Obrazy na stronie
PDF

cru Dei : etenim mortis imperium sibimet vindicaverat t0tum. III. Hæc cum diu sic haberentur, solertissimus ille artifex rerum Filius Dei, cujus sapientia non habet finem, nec fortitudo mensuram, amore imaginis suae de cœlo descendit : uteri virginalis illustrat hospitium : ibidemque in homine (18) includit Deum. Utitur et (19) figura et conditione mortali. Justitiam docet immorialitatis esse comparatricem : factis præcepta consummat. Postremo suscepit mortem, ut, ea devicta, resurgens homini per hominem, quem gerebat, et spem vincendæ mortis adferret, et eum ad praemia immortalitatis admitteret. Sic factum est, ut quomodo per (20) unius damnationem in omnes homines damnatio, sic per unius justificationem in omnes homines justificatio æternæ decurreret .vitæ (Rom., v, 18). Videtisne jam manifeste in homine suscipiendo fuisse providentiam , in passione sacramentum, in resurrectione summum bonum ?, IW. IIic nunc primum omnium scire debemus, hominis fabricam (21) ex duobus diversis ac repugnantibus comparatam, discordique concordia esse connexam, animamque lineamentis corporis circumseptam. Unde duae quoque vitæ a Deo attributae sunt iiobis : una , qua nescientes communi cum pecudibus lege fnndimur a natura 95 (22); quæ est corporalis ac per hoc etiam brevis; alia vero animi, quam nos nobis (25) ipsi hac in vita per fidem sacri fontis vivo de gurgite comparamus, nobilis et æterna: quia animus, qui vicerit mundum agnoscendo

(18) De hac formula yide dissert. 2, c. 5. C (19) Heic quoque S. Zeno ex Lactantii lil). vi. cap. 10, ii. 1, nonnulla iisdem quandoque verbis in suum succum sanguinemque convertit. De incarnatione enim Verbi Ioquens Lactantius, illud in terram descendisse ait in figura hominis, et conditione mortali ; At cum magisterio functus fuisset, traderetur in manus impiorum, mortemqne susciperet , ut ea quoque per virtutem domita resurgeret , et homini , quem induerat, quem gerebat, et spem vincendæ mortis afferret, et ad praemia immortalitatis admitteret. In Zenonis textu pro postremo suscepit mortem ms. Pomp. scribit postremnm suscipit mortem. (20) Unius hominis in mss. Tol., Pom., Zen. et edit. em. (21) Haec paucis Lactantius lib. 11 Instit , cap. 12, n. 7 : Ex rebus igitur diversis ac repugnantibus homo factus est..... quæ duo inter se pugnare in homine praecepit, ut si anima superaverit, quæ ex Deo oritur, sit immortalis, et in perpetua luce versetur : si autem corpus vicerit amimam ditionique subjecerit, sit in tenebris et in morte. Ex prioribus verbis duo, vel tria S. Episcopus delibavit; cæterorum au:em sententia tractatui reliquo argumentum præbet, quod iste fuse suo stylo diseruissime exposuit. (22) Pro quæ est in edit. Wer. legebatur perperam, et quia est. Ex editione Ven. et ms. Pomp. einendaWlfnifs. [23) In edit. Ver. post vocem ipsi addita fuere præter primae editionis et mss. fidem hæc : Deo movente et adjuvante, de qua additione, nec non de recto sententiæ intellectu plura dissert. 2, cap. 5. (24) Restabile dicitur, quod facile cedit. Coel. Aurel. Tand. 4, 1, 6 : Tibi facile restabiles. I{estatilis thori apud Zenouem legit Salmasius in historiam Augustain p. 195, et explicat sic : Ita enim thori plumei 80

