Obrazy na stronie
PDF

tur manus. Ad torcular comportantur, idest ad sup- A comminantis qui vult effugere, debel illi inculpate pieus diabolus videretur. Qui consilio hominem de- A sibi pararent, quibus pro temporum opportunitate

plicii locum deducuntur. Ab operariis ibidem conculcantur, hoc est summa cum contumelia 235 a persecutoribus illusi jugulantur. Succus earum in ultimo preli pondere, duabusque tabulis (21) exsiccatur. Similiter judicii die a Christo secundum tabulas legis confessorum sanguinis vindicta usque ad ultimum quadrantem exigitur. Calcatores de eodem musto liibunt ; et persecutores sæpe credentes in Christum, calicem pretiosum, quem paulo ante calcando fuderani, gustant, aliqui etiam bibunt. Mustum patrisfamilias cellæ reconditur, ut pretiosius (22) transfusione reddatur, et martyr dominicæ habitationis in recondita assumitur, ut ibidem ex homine in Angelum transfusus æternæ vitæ beatitudine glorietur (25).

236 TRACTATUS XXVIII. In Isaiam VII.

Quantum sonus lectionis indicat, fratres, Judaicus quidem populus impietatis arguitur, sed Christianus, ne talis evadat, pariter commonetur ( Is. cap. v). Denique, ut iste plus timeat, ille terretur : ille vapulat, ut iste proficiat. Compendiosum felicitatis genus alterius periculo discere, quid debeas devitare. Unde,

fratres, in tali re non loquela est exhibenda, sed.

cura, quam paucis accipite. Iram Dei generaliter

; pauca pro omnibus ms. Pompeianus homini118. (21) Haec mss. et editorum lectio, inqua nisi librariorum error contineatur, et legendum sit eaeprimi. tur, uti mox eæigitur, ac paulo ante erigatur posi tum est; ersicco palam pro exprimere translale accipitur, quemadmodum Iloratius, lib. i, ol. 51: Mercator exsiccet cellulis vina, ersiccet pro eaehauriet adhibuit. (22) Superius ut melius veterascendo reddatur: heic autem transfretatione pro veterascendo per errorem scriptum et editum, cum nullus transfretationi sit locus , ut niustum in cellam vinariam transferatur. Putabit fortasse quispiam indicare Zenonem voluisse vinum Rheticum agri Veronensis, ex Plinio, lib. iv, cap. 6, pluribus scriptoribus satis celel); e, celis vinariis conditum, id quoque temporis adeo pretiosum fuisse habitum, ut in reijiolas regiones tr:iii , fi e1; ndo mitteretur. Sed neque hoc arridet, cum de vi:io auc10r loqui videatur, quod in ipsa cella vinaria pretiosius redditur. Itaque corrigeniluiu credidimus transfusione, qua scilicet vinum in vinariis cellis identidem transfusum, purius et pretiosius efficitiir; unde mox in allegorica explicatione martyr ex liomine in a: gelum transfusus Simili locutione proditur. (23) Ms. Pompeian. addil Amen. In ins. Remense eæplicit S. Zenonis tractatus de Esaia. TRAct. ¥¥¥) Jure hic tract. su;eriori subjicitur,cum eumdem ls viæ locum respiciat, in quo vimeæ fit meutio. Porro Sparav.,adnot. ultima in tract. præcedentem opinatus est, memoratae vineae disputationem hoc tractatu paulo posl appellatam , ipsum esse tractatum præcedentem olim in scriptum in psalm. i.xxix, in quo de laudata vinea pluribus aguir. At lectionem ex Isaiæ libro tractatus initio indicatam, quæ huic sermoni occasionem dedit, Auctorem speciare nihil dubitandum putamus. Post nonnulla ms. Pulm., peragere pro peragrare. (2) Mss. Tol. et Vat., lasciva pars se. In Urb. diffigi; pro diffundit. Edit. Wem. , labruscas pro layriscam. Iiifra correptus pro commotus in ms. Urbin.

servire. (1) Memoratæ vineæ disputatio, fratres, dilectissiini, longe lateque diffusos limites habet, quns peragrare competenti sermone urgentium sacramentorum non sinit pondus. Verumtamen , me in toto

'solemnitas cesset, paucis ejus degustate sermonem.

