : Deus et Dominus noster Jesus Christus Dei Filius (17) dulcia, sicut prior qui hoc prandio pastus est ante nos, dicit : Quam dulcia faucibus meis eloquia tua super mel, (18) et favum ori meo (Ps. cxviii, 105)! Haec, fratres, si quis libenter crediderit, largiores adhuc escas inveniet ; quibus si diligens fuerit, semper et se et alios bonis omnibus satiabit : per Dominum nostrum Jesum Christum (19).

apud Horatium epist. lib. i, 15, 55, omasi aqmini : apml Plautum vero Aulular. 11, 5, 4, agmina absolute agnimam carnem significat. Spectatur autem hoc lóco illud Exodi xii, ubi agnus in Paschate edendus praecipitur : primitivum autem esse debuisse hunc ágnum Zeno pluries tradit in tractatibus de Exodo, quos subjiciemus : quem agnum Christi et Eucharistiae syinbolum fuisse omnes norunt. (1 1) Pignorius in commentario de Servis corrigenduim censet promotus et prorogat; dispensatores enim prorogatores appellatos fuisse multis exemplis demonstrat. (12) Arcaritis Noe areæ conditor et praefectus appellatus. Arcarii autem a Latinis dicebantur œconoiui, qui sive Reipublicæ, sive famili;e œconomiæ praeerant, et proin pluariæ areæ, vel ceilæ præfecwi, dispensationis eorum, qn;e opus essent, curam gerebant. Noe autem, si quid in convivio desideraretur, non negaturus peracute dicitur , ac si ex arca, ubi cuncta animaliuiu genera condita fuere, educere pro necessitate vel desiderio posset. . Editiones porro Ven. et Ver. cum plerisque mss. . habent negarit pro negabit, quod ex ms. Tol. et edit. Patavina correximus. • (13) Interanea apud Plinium lib. viii, cap. 27, et lib. xxx, cap. 7, exta, seu viscera sunt. (14) Camelarius L. ult. § 10. D. de muner. et omer. est, qui camelis pr;eest, eorumque curam gerit. Joannes forte camelarius hoc loco dicitur, quod habebat testimentum de pilis canielorum. Matth. 111

citur Pauli locus ad Rom. iv, 5 : Qui mom manducat, manducantem non judicet. (16) Apophoreta sunt munuscula illa post solemne prándium data, quæ domum referre licet; unde Ambrosius de Exhortat. Virginitatis m. 7: Qui ad comvirium magnum invitantur, apophoreta secum referre consuererunt. Ut itaque S. Zeuo huic convivio nihil deesse significet, quadruplicata, id est copiosissima apophoreta in illud tandem a Zachæo allata commemiorat. Verbum autem expungit pro distribuit apophoreta inter convivas hoc loco accipienlum est, uti plane suadet alius similis locus ex tractatu 55, ubi munera expungens pro munera dividens aperte diciuur, in quem locum vide adnot. 2, ubi hanc significationem conlirmamus. (17) Auctoritate codicis Vaticani inseruimus vo

Jacob palienter varia exhibet pecora. Joseph (1 1) A

253 TRACTATUS XXXIX.

(1) Ad Neophytos post baptisma II.

Recte sanctissimus [)avid ait : Beati, quorum remissæ sunt iniquitates et quorum tecta sunt peccata (Ps. xxxi, 1) : quia beatus esse non potest, fratres, in prima nativitate persistens, quem æstuantium delictorum (2) fax incensa omnibus momentis exurit : qui pædorem sui seciiim carceris portat : qui carnificem sentit ante quam videat : qui nomen judicis pertimescit : qui, sic unde susurrus ingruerit, se quæri, se æstimat inveniri : cui securitatis profectus est nullus, etiamsi contingat ei accusatore carere , teste conscio; cum se ipso carere non possit, quia violentior omni tortori conscientia numquam suum

nunc fuistis : sed fortiter (5) examinati estis : sed, ut indulgentiam perciperetis, pro vobis bene vigilastis, optime estis auditi. Novum judicii genus, in quo reus si excusaverit crimen, damnatur, absolvitur, si (*) fatetur. 0 magna potestas, magna peritia,

cem dulcia, quae plane desiderabatur; sic enim commode intelligitur Jesum Christum Dei Filium sub convivii finem expungere dulcia (Iuæ vox substantive adliiberi solita pro rebus dulcibtis probari potest ex Lampridio iii [leliogal)ali Vita c;ip. 27) sicut

