Obrazy na stronie
PDF
ePub

..

cro Dei : etenim mortis imperium sibimet vindica ac servando religionem veram veramque justitiam ,

A verat totum.

immortalitatis necesse est pro laboris sui munere III. Häc cum Jiu sic haberentur, solertissimus ille immortali beatitudine persruatur. Inde est, quod inartifex rerum Filius Dei, cujus sapientia non habet tra hominem clandestinum fremit momentis omnibus finem, nec fortiludo mensuram, amore imaginis bellum , cum unaquæque pars nititur alteram subjusuie de cælo descendit : uteri virginalis illustrat hos gare, Apostolo sic dicente : Caro concupiscit adversus pitium : ibidemque in homine (18) includit Deum. spiritum , et spiritus adversus carnem , hæc duo inviUlitur et (19) figura el conditione mortali. Justitiam cem adversantur sibi (Gal., v, 17). docet immortalitatis esse comparatricem : factis præ V. Hinc caro tota deliciis fluens, variis temporum cepla consummat. Postremo suscepit mortem, ul, ea redimila muneribus , opes multimodas ac profundas devicta , resurgens homini per hominem, quem ge promittit, ostental, objicit, donat, speciem proporebat, et spem vincendæ mortis adferrel, el eum ad nil suam : faciemque, in quas illi libuerit figuras , præmia immortalitatis admitteret. Sic factum est, ut speculo conciliante semper incertam , quotidie pere. quomodo per (20) unius damnationem in omnes ho grinis coloribus mutal : gulæ labore culla, lavacro mines damnatio, sic per unius justificationem in om nitida, unguentis oblita, vestitu varia, monilibus nes homines justificatio æternæ decurreret .vila

B

lola distincta, conviviorum celebritate jucunda, vino (Rom., V, 18). Videtisne jam manifeste in homine madida , gemmis seu floribus redimila , oculorum suscipicndo fuisse providentiam , in passione sacra jocorumque festivitate lasciva , avaritia cæca , libimentum, in resurrectione summum bonum ?: dine percita, delicate tumentis ac (24) reflabilis thori

IV. Hic nunc primum omnium scire debemus, ho plumeo sepulchro superba : jactat se ludibunda per minis fabricam (21) ex duobus diversis ac repugnan nemora, fontes, prata, (25) Baias, civitales ac rura : tibus comparalam, discordique concordia esse con universis voluptatibus septa, in cupidinem sui ulrumnexam, animamque lineamentis corporis circumsep

que sexum, omnes animas, omnes ætates isto (26) lam. Unde duæ quoque vilæ a Deo attributæ sunt carnıine invitans : Exiguum et cum tædio esi 96 nobis : una , qua nescientes communi cum pecudi tempus vitæ nostræ : et non est refrigerium in fine ho. bus lege fondimur a natura 95 (22) ; quæ est cor minis : el non est qui agnitus sil reversus ab inferis : poralis ac per hoc etiam brevis; alia vero animi, quia ex nihilo nali sumus , et post hoc erimus , tamquam nos nobis (25) ipsi bac in vita per fidem sacri

quam qui non fuerimus : et non est reversio finis (27) fontis vivo de gurgite comparamus, nobilis et æler nostræ : quoniam consignata est, el nemo revertitur na : quia animus, qui vicerit mundum agnoscendo (Sapient., 11, 1 et seq.). Et infra : Venite ergo, frua

(18) De hac formula vide dissert. 2, c. 3. C lent, illi præsertim, qui tenuissima delicatissimaque

(19) leic quoque S. Zeno ex Lactantii lib. vi. cap. pluma referli sunt, cum sedendo premuntur, subsidunt, 10, 11, 1, nonnulla iisdem quandoque verbis in suuin el quasi reflantur. Elegans bic Zenonis locus appelsuccum sanguinemque convertil. De incarnatione latur a Lindembrogio in observationibus ad lib. xvi enim Verbi loquens Lactantius, illud in terram de Ammiani Marcellini p. 48. scendisse ait in figura hominis, el conditione mortali; (25) Baie Campaniæ oppidum situ amoenissimum, ul cum magisterio funclus suissel , traderetur in manus el aquarum calidarum lum ad voluptatem, luin ad impiorum , mortemqne susciperet , ut ea quoque per vir valetudinem procurandam accommodatissimum : tutem domita resurgeret , ei homini, quem induerat , el ex eo loca quævis amena ac deliciis affluentia , quem gerebal , el spem vincendo mortis afferret, et ad Baie, uli heic a Zenone, dici consuevere. Similiter præmia immortalilitis admitteret. In Zenonis lexlu Cicero, pro Cæl. cap. 16 : Quæ mulier haberel palam pro postremo suscepit mortem ms. Pomp. scribit pos decretum semper aliquem , cujus in hortum , domum , Tremam suscipit mortem.

