Obrazy na stronie
PDF

nere. Cum imperat Pater orbem fieri, opus cum (12) A qui sui corporis nescit arcanum ? Quare, fratres,

dicto completur a Filio. Quomodo autem, quanlus, aut qualis fieri 157 debeat, nemo (15) praecipit, interrogat nemo; neque enim sine Patris esse possit injuria, si hac necessitate opus esset illi, qui in sinu Patris commanens voluntatis ejus perfectionem non didicerat, sed habebat. II. Igitur orhe perfecto, postremus digito Dei manuque e limo terræ lingitur homo. Construitur mobile, totumque (14) se nesciens simulacrum : et, ut imago (15) sit Dei,inspiratur a Deo in animam viventem. Coucepit spiritum (16) adæque, quem nescit; intrantem non videt: exeuntem non potest prohibere: et a sumat quisquam Dei se posse scire (17) secretum ,

propter quod facti et nati sumus, timeamus, amemus, et honorificemus, quem invenimus, Deum. Sane quærant illum , qui eum non habent secum.

158 TRACTATUS VI.

(1) De eo, quod scriptum est: Cum tradiderit regnum Deo et Patri (I Cor. xv, v. 24).

I. Scriptura divina, cum de Dei loquitur Filio, non sibi repugnat; sed inter Deum hominemqne, quem sumpsit, necessaria moderatione distinguit. Si enim Deum (2) purum jugiter prædicaret; passionis resurrectionisque vacarel locus, et nihil Christus mundo praestiterat: si hominem solum , sicut (5) quidam

nus censuit in visis testamenti veteris explicandis, ac B Ipse divit, et facta sunt; ipse præcepit, et creata sunt,

proinde illa angelis esse tribuenda probabilius existinavit, ut videre licet lib. ii et iii de Trinitate.Veteruim nihilominus Patrum interpretationem etiam post Augustinum plures secuti sunt, ut S. Leo, epist. xxvii ; Cassiauus, lib. iv de lncarn. cap. 9; S. Isidorus, lib. de Naliv. Domini cap. 1, et alii. Quin et Augustinus ipsum Deum antiquis Patriarchis visum nonnullis in locis adseusus est, ea tamen cautione, a qua antiqui Patres mihilum discrepant, ut divinitatem, inquit ille lib. ui contra Maximinum cap. 26, n. 12 : Non per substantiam suam, in qua invisibilis et immutabilis est, sed per creaturam sibi subjectam mortalium oculis apparuerit, cum voluit. Quod autem heic ait per creaturam subjectam , idem est, ac quod alii dixerunt in speculo, in ænignuare, seu, ut llilarius notavit, lib. xii de Trin. nuiu. 45, 46 , nunc in habitu humano , nunc in figura ignis , et similibus. Explorate autein idem Augu-tiuus, epist. cxlvii, num. 20, Deum Moysi sese praebuisse in ea specie, qua illi app ruit, confitetur. Ad ea emiim Moysis verl)a : 0stende mhi temet- C ipsum, lurc notat : Quid ergo? Ille ipse non erat ? Si non esset ipse, non ei diceret : 0stende mihi temetipsum, sed, 0stende Deum. . . Ipse ergo erat in ea specie, qua apparere voluerat, non utem ipse apparebat in natura propria, quum M quses videre cupiebat. Quid quod cum angelos Patriafchis se stitisse alibi docel, ipsum Deum illis. se sliusse simul docuit, quod in angelis Deus ipse loqueretur ? Sic enim lib. ii contra Maxim. num. 11, de rul)o, in quo celebre Moysi visum contigit, loquitur : Illic augelum apparuisse Scriptura ipsa declarat. . . . In angelo autem Deum' fuisse quis dubitet ? ldipsum ante Äugustinum tradiderat Atlanasius, orat. 4, contra Arianos, p. 467, in íuam reiu videre etiam poteris Ilieronyìmum, in c. iii ad Gal. et Gregorium Magnum in praefauione aJ Comment. in Job. cap. ii. Cum itaque tanto consensu (quocumque tandem modo explicare placeat) Deus anuquis Patribus apparuerit; cur porio F.Iiuium potius, quam Patrem aut Spiritum san- D cuum visi, iiem se praebuisse iidem Patres docuerint, cum non minus Pater , quam Filius in speculo , in aenigmate cerui potuerit : luculenler exponit Petaviu§ loco laudato. Ilinc interim quo sensu S. Zeno intelligendus sit, palam factum credimus. (12) Siwilis est sententia tract. 4, vide annot. 7, (15) Iluic testimonio lucem afferet præclarus S. Auihariasii iocus, orat. 2 contra Arianos n. 51, pag. 459, qui adversus eosdem ostensurus, Verbum Dei propter nos non esse factum, quod illi volebant, ut illo intermedio facto, ita deinceps omnia per ipsum possent fieri, pag. 432, ait, quod licet per ipsum facta sint omnia, et sine illo lieri nihil potuerit ; tamen non eo usus esi i)eus tamquam ministro, cui iiee præcepit nec interrogatio ulla facta est, ac si quid Pater vellet , nesciret, cum Filius sit idem ac Pater, et in ipso eadem omnino moverit. Citato itaque tesvìmonio Geneseos, Fiat luae, et illo psal. xxxviii :