A ac servando religionem veram veramque justitiam,

immortalitatis necesse est pro laboris sui munere immortali beatitudine perfruatur. Inde est, quod intra hominem clandestinum fremit momentis omnibus bellum , cum unaquæque pars nititur alteram subjugare, Apostolo sic dicente : Caro concupiscit adversus spiritum , et spiritus adversus carnem , hæc duo invicem adversantur sibi (Gal., v, 17). V. Hinc caro tota deliciis fluens, variis temporum redimita muneribus, opes multimodas ac profundas promittit, ostentat, objicit, donat, speciem proponit suam : faciemque, in quas illi libuerit figuras, speculo conciliante semper incertam, quotidie peregrimis coloribus mutat : gulæ labore culta, lavacro nitida, unguentis oblita, vestitu varia, monilibus tota distincta, conviviorum celebritate jucunda, vino madida, gemmis seu, floribus redimita, oculorum jocorumque festivitate lasciva, avaritia cæca, libidiiie percita, delicate tumentis ac (24) reflabilis thori plumeo sepulchro superba : jactat se ludibunda per nemora, fontes, prata, (25) Baias, civitates ac rura : universis voluptatibus septa, in cupidinem sui utrumque sexum, omnes animas, omnes ætates isto (26) carmine invitans : Eriguum et cum tædio est 96 tempus vitæ nostræ : et non est refrigerium in fine hominis : et non est qui agnitus sit reversus ab inferis : quia ex mihilo nati sumus, et post hoc erimus, tamquam qui non fuerimus : et non est reversio finis (27) nostræ : quoniam consignata est, et memo revertitur (Sapient., 11, 1 et seq.). Et infra : Venite ergo, frua

lent, illi praesertim, qui tenuissima delicatissimaque pluma referti sunt, cum sedendo premuntur, subsidunt et quasi reflantur. Elegans hic Zenonis locus appéî. latur a Lindembrogio in observationibus ad lib." xvi Ammiani Marcellini p. 48. (2) Bai e Campaniæ oppidum situ amoenissimum, et aquarum calidarum tum ad voluptatem, tum ad valetudinem procurandam accommodatissimum : et ex eo loêa quævis amoena ac deliciis affluentia, Bai e, uti heic a Zenone, dici consuevere. Similiter Cicero, pro Coel. cap. 16 : Quæ mulier haberet palam decretum semper aliquem , cujus in hortum, domum, Baias jure suo libidines omnes commearent. Romanos in hortis habuisse delicatos lacus per aquæductus derivatos, in quibus animi relaxandi caussa natarent, eosdemque Baias appellasse hoc ex loco Tullii Holtomianus collegit. Ex Tibullo quidem omnes aquæ calidae Baiæ nominatæ apparent : Sic enim ille lib. iii, ö, 5. Sacris Baiarum maxima lymphis; et Martialis 10, epigr. 15 : Strataque non unas cingant triclinia Baias.

(26) Apud Latinos probæ notæ Scriptores carmem appellatæ inveniuntur solemnes quædam formulæ conceptis verbis expressæ , quae a Jurisconsultis, Prætoribus, Saliis, Fetialibus aliisque pronuntiaban1ur. Livius, lib. ii , cap. 24, carmen dixit solemnes fœderum et jurisjurandi formulas, et cap. 26, sententiam capitis carmem vocat, sicut et Cicero pro Itabir. cap. 4, Plinius, in Paneg. Trajani cap. 65 et 92, Comitiorum precationem carmem nominat. Hæc itaque ex Sapientiae lil)ro descripta libertinorum erat festiva et celebris formula, quæ proinde a S. Zenone carmen latine dici potuit.

(27) Edit. Ven. nostri generis masculini; sed finis mur bonis, quæ sunt : et utamur creatum u, tamquam (28) in juventute celeriter : vino pretioso et unguentis nos impleamus : et non prætereut nos flos temporis. Coromemus nos rosis ante quam marcescant. Nullum pratum sit, quod non transeat lururia nostra. Ubique relunquamus signa lætitiae : quom. am hæc est pars nostra, et hæc sors (v. 6 et seq.). VI. lllinc spiritus, quasi quidam dux peritissimus, liorum omnium praedicit fugam, in armis expeditissime standum, vigilandum diligenter, undique castra munienda , defensanda regalia fortiter ac tenaciter signa ; aestus, frigus, famem, sitim , universaque discrimina æquanimiter perferenda : mundum abdicatione calcandum , imortemque ipsam, peren• mis cui heatitudo succedat, præmium victoriæ magis esse, quam mortem. Luculenta oratione per Joannem hactenus concionatur : Nolite diligere mundum, neque ea quæ in mundo sunt. Si quis dilexerit mundum , non est charitas patris in illo : quoniam omne quod in mundo est, concupiscentia carnis est, concupiscentia oculorum et ambitio sæculi quæ non est a patre, sed eae concupiscentia sæculi : et mundus transibit, et concupiscentia ejus. Qui autem fecerit voluntatem Dei, manet in aeternum, quomodo et Deus manet in aeternum (I Joan. ii, v. 15 et seq.). VII. Sed dicit aliquis, si ita est , cur in se ipse potissimum superatur? Primo quia genus humanum magis voluptati quam virtuti consentit : denique quia delicias plus diligit quam laborem. Huc accedit, quia bona carnis invenit, non requirit: mavultque potiori vel parvis praesentibus bonis, quam b0nis ingentibus tardis. At vero spiritus bona non tamtum sunt invisibilia , tarda et abscoudita, sed etiam nimis in arduo constituta, ut ad ea , misi cum summa difficultate, laboribus ac periculis magnis non possit ab aliquo perveniri. Adde quod 97 illa in solo genitali versatur : ille peregrinus est. Illa sine contemplatione meritorum quibuslibet passiiu sua munera infulcit, maxime iudignis , ut ad se colligat turbas : ille numquam remunerat quemquam , nisi primo quis victor mortis jura prætereat. Quæ res efficit, ut sive metu, sive incredulitate praeponantur praesentia futuris, mala bonis, fragilia solidis, falsa veris, terrena cœlestibus, temporalia seinpiternis. Ęgni etiam generis invenitur apud Ciceronem et :\II0S.

