Obrazy na stronie
PDF

debit. W. Memorandum quoque necessario est etiam illud, a quo quid agatur in templo. Sacerdos vocat, ostium credulitas aperit, simplicitas introducit, intellectus invitat, veritas persuadet, timor excubat, disciplina coercet, continentia se refrenat. Stat in angusto fides, in secreto pudicilia, in primo innocentia, æquitas in medio, in fine patieutia. Pax colligit, charitas ligat, sollicitudo custodit, justitia distribuit, pietas ministrat, puritas supplicat, spiritus postulat, spes pronuiuit, sapientia domus domina prærogat munera. Exsultate, seniores, (22) vos estis hujus operis firmamenta. Exsultate, juvenes, vos esiis lapidibus adamantinis meliores. Exsultate, pueri, sacræ turris dulces, ac sine pretio margaritæ. Felicia, exsultate, conjugia : (23) meliores 116 ornatui gemmas sculpitis, quam vos estis. Exsultate, viduæ : quadratura vestræ virtutis angularis lapidis conjugio cohæretis. Exsultate, virgines : omnem istam celebritatem honore vestri floris ornatis. Exsultate, divites (24), prærogationibus crebris et justis veri divites facti : promotioni etenim coelestis vestræ dignitatis debetur divini operis perennis ista laudatio. Exsultate pauperes

cum hanc cæremoniam non de novo inventam mediis illis temporibus, sed ex ritu antiquo derivalam atque illis in ecclesiis custoditam salis credibile sit : forte ex hoc ritu, qui a Zenone hic indicatur, et in Veronensi ecclesia vigebat , vel ex alio aliquo simili originem duxit. Neque difficultatem moveat, quod huic denario mystica interpretatio a Zenone subjiciatur : nam singulæ cæremoniæ sacrae semper a!iquid mysticum exhibent, uti liquet ex ecclesiasticis formulis, quibus vestis alba, sal, etc., baptizatis traduntur. limo vero cum constans denarii , numismatis, vel stipendii mentio fiat in Zenonis tractatibus; denarius aliquis, quod mystice quidpiam innueret, perinde ac sal, vestis alba, etc., traditus vere fuisse dicendus videtur, cujus significationem alibi, ubi opportunior erit locus, diligeutius explorabimus. Nuumquid enim, cum omnia quæ hic Zeno commemorai, baptizatis vere traderenlur, solus denarius non tradebatur? Id sane persuadere nobis non possuimus. (22) ln edit. Wer. lypographi per saltum ab hisce vocibus vos estis ad alias similes in altera sententia positas transcurrentes, inlegram lineam omiserant, quam ex mss. et edit. Ven. supplevimus. Solum in ms. Urb. fundamenta pro firmamenta. (25) Gemmæ meliores appellantur filii, quos Christiani conjuges gemmarum ad in-tar sculpunt, dum eos sanctè instituunt. Meliores autem, quam ipsi conjuges, vocantur, quod in ipsa pueritia, dum educaniur, et virgines et innocentes esse soleant. (24) Divitum nimirum prærogationibus nova ecclesia ædificata fuerat. Promotio autem (qua voce post pauca Zeno utitur) in Asconio Pediano et Lampridio occurrit. (25) In editis et mss. aliquot prædaturas, sed male : coireximus ex ins. Item. Pedatura autem est spatium certo pedum numero finitum, nec non ipsa per pedes dimensio. Vide Goesii indiculum et Frontinuim de Coloniis, pag. 533, 358 et 558. (21) * Mss. Urbin. Pomp., et edit. Wen. addunt Amen. Tract. XV.—(1)In plerisque mss. nullus huic tractatui ululus præfigitùr, sed solum: Incipit alius tractatus. Titulum descripsimusex solo ms. Zen. et edit. Ven.; in

PATRol. XI.

pleta, inæstimabiles divitias in ea commanens possi- A spiritu :

per vos, et in vobis Dei major est domus . nam et omnibus æquales estis et (25) pedaturas omnes vestri corporis ambitu superatis. Denique sancti divites pauci snnt, vos plures estis. VI. Hæc sunt, dilectissimi fratres, charismata vestra : hæ virtutes, quibus Hierusalem spiritalis instruitur, quibus sacræ orationis iste locus novus et populus quotidie Christi Dei et Domini nostri providentia comparatur. Hic labor noster illustris : I„,. gloria omnium sacerdotum : hoc mysterium Deo. Iloc opus charum, hoc opus vivum carnaliter geritur, sed spirita- liter promovetur. Præstabit autem Deus pater omnipotens, ut quomodo isto in terrestri domicilioeigratia, agimus, ita in cœlestibus regnis uberiores sanctis cum omnibus referamus (26).