Baias jure suo libidines omnes commearent. Romanios (20) Unius hominis in mss. Tol., Pom., Zen. et edit. in hortis habuisse delicalos lacus per aquæduclus deVen.

rivatos , in quibus animi relaxandi caussa_nalarent, (21) Hæc paucis Lactantius lib. 11 Instit , cap. 12, eosdemque Baias appellasse hoc ex loco Tullii Hota n.7 : Ex rebus igitur diversis ac repugnantibus homo tomanus collegit. Ex Tibullo quidem omnes aquæ factus est..... quæ duo inter se pugnare in homine calidie Baiæ nominatze apparent : Sic enim ille lib. præcepit, ut si 'anima superaverit , quæ ex Deo oritur, sit immortalis, et in perpelua luce versetur : si autem corpus viceril animam dilionique subjecerit , sit in lene

Sacris Bajarum maxima lymphis;
D

et Martialis 10, epigr. 13 :
bris et in morte. Ex prioribus verbis duo , vel tria S.
Episcopus delibavit; culerorum auiem sententia trac Strataque non unas cingant triclinia Baias.
talui reliquo argumentum præbet, quod iste fuse suo

(26) Apud Latinos probæ nolæ Scriptores carmen stylo disertissime exposuit.

appellatæ inveniuntur solemnes quædam formule (22) Pro quæ est in edit. Ver. legebatur perperam, conceptis verbis expressa , quae a Jurisconsultis , el quia est. Ex editione Ven. et ms. Pomp. emenda Præloribus, Saliis, Fetialibus aliisque pronuntiabanvimus.

Tur. Livius, lib. 11, cap. 24 , carmen dixit solemnes (23) In edit: Ver. post rocem ipsi addita fuere præ foederum et jurisjurandi formulas, el cap. 26, senter prima editionis et mss. fidem hæc : Deo movente

lentiam capitis carmen vocal, sicut el Cicero pro el adjuvante , de qua additione, nec non de reclo Rabir. cap. 4 , Plinius, in Paneg. Trajani cap. 63 et sentenija intellectu plura dissert. 2, cap. 5.

92, Comitiorum precationem carmen nominat. Hæc (24) Restabile dicitur, quod facile cedit. Col. Aurel. itaque ex Sapientiae libro descripla libertinorum eral Tand, 4, 1, 6 : Tibi facile restabiles. Restarilis thori festiva el celebris formula, quæ proinde a S. Zenone apud Zenonem legil Salmasius in bistoriam Augus - carmen latine dici potuit. tam p. 193, et explicat sic : lla enim Thori plumei so (27) Edil. Ven. nostri generis masculini; sed finis

I1, 5, 3.

mur bonis , quæ sunt : el ulamur creatura, tamquam A VIII. O ceca mens hominum! quid presentium (28) in juventute celeriter : vino prelioso et unguentis nos carnalium rerum fugaci illuderis blandimento ? quid impleamus : et non prætereal nos flos lemporis. Coro deteriori meliorem (29) subjacere compellis ? scripnemus nos rosis ante quam marcescant. Nullum pra tum quippe cum noveris : Omnis caro senum, el glotum sit, quod non transeal luxuria nostra. U bique re ria ejus, sicut flos feni ( 1s. xi, 6); cujus -i curam linquumus signa lætitiæ : quon.um hæc esl purs nos geris, pecninam le esse cognoscis. An ojus virtulra , el hæc sors (v. 6 et seq.).

lem diligis ? frangit ac subigit illam quivis dolor. An VI. Illinc spiritus, quasi quidam dux peritissimus, pulchritudinem? (30) levis et commutabilis res est, el liorum omnium prædicit fugam , in armis expeditis quæ una febri, vel qualibet facillime dele tur injusime standum, vigilandum diligenter, undique cas. ria. Ecce procuratores vel gubernatores ejus oculi, tra muniendin, defensanda regalia fortiter ac lenaci. aiiquo ictu exstincti subsidunt. Nonne cadaver est ler signa ; eslus, frigiis, lamem, silim, universa (51) vivum? Ecce tabidus pulmopinguibus (32) sputaque discriminat æquanimiter perferenda : mundum mentis exesus delestabili macie omnia gestatoris sui abdicatione calcandum , mortemque ipsam, peren ossa denudal. Nonne horrebil cliain sibi qudainnis cui beatitudo succedal, premium victorii magis modo illa (33) excarnala umbra tractabilis? Longum esse, quam mortem. Luculenta oratione per Joan- B esl ire per singula. Ecce peremplorius aliquis mornem hactenus concionalur : Nolile diligere mundum, bus lotam machinam lecto proslernit. Ecce tempestas neque ea quæ in mundo sunt. Si quis dilexerit mun undique mortis incumbit. Nonne stalim illa, quix erat dum , non est charitas patris in illo : quoniam omne domina voluptalum, lit præda morborum ? Postremio quod in mundo est, concupiscentia carnis esi, concu jacentes reliquias mors vindical sibi, insuper ci pepiscentia oculorum el ambilio sæculi quæ non est a pa nas gehennæ (34) paritura. Tunc carn:lis (35) mimus ire, sed ex concupiscentia saculi : et mundus transibit, ille finitur, exanguique nihil jam suffragantia tota el concupiscentia ejus. Qui autem fecerit voluntatem illa ornamenta medentur, nisi quod a false plangenDei, manet in aeternum, quomodo et Deus manet in tibus adhuc viventi rapiuntur. ælernum (I Joan. 1, v. 15 el seq.).