dicit, se , vocat ille, qui prior hoc prandio pastus est

amte nos, nimirum David, cujus sunt hæc ad Deuin verba : (}uam dulcia faucibus meis, ete. (18) Etiam apud Hilarium in psal. cxvni, lit. 15, pag. 555. in ipsa psalmi littera, qu e præmittitur, eadem lectio haheiiir : Super mel et favum ori meo : qu;e verba et favum licet absint in ipsa explicatione litteræ 15, pag. 550, num. 1 M. tamen in explicatione litter;e 17, et farum ab Hilario lectum palam indicatur his verbis pag. 588, num. 5 : Verbum Dei ex corde malus abripit, quod ultra mel et favum in ore delectat. (19) Mss. Wat. addit : qui tecum regnat in sæcula sæculorum. TRACT XXXIX. — (1) Plerique mss. Incipit de Baptismo, quibuscum consentiunt Joannes Veronensis ejusque exscriptores Pastrengus et Petrus de Natalibus, qui duos de Baptismo tr;ictatus rcce.sent. Unus Zenonianus cum editione prinripe inseribit : Post traditum baptisma. Retinuimus editionis Veronensis iuscriptionem, ne tractatuuim ad Ncophytos seriem mutatione tituli interciperemus, quod et in sequentibus intelligendum est. (2) Legebatur fex. Sparaverii eimei:datio placuit, quem vide, si lubet. (5) Notatur heic catechumenorum examen, quod

, 4. (15) Edit. Weil., devoret, sed male; nam respi- D in scrutinis fiebat, de quo plura Martene pari. 1 de magna pietas judicis nostri ! a quo universi generis A eunt, non adimunt, sed (5) includunt; quæ reum,

Antiquis Ecclesiæ ritibus lib. I, cap. 1, ai t. 11. (4) Peccatorum confessio baptismo praemissa hoc loco indicatur, de qua plenius tract. Â0 et 41 Tertullianus de Baptismo cap. 20 : Ingressuros baptismum orationibus crebris, jejuniis, el geniculalionibus, et pervigiliis orare oportet, et cum confessione omnium retro delictorum. Concinit antiquus auctor sermonis in psalmun, xLi ad Neophytos, in Appendico tom. vi operum S. Augustini pag. 287, (nosírae Ed. tom. vi, col. 1205), de iisdem enim lol|uens, quales per quadragesimam ante baptisma fiiere : Per omiiem jnadragesimam, inquit, vacaverunt orationi atque jejuniiis , in sacco et cinere dormierunt, futuram ritaui peccatorum suorum confessione quarentes; ex quibus eam confessionis rationem colligere posse nobis videmur, non quod necessitate baptismi omnia confiteri debe254 peccatores, ut possint beate yivere, (5) puniri festinant ; descendit quippe gladius pius in viscera peccatoris, et uno eodemque ictu, incolumi corporis manente materia, interficit hominem veterem, creat novum, et sacri gurgitis elemento sepelit. Et cum omnium aquarum natura sit talis, ut cum in profuildum homines (6) susceperit vivos, evomat mortuos; aqua nostra suscipit mortuos, et evomit vivos, ex animalibus veros homines factos, ex hominibus in angelos transituros, si provectus ætatis eorum (7) infantiam non mutaverit.

255 TRACTATUS XL. (1) Ad Neophytos post baptisma III.

qualem iuvenerint, talem quoque dimittunt; quæ in pari causa ipsi præstatori nihil prodesse possunt. At vero nostræ acervatim absolvunt, quidquid invenerint, nec aliquid (4) subsecivi esse patiuntur : sed pectorum aperiunt cuncta penetralia, diligenter universa crimina expelliint, ac rursus diligenter occludunt , ne quid illo vel frivolum, inde quod excluditur, revertatur. Mira ratio, mira beatitudo! Salvo reo punitur reatus in (5) reo, integroque statu moritur in homine, propter quod homo fuerat moriturus. Inde est, 256 quód nostra non habet necessaria tormenta (6) confessio; quod sine sudore tortoris facinora sua sponte reus, ut fiat innocens, confitetur. Pretiosa indulgentia est, fratres, quæ et veniam