[merged small][merged small][ocr errors][ocr errors]

D tyrum Gervasii et Protasii, postquaiii in exordi, at

firmavit, imparem se primum sensisse dicendo, siibdit n. 5 : Sed ubi sanctarum legi cæpit series Scripturarum, largitus est Spiritus sanctus, qui locutus e$t in prophetis, quod dignum aliquid tanto coetu.... proferamus : uemor at autem, n. 4, psal. xviii,, fortüita' le;. tione recitatum, ac dein alius psalmus lectus, inquit n. 7, et fuit psalmus cxii. Itäque hoc s;ecuio, cum nondum statuta fuisse videtur certa Scriptuiarii, lectio (unde Gregorius Turonensis, lil). " iv hiJi. Franc., c. 16: Unusquisque, aii, in libro quod primum aperiebat, hoc ad Missas euum legeret : qùibus siniiiô quiddam de psalmorum cautu tradit Augiistinm ,seriii. 552, n. 1.), tum vero pro ter psalmos, quos caniu recitatos giliil ambigimus, aliiqiioque psalmi vel praecipiente Episcopo, vel fortuia levtioiie ante conöionem lecti fuisse cognoscuntur, quos non numquam etiam populus repeteret, ut vel maxime liquet ex Alhanasii,

[ocr errors]

ut edicerent nobis, quinam Deus iste sit qui dicit : Audi populus meus, et loquar, Israel, et testificabor tibi : quoniam Deus Deus tuus ego sum (Ps. xlix). Et infra : I18 Meus est orbis terræ et plenitudo ejus. Numquid manducaho carnestaurorum, aut sanguinem hircorum p0tabo ? Immola Deo sacrificium laudis, et redde Altissimo vota tua. Et invoca me (4) in die tribulationis tuæ, et eripiam te, et magnificabis me (Ps. xlix, 12, et seq.). Si pater loquitur, fratres, quis est iste, cui tantum defert? Quis est, quem Altissimum dicit, cum ipse sit solus, a quo alius altior non sit? Sin vero omni honorificentia deferentis Patri verba sunt Filii, debetis agnoscere quantis catenis vincta tenebrarum mens laboret incredulorum. Il. Immola, inquit, Deo sacrificium laudis. Primo omnium, sacrificiorum tria esse genera novelle disce, Christiane, ne quo seducaris errore. Unum est enim detestabile, alterum reprobum, tertium mundum. Detestabile est Gentium, reprobum Judæorum, populi ehristiani mundum. Igitur Gentium sacrificium quam exsecrabile est, tam (5) inane : colunt enim vani vana figmenta in quaslibet formas, vultus, sexus, ætates, auri argentique detrimento matris limæ moderato dente figurata. Quæ est ergo ista dementia? sacrificium nescientibus procurare, lumen cæcis inferre, thura non spirantibus concremare, allegare preces surdis : ab his custodiam petere, quos fur non timet involare. Quibus recte Deus irascitur dicens : Nolite ambulare post deos alienos, ut serviatis eis; et me adoruverilis eos: ne quando incitetis me in operibus manuum vestrarum, et disperdam vos (Hier., xxv, 6). Quæ autem sint ista opera manus humanæ, Spiritus sanctus in psalmo nonagesimo quinto declarat dicens : 0mnes dii Gentium dæmonia; Dominus autem cælos fecit. Et in Deuteronomio (xxxii, 17) : Sacrificaverunt dæmoniis, et non Deo. Ac ue quis sacrilegium existimaret sibi impune esse cessurum, Scriplura iterum ibidem dicit : Sacrificans diis eradicabitur, nisi Domino soli (Exod. xxii, 20). Ilaec (6) Genlibus, nisi convertantur, manet divina sententia : quæ nec Deum, nec sacrificium etiam ipsæ cognoscunt se habere legitimum. III. Nunc Judæorum quoque sacrificia a Deo repu

Apolog. de Fuga sua prope fiiiem, ubi scribitur : Residens in sede praecepit, ut Diaconus psalmum legerel, populi responderent : Quoniam in œternum misericordia ejus. Quod si quis velit, hac quoque tempestate inductam fuisse consuetudinem, quaim Augustini aevo in Africa jam vigentem pluribus testimonijs confirmat piissimus æque ac doctissimus cardinalis Tho. masius in præfatione ad psalmos, pag. 19, ut scilicet psalmos membratifn prælegeret lector, eosdemque populus respondendo cantaret, nihil laborabimus : id enim ad explicandum Zenonis locum satis est. (4) Mss. Zen. et Pomp., in tribulatione tua, ut sane legitur inferius, n. 5. (5) lnane est editi cum aliquot mss. At substantivum est_ delevimus auctoritate codicum Tolent., Pomp., Zen. (6) Secuti sumus lectionem antiquissimi ms. Rem. cum alibi Gentes legatur; nam maneo recte cum dativo, non minus quam cum accusativo construitur. Virgilius AEneid., 1, v. 257: Manent immotu tuorum