IX. Unde, fratres, sicut veri Christiani, quasi hosVII. Sed dicit aliquis , si ita est, cur in se ipse piles et peregrini abslinele vos a carnalibus desideriis , potissimum superatur ? Primo quia genus humanum quæ militant adversus animam (1 Petri 11, 11 ) : nec magis voluptati quam viriuli consentit : denique 98 vestrum frangat affectum, quod ejus secrelum liguquia delicias plus diligit quam laborem. Huc acce ramque nescitis ; quam si propterea contemnilis, dit , quia bona carnis invenit, non requirii: mavult. quia non vidclis, Deum quoque, qui est invisibilis, que potiori vel parvis præsentibus bonis, quam bo- C conteinere similiter poteritis ; qui enim non diligit nis ingentibus tardis. At vero spiritus bona non 1311 ejus (36) similitudinem, sequitur ul oderit veritatem. lum sunt invisibilia , tarda et abscondita, sed etiam Inde est, quod stulli præponunt corpus animæ, idonimis in arduo constituta , ut ad ea , nisi cum sum lum Deo. Sed nos, qui Adam abjecimus, Christum ma difficultate, laboribus ac periculis magnis non induimus (Ephes. iv, 22 ) ; qui, qux vis, qui exilus, possil ab aliquo perveniri. Adde quod 97 illa in qu:e merces carnis sit, qua:ve animæ, Deo magisiro, solo genitali versalur : ille peregrinus est. Ila sine didicimus ( Gal. ii, 27 ); qui non ignoramus viciocontemplatione meritorum quibuslibet passim sua ria carnis ambas exstingui, animæ victoria utramque munera infulcit , maxime indignis , ut ad se colligat servari; meliora sequamur, saltem vel eo studio, Lurbas : ille numquam remuneral queniquam, nisi quo sequimur mala. Nulla ulli competit excusalio, primo quis vicior mortis jura prælereal. Quæ res el maxime cum res nostre commissa sit voluntati, Proficil, ul sive melli, sive incredulitate præponantur pheta dicente : Ante hominem bonum el nequam, præsentia futuris., mala bonis , fragilia solidis , falsa mors et vita, quod elegerit, hoc dabitur ei (Eccl. xv, veris, terrena cælestibus, temporalia seinpiler 18 ). Unde dubium non est, voluntatem nostram, cui nis.

se junxerit parti, præbere (37) victoriam; ejusque in feminini etiam generis invenitur apud Ciceronem el D (33) Sicul concarnalus a concarno legitur in eodem alios.

Tertulliano de carne Christi cap. 20, el derarno re(28) Ms. Rem. quam juventutem : Ms. Pomp. tam peritur apud Apicium, 7, 9, et Vegelium de Re veler. quam juventule.

2, 27, ita excarnata ab ctcarno Zeno latine scribere (29) Ms. Urbin, subjicere. Paulo post pro pecuinam

potuit. edit. Ven. pecudem scribit. Sed relinenda cum mss.

(34) Ms. Urbin. paralura. prior lectio; referlur enim ad mentem, quam Zeno ,

(3) Cum in imis omnia ficla essent el simulala, alloquitur. Pecuina reperitur in Appuleio, lib. vili

mimi vox translat: legitur ad aliit, que plus speciei Melam. , sub finem.

el simulationis habent, quam veritatis. Suetonius in

Cilig. c. 45, mimum vocat lictum falsumque trium(30) Ila e mss. correximus, ciim in editis post pui

phum. Ipse Augustus jam jam moriturus apud eumchritudinem addatur ejus ? et commutabilis.

dem Suetonium, cap. 99, nec non Seneca epist. 81, (31) In editis perperam unum ; et post pauca omnia mimum appellarunt humanæ vilie curriculum. macie, quod in edilis Transposilum, e mss. restitui (36) Similitudinen Dei animam vocat, quæ in scri

pluris ad Dei imaginem creata traditur. (32) Spulamentum dicit Tertullianus de Spectaculis (37) In editis justitiam; ex mss. victoriam supposuic. ult.