ait: Dixit, inquam, non ut, quemadmodum apud homimes fieri solet , tamquam minister aliquis audiret, ac ubi lo jueulis didicisset voluntatem, ad opus peragenduin properaret : hoc enim rerum creatarum proprium est . . . . Ilinc sane divina Scriptura non dicit ipsum audivisse, aut respondisse, quonam modo, et quales vellet esse res factas; sed dixit tantum Deus, Fiat; deindeque subditur : et factum est ita. Et paulo post : Cum autem ipsum Verbum agit et creat, nulla ibi est interrogatio, nulla responsio; in illo enim est Pater, et Verbum in Patre, sed ut opus fiat, voluisse satis est , ita ut hoc verbum (livit sit nostri gratia div nae volumtatis indicium ; his autem verbis, et factum est ita, opus per Verbum et sapientium factum significetur, qua quidem in sapientia est etiam Patris voluntas. Ilinc èrgo S. Zeno siùiliter dixit. Filio perspectam fuisse voluntatem Patris, cum in Patre idem esset, adeo ut nemo interrogaret, pro ciperet nemo. Vide quae in hanc rem Zeuo disserit tract 1 , lib. ii, adnot. 12 et 15. (14) Homo simulacrum vocatur, quatenus per animaim , de qua mox subjicitur, iiuago est Dei. Simulacrum autem se nesciens vocatur, quod concipit spiritum, quem nescit. De hac imagine Dei, in hominis aiuiuia plura disserentur tract. 19. 15) H vc Verl)a sit Dei absunt a ms. Pompeiano. 16) Ita mss. [tem., Tol., Urb. et Zen. adverbium Zeiioiii familiare : Cod. Pomp. Adæ quod : in editis Adam. (17) Secretum heic aperte est divinum Verbum,vel divini Verbi generatio, de quo plura tract. 4, adnot. 5. Argumentum autem instituitur satis velne; mens, ut audax Arianorum in scrutanda ejusdem V erbi generatione curiositas reprimatur. Si enim imago Dei , quam homo in semetipso gerit, ipsi explorata non €st; quantae arrogantie convin untur, qui Werbum Patris imaginem, quæ in Patris secreto latet, scire se posse præsumunt. TRAct. VI.—(1) In edit. Ver. et seq. praeter hunc titulum alia inscriptio huic tractatui apponitur: Sermo de Epistola B. Pauli ad Corinthios prima. Huuc porro tractatum huc rejecimus, quod cum divini erbi generationem vindicet, ab iis non erat disjungendus, qui ad idem argumentum pertinent.

[merged small][ocr errors]

putant, ab utero virginis eum sumpsisse principium ; A 1, 18), ut ait Apostolus, post multorum obius popu

quæ spes futuræ beatitudinis credenti, cum scriptum.sit: Maledictus homo, qui spem habet in homine? (Jer. xvii, 5.) Ergo ubi purum Deum significat, sic dicit in Genesi: Et fecit Deus hominem ad imaginem et similitudinem Dei (Gen. i, 27): et in psalmis: Deus autem rex noster ante sæcula operatus est salutem in medio terræ (Ps. lxxiii, 12)! et alio loco : Parata sedes tua Deus, eae tunc, et a sæculis tu es (Ps. xcii, 2). Ubi hominem (4) mistum, , sic prosequitur: Dicite filiæ Sion : Ecce rex tuus venit tibi justus, sanctus et salvans, mitis, sedens super asinum novellum (Zacch. ix, 9; Is. lxii, 1 1); et iterum : Tollite portus principes vestras, et elevamini portæ æternales, et introibit rer gloriae (Ps. xxiii, 7): et iterum Magi: Ubi est, inquiunt, qui natus est rex Judæorum (Matth. 11, 2)? II. Hic est, fratres, qui venturus (5) denuntiatus est per prophetas : qui secundum carnem natus in tempore est; qui est excelsus in excelsis, humilis in terris; saeculorum genitor, filius virginis immortalis sibi, (6) homini moriturus: mortem gustat, ut mortem 159 devincat; (7) inferos penetrat, ut mortuos vivos inde reducat. Uuigenitus prodiendo de Patre ante originem rerum : primogenitus a mortuis (Colos.

indicari videntur ex ea præsentis temporis formula,

ut quidam putant. - - (%) De liàc formula satis dissgri, 2, e. 5. In,textu

sequenti deest sanctus in mss. Tol. Poinp. et Zen. (5) \is. Pomp., nuntiatus. - - - (6) \ls. Rem., in homine, que lectio divinum Wer