[ocr errors]

A diata cognoscite, qui dicit ad eos in Isaiæ libro : Quo mihi multitudinem sacrificiorum vestrorum ? plenus sum holocaustomatis arietum et pinguamine agnorum. 119 Sanguinem taurorum et hircorum nolo : quis enim evquisivit ista de manibus vestris (Is., 1, 11, 12)? Per alium adæque Prophetam Spiritus sanctus clamat, et dicit : Præcingite vos, et plangite, sacerdotes, lugete omnes, qui deservitis altari : quoniam ablata est de domo (7) Domini vestri hostia et immolatio (Joel. i, 13). Multa sunt, quæ dici possunt : sed satis otiosum est in his demorari, quæ in toto jam (8) non sunt. IV. Unum sane necessario proferemus exemplum, quod et Judæi odiosum, el Christiani sacrificium approbet Deo gratum. Apud Malachiam prophetam : Non est mihi voluntas circa vos, dicit Dominus : et B sacrificium acceptum non habeo ex manibus vestris : quoniam a solis ortu usque in occasum clarificatum est nomen meum apud Gentes, et in omni loco odores incensi offeruntur nomini meo, et sacrificium mundum : quoniam magnum est nomen meum apud Gentes, dicit Dominus (Malac. 1, 10). Immola Deo sacrificium laudis (Ps. xlix, 14). Immola, inquit, Deo, (9) non dæmoniis, sacrificium laudis, non vituperationis, et redde Altissime vota tua. Honorem totum refundit in patrem, ex quo omnia. Et invoca me in tribulatione tua, et eripiam te dicendo, ostendit, quoniam per se omnia prosecutus est. Et magnificabis me : quod dictum, fratres, non sic debetis accipere, ut operis sui laudem sibimet soli deberi testatus sit, qui in Evangelio dicit : Si non facio facta patris mei, nolite mihi credere : sed si mihi credere non vultis, factis credite ; et cognoscite, quoniam in me est pater, et ego in illo (Joan. x, 57, 58): dictum significatione unica majestatis, et affectu individuo pietatis ; quia laus filii est patris, et laus patris amborum. V. Nunc sacrificii nostri proprietatem nos convenit nosse, quæ facile ex adverso cognoscitur : nam si dijs corporalibus sacrificium convenit corporale, utique et spiritali Deo sacrificium est necessarium spiritale : quod non ex sacculo, sed ex corde profertur; quod non (10) bromosis pecudibus, sed suavissimis moribus comparatur ; quod non cruentis manibus, sed sensibus mundis offertur ; quod non

fata tibi; et Welleius, i, 4, 2: Aliis ritus patrii mansit custodia. 7) Mss. Tolent. Pomp. Dei.

I) §. Quia scilicet Hierosolymitanum deletum est

templum ; hoc autem deleto Judæis amplius sacrilicare non licet, de qua re iterum Zeno tract. lx et seqq., lib. 11. (9) Editi ac mss. aliquot et non : conjunetionem et 4ribus codicibus ignotám abjecimus. (10) In edit. Ven. brumosis; in edition. Ver. bramosis; sed male. Bromosis autem ex mss. supposuimus, quamquam et brumosum promiscue apud auctores legatur. Bromosus vero, seu brumosus est grave oleus, injucundum, a voce Graeca 3p&μο; graveolentia, 3póμύδας fætidus. Id nomen sié'accipiendum patet ex Rufino l. iii, de Vitis Patrum n. 39 : Et cum fæteret brumosa aqua odore, non permittebat, ut aliam aquam muturent. Coelius Aurelianus I. iii Tard. pass. c. 2 : Corruptio acceptorum cum acore in bromosam, vel in fumosam transëuntium quaut vivat, Apostolo hortante mos Paulo, cujus ista sunt verba : Exhibete corpora vestra hostium (11) viventem, sanctam, placentem Deo (Rom. xii, 1) : hoc enim placitum est Domino, ubi seipsum candidus animus immolaverit Domino; (12) cætera autem nihil proderunt, si colentis pura mens non sit, in Ecclesiastico Salomone clamante : Dona iniquorum non probat Altissimus (Eccles. xxxiv, 23). VI. Hic quærite, Christiani, sacrificium vestrum an esse possit acceptum, qui vicinarum possessio