(28) Ms. Rem. quam juventutem : Ms. Pomp. tamquam juventute.

(29) Ms. Urbin. subjicere. Paulo post pro pecuinam edit. Ven. pecudem scribit. Sed retinenda cum inss. prior lectio; refertur enim ad menlem, quam Zeno alloquitur. Pecuina reperitur in Appuleio, lib. viii Metam., sub linem.

(30) Iia e mss. correximus, cum in editis posl pulchritudinem addatur ejus ? et commutabilis.

(31) In editis perperam unum ; et post pauca omnia nacie, quod in editis transpositum, e mss. restituitmtiS.

(52) Sputamentum dicit Tertullianus de Spectaculis c. ult.

[ocr errors]

A VllI. 0 c;eca mens hominum ! quid præsentium carnalium rerum fugaci illuderis blandimento? quid deteriori meliorem (29) sul)jacere compellis? scriptum quippe cum noveris : 0/nnis caro fenum, et gloria ejus, sicut flos feni ( Is. xl, 6); cujus si curam geris, pecuinam te esse cognoscis. An ejus virtutem diligis? frangit ac subigit illam quivis dolor. An pulchritudinem? (50) levis et commutabilis res est, et quæ una febri, vel qualibet facillime deleatur injuria. Ecce procuratores vel gubernatores ejus oculi, aliquo ictu exstincti subsidunt. Nonne cadaver est (51) vivum? Ecce tabillus pulmo pinguibus (52) sputamentis exesus detestabili macie omnia gestatoris sui ossa denudat. Nonne horrebit etiain sibi quodammodo illa (53) excarnata uiubra tractabilis? Longum B est ire per singula. Ecce peremptorius aliquis morbus totam macliinam lecto prosternit. Ecce tempestas undique mortis incumbit. Nonne statim illa, quæ erat domina voluptatum, fit præda morborum ? Postremo jacentes reliquias mors vindicat sibi, insuper ei pœnas gehennæ (34) paritura. Tunc carnalis (55) mimus ille finitur, exanguique nihil jam suffragantia tota illa ornamenta medentur, nisi quod a false plangentibus adliuc viventi rapiuntur. IX. Unde, fratres, sicut veri Christiani, quasi hospites et peregrini abstinete vos a carnalibus desideriis, quæ militant adversus animam (I Petri ii, 1 1 ) : nec 98vestrum frangat affectum, quod ejus secretum figuramque nescitis; quam si propterea contemnitis, quia non videtis, Deum quoque, qui est invisibilis, contemnere similiter poteritis; qui euim non diligit ejus (56) similitudinem, sequitur ut oderit veritatem. Inde est, quod stulti præponunt corpus animæ, idolum Deo. Sed nos, qui Adam abjecimus, Christum induimus (Ephes. iv, 22); qui, quæ vis, qui exitus, quæ merces carnis sit, qu;eve animæ, Deo magistro, didicimus (Gal. iii, 27); qui non ignoramus victoria carnis ambas exstingui, animæ victoria utramque servari; meliora sequamur, saltem vel eo studio, qno sequimur mala. Nulla ulli competit excusatio, maxime cum res nostræ commissa sit voluntati, Propheta dicente : Ante hominem bonum et nequam, mors et vita, quod elegerit, hoc dabitur ei ( Eccl. xv, 18). Unde dubium non est, voluntatem nostram, cui se junxerit parti, præbere (57) victoriain; ejusque in D _ (35) Sicut concarnatus a concarno legitur in eodem Tertulliano de carne Christi cap. 20, el decarno reperitur apud Apicium, 7, 9, et Vegetium de Re veter. 2, 27, ita excarnata ab caecarno Zeno laline scribere poluit. (54) Ms. Urbin. paratura. (5) Cum in mimis omnia ficta essent et simulata, minii vQx translata legitur ad alia, quæ plus speciei et simulationis habent, quam veritaiis. Suetonius in Calig. £. 45, mimum vocat fictum falsumque trium. phum. Ipse Augustus jam jam moriturus ápud eumdem Suetonium, cap. 99, nec non Seneca epist. 81, mimum appellarunt hnmanæ vitæ curriculumj. (56) Similitudinem Dei animam vocat, quæ in scripturis ad Dei imaginem creata traditur. (37) In editis justitiam; ex mss. vicloriam supposuimus. Quod porro auclor ait in resurrectione luehdam