Winea Dei quidem prior synagoga fuit, silvosis errantium palmitum crinibus vilis; quæ cum per voluptuosa ac profana loca (2) lasciva passim se fronde diffundit, generavit pro fructibus spinas, pro uva labruscam. Cujus rei indignitate commotus Dominiis , illa deserta, aliam sibi, id est Ecclesiam matrem, sua pro voluntate plantavit, quam sacerdotalibus officiis excolens, (5) piaque potatione fecundans, felici ligno suspensam, uberrimam docuit adferre vin

B demiam. Inde est, quod hodie vestro de numero (1)

novellæ vites ad jugum perductæ, scaturientis musti dulci fluento ferventes, vinariam Dominicam cellam communi gaudio repleverunt. Quod ut vobis quoque fide vestra adolescente 237 contingat, praestabit Deus Pater omnipotens per Dominum Jesum Christum, qui est benedictus cum Spiritu sancto in sæcula sæculorum.

TRACTATUS XXIX. In (1) Isaiam Wlll, seu De adventu Christi in mundum.

Christus mundum (2) latenter intravit, ne sibi sa

(3) Ms. Remense, piaque potatione fecunditatis felici ligno suspensa. Suspensa item habent ms. Pompeianus, et editio Veneta.

(4) Hi sunt Neophyti, ac proinde urgentium sacra

C mentorum pondus et solennitas, quibus se impedire

paulo ante dixit Zeno, ne uberiórem disputationem haberet, dubio procul paschalia sunt festa, quibus I)revis a Zenone ad Neophylos haberi solebat sermo, ul ex dicendis constabit. Porro movellæ vites ad jugum perductæ, etc., sunt ii, qni ex Catechumenis ad baptismi gratiam pervenere, de quibus commode in telligitur allegoricum illud, quod scaturientis musti dulci fluento ferventes, vinariam dominicam cellam ( id esi Ecclesiam, in quaum per baptisma ingressi sunt) communi gaudio repleverint. Ilinc etiam illa vestro de numero, ex quo novellæ ejnsmodi vites ad jugum perductæ traluntur, innuunt Calechumenos Όmnes, quibus subinde auctor pollicetur fore, ut idem fide adolescente ipsis contingat. id est ut et ipsi ad jugum aliquando perducantur seu baptizentur : undè àd Neophytos simul et Catecliuiuenos hunc tractatum habitum liquet.

[blocks in formation]

ceperat, consilio vincitur, ut quomodo homo (5) in paradiso non cognoverat diaboluum, sic et diabolus in sæculo non facile cognosceret Christum.

- Desunt reliqua.

238 ADMONITI0 1N TRACTATUS SEQUENTES.

Reliquisunt nonnullibrevestractatus, quielsi variis titulis prænotantur, omnes tamen ad idein paschale tempus pertinent, et baptismatis per hocce tempus conferendi vel collati mentionem fere continent, ex quo etiam siinul omues adferendos credidinius. Quod si qui tractatus superius descripti ad eadem pascha]ia officia spectare videntur, cum in illis aliqua ad

uterentur , notavit Plato in Menexeimo. Cicero epist. 5 , lib. xvi ad Attieum memorat volumen proœmiorum, ex quo eligere solebat, cum aliquod a %yypaμμα institueret. Vide etiam lib. ix Fam. ep. 8, ad Paetum. Plura ex his numero quinque supra sexaginta suppetunt inter Demosthenis opera, quæ brevissima sunt; et his eum oratorem usum, prout occasio incideret, animadvertit Hieronymus Wolfius ad Lectorem pag. 150. Quidni simile quidpiam S. Zeno rhetorices et oratoriæ disciplinæ 239 studiosissimus fecisse credi potest, ut in paschalia festa plures ejusmodi præfationes pararit, quibus, prout res negotiumque postularet, uteretur? Hanc fortassis in sententiam Præfationes non

recens baptizatos habeatur oratio; non tamen eos B nulli ejusmodi tractatus in manuscriptis vocantur;