I)um per se immortale, ex natura humana inortem C

oppetiisse insinuat. Post pauca in editis gestat pro gustât, pr;eter inss. fideim. - (7) sic alii quoqne Patres contra h;ereticyrum senteiitiam Christumì ad inferos vere descendisse crediderunt. - (8) In margine edit. Ver., homini. i9) Memoiia lapsus videtur auctor, cum hæc ante passionem di ta fuerint. (10) Carno, as, ex quo carnatus, verbum satis antiquum docent inulta, quæ ex eo composita siint, uti concarno, excarno, decarno, incarno, etc. Carnatum corpus ostendere dixit item Coelius Aurel. 1, 4, 9δ. (11) Mss. Tol. et Zen., hinc. (12) Quæ a Zeuone appellatur prorisio,divini Verbi inëariîaîio intelligenda est, eamque ötzowogizw Græci Patres, Latini aiitem dispensationem, ngnnum quam etiam deconomiam Graecanice nominant. Provisionem Latine dixit Tullius iii Tuscul., 14. Cum porro S. Antistes hactenus contra eos disseruerit, qui Christum vel piirum Deum cum Gnosticis aliisque antiqnis h;eretiéis, vel purum hominem cum Plotinianis dicel)ant; nunc éx postrenuo Pauli testimonio Ariano. rum objectionem ingerit, qua illos quidem usos, ut sul)jectüm et minorem Patris Filiu: suaderent, patet ex Alhanasio, llilario aliis(|ue Patribus, qui perinde adversus Arianos illud testimonium explicare conati sunt. (15) Walde corruptum et mutilum totum hunc texuui Sparaverius putayit; et cum vastitas legi imavult pro varietas, ac si in eo sit auctor, ul Palris ac Filii îegnum unum et indivisum suadeat; tum in re : liquis puncta lacunarum indicia interserenda alicul)i ceiisuii, quæ tamen sine mss. ex arbitrio suppleri nec debeïent, uec posscnt. Nobis vero etsi licuiu plures mss. libros consulere, nihil tamen ad hoc testimonium restituendum contulit; quod nihil mi

loruui. Ilic est, cui data est potestas iu cœlo et in terra, (8) nomiui ejus iiova a Deo suo, ipso diceute: Ego te clarificavi in terra : opus perfeci, quod dedisti mihi, ut facerem. Et nunc tu clarifica me apud teipsum claritate, quam habui apud te prius quam mundus fieret. (Joan. xvii, 4; Matth. xi, 27.) Qui (9) resurgens ait: 0mnia mihi tradita sunt a Patre meo (Luc. x, 22). Hic, qui purus de cœlo descendit, (10) carnatus ascendit in coelum. Ilic, inquam , de quo Paulus ait : Qui accipit regnum, regnat , et tradet Deo et Patri, etc. ( I Cor. 1 , 24). III. Quid (11) heic scandalum pateris,Christiane,ex tuaque natura opinaris (12) provisionis piæ divina mysteria ? Si minus sentis de Filio, quia regnum tra

B ditur Patri; major Patris injuria est, si est aliquando ejus est deputata rebus dispositis, non Deo, non A Joannem, ipso dicente : Regnum meum non est de

sine regno. Accedit, quod oramus quotidie, ut adveniat regnum Patris (Matth. vi, 10); speramus et Filii ( II Pet. 1, 11 ). Wacat ergo præsentis tcmporis regimen utroque cessante ; actumque es1 de mundo mundique tota substantia, si vel uno momento divimitatis cessat imperium. At si, ut ratio ipsa proclamat,cessare nullo pacto potest (15) varietas ista regni a legis conditore; homini a Deo assumpto justisque

rum esse debet, quod omnes ex eodem antiquo fonte profluant. Nos vero perinde ac si corruptiim nihil, nihil hiulcum sit, obscuram conabimur explicare sententiam, isque conatus non improbabilis fortasse videbitur, si ad ea, quæ praeeunl, quæque sul)jiciuntur, animum inteudas. Quæstioaem S. Anlisles uovet in illud Pauli I ad Corinth., c. xv. v. 24, ubi regnum a Filio acceptum, Patri tradendum affirmatur. Mota primum difiicultate contra divinitateiu Filii, ac si is traditurus regnutu Patri, absque regno aliquando futurus sit , eaque mox diluta, propterea quod magna hinc in Patrem quoque injuria ced. rei, S; is sine regno aliquamdiu esset, antequam illud ie Filio acciperet; illud addit, orare uos, ut regnum Patris adveniat, et Filii quoque regnum uos exspectare, quibus I'atris et Filii regnum idem esse confirmatur. Sed cum dicta hactenus Pauli textum non expkcant, tum vero novæ difticultatis caussam praebent. Si enim Patris et Filii regnum est venturuiu, num, inquit, præsentis tempo is, id est hujus mundi, regimen ita vacat, ut nec a Patre, nec a Filio rega- * tur ? Rejicit id ex absurdo, quod sequeretur : Actum enim esset de mundo totaque mundi substantia, si vel uno momento divinitatis cessat imperium. Itaque non tam in futuro, quod exspectamus, quam in præsenti regno Deus regnare convincitur. IIoc autein duplex regnum non modo varium inter se, sed etiain unum post alterum succedeius, varietas ista regni ab auctore vocatur, quæ si cessare nullo pacto potest a legis conditore, id est a Deo, qui utrique huic regno legem præfinivit, et penes quein utrumque regnum, licet varium nobis , unum et constans est : eadem profecio varietas non Deo, ut sempiterno rectori, deputata est, sed homini a Deo assumpto, id est redeumptori, et justis ejus ( hi mox se vi ejus dicuntur ) rebus dispositis, seu ex ip a dispositioue rerum , quam lex conditoris præstituit ; quatenus scilicet in temporali reÉ' (de quo uno l'aulus loquitur, ut anctor notavii )