resurrectione aut praemio perfrui perenni, aut con- A cutem ejusdem membri, sed ipsum membrum radi

simili pœna puniri.
99 TRACTATUS XIII.
De (1) circumcisione.

I. Diligentissime, fratres carissimi, circumcisiomis, cujus non tantum in praesenti (2) lectione, sed et aliquot in locis fecit Paulus beatissimiis mentionem, ratio videtur esse reddenda, ut et Christianus veritatem, el Judæus suum cognoscat errorem. Solet enim magnis cum vociferationibus sæpe jactare, hanc esse gentis suæ nobilitatem , hanc coelestis sacramenti virtutem, Iianc ætern;e vitae legitimam genetricem, hanc perpetuam futuri regni consortem, sine qua nemo possit omnino ad Dei notitiam pervenire. Unde primo omnium definiendiim puto, quid sit circumcisio, ut tunc demum, qualis sit, jure possit agnosci. Circumcisio est, fratres, in damnum rotundi vulneris ferro (5) circulata cicatrix. Quam si Judaeus æstimat gloriam ; ut de caeteris taceam, major est ejus, (4) qui in honorem 100 deæ suæ (5) (sane amus turpis atque (6) amatricis ) non parvam

popnam, et præmio perfruendum ; vide ne suspiceris S. Zeuonem cum iis sensisse, qui per magnum errorem utramque rem ad diem judicii retulerunt; sermo enim heic est de corpore tantum, et ejus in resurrectione anima poenam luitura, vel pr;emio per functura traditur, propterea quod debiiam corpori poenam, vel præmium in corpore ante non sentiet. De Zenonis autem catholica in hoc dogmate senten:ia pluril)us egimus dissert ii, c. 10. T* ActAtvs XIII.—(1) Edit. Ven. hanc inscriptionem praefert: De duplici circumcisione, carnali videlicet, quæ est in præcisione præputii, et spirituali, quæ est per baptismum In margine Ms. Rem. hæc nota apposita legitur: In octaba Domini pontificis nona lectio. Erat autem hic codex ad usum Ecclesiæ Weronensis, et in octava nativitalis Christi hic serimo inter sacra officia ab ipso pontifice recitabatur. De peculiaris vero lectio. nis nono loco positae apud aliquas saltem Ecclesias antiquitate hinc cognosce, quam tamen in vigiliis solum celebriorum festorum leciam existimamus, et in Dominicis diebus post psalmos, qui per vigilias noctis canebantur, de quibus sane dierum dominicorum vigiliis hoc praeceptum reperitur in antiquo orline Cameracensis et Atrebatensis Ecclesi;e ex Pithœi schellis edito in appendice ad codicem eanomum Ecclesiæ Romanæ : Cum omni honestate lectio. nes tractim legantur, et responsoria decantemtur; nona autem lectio sit evangelica ex liomiliis Patrum. Ilomilia ipsius Evangelii a Diacono, vel a presbytero, aut episcopo ( uti Weronæ quidem hac saltem nocte fie— bal ) iota lectio leqatur, nisi forte uurora interveniens,

citus abscissum (7) mysteriis turpioribus immolavit; illa videlicet ratione, quia Judaeus post sacramentum per hanc partem peccare potest, ille autem deinceps per hanc partem peccare jam non potest. II. Consequens est, ut profiteatur, utrum hanc carnalem an spiritalem esse defendat. Si spiritalem, cur de carne gloriatur? si carnalem, animæ prodesse non poterit. quia caro et sanguis regnum Dei possidere non possunt (I Cor. xv, 50). Accedit quod circumcisio (8) adversus sabbatum pugnat, quod violandum ullo opere in toto non esse praeconat. Etenim plerumque contingit, ut ei nascatur sabbatis filius, quem octavo die, id est veniente sabbato, si noii secundum legem circumcidat, de populo suo infantis anima peritura est. Hic,