120 jugulatur ut pereat, sed, sicut Isaac, immolatur, A num omnes (15) glebulas, lapillos, et surculos mo

litatem, etc. Hinc corrigendum putamus S. Gaudentii locum serm. 11, p. 44, qui sic editus est : Quod autem sacramenta corporis sui et sanguinis in specie panis et vini offerenda constituit, duplex ratio est : primum ut immaculutus Dei agnus hostiam mundam mundato populo traderet celebrandam sine ustione, sine sanguine, sine brodio, id est jure carmium, ete. In voce brodio Ferrarius et Menagius similis Italicæ vocis originem deprehendisse sibi visi siint. At cum in omnibus Gaudentii mss. quos editor in notatione allegat, scribatur constanter sine bromo; nihil erat, quod haec correctio non insereretur textui (bromus enim est gravis oilor seu fœtor; qua voce usus Rufimus in interpretatione I{ecognitionum, lib. ii, n. 2, scripsit : Nec ferre possum bromtum et molestiam maris; sic enim legeremus ex tribus collicibus a Cotelerio laudatis p. 505), et multo melius a textu excludenda erat vox brvdium, cujus nullum exemplum in tota antiquitate invenire licet : et perinde etiain expungenda illa id est jure carnium, quæ in mss. pariter desnnt.

(I 1) Ms. Pomp., vivam.

(12) Sic ex editione Patav., reliquæ cum mss., caelerum.

(13) Mss. Tolent., Zen., glebas.

(14) Hæc ad quartum sæculum, ut dissertatione C

prima c. 2. adnotavimus, perspicue pertineut; cum ob imperatorum leges vetiuis sacrificiis in pagis fama frequentari tolerarentur, unde et idolorum cultores Pagani appellari cœperunt. Illud autem non sine magna dominorum, qui Christiani erant, culpa permissum fuisse alii ejusdem ævi Patres docuere. Saiis sil unum laudare finitim:i: urbis episcoporum ac Zenoni supparem S. Gaudenlium Brixiauuim, ut ne quis morem hunc a sæculo quarto alienum existimuaus, S. Zenonem antiquiorem multo esse- vel hinc contendat. IJaec iiaque Gaudenlius similiter tradidit serm. 15, pag. 160: An existimalis, quod Deum diligat tepidus ac negligens Christianus, qui idola in possessionibus suis coli pqmuuit, qui funun dæmoniis et aram diaboli stare in contumeliam Dei patitur?

(15) De jure templorum, quæ essent in urbibus, hic locus non loquitur, cum hæc templa eorum}que jura ad privatos hon pertinerent, ad quqs hic Zeno aperte sermonem habuit; sed loquitur de jure, templorum rusticanorum, quæ in privatorum pr£diis ct dominio erant. Porro templorum jura pro redditibus, qui templis debebantur, accepta invenies apud Anfirosium epist. xviii ad Waléntiuianum n. 19: Et certe ante plurimos annos templorum jura toto grbe sublata sunt : ubi significari redditus, seu publicos illos suiuptus, in templorum usum redeuntes, quos quidem Constantinus primum ex orat. Libanii pro templis p. 475, elit. Gothofredi, dein vero restitutos a Jufiano Apostata Gratianus plane sustulit ex L. 20 Honorii de Paganis, Cod. Theodosiani, satis ex ipso Ambrosianæ èpistolae contextu liquet : vide etiam L. 8. de Jure fisci, I. x, tit. 1, cod. Theodos. Zenoni autem hoe loco jus templorum aliter accipi: tur, nimirum pro jure privatorum in templa, vel fana in ipsorunî prôdiis éonstructa, in quibus ethni

stis; in prædiis aulem vestris fumantia undique sola fana non nostis, quae (si vera dicenda sunt) (14) dissimulando subtiliter custoditis. Probatio longe non est. (15) Jus templorum ne quis vobis 121 eripiat, quotidie litigatis. Non hi solum, qui tales sunt, displicent Deo, sed et illi, qui per (16) sepulcra discurrunt; qui fœterosis (17) prandia cadavcribus sacrifieant mortuorum; qui amore luxuriandi atque bibendi, in infamibus locis lagenis et calicibus subito sibi (18) martyres pepererunt; qui dies ol)

cos sacrificasse ex superioribus constat. Lex autem 12 Theodosiani Codicis, tit. de Paganis, huic juri explicando lucem præferet. In hâc Magnus Theodosius omnia etiam privata sacrificia idolorum interdicit, domoque ipsa, seu possessione eos multari jubet, ut fisco addiceretur, qui ibidem sacrificasse