liristum hominem assumptum cum servis suis, quos ad finem usque mundi sibi adjungei, regnare oportet, sicuti lectio universa, seu Pauli contextus v. 25 testatur ; dein vero finito, seu completo priori hoc temporali regno, cum subactis inferni potestatibus ac ipsa morte devicta in ipso judicii die, nemo aumplius

sempiterno reeuori, maxime cum in Evangelio sic dicatur : Dabit illi Dominus Deus thronum David patris sui, et regnabit super domum Jacob in sæcula, et regni ejus non erit finis ( Luc. 1, 52). Salomon in sapientia similiter dicit, cum de ejus 160 loquitur servis : Et si coram hominibus tormenta passi (14) fuerunt, spes eorum immortalitate plena est; et in paucis reacati, in multis bene disponentur; quoniam Deus tentavit illos, et invenit illos dignos se. Tanquam aurum

in fornace probavit illos, et quasi holocaustomata ac- .

cepit illos, et in tempore erit respectus illorum. Judicabunt nationes, et dominabuntur populis, et regnabit Dominus illorum in perpetuum (Sap. iii, 4 et seq.). Quid hoe est? Si in perpetuum regnat, Paulus erra

hoc mundo (Jo. xviii, 56). Apertius autem hoc Paulus expressit dicens : Hoc enim scire debetis, quoniam omnis formicarius, aut impudicus, aut fraudator, quod est idolorum serritus, mom (19) habet hæreditatem in regno Dei et Christi (Ephes. v, 5), ostendens unum esse regnum Patris et Filii. IV. Recte igitur Patri tradet regnum, qui dixit (20) in monitis regnum non stare divisum ( Luc. xi, 17, 18). Unde non sic sentiendiim est, fratres, ut Pater accepturus sit, quod non habuerit, aut Filius tradendo, quod (21) habeat, perditurus ; cum et Pater, quod accepturus est, habeat; et Filius non careat, quod daturus.Totum Pater, totum possidet Filius; unius est, quod amborum est, quod unus possidet, singulorum

vit; si traditurus est regnum, isti mentiuntur. Absit. B (22) est, Domino ipso dicente : 0mnia quæcumque ha

Nullus hic error, diversitas nulla est. Paulus enim de hominis assumpti temporali locutus est regno, 161 in quo venturus et judicaturus est vivos et mortuos (II Tim. iv, 1), sicut lectio universa testatur, quæ praedicat Christum oportere regnare cum sanctis suis, donec (15) evacuatis omni principatu et potestate et virtute et dominatione, ponantur omnes inimici ejus snb pedibus ejus, inimicaque destruatur mors (I Cor. xv, 24 seq.) (16) lli autem ad principalem vim retulerunt, in cujus perpetuitate commanens in æternum, a Patre Filius regnum nec(17)accepit aliquando, nec posuit; semper enim cum ipso regnavit, (18) cata

bet 162 Pater, mea sunt (Joan. xvi, 15); et iterum : Pater, omnia mea tua sunt, et tua omnia mea (Joan. xvii, 20); quia Pater in Filio, et Filius manet in Patre, cui affectu, non conditione, charitate, non necessitate, decore (25) subjicitur, per quem Pater semper honoratur. Denique inquit : Ego et Pater unum sumus ( Id. x, 30). Unde non diminutiva, sed religiosa, ut dixi, subjectione est Filius Patri subjectus; cum quo originalis perpetuique regni una possessio, coæternitatis omnipotentiæque una substantia,una (24) æqualitas,una virtus majestatis augustæ, (25) unico in lumine una dignitas retinetur; si quid

ad Christi regnum accedere poterit, idem servorum C Weron., xz** Ao%zαν Graecis litteris editum est. At

suorum regnum jam completum Cliristus tradet Pairi, a quo perpetuum regnum illi suscipient. Christus autem, qui ut Dei Filius in Pairis perpetuitate commanens, `regnum nec accepil aliquamdo, mec posuit, in illis perpetüo regnabit, ut duobus Evangelii et Salomonis testimoniis exprimitur; ac ita tandem cum Pauli mens palam claret, tum apparens istius cum illis contradictio evanescit, cum hic de temporali Chrisli regno, illi anlem de aeterno, quod priori illi post judicium completo succedet, accipiendi sint. (14) Ms. Pomp. et edit. \en., fuerint, nec non immortalitatis pro immortalitate. Dein pro et quasi holocaustomata edit. Ven. et tamquam holocaustomata. Ex hac edit. et ex mss. Pomp. ac Zeu. particulam et supplevimus. (15) Legebatur vocatis. Correximus ex loco epist. I ad Cor. càp. xv, v. 24, unde haec sumpta snnt, ubi legitur : Cum eracuaverit omnem principatum et po