mus. Quod porro aucior ail in resurrectione luendam

.

muis.

resurrectione aut præmio perfrui perenni, aut con- A cuicm ejusdem membri, sed ipsum membrum radisimili pæna puniri.

citus abscissum (7) mysteriis Turpioribus immola vil; 99 TRACTATUS XII.

illa videlicet ratione, quia Judeus post sacramentum De (1) circumcisione.

per hanc partem peccare potest, ille autem deinceps 1. Diligentissime, fratres cirrissimi, circumcisio

per hanc partem peccare jam non potesi. pis, cujus non lantum in præsenti (2) lectione, sed II. Consequens est, ut profiteatur, utrum hanc carel aliquot in locis fecit Paulus beatissimis mentio

nalem an spiritalem esse defendat. Si spiritalem, cur nem, ratio videtur esse reddenda, ut et Christianus

de carne gloriatur? si carnalem, animæ prodesse non veritalem, et Judæus suum cognoscat errorem. So poteril. qnia caro el sanguis regnum Dei possidere non let enim magnis cum vociferationibus saepe jactare, possunt (I Cor. xv, 50). Accedit quod circumcisio (8) hanc esse gentis suæ nobilitalem , balic cælestis sa adversus sabbalum pugnat, quod violandum ullo opere cramenti virtutem, hanc æternae vitæ legitimam ge in tolo non esse præconat. Etenim plerumque continnetricem, hanc perpetuam futuri regni consoriem, gii, ul ei nasc:lursabbalis filius, quco octavo die, id est sine qua nemo possit omnino ad Dei notitiam perve veniente sabbalo, si non secundum legem circumcinire. Unde primo omnium definiendum puto, quid dal, de populo suo infantis anima peritura est. Hic, sil circumcisio, ut tunc demum, qualis sil, jure pos- B fratres carissimi, eligat, lilrum velit, circumicidat sit aghiosci. Circumcisio est, fratres, in damnum ro an differat. Si circumcidil, sabbatum corrumpil , si lundi vulneris ferro (3) circulata cicatrix. Quam si non circumcidit, cum innocentis animæ interitu præJud.eus æstimal gloriam ; ut de celeris taceam, ma stiluta circumcisionis jura (9) vacuavil, quia solus jor est ejus, (6) qui in honorem 100 dece sue (5) octavus dies a Deo circumcisionis privilegium, non (sane anus lurpis alque (6) amatricis ) non parvain septimus, non nonus accepit, ac per hoc necesse est, poenam, et præmio perfruendum ; vide ne suispiceris sue Deæ virilia sibi amputabant : Viri quoque pro. S. Zenonem cum iis sensisse, qui per magnun erro priam ementili naturam, wc amplius mares se esse prirem utramque rem ad diem judicii retulerunt; sermo lientes, in seminas se converterunt, pergratum et honoenim heic est de corpore taillum, et ejus in resurrec rificum matri deorum se in futuros arbitrali; sic tione anima pænam luilura, vel præmio perfunctura Aihanasius, contra Gentes, num. 26, pag. 24. Barilesa. traditur, propierea quod debitam corpori poenam, lies Syrus auctor, Marco Aurelio imperante, celeber, vel premium in corpore anle non sentiel. De Zeno. in dialogo de Falo ad Antonium, apud Eusebium, lib. nis autem catholica in hoc dogmale senten: ia pluri vi de Præparat. Evangelic. cap. 8: in Syria, inquit, bus egimus dissert. II, c. 10.

el Osrohenæ sunt etiain Galli, el in Phrygia matri Tractatus Xill.-(1) Edit. Ven. Gancinscriptionem deorum mulli abscindebantur; et Ovidius ini ibim, preferi: De duplici circumcisione, carnali videlicet, quæ

Attonitusque seces, et quos Cythereia mater est in præcisione præpulii, et spirituali, quæ est per bap

С

Incitat, ad Phrygios vilia membra modos. tismum In margine Ms. Ren. hæc nota apposita legilur:In octaba Domini pontificis nona lectio. Erat autem Id'ipsum traditur a Plinio, lib. II, cap. 49 ; Juvenali, hic codes ad usum Ecclesiae Veronensis, et in octava

Soit. vi, prope micdium ; S. Justino, in Apolog. 1, nativitalis Christi hic sermo inter sacra oflicia ab

vulgo'secunda dirta; Herodiano, loc.laud.; Prudentio ipso pontifice recitabatur. De peculiaris vero leclio.