huc duximus transferendos, cum vel longiores sint multo, et de baptismate non nisi obiter meminerint, vel a proprio titulo ex. gr. in Isaiam , snb qiio alii tractatus non paschales habentur, haud disjungendos putarimus. Brevitatem istorum, quos sul)jicimus, priimo miraberis fortasse, Lector, tum vel o etiam si imilitudinem nonnullorum : quæ duæ ditiicultates quosdam ita moverunt, ut vel ex hoc quidnam illi, et cujus auctoris sint, ignorantes, de universis Zeuonianis tractatibus, quibus illi periuiscentur, ambigendum crediderint. At hos præsertim, si quisquam alius, Zenonem certum auctorem habere, ex antiquissimo Remensi codice luculeiiter statuiinus dissert. 1, cap. 5. lidem vero ita mulis et antiquitatis etiam profanæ, et sacrorum rituum, et variorum dogmatum testimoniis plerumque referti sunt, ut mullis, vel paucis ex tr;;ctaiibus longioribus, qui apud alios quoque Patres leguntur, concedant, quemadmodum ex ipsa lectione a» subjectis adnotationibus palam' fiel. Brevitatem porro tres ol)sei vationes satis purgabunt. In primis paschalia officia, ad quae ii tractatus spectant, longiorem sermonem non permittebant, ut Zeno ipse monuit tract. 28 : Memoratæ vineæ disputatio, inquit, fratres dilectissimi, longe lateque diffusos limites habet, quos peragrare competenti sermone urgentium sacramentorum non sinit pondus. Verumtamen me in toto solemnitas cesset, paucis ejus degustate sermonem : et similiter tractat. 56 et 58 : Tempus non sinit, fratres, imagimi reddere veritatem. Deinde hi proprie tractatus habendi non sunt, sed quaedam veluti Ecclesiastic.e pr;efationes, seu alloeutiones ad baptizandos, vel Neophytos habita: ( non nulli quidem ipsis in codicibus Præfationes, seu Invitationes inseribuntur)et tamquam solemnes quædam formulæ, quales hodie inter solemnia sacra ab episcopis adhilw, nll;c in Pontificali vel Rituali notantur. Unde ex Zenonianis plures Iransierunt in certas formulas, quas a nostris Antistitibus statis quibusdam diebus usurpatas ex manuscripto Remensi in præfatione Jocuiinus. Tandem magnis oratoribus illud in more fuisse, ut plura prooemia, sive exordia orationum

egimus adnot. 5 in tract. 15, lib. it:

uti et s Petrus Chrysologus sermonem xl de bono Pastore in ipso orationis cursu præfationem vocat , et similiter appellat sermonem lxxxvii eo sensu , ut præfationem pro exordio dixisse videatur. Exordium sane inter cæteros esse Zenonianum tract. 77, lib. ii, evidenter ibidem ostendimus aduot. 1. Sed de brevitate, quam in aliquot aliis aliorum Patrum tractatibus, ex. gr. Petri Chrysologi, S. Leonis, etc. depro hendere uon valde absimiliter licet, hactentis satis. Similitudo ai;tem, quæ inter nonnullos intercedit, adeo ut easdem sententias , immo totidem quandoque verba duo, vcl tres tractatus ex subjiciendis referant, si quempiam moveat, id argumento esse debet, S. Zenonem plures t;nius tractatus vel allocutionis formulas scripsisse, vel quod prima , aut etiam secunda non satisfaceret, vel quod eadem super re annis singulis dispulaturus iisdem festis et lectionibus recurrentibus de Eacodo, de Duniele, etc. (a quibus ex Ecclesiastica disciplina, quæ eas lectioues in baptismi, etc., symbolum instituerat, discedere haudquaquam licebat), eadem dicere ex tempore vel etiam scribere cogeretur, aliquil)us additis vel mutatis, ut ne eadem omnino repeterentur. Addemus etiam Sparaverii animadversionem ex adnolatione 4 in tract. 26 : Totiens ista repetit, ut videri possit, tanti ingenii virum argumentorum penuria laborasse. At vir doctrina et pietate insignis præmaluit æstimationem sui vilescere, quam in Ecclesia semem verborum suorum supprimere. Non quotidie istu eaepromebat, sed aut quotannis, aut st tis amni temporibus, aut forsan longioribus, ut audientibus non futura fuerit ingrata ea repetitio, cujus jam alias factæ non po!erant aut scire, aut meminisse : qua fiducia tempus in fructuosiorem Dei cultum impendendum, novorum argumentorum imventioni utque ea quisitis verborum lenociniis, quorum, si opus foret, non indignus erat, subtraxisse credibile est. Præterea apud S. Leonem aliquot reperire epistolas licet, quæ paucis additis vcl mutatis non tam easdem sententias, sed eadem quoque verba similiter referunt, nec non ex sermonibus nonnullos, ex quibus multa in epistolas ad verbum traducta inve