Sirmondus in præcepto Stephani II de hospitali Romano, tom. ii Concil. Gal. pag. 58, cata Galla patricia Latinis litteris edidit, et similiter illorum cata normam Latine scripsit sanctimonialis Heidenheimen. sis, in Ilodeporico S.Wilibaldi, apud Canisium, tom. iv Antiq. Lect. pag, 512, edit. Ingolstadiensis. (19) Ms. Pomp., habent. (20) Sicut tract. 4,lib. 1, num. 3, S. Zeno scripsit, in pra ceptis Dominus ait, ita heic in monitis. Similiter S. Leo serm. 9. de Quadrag. c. 1 : Dominus enim in eaehortationibus suis dixit. Ilis ergo formulis Evangelia quandoquie allegantur.

(2 ') In editis perperam non habeat; correximus ex mss. Pomp. Sp. et Zen. (22) Est a quibusdam mss. abest. (25) Subjicitur, inquit, non conditione, id est servitute (id enim conditio apud Zenonem significat, ut videre est ex adnot. 25 in tract. 10, lib. i) quæ ne

te$tatem et virtutem, etc., id est inferni principa- D cessitatem parit, sed charitate et affectu ; respicit au

tum, etc., plane subegerit, v. adnot. 15.

(16) Hi, scilicet Lucas et Salomon, quorum testimóniá Paulo, ut videbantur, contraria postreimum reciiaverat. Vide adnot. 15.

(17) Mss. Pomp., Vat., Urb. et Zen, sic scribunt; editi cum aliis mss. accipit.

(18) ln edit. Veron. zzrá Graece scriptum fuit repugnantibus mss. et editione prima. Ita etiam cata, ęuim Evangelistæ allegantur, Latinis litteris apud iaiinos scriptores effertiir in mss. quam sæpissime, uti de mss. Cypriani testatur Baluzius, et ita quoque in editis scripium reperies. Vide tres Testimoniorum libros pluribus in Iocis, et auctorem eatalogi haereticoruni, qui post Tertulliani librum de Præscriptionibus ponitur, ubi hæreticorum doclrina ab iisdem aul E\angeliorum similitudinem cata Proclum, cata Æschinem dicta traditur. Apud Hieronymum vero, lib. iii in cap. vi epist. ad Epliesios pag. 678, edit.

tem creatiouem mundi, nam omnia per ipsum facta sunt : in quo etsi Pater imperavit , Filius vero exsecutus opus traditur ; charitas tamen in utrisque una fuit, quae vel in Patre imperavit, vel obtemperavit in Filio, ut scite monet tract. 2, Tib. i, num. 9. De his plura tract. 1, lib. ii , adnot. 12 et A3, necnon tract. 5, adnot. 15, ubi S. Zeno hoc idem argumentum pertractat, ne quis ex creatione mundi, quæ Filio tribuitur, inferiorem Patri Filium existimet. Ilanc vero Filii subjectionem, quæ ex charilate, non ex servili necessitate ducitur, religiosam, non diminutivam mox appellat, quod nihil inde Filii æqualitati dignitatique detrahatur.

(24) Ms. Pomp., æquabilitas. Similiter traet. M, lib. ii, æquabilitas scribitur ' in mss. aliquot, cum alibi æqualitas legatur.

(25) Quidam mss. et editi unito; editio prima unico, idque sententiæ magis congruere visum est,

onim Filio detraxeris, ad Patris, cujus habet totum, A Tertia Judæa est vere cæca , quæ cum in (6) lege

(26) injuriam pertinebit; nec est in illo aliquid, quod sit inferius, quia sicut Paler, nec plus potest habere, nec minus; alter enim in alterius plenitudine infiisus est, ut sit omnia in omnibus Deus benedictus Pater in Filio, Filius in Patre cum Spiritu sancto. Amen.

163 TRACTATUS VII. De (1) Nativitate Domini. I.

l. Licet sectæ sint plures, quæ injuriam Christi fabulari nitantur , tamen tres sunt qnodam modo priucipales: e quibus duæ ejus , quem cupiant depravatum , simulant se esse (2) cultrices. (5) Una (4) denique adserit Jesum Christum ab utero Yirginis Mariæ sumpsisse principium, Deumque exinde ob justitiam facrum esse, non natum. (5) Alia modestius, sed mordacius nocens, dicit quidem Dei Filium Deum, sed non ex Patre nobilitatis perpetuitate progenitum; 164 fuisseque tempus, quando non fuit.