de Coron. hym. 10, ct Augustino, lib. vil de Civil. nis nono loco positae apud aliquas sallem Ecclesias Dei cap. 10. antiquitale hinc cognosce, quam tamen in vigiliis (5) Sane supplevimus ex mss.ct edit. Ven. solum celebriorum lestorum leciain existimamus, et (6) Amatricem Zeno Cybellem appellat, quod in Dominicis diebus post psalmos, qui per vigilias amore incensa, ex desiderio Alys juveni; sormosismoclis canebantur, de quibus sane dierum domini simi insaniil, ui scribit Diodorus, lib. iv, cap. 5. Vide corum vigiliis hoc prieceplum reperitur in antiquio C:tam in corm. de Berrcynthia el Aly. ordine Caineracensis el Alrebalensis Ecclesiie ex

(7) Edil. Ven, ministeriis. Piihæi schedis edito in appendice ad codicem cano (8) Sabbati violati reus vere non erat, qui ea die, num Ecclesi:e Rowanie : Cuin omni honestale leciio.

praceplo urgente, plerumi circumcideret. Ai de vinnes tractim legantur, el responsorin decantentur ; nona latione quadam materiali, lll schoke. 1oqunlur, S. autem lectio sit evangelica ex homiliis Patrum. llo

Zeno intelligit, non de formali; quippe quod circummilia ipsius Evangelii a Diacono, vel a presbytero, aut cisio per se inter opera servilia ce selur, quæ sabepiscopo ( vii Verone quidem hac saltem lincie fie balil vere violarent, nisi necessiias cogerei. Qu. bal ) iota leclio legatur, nisi forle aurora interveniens, quidem ratione antiquis auctor quaestionum et re. hoc distulerit. Non est itaque mirum şi tracialus Ze D sponsionum apud S. Justinum qu. 27. etsi licuisse ponis de Circumci jone, qui non est adeo brevis, lotus ostendaal die sabbati circumcidere, circumcisionem legendiis sumeretur hac in Ecclesia, cum adveniente nihilominus ejusmodi esse faletur, quae sabbali vioaurora abrumpere illuin liceret.

lutionem continet. Id ipsum ergo S. Zeno similiter (2) Tractalui hunc præcesserat lectio : lectio autem

astirmarii, non quod circumcisio vere adversus sabsimpia fuisse videtur ex aliqua Pauli epistola, ubi batum pugnet, cuin in honorem Dei vergal, el necesde Circumcisione pluribus agitur, ac priesertim ex sitatis ac præcepli divini caus: fiat; scd quod per epi: tola ad Romanos vel Galatas.

se, ex Judirorum pra:crlim notione, qua illi sabba(3) Circulata passive a verbo circulo, as, ex quo lum quovis manuum opere violari sibi linguni, ad circulantem dixit Tullius, de clar. Orat. cap. 54, el ejusdem violationem pertineat. Præconut, quod inAppuleius, lib. i Flor., circulaveral./Seneca, epist. 88, fra legilur est verbum a prucune originean ducens, et circulatus est activa significatione adhibuit.

significat aliquid elata voce, ul pr:ecores solent, (1) Sacerdotes Cybellis ( Idzea etiam hiec dicebatur edicere. Per pr.:cones aulem leges promulgabaolur. ac Maler Deum) Gailli nuncupati a Gallo Phrygia flu. Aperla vero lex est, quæ sabbaio forandum ali mine, lestibus Festo, v. Galli, pi Herodiano, lib. 1, C. onni opere pr:rcepit, el solemni rilll l romulgala li, quibus qui præerat Archigallus vocabatur, uti fuit, ut discimus ex Exodo cap. XXXI. traditur a Terlolliano, Apolog. cap. 25, in honorem (9) Ms. Rem., vacavit.

ut utrumque inane sit, si infirmari polest alterum A justitiam ? Cum igitur (12) Abraham integer, sicut de duobus.

Henoch et cæleri , sit justificalus , et postea circum101 II. Quid, quod Abel justus (10) est sine hoc cisus; manifestum est circiumcisionem non Abrabæ vulnere inventus (Gen. 1v)? Quid, quod Henoch a Deo fuisse necessariam , sed in (15) designationem 102 integer legitur esse translatus (Ibid. v)? Quid, quod judaici populi, qui carnalis futurus fuerat, procuraNoe incircumcisus, savienle diluvio , divina provi tam. Denique nihil illi conlulit: quia Deo ante, non dentia humano generi hæres el paler est constitutus postea quam circumcisus est, placuit: præmiumque (ibid. vi, vii, voli)? Quid, quod Melchisedech summus

non circumcisionis, sed (14) in acrobustia meritæ reille sacerdos Deo acceptissimus hujus fuit cicatricis promissionis accepit. Unde manifestum est Abraham ignarus (Ibid. xiv)? Quid, quod cum præputio Nini. gemini populi typum in semetipso portasse , ut cirvilarum populus Dei indulgentia est liberalus cumcisionis nota exprimerel Judæum, (15) ereduli(Jon. In) ? Quos utique omnes circumcidi præcepis latis justitia Christianum. sel, si carnis circumcisionem eorumdem saluti, quos V. Adde, quod circumcisio ista non tam salutem amabat, necessariam prævideret. Certe Adam ipsum (16) non pollicetur, quam (17) locum capulque crimisic ante fecisset.