Exsultemus, fratres, in Christo : triumphatorique B praestat et medicinam. Caeterum qui parcit venefico, que non hiat vulnus, non defluxit sanguis, non deco- A fideliter custodite; etenim 258 omnis actus vester

perpetuo hymnis , citharis , tympanis , canticis gratiam referamus, qui nobis promissa perpetuans pia (2) sanctione (ut aiunt) claves vere aureas misit: et quidem non illas, quæ maligno beneficio crimina excipiunt, quæ corpori parcunt, animam liberare

non possunt; quæ peccata, cum dissimulando præter

rent, sed ut antiquam vitam in scrutiniis exponentes, quærerent, quid deserere, quid sequi, et quam vitæ rationem instituere oporteret, ut Christianum vere hominem induerent. Ejus ritus meminisse videtur suppar Zenoni auclor S. Ambrosius, lil). vi in Lucaiii cap. 3, cum ait : In baptismo igitur justificatur Deus, in quo est confessio et venia peccatorum ; et S. Gregorius Nazianzenus sermone in sanctum lavacruiim, cum baptizandum alloquens, ne dedigneris, inquit, tuum prodere peccatum, cum scias quemadmodum Joannes baptizabat , ut confessione præsenti futu . ram evadere possis , quibus verbis nova confitendi ratio proponitur. Eusebius lib. v Ilist., cap. 17, occasione quadam multos ad Christianam religionem conversos narrans, de his inquit : Peccata sua comfitentes baptisma Christi susceperunt. Alia id generis, quæ adferri possent, et exempla el testimonia prætermittimus. (5) Innuitur pœnitentia, quæ adultis baptizandis impónebatur, antequam baptisma susciperent, ut ex memoratis superiori adnolatione testimoniis liqiiet. Alii testes fuse in hanc rem allegantur a P. Marteme lib. 1, cap. 1, art. 10, num. 10. Ejus autem poenitentiæ imponendæ consilium illud fuisse arbitrainur, non solum ut baptizandi peccalorum aliquam satisfactionem darent, simulque ostenderent, num ex animo præteritam vitam detestarentur, ac baptisma peterent ; sed etiam ut caro in vitiis enutrita, hac maceratioiie edomita spiritui inservire assuesceret. IIujus autem pœnitenti c institutionem quidam Petri prœcepto referunt, ut discimus ex e, istola Herivari Reinensis ad Witlonem l{othomagensem cap. 6, ubi Clodovæum aliquantis cum S. Remigio diebus moratum prodit ante baptisma, ut paenitentiæ secundum apostolicum præceptum prius ablueretur lacrymis, dicente Beato Petro principe apostolorum : Pænitentiam agite, et baptizetur unusquisque pestrum. Certe pœniténtia ejusinodi in Constitutionibus, quæ apostolicae dicuntur, lib. vii, cap. 52, aliisque pluribus canonum decretis ante baptismum ' imponenda et suscipienda præcipitur; quæ disciplina adeo in multa sæcula viguit, ut auckor Sermonis in, dedicatione templi, qui a nonnullis creditur S. Caesarius, num. 5, pœnitentiæ ejusmodi contemptorem non levis peccati reum peragere non dubitaverit. (6) Mss. Remensis et Vat., receperit. (7) Si nimirum baptismalem innocentiam seu

homicidæ, adultero, incestatori , sacrilego , nisi ejus curaverit mentem, non video quid illi præstiterit. 0 liberatoris nostri profunda providentia ! 0 præstantia singularis ! 0 dulcis sententia ! 0 damnatio necessaria! Homo jugulatur, ut vivat: (7) percussor, percussorisque non cernitur gladius : percussi

gratiam, qua modo geniti infantes dicuntur a Petro i, II, 2, in malitiam et culpam non mutaverint. Ms. Pomp. in fine addit Ameu. TRAct. XL. — (1) Sic ed. Wer. : inscriptio codicum est de Baptismo : Editio Veneta cum inauuscripto Zenoniano : Post traditum baptisma. (2) Sancto proprie lex est, quæ pœnam adjunctam habet. Justinianus lib. ii lnstit. 1 : Ideo et legum eas partcs, quibus poenas constituimus adversus eos, qui contra leges fecerint, sanctiones vocamus. Eodem sensu a vetustioribus proprie appellatas vel ex hoc Zenonis loco colligi potest, quippe qui interponens parenthesin , ut aiunt, cum clavium sanctionem piam ex more loquendi appellat, satis vulgatam ejus temporis formulam notat. Licet autem clavium sanctio pœnæ aliquid conjunctum haberet, qua poenitentia afficiebantur non ii solum, qui post baptisma pecc.issent, sed etiam qui ad baptisina propriis cumTpecc itis accederent, ut ostendimus adnot. 5 in tract. superiorem; tamen cuum pr;e criminum gravitate levissima hæc pœna fuerit, et hæc ipsa non in pœnam, sed in rei potius beneficium exigeretur, recte piam clavium sanctionem vulgo appellatam Zeno vocavit. 5) Ms. Rem. accludunt. 4) Aliqui mss. legunt subsiciri, Sed sunt qui lcgendum puteiit succisivi, vel subcisivi. Nota auteum Iioc loco vim clavium in l)aptismate, quibus absoluto acervatim quidquid invenerint, nihil subcisivi, vel reliqui sive quoad culpam, sive quoad poenam relinquilur ; et præterea deletis semel cunctis criminibus, nihil ex iisdem reviviscere sinunt ; quod sane indicant iila :