(26) Ita ms. Pomp. cæteri injuria. Ad injuriam autem Patris pertinet, quidquid Filio detrahitur, vel quia degeneris Filii Pater praedicatur, ut s:epe insinuat Ilifarius , et late probat Augustinus serm. 159 , num. 5, et Ambrosius, lib. i de Fide c. 6, vel dum aliquando sine verbo et sapientia fuisse traditur, ita ut ea aliunde debuerit accipere, quod orat. 2 in Arianos Athanasius demonstrat. TRAct. VII.—(1) In elliiis et in ms. Ur. De nativitate Christi sermo primus, c;eteri mss., de nativitate Domini. Sequens autem tum in editis, tum in mss. inscribitur De nativitate Christi. lluiic et duos sequenles tractatus cum castigationibus Gasparis Barthii Christianus l). uiuius inseruit inter homilias Patrum, uti memorat Fal)ritius in Bibliotheca Latina, vol. iii , p. 421, et vol. xii, pag. 797, bibl. Gr;ec., quam homiliarum editionem rarissimam villere nondum poluimus. (2) Edit. Ven., cultores. (5) Ter supra decem h;ereseos capita huc pertinentia recensuimus tracl. superiori aduot. 5, quatenus Christum hominem tantum esse , ac e Mari;e ulero prin ipjum sumpsisse prodiderunt. Quatenus vero idem ob justitiam Deus factus traditur , fuit quidem hic Nestòrii celebris error , au*qui jamdiu ante a Paulo Samosateno et Photino pr;vdicatus fuerat. hoc tamen discrimine, quod Nestorius, notante Garnerio dissert. 7, de Ortu et Incrementis h;eresis Pelagianæ c. 7. docuit, Christum hominem non ex meritis, sed ex divina gratia jam inde a matris utero a Divino Verbo assumptum fuisse; cum Paulus Samosatenus et Photinus eumdem Christum liominem natuim dixerint, qui ex virtutum merito (justitiam Zeno vocat) in Deum profecerit. Vide aiiathematisimum iii libelli de nomine Rulini, quem eodem tempore Norisius et Garnerius ediderunt. lluic errori præcinuisse videtur Origenes, l. ii Peri-archom c. 6 : Virtutum suarum, inquiens, merito anima Christi cum Verbo Dei unum efficitur. I'lotinianos autem quos alii Zenonianæ ætatis Patres passiim refellunt , nostrum Auctorem voluisse perstringere, facile intelliges. (4) Denique heic est idem ac paucis, quam in sententiam alii quoque scriptores eadem particula usi sunt. Vide adnot. 2 in tract. 1, 1. ii. 5) Hæc est hæresis Arianorum, qui etsi Christum Dei Fuluum praedicarent, non lamen ab æterno , sed in tempore genitum prodidere , unde effatum illud apud ipsos soleinne: Fuit tempus , quando non fuit. Videsis Athanasium, de decreuis Nic;vnis, n. 18, llilarium, I. iv el vi de Trinitate, ubi ipsam Arii epistolam allegat , in qua eadem formulâ inculcatuf. Ne

C

(ut dicere solet) sua legat ubique, duas Patris et Filii designari personas, tamen nunc usque contendit Deum Filium non habere. Quil)us omnibus exempla, vel ratio, quam prosecuturi sumus , at guinentationis totius uno ictu omnes nervos abscindet. Quapropter duas esse nativitates Domini nostri Jesu Christi necessario scire debet populus Christianus , ne quem patiatur errorem : unam, qua natus est, alteram, qua renaius. Sed sicut est spiritalis prima sine matre, ita sine patre secuiida carnalis. Ilaec miranda, inenarrabilis illa, propheta dicente : Nativitatem (7) ejus quis enarrabit (Is. laii, 8)? Cur autem sit inenarrabilis, Patre loquente noscamus. Dominus ipse nos edocet : Eructavit (8) cor meum verbum bonum, etc. (Ps. xliv, 2). Et apud Salomonem hactenus dicens : Ego er ore Altissimi prodivi ante oinnem creaturam (Ecclesiastic. xxiv, 5). Il. Cum hæc ita sint, humanitas te versuta cognosce vel sero, et (9) inteimperanti linguae silentii (10) fre

