Obrazy na stronie
PDF

bonæ conscientiæ ornamento contenta! Tu in vir- A fiducialiter loquimur, fratres, (1) rem pene contra nn

ginibus felix, in viduis fortis, (49) in conjugiis fidelis, in sacerdotibus pura, in martyribus gloriosa, in Angelis clara, in omnibus vero regina. Tu nunquam carmi, nunquam ulli subjaces legi. De voluntate nasceris, sed bono puritatis voluntatem ipsam paris : quia voluntas fit voluptas postmodum tua, cum per eam quotidie tricenos, sexagenos, centenosque colligis fructus. Tu in pauperibus dives, in divitibus ditior, aequalis in omnibus (50) consummaris. Tu cs honor corporum. Tu thesaurus animarum. Tu fundamentum, (51) culmen, ac fructus omnium coæquarum. Tu tui (52) propositi insolubilis nodus æternus. Per te legitima 52 (53) jejunia celebrantur. Per te (54) allegatæ, priusquam fundantur, acceptantur preces.

turam ; jam jamque desinat permoveri, intelligens christianæ virtutis hanc esse maximam 53 gloriam ipsam calcare naturam. Sed quia virtus voluptates semper offuscat, nihilque unicuique, nisi quod amaverit, rectum est, maxime quod uno desiderio omnes excolunt populi ; dubium non est, quia aut (2) hostis publicus, aut certe judicatur insanus, quisquis nuptias dissuaserit. At ego non pertimescam sermonis publici quæ de me fabuletur invidia : non enim nuptias condemno, sed nuptiis meliora præpono : et quidem etiam apostolo hortante sic Paulo: Dico autem inmuptis et viduis, bonum est illis si sic perseveraverint sicut ego. Si autem non fuerint contimentes, nubant : melius est enim nubere, quam uri.

Tu es sacrificium Deo carum : tu legitimum Dei B Alio autem loco ait : Iloc dico secundum veniam, non

[merged small][merged small][merged small][ocr errors]

(54, Mirum fortasse videbitur, quod preces allegata; diéantur, antequam fusae sint: cum periude accipi soleat allegare preces, ac fundere. At allegare proprie iiie est prò dirigere, quemadmodum Appulejus,, dé Deo Snöratis, pag. 61 : Cui igitur preces allegabo? Itaque preces vix allegutę, id est ad Deum mente, vel etiám éum incipiuntur, directæ, statim antequam fundantnr, a contifientia commendatæ, a'cept£ sun!: . (58) sic ms. Urbin. At. Tolent. Tu te, Reim. Tui, editi eum aliis mss. Te. (56) Ms. Pomp. in fine apponit. Amen. TaXct. W—(1) Res pene contra naturam, seu, ut ait s. j.Chrysostomius lauùatus, n 3, tract.4, supra naturam et nön humana videbatur virginitas, quam persua

[blocks in formation]