(5) Mss. Rem. et Pomp. in paradisum , qnæ lectio si genuina, esset ejusdem generis ac illic de quibus

nies, ut ex novissimae editionis notationibus ad mar- A chatis: tandem tractatus 15 de Exodo, et 9 de Daniele

ginem sermonum ac epistolarum appositis cognosces. Vide alia quædam in hanc eamdem rem disputata dissert. 1. cap. 2, § 2. Postremum (quod ad plura, quæ opponi possent, vindicanda maxime pertinens, in generali præfatione considerandum proposuimus) alia ratio habenda est sermonum, qui ab ipsis auct0ribus collecti et editi sunt, alia eorum , quos alii post auctorum mortem ex ipsorum schedis collectos promulgarunt. Cum auctores ediderunt sua , non nisi elaborata , perpolita et perfecta ediderunt, in quibus proinde nihil repetitum, hiulcum niliil, nihil mutilum legi solet, ut videre est in S. Gaudentii tractatibus, quos ipse ad Benivolum eodem quo Auctor hoster, sæculo tradidit. At cum alii collectio

in paschate, qui omnes paschalis festi · vel baptismatis imaginem ex Exodi vel Danielis lectionibus solemni ritu inter sacra officia recitatis egregie referunt. In his tractatibus seu allocutionibus edendis manuscriptorum titulos, cum constantes non sint ne in iis quidem tractatibus, qui eadem fere verba, i:e dum sententias exhibent, secuti semper non sumus, editionumque inscriptiones magis congruere vis;e sunt, ut ex adnotationibus in eosdem titulos perspicuum fiet.

TRACTATUS XXX. (1) Invitatio ad fontem I.

Exsultate, fratres, in Christo, omnique desiderio

uem fecere , tum pro auctorum merito et existima- B convolantes, cœlestia dona percipite. Jam vos sem

tione, que apud collectores obtinebat, colligi potuerunt ex scliedis omnia , quaecumque invenissent, repetita etiam, mutila et rudia, quæ auctores, si adfuissent, rejicienda vel perficienda putassent. Tanta autem Zenonis fama, et apud omnes obsequium fuisse videtur, ut collector religioni duxerit nihil abjicere, quod ejus 2/40 in schedis repererit; et hinc tractatus plures repetitos licet, inutilos minimeque perfectos collectioni inserendos existimavit. Nunc ut de ordine horum tractatuum, qui ad paschalia officia pertinent, aliquid dicamus, ponentur primo loco , Invitationes ad fontem una cum duobus tractatibus de psalmo xli, qui cum eodem recidant, eodem titulo inseribentur ; postea tractatus septem ad Neophytos post baptisma ; deinde tractatus novem de Die pas

TRACT. XXX.— (1) Praeter hanc inscrip., quæ tum in mss., tum in ed. occurrit, cod. Rem. marginalem ejusmodi rubricam exhibet : In prima symbolo in ambone a Pontifice pueris recitanda; qu:e rubrica ut intelligatur, scire oportet symbolum electis catechunienis traditum fuisse ab Episcopo , cum ad baptismum suscipiendum apti judicati fuissenl. Quo id die præstitutum sit, universim definire non licet : alii enim Dominica Pa!marum , alii feria quarta post quartam Dominicam Quadragesimae , alii aliis diebus ante Pascha illud tradel)ant, ut observat P. Marteiie l. i, c. 1, art. ! ! et seqq. Alii etiam semel, alii bis, ter alii illud dabant, ut idem animadvertit ; et Weronæ quidem pluries datum ex hac marginali rubrica , ubi primi symboli fit mentio, aperiissime co!ligitur. Ante symboli autem traditionem tractatum aliquem ab episcopo habitum insinuant illa Ambrosii epist. 20, ad Marcellinam : Sequenti die ( erat autem Dominica Palmarum) post lectiones et tractatum dimissis catechumenis symbolum aliquibus competentibus in baptisteriis tradebam basilicae. Tractatuin autem hunc épiscopos Veronenses ante traditionem ejusdem symboli in ambone recitasse ex rubrica laulata cognoscimus.

(2) Ecclesia mater baptizandos adoptat, ut pariat, propterea quod eos suscipit, ut suos, et inter catechumenos recipit atque instituit, eosque tandem parit, cum per baptismatis sacramentum Christo gignit.

(5) Legeret fortasse quispiam gaudentes cælestes, liberos, peccatis omnibus absolutos (uuales vere fiunt, qui by|)tisina suscipiunt) ut oppositio aliqua sit adjectivis totidem antea propositis, plorantes, sordidos, pannis sordidis alligatos, huic mundo dedititios. Sed forte sicut lata, ita el coelestis ac libera ad Ecclesiam matrem referuntur, quod læta gaudentes, cælestis et