que mireris, quod hic Filius Deus dici potuerit, et nihilominus negari Patri co;eternus et æqualis: nam illum Deum abusive fatebantur Ariani , non proprie, ut ex Ililarii Fragm. n. 26 et aliunde notum est. Veronensis editionis auctores, cum Zenonem saeculo iii vixisse contendant , eumdem errorem affigunt 0rigeni, qui tamen illum expresse reprehendit in fragiuento , quod recitat Athanasius de decretis Nicaenis, n. 27 : Intelligat enim , inquit ille, qui dicere audet, fuit aliquando, cum non esset Filius. llinc quidem probatur, alios quosdam hunc errorem id temporis docuisse, quem Origenes reprehenderet. Dionysius quoque Alexandrinus, Origetis discipulus, in epist. ad Euphranorem et Ammonium , cujus fragmentum suppeditat Athanasii epistola de sententia Dionysii, n. 4, Sabellianos impugnans: Etenim, ait, cum sit res facta , ncm erat, antequam fieret. At ea de caussa ad Dionysium Romanum ille delatus , et ab eodem reprehensus , apologia sese purgavit , in quam multa conjecit, quibus eum errorem rejicit , quem subinde Ariaui excepere : unde cum hi ejus auctoritatem pro se allegarent, Athanasius loco umemorato num. 9, prædecessoris sui sententiam optime vindicat, aueioritatemque ex inimicorum manibus naviter eripit. Itaque etsi quidam olim Alexandri;e eum errorein docuerint , quem Origenes perstringit; non hos tamen, qui nihil ad nos pertinebant, sed Arianos, qui hisee quoque in locis eam formulam evulgaverant , S. Zeno ferire voluisse cognosCitur. (6) Leae igitur ex Hebraeorum lingua universum vetus testamentum vocal)atur, in quod ville adnot. 1 in trac1. 12. l. 1. Imlicantur heic porro ea Veteris Testamenti loca, ex quibus tria mox a Zenone al legantur. (7) Ms. Pomp. et duplex Zen. addunt autem. Inenarrabilis porro l)ivini Verbi nativitas dicitur , non quoad factum, quod per fidem notum est, non ignotum, ut quillam Arianorum perperam jactarunt: sed quoad modum mascendi, ut pluribus explicant Victoriuu- atque Phœbadius.' (8) lidem codices cum Vat. et edit. Ven., Eructavit, i quit, etc. (9) I'lacuit leciio duorum mss. Zen. cum alibi legeretur intemperati. (10) Licet fremum in singulari non inveniatur, nisi generis neutrius ; in plurali tamen etiam masculini generis declinationem patitur, ut apud Virgilium, iii Georgic.; Livium, l. xxxiv, c. 2; Walerium Maxiinum, elc.

nos impone. Dementiæ genus est, invisibilis incom- A divinitatis potestatisque esse omnipotentiam nos J.,_

prehensibilisque (t 1) velle opinari secretum, ejusque interna discutere, cujus extraria nequeat suspicari: quia Deus hoc est, quod est (Ea;od. iii, 14): quod vero homo definiendum putaverit, (12) non est. Nam et Joannes apostolus in Evangelio quid 165 praedicet, fratres, accipite: In principio, inquit, erat Verbum, et Verbum erat apud Deum , et Deus erat Verbum : hoc erat in principio apud Deum (Jo. 1, 1). Admirabilis gratia, fratres dilectissimi, conspicuæ veritatis, quæ dum secerni potest, tamen sibimet externa esse non potest Si enim Werbum in Deo est, et Deus est Verbum, et hoc est, in quo est, quod ille est , qui inest; duplex persona, duplex (13) vocabulum , sed origiualis perpetuitatis ac deitatis est una subslantia, Domino ipso dicente: Ego et Pater unum sumus (Jo. x, 50): quod non utique sic ait, ut in unum duos redigendo confunderet, sed ut duorum unam

(11) Codex Pomp. addit Dei. Paulo post, secretum ad generationem præcipue divini Verbi pertinet, de qua ab homine non temere esse inquirendum auctor sæpissime monet. Wille tract. 4, adnot. 5. (12) Solemnis et frequens apud Patres sententia cst, quidquid dicatur de Deo, id Deum vere non esse: homines enim, ut scite animadvertit Fulgentius in lihro contra serm. F;ist. c. 5: carnalibus sensibus dediti etiam ipsum Deum non possunt misi carnaliter cogitare. Tales autem dum in luto caruis animas volvunt, creatis phantasmatibus et gravati pondere vanitatis, quanto magis in illarum rerum cogitatione versantur, quae corporeis oculis corpoream ingerunt molem, tanto minus possunt ad intelligemdam conscendere deitatem. Quamobrem \iarius Victorinus, I. iv adversus A rium, ;uræclare observavit , quod cum Deo illa affirinando tribuimus , qu;e Deo conveniunt , ut esse , vivere, et intelligere, eum adhuc mom esse quidem ista, quæ diciinus, qi od ille super omnia sit : et subdit: Quare et άνῶτταρχτος, et άγούσιος , et άνονς. et άέδος sine exsistentia, sine subslantia, sime intelligentia , siue vita dicitur, non quidem per στάρχσιν, id est non per prirationem , sed per si pralalionem. 0mnia enim , quæ voces monuinant, post ipsum sunt ; unde nec óv, sed magis πρόον. Quam in rein Damasgeiius, l. i , c. 4, congruentius esse docuit , ita de Deo prædicare aliquid , ut ei omnia detrahantur, quippe mhil est eorum, ijuae sunt. immo vero supra ipsum esse. Ilinc plerisque uuin Patribus, tum Philosopliis placuit , ut qui defimire velit [)eum, negandi potius , quam aflirimandi formulis utalur ; nam , ut scribit Augustinus , in ps. lxxxiv : Facilius dicimus quid mum sit , quam quid sit. (13) Praeclara h;vc adversus Patripassianos, seu (ut a Latinis postea dicii siini) Sabellianos coufessio, qui umam Patris personam duplici tantum voce distinctam coinminiscel)antur. Catholici autem Patrem et Filium duplicem personam duplici distinctam nomine confitentur. Vocabulum pro momen usurpat vetus aucior tractatus de Fide orthodoxa, p. 546 Ap . pendicis Ambrosii , ubi præstantissimum in eamdem cum Zenone sententiam teslimoniuin affert ; nec non *. b. p. 552. Rursus in antiqua fidei forinula aul baptizaudorum institutionem scripta, quam edidit P. Mar tene, 1. 1, De antiquis Eccles. rit. c. 1, a. 12, p. 363 : Erceptis vocabulis quæ proprietatem indicant personarum, quidquid de una persona dicitur, de tribus dignissime potest intelligi. (i4) Ita emendavimus ex Mss. Pomp., Vat. et dupliei Zen., cuin alii scribant, infulciat. Sermo autem hoc loco est ad Arianos (optimi Christiani ironice aupellantur) qui divinum Verbum a Patre genitum v0