(2) Ilominum etiam christianorum oblocutiones adversum eos, qui virginitatem persuaderent, si Quis, velit cognoscere, Ainbrosium ádeat, qui iis(lem S. Zenqnis vestigiis insistens, cum pro virginitató multa dissereret, invidiam quampluriüm in §e convertit, quam non uno loco declinare et compescere studuit. Lege præsertim librum de Virginitaie, cap. 5 et seqq. Inter odii et invidiæ causäs, qua§ plüres commemorant, est potissimum illa, qua expficatur cur (quod Zeno tradit) hostis publicus, haberetur, quisquis nuptias dissuaserit. Nonnullos enim, inquit, cap, 7, num. 57, divisse audivi, quod periit mundu§ , defecit genus humanum, conjugiä tabefacta sunt. Quod porro addit noster episcöpüs, aut 'certe judicatur insanus, id spectal vel eihnicè philosophiæ placita, quibus stultitia vocabatur quidqüid christianae sapientiæ probaretur, uti vidimius iracl. 5, adn. 2, vel potius quod ipsi insaniae verteretur sesé opponere nuptiis, quas, ut ait, uno consensu omnes ea cólunt populi, et persuadere rem, quam et civiles leges poenis mnlctabant ex adnol. 3 in tract. 4, et plerique hominum exsecrabantur, ipsique etiam parentes, qui ut filias ab hoc propo$ito' deterrereiit, dotem n0nnunquam se illis negaturos minitabantur, ut colligimus ex Ambrosii lib. i de Virgin., cap. 11, iium. 62. (5) In editis et nonnullis mss. te heic : ubi delevimus te auctoritate manuscripti Remensis. (4) Extraneis, habent mss. Tolent., Wat. et Urbin.; cæteri codices et editi eætrariis. Extrarium autemi pro exuraneo, ex alia nimiruiu terra oriundo et adquovis pratojucundior 54in cœlum ipsum honore læto respirat. Ilaec liberis gaudet : at illa liberorum non timet orbitatem. Ilaec eorumdem blanditiis vernantibus pascitur et incrementis adolescentibus quotidie delectatur : at illa ægra faslidio novem mensium non bajulat pondus : sub incerto partu, parientis nascentisque de salute non gemit, nulliusque momentis omnibus variæ sollicitudinis cura torque1uI'. III. Sed dicet aliquis : Etiam Maria virgo et nupsit et peperit. Sit aliqua talis et cedo. Cæterum illa (5) fuit virgo post connubium, virgo post conceptum, virgo post filium. Denique si esset aliquid virginitate melius, Dei filius hoc magis potuerat suæ matri præstare, cui (6) praestiterit, ut divinæ virginitatis honore polleret. Itaque in statu quo nata es, permanens virgo gloriare, sanctique pt;doris florem nulli legi subjecta fidei thesaurum custodi : esto sancta et corpore et spiritu : amore Christi ignem carnis exstingue, ut de resurrectione gloria, quam hic jam tibi vendicas, taceam, in qua ut Dominus ait, Neque (7) nubunt, neque nubentur, sed sicut Angeli erunt (Matth. xxii, 50). Magnum consequere beneficium, si Deo vivas puris moribus libera, el hominis non sis (8) ancilla. IV. At tu vidua (9) secundas cur desideras nuptias, cum temperare videas Apostolum primas? cu

vecto, legimus apud Terentium Phorm. 1, 4, 15; Suetonium, in Vespasiano, cap. 5, et alios. Hinc autem nostras quo |ue mulieres vestes et ornamenta e remotis regionibus procurasse liquet, quod in feminis reprehendit non solum Cleiuens Alexandrinus, in Pélag. lib. iv, cap. 10 et 11, cum aliis Patribus, verum etiam Seneca, in Consolat. ad Albinam, cap. 11 et lib. vii de Beneficiis, cap. 9.

(5) Hoc tam præcisum pro Mariæ virginitatis testiimónium, quod repetitur lib. ii tract. 8. maximi faciendum est, cum nullum ex Patribus Zenone antiquiorem formula adeo praecisa et nunc jam celebri usum reperire licuerit. ld autem adversus quosdam I3. Mariæ virginitati detrahentes adeo expresse dictum videtur. Sane circa hos: idem tempus S. IIilarius. in cap. 1 Matih., num. 5, notat plures irreligiosos et a spirituali doctrina admodum alienos occasionem ex eo occupasse turpiter de Maria opinandi, quod dictum sit : Priusquam convenirent, etc. Idem iiioiiet de nonnullis Epiphanius , hæres. 78, num. 7, 1ametsi ab hoc appellári potuerint Ilelvidius et Jovinianus, qui Zenonis æta eim consecuti sunt. Fuit tamen Zenionis a:vo Eunomius, qui in Theophaniorum die, Eudoxio Ariano episcopo non dissentiente, vel etiam jubeule, Mariam a Josepho post divini Verbi partum cognitam pro concione alfirmavit, ut tradil Philostórgius in excerptis a Photio, lib. vi, § 2, ad an. 361.