B fratres carissimi, eligat, utrum velit, circumcidat

an differat. Si circumcidit, sabbatum corrumpit, si non circumcidit, cum innocentis animae interitu præstitutæ circumcisionis jura (9) vacuavit, quia solus octavus dies a Deo circumcisionis privilegium, non septimus, non noiius accepit, ac per hoc necesse est,

suæ Deæ virilia sibi amputabant : Viri quoque propriam ementiti maturam, nec amplius mares se esse patientes, in feminas se converterumt, pcrgratum et honorificum matri deorum se ita facturos arbitrat; sic Athanasius, contra Gentes, num. 26, pag. 24. Bardesanes Syrus auctor, Marco Aurelio imperante, celeber, in dialogo de Fato ad Antonium, apud Eusebium, lib. vi de Præparat. Evangelic. cap. 8 : In Syria, inquit, et 0srohenae sunt etiam Galli, et in Phrygia matri deorum multi abscindebantur; et 0vidius in Ibiim,

Attonitusque seces, et quos Cythereia mater Incitat, ad Phrygios vilia membra modos.

Id'ipsum traditur a Plinio, lib. ii, cap. 40; Juvenali, Sat. vi, prope medium ; S. Justino, in Apolog. 1, vulgo secunda dicta; Ilerodiano, loc. laud.; Prudentio de Coron. hym. 10, et Augustino, lib. viu de Civit. Dei cap. 10. (5) Sane supplevimus ex mss. et edit. Ven. (6) Amalricem Zeno Cybellem appellat, quod amore incensa, ex desiderio Atys juvenis formosissimi insaniit, ut scribit Diodorus, lib. iv, cap. 5. Vide Catullum in carm. de Berecyntliia et Aly. (7) Edit. Ven. ministeriis. (8) Sabbati violati reus vere non erat, qui ea die, præcepto urgente, puerum circumcideret. At de violatione quaulam materiali, ut scholæ. loquuntur, S. Zeno intelligit, uom de formali; quippe quod circumcisio per se inter opera servilia cet, seiur, quæ sabbatum vere violarent, nisi i.ecessitas cogeret. Qua quidem ratione antiquus auctor quæstionum et re

hoc distulerit. Non est itaque mirum si tractatus Ze D sponsionum apud S. Justinum ju. 27. etsi licuisse

monis de Circumcisione, qui non est adeo brevis, totus legendiis sumeretur hac in Ecclesia, cum advenienle aurora abrumpere illuin liceret. (2) Tractatuin hunc præcesserat lectio : lectio autem suinpia fuisse videtur ex aliqua Pauli epistola, ul)i de Circumcisione pluribus agitur, ac præsertim ex epistola ad Romanos vel Galatas. (5) Circulata passive a verbo circulo, as, ex quo circulantem dixit Tullius, de clar. 0rat. cap 54, et Appuleiu-, lib. ii Flor., circulaverat.{Seneca, epist. 88, circulatus est activa significatione adhibuit. (4) Sacerdotes Cybellis ( Idæa eliam h;ec dicebatur ac Mater Deum) Galli nuncupati a Gallo Phrygiæ flumine, testibus Festo, v. Galli, et Herodiano, lib. i, c. 11, quibus qui præerat Archigallus vocabatur, uti traditiir a Tertnlliano, Apolog. cap. 25, in honorem

ostendat die sabbati circumcidere, circumcisionem nihilominus ejusmodi esse fatetur, quæ sabbali violutionem continet. Id ipsum ergo S. Zeno similiter affirmavit, non quod circumcisio vere adversus sabbatum pugnet, cum in lioirorem Dei vergat, ét necessitatis ac præcepti divini causa fiat; sed quod per se, ex Judaeorum pr;esertim notione, qua illi sabbatum quovis manuum opere violari sibi finguni, ad ejusdem violationem pertineat. Praeconat, quod infra legitur est verl)um a præcone orìgiuem ducens, et significat aliquid elata voce, ut pr;ecores solent, eulicere. Per pr.rcones autem leges promulgal)autur. Aperta vero lex est, quæ sabl)ato feriandum a!» omni opere pr;vcepit, el solemni ritu promulgata fuit, ut discimus ex l.xodo cap. xxxi. (9) Ms. Rem., vacavit.

ut utrumque inane sit, si infirmari polcst alterum A justitiam ? Cum igitur (12) Abraham integer, sicut

de duobus.