B comperti essent, si tamen, iyi ; 5, ea loca in jure in

fuisse turificantium probabuntur. aperte dominorum thurificantium jus. Sequitur § 4 : Sin vero in templis, [anisve publicis, aut in ædibus agrisque alienis tale quispiam sacrificandi genus exercère tentarerit, si ignorante domino usurpata constiterit, 25 librarum; auri multæ nomine cogetur inferre : commiventem vero huic sceleri par ac sacrificantem paema retinebit. Ubi verba illâ si ignorante domino jus dominorum satis insinuant, pro quo tuendo quotidie litigatum fuisse ea forte de causa, quod qiiidam nulla petita a dominis facultate in iisdem templis sacrifièare ausi essent, ex Zeiione colligi videiur. Saltem vero cum domini prò templQrum jure adeo subtiliter litigarent, nec eadem denuo'iri vellent, ut poterant, qüae alii nulla petita, vel obtenla venia saérificaturi subinde adibant; illi dissimulando fana subtiliter, id est per lites custodire dicuntur : quae dissimulatio quùm magno doiminis vitio esset, cum et prohibere sacrjficia pro suo Jure possent, et fanis demoliendis im. pedire, facile cognoscimus. (16) Per sepulcra, id est in cœmeteriis, in quibus collocata et distributa per agros erant mortiiorum sepulcra, et in quibus sane peracta etiam cætera, quæ hic subjiciuntur, ac præsértim prandia, liquet ex Augustino, epistola xxix. Vide annotationem se. quentem, et 18. (17) Legebatur prandiis, sed male : parentalia auteiii hic indicantur , quæ cum sacrificii quoddam essent genus, a Chrislianis usurpata jure damnan£ur. Ab his proinde ut neopyti maxime caverent, S. Gaudentius sedulo monuit serm. iv, p. 57, ei idem moniium repetit auctor sermonis 19Ö, p. 518 Append. Augustin. n. 2. Exstat Lex 19 άodieis }' tit. de Paganis, quæ ait : Non liceat.... fumestioribus locis exercere convivia. Gothofredus'-, funestoribus locis accipit de templis; sed de locis sepulcrorum, seu cœmeteriis accipiendum ex hoc Zeiionis testimonio discimus.

[blocks in formation]

servant ; 122 qui (19) AEgyp'iacos de candidis fa- A ciunt; qui auguria captant salutemque 123 (20) suam pecudum violenter scissis in ventribus quærunt; qui conjugale exasperant jugum, affectuque calcato (21) subdititiis personis, ut obumbrent furta turpissimæ utilitatis, rem familiarem tuendam com

prandiis tamquam agapibus colerent, Martyres esse . prædicabant. Ilanc excusationem hoc loco S. Zeno üetegit et elidit. lndigne porro episcopi ferebant, quod agapes, quæ in ipsa martyrum festa charitatis nomine olim invectæ fuerant (qui sane mos improbai i noii poterat : nnde Pammachius, qui in uxoris suæ funere an. circiter 597, pauperibus convivium instruxerat, profusioris liberalitatis laudatur a S. Paulino in epistola, quam ad ipsum tradidit), indigne, inquam, ferebant Episcopi, quod agapes ejusmodi sensim ad luxuriam et crapulam traductae fuissent : quam in rem audiendus S. Amabrosius libro de Elia et jejunio c. 17, n. 02, ubi illos coarguit, qui calices ad sepulcra Martyrum deferunt, atque illic in vesperam bibunt, et aliter se eæaudiri posse mon credunt. O stultitiam hominum, qui ebrietatem sacrificium putant, qui æstimant illis ebrietatem placere, qui jejuuio passionem sustinere didicerunt! Eadem ferme in(culcat S. Augustinus. lib. xx contra Faustum , cap. 21. Hic porro, lib. yi Confess. cap. 2, nec non epist. xxix, et potissimum epist. xxii, Italiæ episcopos laulat, qui . in hoc depravato more ex süis ecclesiis eliminando sedulam operam, et felici quidem cum exitu collocayerant; inter quos sane S. Zenonem fuisse nemo inficias ibit. (19) Lectio vulgata erat Aeguptio corde, candidis, nuilo sensu, qui satisfaceret. Sparaverius legendum credidit Ægyptiaco die candidis : nos scribendum dux mus ut iii texlu, quæ lectio cum optimam reddit C sententiam, tum vero unius syllabæ disjunctione, et mutalo r in s ab editis et mss. nihil differt; imo perspicue in ms. To'ent. subinde inventa est. In veteri kalendario, quod a Lambecio cum notis editum est, et sub imperatore Gonstantio Zenonis ætate scriptum fuit, nec non in aliis duobus plane similil)us' editis a Muratorio, tom. ii Rerum Italic. part. ii, dierum Ægyptiacorum frequens occurrit mentio : duo enim ejusniodi dies singulis mensil)us notantur januario excepto, qui tres siguatos. exhibet. Quid porro hi dies 'significarint, idem Lambecius sibi hondum satis liquere ingenue professus est. Ex Ambrosio autem, et Augustino discimus fuisse dies, qui infausti, et rebus aggrediendis minus idonei sufierstitione et observantia quadam vana putabantur. Ambrosius epist. xxiii, n. 4 : Plerique posteros dies, vel Ægyptiacos declinare consueverunt. Sicut dies p0steri, qiii postridie Kal. Non. vel Idus erant, Romanis infáusti habebantur teste Gellio, lib. iv c. 17; ita et Ægyptiaci, de quibus sic Augustinus in Columeniario épist. ad Galatas, ii. 55: Plena sunt conventicula móstra hominibus, qui tempora rerum agendarum a mathematicis accipiunt. Jam vero me aliquid inchoetur aut ædificiorum, aut hujusmodi quorumlibet operumi diebus, quos Ægyptiacos vocant, saepe etiam nos momere non dubitant. Hinc in veteri ms. membranaceo, quem penes se exsistentem commemorat Lindemfìrogiis in observat. ad librum xxviii Ammiani Marcellini, p. 184, Ægyptiaci digs ex ordine descripti hunc titulum præferebant : Incipiunt dies Aegyptiaci, in quibus nulla gpera incipere debes. Dies, id generis in vulgaribus kalendariis, quæ ephemerides a Lauinis vocabantur, notati fuisse videntur, ut cum quid agere opus esset, inspecta ephemeride, facile Cognosceretur, num dies agendo esset opportunus neô ne : homines enim, qui Ægyptiacos dies observabant, spectans Augustinus locô allegato, ex ephemeride vitam naufragam gubernantes affirmavit; et nvm absimiliter AmmianusMarcellinus, lib. xxviii, p.