(6) Mss. Pomp., Zen., Vat. et edit. Ven. præstitit. Prò divinæ mss. Pomp., Zen., Vat. et Urb. redivivæ, edit. Ven. re divine,

(7) Edit. Wen. nubent : et item post, Angeli Dei runt.

(8) Nam mulieres viris suis subditæ sunt sicut Domino, Ephes. v, 22.

(9) Zeuonis sententiam de secundis nuptiis, Patribus antiquis eonsonam, quæ tanquam antiquitatis mota haberi potest, explicavimus et vindicavimus latius dissert. 11, cap, 7. Ms. Tolent. pro temperare habet temptare.

[ocr errors]

A jus ista sunt ver])a : Tempus coarctatum est : superest ut qui habent urores sic sint, quasi non habentes, præterit enim figura hujus mundi (I Cor. vii, 29 et 51). At cum ante annos ferme (10) quadringentos, 55 vel eo amplins, apostolicum hoc operetur edictum, quo et vivaciores fuere homines, et rarissimi Christiani; cur ego christiano (11) orbe ipso pene jam toto, hominumque vivacitate mundo semescente detrita, obtundam verbis palpantibus aciem veritatis, ac non plene denuntiem, observantiæ qua perfectione Dei cultus debeat custodiri? Apud Salomonem maxime cum scriptum sit : Et si multiplicentur filii, non oblecteris in illis, si non est timor Domini cum illis, non corrideas animæ illorum : melior est enim unus timens Deum, quam mille filii impii (Eccl. xvi, 1, 2, 5). Cum B haec ita sint, age vidua , quæ sicut innocens virgo nubere sæpe festinas, interroganti responde, bonumne amiseris maritum , an malum? Si malum et desideras nubere, digna es quam pejor affligat. Si bonum, fidei serva signaculum : pati non meretur injnriam ipse cui perhibes testimonium. Ubi est ille, qui invicem desiderantibus vobis tardior cæteris videbalur primus matrimonii dies? Ubi pretiosæ virginitatis festa, (12) utrisque dulcis, occisio? Ubi amor, qui in æquo unitoque conjugio, e duobus altero superante, non moritur? Tune non illa es quæ mariti corpus (15) expositum 56 lavisti lacrymis, osculis de

[blocks in formation]

Spartianus, in Iladriano, pag. 5, Adeptus imperium,.. temendæ per orbem terrarum paci operam impendit. Wille Ovid. lib. i Trist. 4, vers. 69; Tacitum de moribus Germanorum cap. 1; Ambrosium epist. 17, num. 5; Symmachum in, Relatione num. 9; el tractatum 10 Zenonianum hujus libri 1, num. 5. Hinc Minutius, num. 12, Romauos fusos orbe toto affirmare non dubitavit. (12) Edit. Wem. utriusque, et postea separante pro superante. Mss. Wat. pro occisio habet occasio, Reim. occiosio. (18) Morem exponendi mortuorum cadavera indicant ilia Virgilii Æneid. vi : Tum membra thoro defleta reponunt:

in quae Servius : Servabantur cadavera octo diebus, euc. Depositum pro erpositum dixit Ovid. iii Trist.:

Depositum nec me qui fleat, ullus erit.