ceret. Sequitur, ac dicit : Omnia per ipsum fucta sunt, ac sine ipso factum est mihil (Jo. 1, 3). III. Videamus nunc, optime Christiane, quemad— modum inter Patrem Filiumque tempus (14) infulcias: si enim tempori, non sibi debent, quod est alter alteri obnoxius; procul dubio, ut tu vis, major est matura, quam Deus. At cuin naturam ex nihilo fecerit Christus; sit antem ex natura tempus, ineptum satis est, opus suo præponere 166 artifici : ac (15) per hoc solum interest, quod soli se sciunt. Deniquo apud Isaiam ad Filium sic dicit: Dominus Deus sabaoth : Fatigata est Aegyptus, et mercatus Æthiopum : (16) ex Saba viri excelsi ad te transibunt , et tui erunt servi, et sequentur te alligati compedibus, et adorabunt

B te, et (17) in te precabuntur, quoniam in te Deus est,

et non est Deus alius præter te (Is. xlv, 14). Sed et (18) Jeremias eodem spiritu loquitur 167 dicens : Hic

lebant in tempore, prædicabant enim fuisse tempus, quando non fuit. Imfulcire autem pro ingerere accipitur etiam a Seneca, epist. 114, et a Suetonio, in Til)erii vita , c. 55.

(15) Ms. Urb. per hanc.

(16) \ls. Tol. et Sabam.

(17) 1 ) præpositio addita ex codicibus Tol., Pomp., utroque Zen. ét edit. Ven. Iia etiam alii Latiiii Patre§ legerunt, Laclantius, l. iv Instit. c. 45; Ililarius, I. iv, de Trinit. n. 38; Aml)rosius, I. i de Fide c. 5; quæ lectio ex LXX lnterpretum, a quibus Latini profîcerunt, scriptione manavit. At alii mss. et editiim. Ver. te sine in scribunt, uti Auctor tractatus de Fille orthodoxa, c. 6, p. 553 Appendicis Ambrosii. Non exiguia aulem in hoc testimonio interpretando varietas, ut collatis Auctorum locis videre licet ; qui tamen in hoc conveniunt, ut hocce testimonium, perinde ;ic a Zenone nostro fit, ad Christum referant. Vide Hieronymum, in commenlario ad hunc locum, etc. Utrique mss. Zen. prædicabuntur pro precabuntur.

(18) In edit Ver. Jeremiæ loco suppositus Baruch, cum hic locus vere ex Baruch libro Sumptus sit. At Jeremiam ex mss. omnibus et edit. Wem. restituimus; qu;e scriptura etsi vindicari non posset, relinquenda nihilominus esset in textu, et in ádnotationibus Auctoris lapsus detegenwus. Sic Bu-;vus in editione Petri Blesensis epist. 141, e.lidit Zachariam, qui pro Jeremia citatur, et Billius in edendo Nanzianzeiio, qui in orat. ad Julianum Solomonem allegavit pro Jobo, errorem molavit, sed textuin intactiiim reliqùit. Eadem ratione nec corrigendus fuerat in *editione Romana Cassiaui locus Collat. 7, c. 12, ubi Job loco Salomonis laudatur ; nec canon. 13 coucilii Ilispalensis, ubi Isaias in vulgatis legitur, cuin monente Balnzio antiqui codices Jeremium habeant. Correc

D tiones id generis veram quidem allegationem exhi

l)ent, sed qu;e non ex Auctorum mente sunt , quos memoria lapsos liquet. Eodem lapsu Marius Merca. tor, pag. 28 edit. Baluzii, Joannem Evangelistam citavit pro Paulo , et Gregorius in orat. de pauperum Amore Michæam pro Amos, et Amos pro Michæa nominavit. Quod si ex dictis hactenus Zenonis l cus, etiamsi maximum errorem contineret , corrigendus ab editoribus non fuerat; multo minus horum licentia probabitur in allegatione, quae defendi et vindicari satis honestis rationibus potest. Apud antiquos enim Patres consuetudo hæc inolevit, ut [Baruch, qui Jeremiae amanueusis fuit, ut innuitur c. xxxv 1, v. 4, et cap. xlv, v. 1, pro Jeremia acciperent, adeo ut illius libellum tamquam librarii opus imagistro adsciihendum putarent. Quid quod Baruch opus cum Jere-. miæ libro ex editioiie LXX Iuterpretum copulauur,

« PoprzedniaDalej »