D Diligenter universa crimina expellunt, ac rursus dili

genter occludunt , ne quid illo vel frivolum, inde quod ercluditur, revertatur. I'aulo post mss. Tolent. et Watic., peccatorum pro pectorum, et ms. Tol. cum edit. Veii. accludunt pro occludunt. (5) Legebatur in eo, sed codices Tol., Wat., Urbin., Pomp., Sp. el Zen. in reo scribunt, et idipsum liabent omnes cum mss. tum editi tractatu sequenti, in quo idem hic sensus totidem verbis expressus reper1lur. (6) I)e confessione a catechumenis ante baptismum habita hic sermo est, cum hic tractatus ad neophytos recens baptizatos habitus fuerit, ut ex inscriptione et fine liquet. De hac porro confessione satis diximus adnot. 4 in tractatum praecedentem. (7) Intellige non cernitur pcrcussor, nec percussoris lor color est. lpse est, et tamen ipse non est. Velus quidem videtur domicilium, sed novus est (8) inquilinus, mutatione morum nativitatis suæ nobilitatem incredulis variis virtutibus monstrans. Cujus sanctionem, vestræ ætatis omni curriculo manente in sua semper infantia, custodite : ac fortiter praecavete ne primi hominis (9) quondam vestri umquam memoriam recolatis.

257 TRACTATUS XLI. (1) Ad Neophylos post Baplisma. IV.

In quo paucis additis, quibusdam mutatis, continemtur ea quæ partim XXXlX, partim XL tractatibus exhibentur. Exsultate, fratres, in Christo, (2) acceptaque in

dulgentia regale beneficium diligenter, fortiter ac

gladius. Ms. Pomp. scribit sine conjunctione percussi Íìon hiat vulnus: sed forte legendum, ul in tract. seq. : Percussor non videtur, percussoris non cernitur gladius, ercussi non hiat vulnus. (8) Inquilinus novus hic Christus est per gratiam , ob quam in baptizatis inhabitat. Hinc inteliigitur, ad quem referatur relativum cujus, quod mox subjicifur : cujus sanctionem, etc.

(9) Primus homo, id est Adam peccator, quondam vester, id est baptizatorum, exstitit , quod Neophyti ante baptisma peccatores ut Adam fuerint, et veteris homini§, ut Paulus loquitur, personam gesserint; quam, ut novum hominem Christum in baptism9 induerent, exuerunt, ejusque memoriam ut recolant, Zeno illos horiatur ne a gratia ad peccatum redeant. Vide epist. ad Ephesios cap. iv, vers. 22, 24, et ad Coloss. cap. iii, v. 9.

Tract. XLI. — (1) In mss. inscribitur : Tract. ad Neoph. alio die Paschæ: in edit. Wem. cum ms. Zen. ad Aeoph. Ms. autem Reim. hanc præterea marginalem notationem exhibet: A Subdiacono in ambone recitanda, dum cum fratribus pontifex in contentu sederit. Subdiaconorum aliquandò fuisse lectiones recitare discimus ex Gregorio lib. iv, ep. 44. J.ectiones autem in a mi,one häbitas notum est pluribus teslibus, quos Martene allegat 1. iv, de Aniiq. Ecclesiæ Ritibus cap.y, num. 11. Qui porro conventus lieic dicitur, ab aliis Scriptoribüs fratrum conventus appellatur: Fratrum autem convenium locum fuisse ab ecclesia distinctum, ubi lectiones sacræ fieri solerent, satis innui videtur a Casario Arelatensi hom. mi : Vos ad audiendas lectiones dirimas, video ad conventum fratrum, vel ad ecclesiam fideliter concurrere, et paulo post : Ad ecclesiam vel fratrum conventum venit. Nonnulli, quidem particulani vel pro copulativa accepere, ac si conven

ius fratrum et ecclesia syngnyma essent. At præter D

quaî, quod hæc repetita disjunctivæ particulæ forii;ula iù ferre non videtur, conventum fratrum fuisse jocum ab ecclesia separatum, quem Capitulum alii vocabant, manifestuiii fit ex Qrdine . ix, Romano, quem Mabillouius gdidit tom, u Musei ltalici pag. 10, §ic enim ibidem initio scribiiur : Postquam prima hora celebrata fuerit in conventu fratrum, qui apud quosdam Capitulum nuncupatur, etc. Et Capitulum άuidem locum fuisse ab ecclesia sejunctum, in quo post primam et ante Missam ad lectiones audiendas &leri praesertim convenius fieret, apertè colligityus ex antiquo ordine Cameracensis et Atrebaiensis Ecclesie €x Pithœi schedis edito, ubi hæc leguntur : Et mox ut sol ortus fuerit, signum pulsetur ad priman!, ubi omnis clerus conveniet. I)einde ereant ab ecclesia cum silentio, et resideant in Capitulo, ubi sacra legatur lectio ab hebdomadario. De ipsi vero lectione et de com