A paganis quidem corpora exponebantur in ædium vestibulo, ut colligimus ex Luciano repi τίνθου;, et Dione de Liviae excessu, et ex Suetoiiio in Augusti Vita, cap. 100. In ecclesiis autem exposita fuisse christianorum cadavera (ut sane de Paulæ cadavere in ejus epitaphio tradit Ilieronymus : 1n media Ecfœdatis uberibus, sordido plus pulvere tecta quam veste? Tu, inquam, non es quæ (14) nuiic cœlum ipsum ululatibus rumpens, post talem maritum puncto temporis vivere te non posse clamabas? Nunc clusis dolore gemitibus, sæpe inter affiiies mortua spiritu, labentibus membris ad terram, incertas reddebas exsequias : cui magis lacrymas commodarent, mortuone, an morienti? Post hæc, si libet nubere, omnia illa mentita es. Quid hoc est? Ecce rursus ad lenocinia redis, colorem de pyxide mutuaris paulo ante damnatum. Ecce indulgenter excolis crinem; odorato pulvere luctus pulverem mutas; (15) in stiLio fletus includis; ornamento ligas, quod (16) suspendio voveras, collum; ab speculo oracula inquiris, quam commode possi s^ircumscribere (17) petitorem. Quidquid feceris, virgo jam non eris : unum tamen scio, quia nihil distal a prodigio , quiquis alterius causa et formam mutat et mores. V. Sed dicis : Ardor me teneræ compellit ætatis. Credo. Ecce nupsisti. Ut de fragilitate humianitatis, casibus ut de caeteris taceam:, ecce maritum tuum postridie aliqua necessitas rapit, quæ a te longe distractum decemnio, vel eo amplius, ut adsolet fieri , detineat relegatum. Quid facies? Observabisne re

tersisti, crinium damno velasti, scissis genis, livore A flammas tuas maritalis gladii contemplatione con

deuntem, an a dori quæres 57 aliunde remedium ? Si .

observantiam (18) pollicere, sine dubio fallis, cujus impatientiæ professio jam tenetur. Si es autem sumptura remedium, dubium non est hoc esse solum, ut

clesia speluncæ Salvatoris est posita), ibique etiam C

mulieres virorum suorum corpora lacrymis diluisse , colligi posse videtur ex tract. 16, nuim. 5, ubi hæc a mulieril)us gesta auctor perbelle commemorat, cum Sacerdotes solemnia divina de more peragerent, ut demortui animam Deo commendarent, quod sane in Ecclesia fieri debuit. Pro lavisti quod est in omnibus mss. et edit. Ven., editi habent lavasti. Quod porro dicitur, mulieres corpus expositum crimium damno velasse (illipsum repetitur tract. 16, num. 5) funeris mos erat tum apud Gr;ecos, tum apud Lalinos usitatus : comam enim illæ sibi demel)ant cadaverique crines injiciebant, ut liquet ex ilomero, Ileroiiiano, Plutarcho et aliis, quos allegat Everardus Feithius, Autiquitatum Ilomeric. lib. i, cap. 15. I)e more item fiebant reliqua, quæ tum hic, tum tr. 16 similiter recensentur, ut me mirum sit quod mulieres consuetudini potius quam amori obsequeu!es, omnia illa memtiri poiuerint. (14) De particula nunc pro tempore præterito, vix taiiiem elapso, accepta vide tr. 2, annotat. 17. Infra pro clusis editi post Ver. perperam habent elusis. lnter affines supplevimus ex us. Pomp. et significatur, uxores in maritorum exsequiis sæpe præ defecuiwne spiritus cecidisse in terram , ita ut incertum esset aflinibus, qui aderant, cui magis exsequiæ et lacrymæ deberentur. Edit. Ven. pro morienti habet morituro. * (15) Siibium a Plinio memoratum, lib. xxxiii, cap. (;, nuim. 34, inetalli quoddam genus est (quod nigrum putrerem Tertullianus, de Habitu feminarum, appellat, alii vocant alabastrum) sic dicium græcanice a στί%o, seu arsi6», adstringo, quod adstringendi vim habeat, eoque cum uterentur iiiul eres in fucanda facie ocu]isque perpoliendis, vel, ut Tertullianus ait de Cultu fenjiu.. porrigendis; de quo videsis Georgium Agricolaim, lib. x de Natura fossilium, cap. 11. Jure S. Zeno iletus muliebres in stibio, quo oculi deterguntur ,

pescas. Mihi crede, non habet concupiscentia locum, ubi patientia dominatur, ubi vivitur sobrie, ubi mors timetur. Itaque hanc observantiam, hunc timorem, quod est verius atque justius, transfer ad Deum, et quale libet illud sit, repente exstinguetur incendium. VI. Sed sic ego in rebus demoror (19) prope sanis, quasi quæ vere exsecranda sint, jam correcta sint crimina. Pudet me dicere in populo gravi, anus sæpe videri novas (20) nuptas, quarum pene plures sint nuptiæ quam natales : quæ non rogantur ut nul)ant, sed ut dormiant, invitantur propiores sepulcro quam thalamo : quae ipsæ cum (21) pereunt, detestabili exemplo adolescentulas quoque perire com