IOI III. Quid, quod Abel justus (10) est sine hoc vulnere inventus (Gen. iv)? Quid, quod Henoch a Deo integer legitur esse translatus (Ibid. v) ? Quid, quod Noe incircumcisus, saeviente diluvio , divina providentia humano generi hæres et pater est constitutus (Ibid. vi, vii, vni)? Quid, quod Melchisedech summus ille sacerdos Deo acceptissimus hujus fuit cicatricis ignarus (Ibid. xiv)? Quid, quod cum præputio Ninivitarum populus Dei indulgentia est liberalus (Jon. iii)? Quos utique omnes circumcidi præcepisser, si carnis circumcisionem eorundem saluti, quos amabat, necessariam prævideret. Certe Adam ipsum sic ante fecisset.

Henoch et cæteri, sit justificatus, et postea circumcisus; manifestum est circumcisionem non Abralmæ fuisse necessariam , sed in (15) designationem 102 judaici populi, qui carnalis futurus fuerat, procuFatam. Denique nihil illi contulit: quia Deo ante, non postea quam circumcisus est, placuit : præmiumque non circumcisionis, sed (14) in acrobustia meritæ repromissionis accepit. Unde manifestum est Abraham gemini populi typum in semetipso portasse , ut circumcisionis nota exprimeret Judæum, (15) credulitatis justitia Christianum. V. Adde, quod circumcisio ista non tam salutem (16) non pollicetur, quam (17) locum caputque criminis monstrat. Adam etenim cum (18) illicitum pomum

IV. At fortasse quispiam dicat: peccator ergo fuit B hoc membro decerpsit, sic in genus humanum jus

Abraham , ut circumcideretur ; an justus, et circumcidi non debuit ? Abraham, fratres, et vir justus fuit, et tamen (11) necessario circumcisus. Quid enim Scriptura dicit? Abraham credidit Deo, et deputatum est illi ad justitiam (Rom. iv, 5). Numquidnam dixit, Abraham circumcisus est, et deputatum est illi ad

(10) Est ab editionibus aberat: suppletum e mss. Rem. Zen. et Pomp. {{} Necessario in ms. Vat. desideratur. 12) Abraham nom legitur in mss. Wat. , Zem. et Pomp. (13) Circumcisionem Judæis solius signi loco fuisse, quo a cæteris populis distinguerentur, non vero jus.titiam exinde eos accepisse, nec peccatum originale per illam deletum , S. Zeno sensisse videtur, quemadmodum et S. Justinus marlyr , qui in dialogo

cuin Triphone hæc similiter scripsit pag. 245: Abra- C

ham circumcisionem in signum, mon ad justitiam accepit. Et pag. 566: 1 sta vestra circumcisio in signum data est, et non ad justitiæ peragendæ opus. Augustino et aliis Patribus secus est visum, qui in circumcisione peccatum originale deletum tradidere, de quo plura videsis apud Estium, in 4. Sent. dist. M. Sed aliud est justitiam in circumcisione olim Judæis fuisse a Deo traditam, aliud est eos virtute circumcisionis consecutos fuisse justitiam. Primum verissimum est, nec a Zenone, sive Justiiio negatur. Alterum est falsum, cum constans sit Calholicorum sententia, sacramenta veteris et novæ legis non in eo tantum differre, quod utrorumque ceremoniæ sunt aliæ et alii ritus externi : quam senuentiam ob rò tantum proscripsit Tridentina Synodus sess. vii , can. 11, sed in eo praesertim, ut ante aliquanto explicaverat Eugenius: IV, in decreto Armenis dato , quod illa non causabant gratiam, sed eam solum per passionem Christi dandam figurabant : hæc vero nostra et continent gratium , et ipsam digne suscipientibus conferunt. Sane Angustinus, enarrat. in ps. lxxiii, num. 2: Si enim discernimus, inquit, duo Testamenta, Vetus et Novum ; non sunt eadem sacramenta..... quia -alia sunt sacramenta dantia salutem , alia promittentia Salvatorem. Sacramenta Novi Testamenti dant salutem, sacramenta Veteris Testamenti promiserunt Salvalorem. Vide etiam I. xix , contra Faustum, cap. 13 et 14, ubi illa Veteris Testamenti sacramenta prænuntiativa vocat, quippe quihus Salvator tantuinmodo promitteretur, nón quae producerent gratiam nisi per fidem , qua in futurum Salvalorem iis sacramentis prænuntiatum credebatur, ut pluribus idein S. Doctor ostendit. Hoc unum ergo S. Zeno post Justinum martyrem circumcisioni denegavit, quod veram per sese justitiam pareret; id enim solis novae legis sacramentis convenit : unde a calholico et sano cæterorum Patrum sensu nos