[blocks in formation]

libera peccatis omnibus absolutos, utique per baptisma, inferat in mundum, quos non faetidis cunis, sed suave redolentibus sacri altaris cancellis emutritura est. (4) Legeudum active enutritura pro enutrita, quod erat in mss. el editis ; nam sicut mater filios , postquam peperit, in cunis enutrit, ita ctiam Ecclesia novos , quos per baptisma giguit filios, sacri aliaris sacramento eiutrire solita innuitur. Neophytos ai:tem statim post baptisma Eucharistiam olim. sumpsisse constât. Notatu p )rro dignum est in Veronensi ecclesia id quoque temporis sacrum altare cancellis fuisse septum, ut ne plebs ad altare tumultuario accedens, sacerdotem sacra facientem turbaret. TH Act. XXXI. — (1) Nonnulli cod. et ed. habebant ad æthereas.Placuit ex aliis mss. vecem ad cnim verbo intrate minus congruentem delere. Æthereas autem vocare videtur Zeno l)aptisterii portas, quibus ad ætheream, ut alibi loquitur, vitam in baptismate aditus patet. Baptisterium quidem separatum ab ecclesia locum fere fuisse ostendit Edmuudus Marlene part. i de Antiquis Ecclesi;e ritil)us, lib. i, cap. 1. art. 2, et ejusmodi quoque fuisse baptisterium Weronensis ecclesiæ Zenonis tempore, satis ex hoc testimonio colligendum apparet, cum hæc quidem Zeno ad baptizandos loqui videatur in ipsa ecclesia, et nihilominus eis, ut æthereas, baptisterii utique , portas intrent, praecipiat : nisi quis malit hunc tractatum extra ecclesiam, vel in ejusdem foribus habitum fuisse.

ß) Ullam legunt omnes mss. cum editionibus praeter Patavinam, ubi suppositum fuit vilem : sed neque hoc placet. Sparaverius mallet capientes aquam pro condentes ullum : at emendatio nimis lihera , et a scriptura codicum nimium multum dislaus. ('onditi pro condentes (similes enim voces activae significa

iouis pro passiva occurrent tract. 35) et undam pro

[ocr errors]

heic gratiam. Judicio vestro nascimini, 242 scientes A genitalis unda concepit, per sacramenta jam parti;

quoniam qui plus crediderit, (5) nobiliorem se ipse praestabit. Constanter igitur ac fideliter hominem istum vestrum veterem fœlerosis (4) suis cum pannis abjicite, novefli omnes, omnes (5) candidati, omnes Spiritus sancti munere mox divites processuri.

243 TRACTATUS XXXII. (1) Invitatio ad fontem III. Eia quid statis, fratres, (2) vestram quos per fidem

ullam potius scriberemus, quibus significetur Zenonem hórtari fideles, ut dum in geniialis fontis alveo conduntur, ne piitarent ejusdem fontis undam heic, id est in hoe sacramento, operari gratiam pro personis, seu cum acceptione personarum, quarum nec genus, nec aetatem, nec sexum hoc sacramentum respicere sequentibus tractatibus docet. Vide tract. 55 ac præsertim tract. 42 ubi hæc habet: Ne quem plus amare (I)ei providentia) videntur, aut minus; unam mativitatem, unum lac, unum stipendium, unam Spiritus sancti præstat omnibus dignitatem. Ejuidem in praesenti iractatu ad personárum acceptionem excludendam, ex solis meritis gratiam majorein posse fieri insinuat, ut animadvertemus adnotatione sequenti. Eailem senuentia conciliari potest cum vulgata lectione ullam, si nodo construas sic, me æstimetis condentes, id est eos qui vos condunt, alveo genitaii æterni gurgitis, seu qui vos baptizant, operari heic gratium ullaiii pro personis. (5) Nobiliorem auctor dicit futurum, qui plus crediderit, ut insinuet ex solis meritis, si majora in aliquo fuerint, majoris gratiæ consecutionem pendere. Hinc illud tract. 35: Quantum quis crediderit, tamtum beatitudinis et habebit. (4) Editi habebant faeterosis cum pannis; at codices addunt suis, quæ quidem lectio congruit cum illis Pauli ad Coloss. iii, v. 9, quibus homo Christo nomen daturus in mandalis accipit, ut hominem veterem cum suis actibus exuat: huc enim Zenonis allegoria respicit. (5) Canditati vocantur Neophyti ob candidas quas in significationem innocentiæ induunt vestes, de cujus antiquitate ritus consule Edmundum Martene de Antiquis Ecclesiae riiibus part. 1, lil). 1, cap. 1, art. 15. niiim. 5. Cum porro albas vesles non ante, sed post susceptum baptisma Neophyli acciperent, haec verba omnes novelli, omnes canditati, etc., palam referuntur ad sequens futurum moae processuri, ul ne ad praeseus tempus referenda credantur. TRAct. XXXII. — (1) In mss. Invitatio fontis cujus supra, id est Zenonis superius memorati. Hic idem tract. recitalur in Vita Zenonis, quam duodecimo circiter saeculo scriplam Scipio Maffvius edidit inter opuscula, quæ subjecit Ilistoriæ rei diplomaticæ pag. 520. Iloc ex monumento variantes lectiones dabimus in adnotationibus sequentibus signatas per syllabam Vit. Multo longior hic tractatus ibidem visitur; sed compactus ille est ab auctore ejusdem vitæ ex duobus Zenonis tractatibus, nimirum ex hoc integro, et ex portione tract. 48, ut in Admonitione ad monumenta monuimus, ac ex ipso tract. 48, designatis ibidem verbis, exploratius fiet. (2) Wit. tos quos per fidem. Sed melior codicum lectio, qu;c Zenonianam syntaxim exhibel, ac rò vos superfluens ac dure sonáns omittit. In calce ms. Pomp. habetur eadem W ita conscripta a monacho Zenofìiano, ibique rò vos pariter omittitur. Paulo post in ipsa W ita concipit pro concepit. (5) Pertinet haec vox ad sacra liturgiæ mysteria, mnde in Gloss. Græco-Lat. Desiderata éxponiíur ) si*ουργία τελετή, id est liturgiæ, seu publici sacri ministerii finis: propterea quod ii qui ex sacræ liturgiæ dis