B pel'unt. Quis has diligat filius? quis maritus ? con

fundentes sanguinis jura , delentes merita maritorum , adulantes vivis , mortuis suspiranles, nunc odientes veteres, nunc novos filios similiter et maritos? At e diverso ipsæ æstiment (22) quid sit, quod in tam solemnibus votis sæpe contingit, ut nec filios habeant, nec maritos. Talis est etiam causa maritorum, ad quos aliquid loqui superfluum est, quia si uxor et maritus in carne sunt una, dubium non est, quia quod alter audit, amborum est. Quid agam, quo me vertam , nescio: non enim video quid in exhortationibus divini ac veri cultus Gentibus prædicem. Felicitatemne virginitatis? at habent (23) suas virgines : et si : 58 non felices, habent tamem. Sin

inclusos prodit. Objicit similiter stibii usum mulieribus viduis Commodianus, Instruct. 59, vers. 7. (16) Respiciuntur hoc loco imprecationes, quibus mulieres viduæ præ dolore sibi mortem et suspendium saepe adprecantur. (17) Petitor hic pro illo, qui viduam sibi uxorem etit. p. (18) Ms. Pomp. polliceare. Sub finem numeri quale libet scripsimus pro quale velit; ubi forte livet scriplum pro libet migravit in velit : quale libet autem idem ac qualecumque. V. Cic. ii de Nat., c. 57. (19) Prope sanæ dicuntur secundæ nuptiæ præ muptiis tertiis, quartis, etc., qu;e antiquis exsecrandæ visæ sunt; de quo plura dissert. ii, cap. 7. (20) Ms. Pomp. nuptias in margine corrigit. Post pauca ms. Rem. plus pro plures. (21) Pereunt dicitur non de vera culpa, sed de coiìtiiientiae jactura, quam viduæ sæpius nubentes subeunt ; quo fit, ut suo exemplo adolescentulas vir

I) gines perire, id est virginitatis jacturam facere, com

pellant.

(22) Ms. Tolent. quid sint, quibus in tam solemnibus. Paulo post ms. Rem. contigit pro contingit; et post pauea cum edit. Wem. fiunt una pro sunt una.

(25) Non veslales solum, sed aliae quoque Gentium virgines a Tertulliano memorantur in Exhortat. Castii. cap. 13 : Noveram virgines Vestæ et Junonis apud Achaiæ oppidum , et Appollinis apud Delphos, et Minertæ et Dianæ quibusdam locis : quibus similia repetit lib. 1 ad Uxorem, cap. 6. Pausanias lib. iii, cap. 16, meminit virginum quae Hilariae et Phoebes erant sacerdotes, atque Leucipides dicebantur. Westalium siio quoque témpore florentium nientionem facit Symmaéhus, praeféctus Urbis, in relatione ad Valentinianum , Tlieodosium et Arcadium, n. 1 1 , necnon S. Ambrosius, lib. 1 de Virginitate, cap. 4 , epist. 18, num. 1 1 .

vero ad viduitatis sudorem gloriosum palmamque A jugulantur, quæ Christi ingratæ beneficiis, sponte ad

provocavero ; nobis fortassis insultent, quia nostræ sacræ virgines viduaeque magno pro immortalitatis præmio, suae autem gratis laborent. Verum hoc est solum, nos in quo vincimus, quia pro sua sanctitate christianæ plus nubunt. Adde quod (24) Gentibus: quod sine dolore magno, vel gemitu non potest dici. VlI. Quæ enim vox, quæ increpatio has condigne possit arguere ? quæ dedecus suum sacrilegio dotantes, membra Christi dæmoniorum servis addicunt ; Dei templum prolanis patefaciunt; (25) sacraria usque ipsa denudant; sacra confundunt, amissa luce lætantes in tenebris , habentes fana, non domos. Digne