nis monstral. Adam etenim cum (18) illicitum pomum IV. At fortasse quispiam dicat: peccator ergo fuit B hoc membro dccerpsit, sic in genus humanum jus Abraham , ut circumciderelur; an jusliis, el circum moriis induxit. Necessario ergo luxurioso populo cidi non debuit ? Abraham, fratres, et vir justus fuit, Dens hoc signum dedit: ut, locum matricalis culpæ el tamen (11) necessario circumcisus. Quid enim cum denotal , etiam alia crimina fugienda cognoscal. Scriplura dicit? Abraham credidit Deo , et deputatum Ore luo te, inquit, Christiane, vicisti. Inde est, quod est illi ad justitiam (Rom. IV, 3). Numquidnam dixit, et ego æternam vitam me possidere contendo, quia Abraham circumcisus est, el depulalum est illi ad specialiter (19) curam mortis mihi a Deo præstitam

(10) Est ah editionibus aberat: suppletum e mss. irum auctorem nihilum discessisse cognoscimus. Rem. Zen. et Pomp.

(14) In editis erat , in hac robusla merita. In ms. (11) Necessario in ms. Vat. desideralur.

Pomp., in ac robusli, ac meritæ. In Rem. et Val., in (12) Abraham non legitur in mss. Vat. , Zen. et

hac robustia meritæ : robustia pariter legitur in Zen. Pomp.

Legendum procul dubio in acrobustia meritæ ; nam (13) Circumcisionem Jud:eis solius signiloco fuisse,

acrobustia , seu acrobystia a nomine Grieco apud quo a cæteris populis distinguerentur, non vero jus. Pulum Apostoluin frequenti &xpobustia , quod praeliviam exinde eos accepisse, nec peccatum originale

putium latine redditur, latinis litteris , lil'alia nonper illam deletum , S. Zeno sensisse vidctur, quem mulla, efferri poluit, el sententia sic optima elicilur: admodum et S. Justinus mariyr , qui in dialogo innuitur enim Abraham accepisse non circumcisionis , cuio Triphone hæc similiter scripsil pag. 243 : Abru- C sed repromissionis in acrobustia , seu præpulio merila ham circumcisionem in signum, non ad justitiam ac

præmium ; cum scilicet fides , qua adhuc in præputio cepil. Et pay. 366 : Ista vestra circumcisio in signum

crcdidit Deo, deputala est illi ad justitiam. Respicidala est, et non ad justiliæ peragenda opus. Augustino lur allem ille Pauli locus ad Romanos iv, v. 9 cl 10 : et aliis Patribus secus est visum, qui in circumcisione

Reputata est Abrahæ fides ad justitium. Quomodo ergo peccatum originale deletum tradidere, de quo plura

repulala est ? in circumcisione, an in præputio ? non in videsis apud Estium, in 4. Seni. dist. 1. Sed aliud est

circumcisione, sed in præpulio. Utrobique autem , justitiam in circuircisione olim Judæis fuisse a Deo

sicut alibi seinper, åxpo bustia in Græco Pauli textu iraditam, aliud est eos virtute circumcisionis conse

legirur. cutos fuisse justitiam. Primum gerissimum est , nec a Zenone, sive Justimo negal'ır. Alterum est falsum,

(15) Credulitus heic quoque pro fide: vide adnot. l,

in iracl. 1. cum constans sit Catholicorum sententia, sacramenta veleris et novæ legis non in eo tanium differre, quod (16) Ex mss. Vat. et Urbin, adjecimus non, quippe nrorumque ceremoniæ sunt aliæ et alii rilus exlerni : quod hxc particula a Zenone num.6, cum eodcm verquam sententiam ob tò tantum proscripsit Triden boel in caindem sententiam copulatur. Hujusmodi cir. lina Synodus sess. VII ; can. 11, sed in eo præser cumcisis, inquit, Deus non tantum salutem non pollilim, ut ante aliquanto explicaverat Eugenius IV , in celur, etc. De sensı porro hujus loci vide adnol. 13. decreto Armenis dalo , quod illa non causabanı gra (17) Hoc de testimonio, quo Ad:e peccatum carnali liam, sed eam solum per passionem Christi dandam fi

voluptati contra vetitum perceptæ tribuitur , quid gurabant : hæc vero nostra el continent gratium , et ip- D sentiendum sit, el quo ex fonte hæc sententia fluxesam digne suscipientibus conferunt. Sane Augustinus, rii, plura tradidimus disserl. II, cap. 4. enarrat. in ps. LXXIII, num. 2: Si enim discernimus, inquil, duo Testamenta, Velus ei Novum ; non sunt ea