PATiAol. Xl.

contractus ablatus est, securi gaudete: nihil sæculo jam debetis. (5) Imago quidem reatus nunc usque fuistis, sed fortiter examinati estis : et, ut indulgentiam perciperetis, pro vobis (4) ipsis bene vigilastis: optime cstis auditi. Novum judicii genus est, in quo reus, si excusaverit crimen, damnatur; absolvitur, si fatetur. Magna ratio, magna potestas, magna pietas judicis nostri, a quo universi generis peccatores, ut possint beate vivere, puniri festinant. (5) Mira ratio : mirum profecto mysterium. Salvo reo, punitur reatus in reo, integroque siatu moritur in homine, propter quod homo fuerat moriturus. lnde est, quod nostra non habet necessaria tormenta confessio, (6) quod sine truculenti sudore tortoris facinora sua sponte

E reus, ut fiat innocens, confitetur. Pretiosa res est,

fratres, quæ et honorem præstat, et præmium. 0 li

versatione clericorum ibi a praelalis tractandum est; et deinde subjiciuntur, quae ad Missam pertinent. Huc autem pr;eter clerum, antiquis saltem temporibus, concurrere potuisse etiam laicos ad sacram lectionein audiendam, ex Cæsarii testimonio liquet. In conventu seu Capitulo ambonem præterea fuisse, unde sacri libri legerentur, perspicuum fit ex nota marginali in præsentem tractatuim. Neque moveat marginalis notatio tract. 45, ubi cum ea in convemtu gesta traduntur, quæ aliis ex ordinibus ante vel post iiocturiias Vigiliarum preces (matutinum vocamus) in choro geri consueverant, uti est pacis oblatio n;emorata aliquot.in monumentis a Martene reciiatis tom. iv, de Ant. Eccl. I{itib. cap. 25, num. 5, et antiphona Surreait Christus, ete , convemtus hic [rutrum pro ipso choro habendus videri potest, ubi sane clerus convenit : haec, inquam, marginalis notatio ne moveat; nam cum praeeipuus Weronensis Ecclesiae, et diei quidem paschalis ritus videatur, qui ea notatione exponitur, quique non ejus est generis, cujus il!e est, qui in monumenlis a Marteme relatis ante vel post nocturmas preces celebrabatur ; nihil opus est, ut exinde conventus momen in aliemam significationem transferamus, quam aliis documentis coufirmare non liceat. Wille quæ in camm notationem suo loco dicemuS.

(2) Prima haec sententia in sequenti tractatu alia lectione repetitur sic : Acceptaeque indulgentiæ regale beneficium diligenter, fortiter ac fideliter custodite : etenm vester contractus ablatus est. At utrobique in ms. Item., ablatus : legitur iii ms. Tol., sublatus. Contractus autem heic peccata sunt, ex quibus duplex culpæ pœnæque debitum contraximus; hoc autem debitum utrumque cum in baptismate remissum fiierit, contractus omnis jure ablatus, seu albatus, id est deletus, dicitur. Contractus enim heic dictus videtur, quod Apostolus ad Coloss. ii, 14, chirographum vocat: Delens quod adversus nos erat, chirographum decreti, et ipsum tulit de medio, affigens illud crnci : ubi et ablati, et albati, seu deleti chirograpli occurrit mentio.

(3) Mss. Tol. et Pomp.: In magno quidem reatu nunc usque fuistis. Tract. 59, unde hæc sententia fere desumpta est: In hoc reatu, fratres, usque nunc fuistis. Wille quæ ibidem annotavimus.

(4) Ipsis additum est ex quinque mss. Codex Vat., pro vobis bonis ipsis.

(5) Heic incipiunt, qu e ex tract. 40, totidem fere verbis repetuntur.

(6) Tres mss. Rem., Vat. et i'omp., quod, cum alii perperam quæ pro;ferant. fdein sai;e totidem verbis legitur tract. præced.

10

« PoprzedniaDalej »