[ocr errors]

rit, (3)ad Desiderata quantocius festinate. (4) Solemnis hymnus ecce jam canitur : 244 ecce (5) vox infantum et dulcis vagitus auditur: ecce parientis uno de ventre clarissima turba procedit. Nova res, ut jure spiritali unusquisque nascatur. Ultra cnrrite ad matrem, quæ tunc (6) non laborat, si quos parit, numerare non possit. Intrate ergo, intrate felices, omnes simul subito futuri (7) lactantes,

ciplina instituebantur, hunc finem summo desiderio appetebant. Apud Paganos quidem epoptae Tertulliaiio memorati initio libri adversus Walentinianos, toto quinquennio instituebantur a sacerdotibus, antequam initiarentur, ut hac ratione eorum cupiditatem pers. truerent. Similiter apud Christianos catechumeni diu

B tius probabantur, ut, quod ait Gregorius Magnus ep.

xxxiv, lib. vii : quanto eaespectatur eis longa festivitais, tanto se præparare et eam desiderio ferventi debeant sustinere. Itaque Desiderata est bapti$ma, et qiiodvis aliud sacramentum, antonomastice vero Éïôïìáíôïí, de quo sacramento praecipue et frequentius desiderandi verbum a Patribus usurpatum animadvertit Casaubonus exercit. i6, ad Annal. Baronii num. xlv, p. 301. Heic sane eum eos alloquatur S. Antistes, quòs non solum per fidem conceptos, sed etiaiii per sacramenta, id est per baptismum, jam jam nascerites prodit; pa. lam esl Desiderata , ad que eos, ut quantóeius festinent, hortatur, nem aliiid esse, nisi sacram Eucharis. tiam, ad quam vix baptizati admittebantur, ut momiiiimus adnot. 4 in tractatum 50. Notanda in hanc rem illa Tertulliani lib. ii ad Uxorem cap. 6: De cujus manu desiderabit ; ubi sicut desiderabit dictnm est pro Eucharistiam suimet, ita Desiderata pro Eucharistiae sumptione dicere Zeno potuit. i)esiderium scilicet quam esset in Eucharisiiaim præcipuum, dis• cimus ex auctore !ibrorum de Sacramentis inter Ambrosii opera lib. iv, cap. 2, num. 7: Veniebus - rgo desiderans ad altare. . . . . remiebas desiderans ad altare , quo acciperes sacramentum. Desiderata autem cur voearetur Eucharistia , et non proprio nomine, re'erendum esl ad arcani disciplinam. qua cavebatur a SS. Patribus, ne corpus et sanguineii) Christi expresse nominareut, ubi pr;esertim ad nondum consecratos habebatur sermo. (4) In Antiphonario, quod edidit Card. Thomasius pag. 66, post ritum baptismi, de hymni cantu hæc notantur: finito vero baptisimo sequitür versus : Audite voces hymni Et vos qui estis digni: In hac beata nocté Descendite ad fontes, etc.

(5) Correximus ex Wit. et ms. Sp. vox infantum et dulcis vagitus, cum legeretur in edit. et aliis iuss. mox infantum dulcis vagitus Post pauca Wit., parturientis, pro p rientis, et renascatur pro nascitur.