(18) In edit. Ver. contra manuscriptorum auctoridem sacramenta..... quia alia sunt sacramenta dantia

talem verba Transposita luerunt sic: Cum hoc membro salutem , alia promillentia Salvatorem. Sacramenta

illicitum pomum decerpil. Idem, in edit. Patav., quæ Novi Testamenti dant salutem, sacramenla Veleris Tes

solum decerpsit cuin Ms. Zenon. scribil. tamenti promiserunt Salvatorem. Vide etiam !. XIX, (19) Cura pro curatione, seu medicina heic adhibecontra Fauslim, cap. 13 et 14, ubi illa Veteris Tes. tur , ut ex sequentibus explorale liquet. Similiter lamenti sacramenta prænuntiativa vocat, quippe qui usurpata invenitur apud Gratium, in Cyneg. v. 366 ; bus Salvator lantuinmodo promitterelur, non quæ Celsum, de re med. cap. 10; Petronium Arbitrum, in producerent gratiam nisi per fidem , qua in futurum frag. pag. 668 novie edit.; Claudianum, de Bello Get. Salvatorem iis sacramentis prænuntiatum credeba 1. 120. In editis annexam curam. Mss. Pomp. , T-lur, ut pluribus idem S. Doctor ostendit. Hoc unun lent., Vat. , Zen. , anxiam pro adnexam scribunt. ergo S. Zeno post Justinum martyrem circumcisioni Utrumque deest in antiquo cod. Rem. in quo cúra denegavit, quod veram per sese justitiam pareret; præslila ablativo easu effertur , sed male. Mortis pro id enim solis novæ legis sacramentis convenit : unde peccata, vel damnatione dici optime notavit Spara. a catholico et sano cæterorum Patrum sensu nos verius.

Pecognosco. Recte Judæus hoc dicerel , fratres, si A igitur, Judæe, vel sero erroris tui (25) miserum diisla cura (20) sexui utrique 103 prodesse potuisset. lendumque discrimen, el dic nobis, utrum circumCum enim gravior caussa supersit : perilurum se cisionem observes, an legem. Si circumcisionem , nisi (21) veritatem requiral, agnoscit: si enim Adain non est tibi lex necessaria, quia justus Abraham, curat; cerle (22) in qua delicti omnis est summa, isto qui ex fide vixit, Derim credulitate, non lege promeremedio curare non potest Evam. Quid , quod nec ruil. Si legem , contemne luam istam circumcisioipsi viro aliquid eam prodesse perspicio ? quia hujus nem, quam evacualam videmus a lege, (26) sic Jerecircumscriptio characteris potestati subjacet cordis , mia dicente : Hæc dicit Dominus viris Juda el omniquod nisi ver.c circumcisionis spiritali fuerit sacra bus qui habilant in Jerusalem. Renovate inter vos nomento purgalom, in æternum homo, de quo agitur , vilatem, et ne seminaverilis in spinis. Circumcidite periturus est : caro enim damnum pali potest, ani præputium cordis vestri, ne exeal sicul ignis ira mea, mio autem imperare non potest : ipse enim regalis et exurat, el non sit qui exstingual (Jer. 10, 3, 4). potestatis imperio subjectum sibi corpus servilibus (27) Videtis ergo, fratres, quod hujusmodi circumcisis officiis suæ compellit implere desideria voluntatis ; Deus non tantum salutem non pollicellir, sed etiam, qui si fuerit vitiosus , quot habel unusquisque mem nisi legitime corde circumcidantur, ignis inexstin. bra, poterit perpetrare lol criinina.

B guibilis supplicium comminatur. Sed et Moyses ipse, VI. Denique hoc genere Judæos Scriptura denotat cujus asserunt se sæpe discipulos, eodem spiritu ad ab auribus incipiens : Clamavi, inquit, ad eos, el non Israel loquitur dicens : Novissimis diebus circumcidet audiverunt, clamabunt ad me, et non eril, qui exal Deus cor luum el cor seminis tui ad Dominum Deum dial eos, Similiter el de manibus dicit : Manus enim fuum amandum (Deut. xxx, 6). vestræ inquinatæ sunt sanguine, el digili vestri in pec- . VII. Hinc nunc vobis iterum dicam. Pharisxe, recalis. Labia autem vestra locuta sunt facinus, el lin sponde, ubi cor habeas constilulum. Si in regione gua vestra injustitiam meditatur (1s. Lix, 3). Et ilc pectoris; quid deformi vulnere (28) inferna metiris? rum de cæteris membris : Sepulcrum patens est gul Si, quod quidem recte æstimas, in infernis ; procul lur eorum, linguis suis dolose egerunt, venenum aspi dubio omnes sacrilegos antecedis, qui Moysis reprodum sub labiis eorum, quorum os maledicto et (25) ama. bans dictum, per banc injuriosam corporis stipem tiludine plenum est, veloces pedes eorum ad effundendum Deo placere le posse præsumis. Jam completa est, sanguinem : contritio el miseria in viis eorum, et iler inquit, in me per Jesum Nave, Domino jubente, sepacis non cognoverunt, non 104 est timor Dei ante cunda, quam Moyses annuntiaverat, circumcisio : oculos eorum (Ps. XII, 23 el seq.). Et de ipsa cir scriptum est enim : Et dixit Deus ad Jesum : Fac tibi cumcisione in (24) symbolis inquit : Interrogabant, et culiellos perrinos nimis acutos : el (29) adside, 105 in virgis suis annuntiabanı, spiritu meretricio seducti C circumcideque (30) secundo filios Israel (Jos. v, 2). Visunt, et fornicati sunt a Deo suo (Os. IV, 12). Agnosce deamus nunc ergo, fratres carissimi, secunda illa