[ocr errors]
[ocr errors]

mittunt, amore non fidei, sed libidinis; qui (22) publicanas mulieres cum vi subjiciunt sibi, viliores se esse, quam ill;e sunt, produnt; qui iracundia tument, qui litibus fremunt, qui calumnias pariunt; qui pauperes, qui viduas, qui piipillos exspoliant; qui profanis fabulis, neglecta Dei (25) secta, alios

400 : ephemeridem scrupulose sciscitatam prodit ; et ante hos Juvenalis satyra vi : Tritas cernis ephemerides, et Hora sumitur er libro. Ægyptiaci vero cur dicerentur ejusmodi dies, ut putabantur, infausti, ex Zenonis textu colligi potest: nimirum quod Romani AEgyptiacos dicerent, ut significarent nigros, illisque proinde dies candidos opponebant. AEgyptum quidem pro migro a J,atinis item et Graecis adhibitum reperire non numquam licet, de quo vide Basilium Fabrum in Erudit. Thesauro. Itaque eo hominum superstitio invaluerat, ut de candidis, seu faustis diebus infaustos, seu AEgyptiacos effecerint. Dissimulare tamen nolumus id nomen derivari potuissc ab Ægyptiis, qui observationum id generis innuuntur auctores a Marino in Procli vita, ubi scribit : Qui apud AEgyptios habentur ητορρωδs; infausti dies, servabat. Quamquam Augustinus Chaldæis id referre videtur loco laudato, euim hos ab astrologis, et Chaldaeis notatos dies appellat. Sed praeter quam quod Chaldæos appellare Augustinus potuit pro mallematicis, quippe quod Gallldæorum, nomen non genti, sed arti vulgus detulerat, ut colligimus ex Tullio, lib. i de Divin. c. 1, et ex tit. de Maleficis et Malhemat. Cod. Theodosiani : solemne est, cum de rerum inventoribus quæritur, alios ab aliis adsignari, ut plures animadverterunt. Vide not. 18 in lib. v Recognitionum, pag. δ45 edit. Cotelerii. (20) Suam restituimus e mss. et edition. Wen. Sermo auteim hic est de haruspicibus, qui inspectis animalium extis de rebus futúris ominàbantur. (2!) Ms. Urbin., subditis. Subdititius vero (quod momen et apud Ciceronem, orat. iii in Verrem. ii. 27, et apud Plautum in Pseudolo II, 4, 62, legitur) supposititium significat. IIic autem indicari videtur, quosdam rei familiaris curam et administrationeni personis externis commisisse loco domesticarum eo quidem nomine, ut per illas res familiaris melius administraretur, sed vere eo consilio, ut hac occasione iisdem subdititiis personis, sive essent ancillae, sive libertae, turpiter uterentur, et hac negotiorum domesticorum simulatione adulteria velarent. Furta autem pro adu!teria sumi observavimus tract. iv, adnot. 54. Utilitatis vero dici pro usus (ut ne voluptatis scribendum sit, quod Sparáverio placeret) iteiii monuimus eodem tractatu adnot. 24. `Editi et Mss. aliquot scribunt non amore fidei, sed libidinis; at syntaxim codicis Rem. retinuimus. (22) Publicanæ proprie erant mulieres publicis vectigalibus exigendis propositæ; sicut publicani dicebantur , qui eadeiii vectigalia publica couuucebant atque tractal)ant. Huc speciare creditur illud M. Tullii orat. iii in Verrem, n. 34 : Mulieri publicanae noluit eae decumis nimium lucri dare. Publicanas tamen dictum etiam pro publicas ex hoc Zenonis loco perspicuum fit, adeo ut quaecumque mulieres publicó essént expositae , sive ad vectigalia exigendâ, sive ad sui corporis quaestum, sive alia etiam de causa, eae publicartæ dicerentur. Hoc quidem sensu S. episcopus tract. 1, n. 4, publicanam vocavit ipsam caiholicam fidem, quippe quae per Arianos própalam exposita, profanorum, seu Geiitium dicteriis objecta erai. Quiri mu ieres, quæ hoc loco ab Auctore per vim subjéctæ traduntur, meretrices publicæ, quibiiscum nuila vi opus est, haud dicendæ videnlur, sed aliæ omnino, quæ publicum aliquod inunus exercentes, per vim ab impudicis opprimebantur. Wiles tamen Ë fuisse indigant illa : Viliores se esse, quam illæ sunt, produnt. (23) Cypriauus quoque ter sectæ nomen Cliristianæ minant. Jam videat unusquisque , quemadmodum sacrificium äut sumat, aut offerat: sicut 124 enim indigne offerre (25) sacrilegum est, ita indigiie manducare mortiferum , in Levitico Scriptura dicente : 0mnis mundus manducabit carnem. Anima autem, quæcumque manducaverit de carne sacrificii salutaris, quod est Domini, et immunditia ejus super ipsum est, peribit anima illa de populo suo (Levit. vii, v. 20). Hæc, fratres, sicut cavenda sunt nobis, ita quæ bona, quæ pura, quæ simplicia, quæ pia, religioni attribuit. lEpist. xxii, timore sectæ nostræ