mortis induxit. Necessario ergo luxurioso populo Deus hoc signum dedit: ut, locum matricalis culpæ cuin denotat, etiam alia crimina fugienda cognoseat. 0re tuo te, inquit, Christiane, vicisti. Inde est, quod et ego æternam vitam me possidere contendo, quia specialiter (19) curam mortis mihi a Deo præstitam

trum auctorem nihilum discessisse cognoscimus.

(M 4) In editis erat , in hac robusta merita. In ms. Pomp., in ac robusti, ac meritae. In Rem. et Val., in hac robustia meritæ : robuslia pariter legitur in Zen. Legendum procul dubio in acrobustia meritae ; nam acrobustia , seu acrobystia a nomine Graeco apud Paulum Apostolum frequenti &xpo6vatiz, quod præputium latine redditur , latinis' litteris, ut alia nomnulla, efferri potuit, et sententia sic optima elicitur : innuitur enim Abraham accepisse non circumcisionis, sed repromissionis in acrobustia , seu præputio merita; præmium ; cum scilicet fides, qua adhuc in præputio credidit Deo, deputata est illi ad justitiam. Respicitur autem ille Pauli locus ad Romanos iv, v. 9,et 10 : Reputata est Abrahæ fides ad justitiam. Quomodo ergo reputata est ? in circumcisione, an in præputio ? non in circumcisione, sed in præputio. Utrobique autem , sicut alibi semper, &xpo6vatiz in Græco Pauli textu legitur.

(15) Credulitus heic quoque profide: vide adnot. 6, III lt;acl. I.

[blocks in formation]

recognosco. Recto Judaeus hoc diceret, fratres, si A igitur, Judæe, vel sero erroris tui (25) miserum d

isla cura (26) sexui utrique 103 prodesse potuisset. Cum enim gravior caussa supersit : periturum se nisi (21) veritatem requirat, agnoscit: si enim Adam curat; certe (22) in qua delicti omnis est summa, isto remedio curare non potest Evam. Quid , quod nec ipsi viro aliquid eam prodesse perspicio ? quia hujus circumscriptio characteris potestati subjacet cordis, quod nisi veræ circumcisionis spiritali fuerit sacramenlo purgatum, in æternum homo, de quo agitur , periturus est : caro enim damnum pati potest , animo autem imperare non potest : ipse enim regalis potestatis imperio subjectuin sibi corpus servilibus officiis suæ compellit implere desideria voluntatis; qui si fuerit vitiosus , quot habet unusquisque membra, poterit perpetrare tot crimina. WI. Denique hoc genere Juda'os Scriptura denotat ab auribus incipiens : Clamavi, inquit, ad eos, et non auditerunt, clamabunt ad me, et mcn erit, qui eraudiat eos. Similiter et de manibus dicit : Manus emini testrae inquinatæ sunt sanguine, et digiti vestri in peccatis. Labia autem vestra locuta sunt facimus, et lingua vestra injustitiam meditatur (Is. lix, 3). Et iterum de cæteris membris : Sepulcrum patens est quitur eorum, linguis suis dolose egerunt, venenum aspidum sub labiis eorum, quorum os maledicto et (25) amaritudine plenum est, veloces pedes eorum ad effundendum sanguinem : contritio et miseria in viis eorum, et iter pacis non cognoverunt, non 104 est timor Dei ante oculos eorum (Ps. xiii, 23 et seq.). Et de ipsa circumcisione in (24) symbolis inquit : lnterrogabant, et in virgis suis annuntiabant, spiritu meretricio seducti sunt, et fornicati sunt a Deo suo (0s. iv, 12). Agnosce