(6) Vit. non laborat cum' parit. Intrate ergo. Ms. Tolent. et edit. Ven. correctionem suggesseie, cum antea legeretur non laborat, si quos pariter numerare non possit.

(7) Sic mss. Vat., Zen. et Wila. Ms. Tol. laetantes, editi lactantes. Catechumeni autem lactantes futuri dicuntur ob sacrum, quem bibituri erant sanguinem; sic enim Cypriauus ep. 65 ad Cæcilium p.ig. 227. Per baptismium Spiritùs sanctus accipitur, ét sic a baptizatis, et Spiritum sanctum consecutis ad bibendum pervenitur. Ad bibendum autem præcipue dixit, non quod baptizati solum participaréni dé calice, quos, si essent ad comedendum illonei, de sacro etiam pane comedisse multis liquet ; sed quod omnes universiim saltem de calice biberent, infantes nimirum, quibus cum non liceret per ætatem cibum solidiorem edere, TRACTATUS XXXIlI.

(1) Invitatio ad fontem IV.

Quid statis (2) genere, aetate, sexu, conditione diversi, mox unum futuri ? Fontanum semper virginis matris dulcem ad uterum convolate; ibidemque vos vestra (5) nobilitate. fide, scientes, quoniam quantum quis crediderit, (&) tantum beatitudinis et habebit. 2450 admirabilis et vere divina sacrosancta dignatio! in qua quæ parturit, non gemit; qui renascitur, plorare non novit. IIæc renovatio, hæc resurrectio, hæc vita æterna, hæc est mater omnium, quæ nos adunatos , ex oimni gente et natione collectos, unum postmodum efficit corpus.

sacri sanguinis aliquid de calice infundebatur, ut ex Cypriano in lib. de Lapsis pag. 581, num. 25, (nostræ Ed. col. 485} manifestum est : quem morem in sequiora multo sæcula productum patet ex Ritualium antiquorum ordinibus, quos Edmundus Marlene partis primæ lib. i, capiti primo subjecit. Vide ejusdem capitis art. 15, num. 15: Forte etiam eos lactantes futuros Zeno dixit ob lac proprie dictum, propterea quod praeter sacrum vinum lac etiam, saltem in Occidente, l)aptizatis in infantiæ significationem adhiheretur Ilieronymo teste in Isaiam cap. 55: Hic mos ac typus in 0ccidentis ecclesiis hodie usque servatur, ut renatis in Christo vinum lacque tribuatur. Lege aduot. 5. in tract. 42. Tn Act. XXXIll. — (1) In mss. male inscribitur ad Neophytos, cum sit Invitatio ad fontem cæteris similis, quæ al nondum l)aptizatos habita est. Titulum itaque editorum hoc loco praetuliiutis. (2) Ms. Urlin., Qui statis. (5) Edit. Veneia nobilitari, male. Nobilitate vero imperativi temporis verbum, non autem nomeu hoc loco est. (4) Post verba quantum quis crediderit, additum fuit ab editoribus Weronensibus, et operatus fuerit, præter omnium mss. et primæ editionis fidem. l)e hoc plura dissert. 2, cap. 6, ubi Zenonis doctrinam hoc iii dogmate satis aliumde vindicavimus. ' TRAct. XXXIV. — (1) De Baptismo hic tract. in mss. insciiljitur. Sed me cog- remur invitationum seriem interturbare, editorum inscriptionem reliquimus, cui tractatus sane respondet. (2) Disce hinc baptismum per immersionem a Zenone usurpatum , de quo ritu alia testimonia deinceps suppetent. (3) Respicitur heic Pauli locus ad Coloss. in, 9, ubi vetus homo ille intelligitur, qui secundum Adam peccatorem est, in quo omnes mortui sumus, eoqr.e homine necato per I)aptisma vitam cœlestem incipimus. TRAct. XXXV.—(1) Ilic et sequens tractatusin mss. Item.Tol. Wat. et Urbin. iiiscril)untur de Psalmo xli, in quem extat quoque vetustissimi auctoris serimo ad Neophytos in Append. lom. vi, S. Augu-tiiii p. 287 (nostr;e Ed. loim. vi, col. 1205); alluditur autem ad illa ejusdem psalmi : Quemadmodum desiderat cervus ad fontes aquarum, quæ quidem non solum olim (ut discimus ex nonnullis antiquis ordinibus apud Marlene part. iv, cap. 24), sed vel liodie Sal)l)ato sancto canuntur, cum ad benedictionem aquæ haptismalis acceditur. Notandum porro heic est , hunc tractatt;im in ms. Remensis indice inscribi de Psalmo quadragesimo primo, alterum vero , quem subjiciemus, inscribi Tractatus psalmi quadragesimi, quam inscripuionem huic ipsi tractatui codex Basilicae Vaticanae praefigit. Hinc Joanues Veronensis in Historia Iiup. ins. lib. 1, et ex eo Guillelmus Pastrengus inter Zenonis sermones recensent tractatus in psalm. xt., et

TRACTATUS XXXIV.