non hene (24) avocantes divina sacramenta conta- A quae sancta sunt, sicut facitis, amplectenda : ut vi

verecundus. Lib. de Bono patientiae paulo post initium, fidei nostræ secta dirigitur. Tandem in praefa

tione lib. Testimoniorum, ad religiosam sectæ nostræ B hic sacrificium laudis,

disciplinam. Tertullianus similiter Apolog. cap. 59, Dei secta, cap. 40, Christiama secta, et cap. 46, Incredulitas dum de bono sectæ hujus obducitur. Vide etiam lib. i ad Nationes, cap. 10. Prudentius in Romam. v. 125, Christi secta. Itaque sectæ acceptio pro eorum cœtibus significandis, qui erroneam religionem sequuntur, recentior est. (24) Ms. Pomp. et edit. Ven. vocantes. Hic autem eos fortassis Zeno notat, qui profanis fabulis, id est comoediis, Christianos avocabant; quibus christianæ religionis sacramenta, queis in baptismate præsertim se obligaverant , cum diaboli pompis et spectaculis renuntiarunt, turpissime contamiuari, concors Patrum sententia fuit. Sacramentum nimirum, quemadmodum apud Romanos, pro jurejufando accipitur; ita et a Patribus vocabatur solemnis illa professio, qua Christi mililiæ nomen daturi, siiam fidem obligabant. Tertullianus ad Martyres, cap. 5 : Vocati sumus ad militiam Dei viv? jam tunc, cum in sacramenti rerba respondimus, id est in baptismo, ut ipse explicat in lib. de Spect., cap. 5. llieronymus in ep. ad Heliodorum : Recordare tirocinii tui diem quo Christo in baptismate consepultus, in sacramenti verba jurasti.

(25) Sacrilegum ex mss. Tolent. Pomp. libenter emendavimus, quod egregie concinit cum illo senuentiæ sequentis adjectivo mortiferum. ln editis et aliquot mss. erat sacrilegium. Hinc porro luculenter explod¥ur Matthæi Larroque animadversio, qui hoc ex Zenoniano tractatu , olim inscripto in psálmum xlix, hæc nolavit in opere , cui titulus Ilistoire de l'Eucharistie, Amstelodami 1671, pag. 187. Zenon de Verome, inquit, ayant posé qu'il y avait trois sortes de sacrifices, celui des Gentils, celui des Juifs et cefui des Chrétiems, il entend le sacrifice des derniers de celui doni parle Malachie, et l'eæpli jue d'un sacrifice de louange, et d'un sacrifice spirituet de nousinémues. v Sacrifiez, dit-il , à Dieu un sacrifice de Jouange, et présentez vos cor ps eu sacrifice vivant eu : gi éable à Dieu. » At quam hæc perperam scripta si ut, non ex eo solum patet, quod ad id statuendum duo divers , Scripturæ teslimonia Malachiæ, et Pauli a Zenone superius separatim allegata tamquam ipsius Zenonis verba recitet, et in unum compingat; eaque perinde explicet, ac si laudis sacrificium, quod ii, idem innuitur, solum esse affirmetur , et omne aliud excludatur, quod nec Scripturae, nec Zenonis verba ferunt: sed ex hoc praesertim, in quem nunc animadvcrtimus, loco exploratum plane sit. Etenim cum hic S. Antistes de sacrificio diserie loquatur, quod sumunt homiues, alque manducant; aliud procul dubio sacrificium a sacrificio laudis distinctum aucuori cognitum fuit, palamque est hoc loco intelligi eucharistici panis sacramentum, quod et indigne offerre sacrilegum est, et imdigme manducare mortife. rum. Hoc quidem Eucharisticum sacramentum alibi al» Auctore sacrificium appellatum evidenti testimonio ostendiimus adnot. 29 in tract. v unde etiam