(20) Hoc idem argumentum adversus circumcisionein urgel etiam Justinus Marlyr, in dialogo contra Triphonein, pag. 32: Præterea cum non possit [emineum genus carnalem circumcisionem adsumere, satis apparet in signum datam circumcisionem, non tamquam opus justitiae. Quidquid enim ad justitiam virtuteinque pertinet , etiam feminis Deus dedit. ldipsum brevius Cyprianus, lib. i Testim. cap. 8, ubi observare praeterea licet, eadem Ad;e, Abel, Henoch., Noe , Melchisedech exempla congeri , quæ heic a Zenone fusius exponuntur; quod idem animadvertimus apud memoratum Justinum loco laudato , nec non apud Tertullianum, adversus Judæos cap. 2 et sequent., ut nihil dubium sit quin hæc penes antiquos Paures solemnia fuerint argumenta, quibus circümcisio, ut Cyprianus ait , prima carnalis evacuata prol)aretur.

lendumque discrimen, et dic nobis, utrum circumcisionem observes, an legem. Si circumcisionem , non est tibi lex necessaria, quia justus Abraham, qui ex fide vixit, Deum credulitate, non lege proineruit. Si legem , contemne tuam istam circumcisionem, quam evacuatam videmus a lege, (26) sic Jeremia dicente : Ilaec dicit Dominus viris Juda et omnibus qui habitant in Jerusalem. Renovate inter vos novitatem, et ne seminaveritis in spinis. Circumcidite præputium cordis vestri, ne exeat sicut ignis ira mea, et exurat, et non sit qui eaestinguat (Jer. iv, 3, 4). (27) Videtis ergo, fratres, quod hujusmodi circumcisis Deus non tantum salutem non pollicetur, sed etiam, nisi legitime corde circumcidantur, ignis inexstin

[blocks in formation]

remedium nihil proficit. Evam autem dixit S. antistes pro universis feminis, quibus circumcisio data non fuit, sicut Adam pro viris omnibus nominavit. (25) Mss. Zen. et 1'omp. cum edit. Ven., amaritudinis. Dein pro contritio ms. Urbin., contentio. (24) Scriptum e-t in symbolis, ut significetur, circumcisionem apud Oseam sub figurata locutione, quam texius præfert, indicatam ; symbolum euim pro signo obscuro et melaphorico sumi ab antiquis sulei, ut apud Basilium Fabrum videre est, in Thesauro erudil., v. 4Symbolum. Similiter symbolice pro figurate dixit Gell. l. vi, c. 11. (25) Ms. Val. miserrimum. Post pauca pro et dic mss. Rem. Wat. Pomp. Edic. 26) Sic et mss. el edit. Wen. restitutum. $. Ms. Urbin. Videte. Mox quia pro quod in

(21) Sparaverio placeret scribere remedium ; nam, D ms. Zén.

inquit, quid isthic loci habeat veritalem non video. Ai sine mss. nec ipse, nec mos corrigere audemus; et furtassis veritatein pro veram medicinum a circuiiicisione diversam, quæ utrumque sexum vere curet, Auctor accepit. (32) Editi habebant in quo, ut ad Adam referretur, et m quo corrigendum pariter notavit quispiam in margine ms. Pomp. Sane in Adam delicti omnis summa reperitur verius, quam in Eva, cum ex illo potissimum, tamquam ex capite, originale peccatum in posteros dimanaverit. Sed ut in qua poneremus, fecit non solum mss. Rem. et Pomp. auétoritas, sed ea præsertim consideralio, quod sententia ex contextim ad Evam commodius referenda videtur. In hac autem, delicti summa dici potuit, quateiius ipsa peccalum Aulæ suasit, et nihilominu§ illi circümcisionis

(28) Inferna metiris dicit Zeno pro præputium in inferiori parte situm circumcidis. Idem praeputium paulo post injuriosam corporis stipem Deo tributi loco oblaiam vócat. Post päuca existimas pro æstimas in Ins. Tolent. Sed aestimo pro existimo ápud Zenonem frequens invenies.

(29) In edit. Wer. legebatur abscinde : in edit. Ven. abscides : in inss. Pomp., Zen. abscide et circumcide. Ex cod. autem Rem. adside placuit scribere, cum hæc lectio conveniat cum textu Iiiterpretum LXX, ex quibus hæc Latine reddita snnt. Laetantius etiam, qui similiter hunc textum recitat, lib. iv Instit. cap. 47, habet et sede, Cyprianus quoque, lib. i Testimon. cap. 8, et adsidens circumcide.

(30) Omnes jam Interpretes unieam tantum cir euimcisionem hoé Seripturæ loco Judæis præceptan^

« PoprzedniaDalej »