(1) Invitatio ad fontem W.

Exsultate, fratres, quos sua parturit fides. qui mundi hujus fugientes insidias, reatum, vulnera , ac mortem, paternæ implorastis auxilium majestatis, omnique non pedum velocitate, sed mentis pii fon is ad gurgitem convolate. Wos constanter (2) immergite, salvo salutis statu, (3) veteris hominis vestri felici morte victuri.

246 TRACTATUS XXXV. (1) Invitatio ad fontem VI. Properat», properate bene (2) loturi fratres. Aqua viva Spiritu sancto et (5) igne dulcissimo temperata, blando murmure jam vos 247 invitat. Jam (4) bal

in psalmum xli. Porro palam est ambos hosce tractatus, occasione licet ejus psalmi xli habitos, esse invitationes ad fontem: et sane tract. 37, qui totidem fere verbis repetit sequentem tract. 56, in omnibus mss. Invitatio fontis inscribitur. Ilinc invitationum seriem prosequientes hunc titulum retinuimus, qui in mss. Pomp. et Zen. atque in editis quidem omnibus solus legitur. Tandem nis. Remense hanc marginalein rubricam præsenti tractatui affigit, ex qua hunc migrasse apparet in formulam a nostris præsulibus usurpatam , cum in eo essent, ut baptisma in Pentecoste conferrenl : sic enim scriptum legimus in antiquo illo codice: Recitanda pueris ante baptisma a pontifice in Pentecoste. (2) Legenlum procul dubio luendi, cum ad fratres baptismate lueiidós serimo sit. In mss. Rem., Tolent. et Vatic. perperam locuturi, quod quidem prima manu scriptum fuerat etiam in manuscriplo Poinpeiano. (5) Aquam igitur in baptisterio calefactam fuisse aliquantulum, ne qui, pueri praesertim. in eam immergerentur, ex rigoré quidquam detrimenti caperent, ex hac loco discimus, quod alibi ol)servasse non imeminimus. Hoc autem consilio, quod innuimus, aquam igne dulcissimo, seu leui fuisse temperatam

arbitramur, cum haud suspicari liceat Zenonem ea

mente adhibuisse aquae ignem, qua quidam olim hæretici ex illo I,uc;e iii, 16: Vos autem baptizabimini in Spiritu sancto et igne, putarunl aquam in baptismate satis non esse, nisi aqu;e ignis adderetur, ita ut vix quisqu:im in fontem desceudisset, statim appareret ignis; quemadmodum colligitur ex antiquo auclore libri de I{ebaptismate in Appendice Cypriani pag. 645 ( nostræ Ed. iom. iii, col. 1{85). Quid porro fuerit illud murmur blandum, seu , uti vocatur tractatu sequenti, dulce murmur, quo baptizandi satis invitarentur; cum de ebullitione accipi nequeat. quæ deterret potius quam invitat, nec teimperatum calorem continet; jam de fluxu quodam aquæ baptis

D malis illud murimur accipiendum est, ut ex eo hæc

aqua viva, seu, uti appellatur tractatu seq. fluentum et superfluens amnis dici potuerit. Huuc autem perpetuum aqu e fluxum in maguis præsertim civitatibus magna baptizandorum multitudo invexit, ne eadeiu aqua omnes immergerentur, quod nauseam nonnullis perperisset. Hinc etiam propria appellatio fontis, ex quo mimirum nova semper aqua deflueret Aquam autem per canales ductam , in baptisterium, quoad opus esset, continuo influxisse nonnullis monumentis innuitur. In vita S. Aviti Wiennensis cap. 5. memoratur baptisterium cum aquæducto, et Eunodiiis epigraum. 145, loquens de fonte S. Stephani, mentionem facit aquæ, quæ per columuas profluehat. Liber poatificali§ argenleos cervos, qui in baptisterii fontem aquam funderent, ab Innocentio I et Sixto III conditos tr;idit. , , - - -

(4) Laudatur hoc 7enonis testimonium a Laurentio

« PoprzedniaDalej »