(20) Hoc idem argumentum adversus circumcisio remedium wibil proficit. Evam autem dixit S. annem urgel etiam Justinus Martyr, in dialogo contra listes pro universis feminis, quibus circumcisio data Triphonem, pag. 32: Prælerea cum non possil semi non fuit, sicut Adam pro viris omnibus nominivit. neum genus carnalem circumcisionem adsumere , salis (23) Mss. Zen. et Pomp. cum edit. Ven., amariluupparel in signum datam circumcisionem, non tamquam dinis. Dein pro contritio ms. Urbin., contentio. opus justitiæ. Quidquid enim ad justilium virtuteinque (24) Scriptum est in symbolis, il significetur, cir. pertinet , etiam seminis Deus dedil. Iuipsum brevius cumcisionem apud Oscam sub figurala locutione, Cyprianus, lib. i Testim. cap. 8, ubi observare pr.2. quam texius prælert, indicatam; symbolum enim pro terea licet, eadem Adie, Abel, Henoch., Noe , Mel signo obscuro el metaphorico sumi ab antiquis sue chisedecli exempla congeri , quæ heic a Zenone fur let, ut apud Basilium Fabrum videre est, in Thesauro sius exponuntur ; quod idem animadvertimus apud erudit., V. Symbolum. Similiter symbolice pro figue memoralim Justinum loco laudato , nec non apud rale dixit Gell. I. vi, c. 11. Tertullianum, adversus Judæos cap. 2 el sequent., ut (25) Ms. Vai. miserrimum. Post pauca pro el dic nihil dubium sit quin hæc penes antiquos Patres so. mss. Rem. Vat. Pump. Edic. lemnia fuerint argumenta, quibus circumcisio, ut Cy (26) Sic et mss. el edit. Ven. restitulum. prianus ait , prima carnalis evacuata probaretur. (27) Ms. Urbin. Videle. Mox quia pro quod in

(21) Sparaverio placeret scribere remedium ; nam, D ms. Zen. inquit, quid isthic loci babeat veritatem non video. Ai (28) Inferna meliris dicit Zeno pro præputium in insine mss. nec ipse, nec nos corrigere audemus ; et feriori parte situm circumcidis. Idem præputium paulo fortassis veritatem pro veram medicinam a circunici post injuriosam corporis stipem Deo iribuli loco obla. sione diversam, quæ utrumque sexuni vere curet, tam vocat. Post pauca existimas pro æstimas in is. Auctor accepit.

Tolent. Sed æstimo pro existimo apud Zenonem (re(22) Edili habebant in quo, ut ad Adam referretur,

quiens invenies. et in quo corrigendum pariter notavit quispiam in (29) lu edil. Ver. legebatur abscinde : in edir. Ven. margine ms. Pomp. Sine in Adanı delicii oninis abscides : in ings. Pomp., Zen, abscide el circumcide. summa reperitur verius, quam in Eva, cum ex illo Ex cod. autem Rem, adside placuil scribere, cum hæc potissimum, tamquam ex capile, originale peccatum lectio conveniat cum textu literprelum LXX, ex quiin posteros dimana verit. Sed ut in qua ponerenius, bus hæc Latine reddita soni. Lactantius eliam, qui secil non solum mss. Rem. et Pomp. auctoritas, sed similiter hunc textum recitat, lib. iv Instil. cap. 17, ea priesertim consideratio, quod sententia ex con habel et sede. Cyprianus quoque, lib. 1 Testimon. lexlii ad Evam commodius referenda videtur. In hac cap. 8, et adsidens circumcide. autem delicii summa dici potuit, quatenus ipsa pecca (30) Omnes jam Interpreles unicam tantum cir lum Adæ suasit, et nihilominus illi circumcisionis eumcisionem hoc Seripturæ loco Judæis præceptam

« PoprzedniaDalej »