dentes homines opera vestra bona magnificent pa. trem vestrum, qui est in coelis. Itaque, dulcissimi (26) flores mei, talia sacrificia procurate, quæ sanctus Spiritus libenter offerat, Pater probet, Filius, qui magister est noster, probata (27) glorietur per eundem, qui est benedictus in sæcula sæculorum.

125 TRACTATUs xvi. De (1) Resurrectione.

I. Quisquis resurrectionem negat, vitam suam

hoc idem sacramentum tanti habitum liquet, ut a Christianis ipsis minime consecratis, id est à catechumenis videri non posset. Vide ibidem adnot. 28. Quis - in qu9d oguli intendereiiiur, intelligendum contendat? Sed in his diluendis, qua; imhecillitatem causae , cui adversarius patrociriari studuit, demonstrant, nimis multa. Soluiim advertil mus hoc idem argumentum licet inane urgeri ab alio quoque heterodoxo Joanne Enrico Otlio in Eacamine perpetuo in Annales Card. Baronii, Centuria 3, § 7, ag. 201. (26) Flores mei, ut adnot. f monuimus, sunt neoplyti: unde nihil necesse est fratres supporiere, quem. admodum Sparaverio videtur. Illos quidem e Öompetentibus neophytos factos , in flores conversos auctor aflirmat lib. ii, tract. liii. 27) Ms. Urbin., glorificet. `RACT. XVI. — (f) Hunc tractatum Gaspar Barthius tribus in locis Adversariorum illustrare totum studuit. lib. xlui, cap. 10; lib. xlii, cap. 5et 15. Ex hoc quidquid profecerimus, in adnotationibus auctori ingeniue referemus. Edit. Ven. hoc titulo utitur : Quod erit corporum resurrectio, et de animæ immortalitate. Frequens apud antiquos Patres fuit, etiam post Zenonis ætatein. resurrectionis dogma ipsis in sermonibus constituere , quippe cui tota futurorum spes et ipsius proinde vitæ Claristianae c;irdo potissimum innitatur. Id autem cur tantopere et tam frequenter inculcaretur, eam habuit causam, quod pro ea tempestate, in qua cum christianis Ethnici erant commiixti, non Christiani solum, sed plures etiam ex Gentibus, epi. scopis populum alloquentibus aderant, ut liquel ex adnot. 2 in tract. iii. Gentibus porro quam improbabilis videretur resurrectionis doctrina , notum est vel ex eo quod Paulo apostolo hac de re Athenis disserenti contigit. Arnobius lib. ii, pag. 51, Gentes alloquens, Audetis, inquit, ridere nos, quod mortuorum dicamus resurrectionem. At S. Zeiio non adversus ethnicos hunc tractatum ex proposito habuisse videtur, cum semper alloquatur Christianos, eorumque non nullos velut ambigentes subindicet. Id autem vel ex eo factum est, quod quidam e Christianis Genlium, quibuscum familiariter utebantur, sermonibus in dubitationem fuerint adducti; vel quod aliqui hisce in regiouibus exsisterent, si non ex Seleuciatis, Ilermianis, vel Proclamitis, qui a Philastrio et Auguslino, certe ex Marcionitis, qui a Justino in Dialog. cum Triphone resurrectionem carnis negasse memorantur. llos quidem Marcionitas viguisse adhuc sæculo quarto testaiur Patianus Barcinonensis ad Sympronianum Novatianum de Catholico momine p. 506, tom. iv Bibliolh. PP. edit. Lugdun. Quin plures ex iisdem exstitisse pariter sæculo sequenti colligimus ex Theodorelo, qui decem Marcionitarum millia abs sese undis sacris tincta refert epist. lxxxu ad Tamum consularem, et epist. cxlv ad Monachos Cyprios, Joannes Philoponus ætatis multo sequioris librum edidit contra resurrectionis doctrinam, cujus meminil Photius cod. 21, in quem librum scripsisse fertur Tlieodosius cod. 22, aliique subinde post Chalcedonensem quoque synoduin idem dogma convellere

« PoprzedniaDalej »