(24) Conjngia christianarum feminarum cum viris paganis quam reprobata semper in Ecclesia fuerint, ol) periculum præsertim quod hic a Zenone tangitur, multa alia Patrum testimonia demonstrant. Tertullianus lib. ii ad Uxorem tolus in eo est, ut si illa post ipsius mortem a secundis nuptiis abstinere £egerriime nequeat, salem a matrimonio cum Gentili jungendo caveat ; ibique argumenta urget iis plane $imilia quae noster auctor pressius quidem, sed non minùs veliementer et eleganter effert. Legatur Ambrosius I. 1 de Abraham, cap. 9, num. 84 , et epist. 49, ad Vigilium, cui jam episcopo Tridentino iiistitutionem poscenti hoc primum monituim dedit, videret ne qua fidelis cum infideli matrimonio jungeretur. Vide plura dissert. ii, cap. 7.

(25) Tota hæc periodus nupti rum celebrationem cum infideli videtur prospicere, in qua sicut membra Christi, id est mulieris corpus, dæmoniorum servis, id est ethnicis viris, addicta , et Dei item templum profanis patefactum inlelligit ipsam inulierem clirisii;inam, cujus membra Dei templum pariter vocavit Cyprianus in tract. de flabitu virginum (unde ipse S. Zeno lib. ii , tract. 42, ex celebri Pauli formula, Dei templa appellat baptizatos, quos, cum essent gentiles, idololatriæ fana vocaverat : Quem noveris idololatriæ fanum, gaudeas Dei templum, ita etiam sacraria per quamdam gradationem eodem pertinere nihil ambigimus. Sacra aulem confusa quid Zeno dixerit, ignoramus, nisi forte spectet sacra illa, quæ illatis a marito gentili in nov;e nuptae cubicuJum idolis, ex paganorum ritu primo nuptiarum die peragebantur; ex quo domus in fanum mutata dici i)otuit. Forte etiam domus fama vocari potuere, quod in privatis paganorum domibus essent idola, quæ divinis honoribus colebantur : nam, ut ait Tertulliamus, lib. ii ad Uxorem, cap. 6: Moratur Dei ancilla cum Laribus alienis, et inter illos omnibus homoribus monum , omnibus solemnibus regum , incipiente anno, incipiente mense, nidore thuris agitabitur, et procedet

[ocr errors][ocr errors]

mortem , de qua evaserant, revertuntur. Cum igitur semper insidietur se non quaerentibus diabolus, aestimate, quid faciat invitatus : cui omnes nocendi aditus reserati, præstant sine pugna, sine ullo labore victoriam : non eiiim conabitur in ditionem redigere suam, quæ esse ejus ambivit ancilla. In domo denique quæ geruntur, sed et ipsis in fanis, Christiana fidelis, sine te esse non poterunt, 59 quia uxor infelix es, si nescis quid agatur in domo : infelicior certe, si scieris. WIII. Proponamus itaque, ut sæpe contingit, in unum sibimet convenire diversæ religionis diem, quo tibi Ecc!esia, illi adeunda sint (26) templa. Quo ge.

Equidem christianorum ecclesias templi nomine appellatas primo invenimus apud S. Ambrosium, epist. xx, n. 9 , ut Gothofredus animadvertit in notis ad titulum de Paganis, prope finem, pag. 255. Unum lamen vetustius S. Hilarii testimonium suppetit in psal. cxxvi , num. 5, ubi , Conventus ecclesiarum , injuit, consuetudo nostra vel domum Dei solita est nuncupare, vel templum : quibus verbis signilicari videtur Hilarii quoque ævo , cum sub vitæ finem hunc commentarium in psalmos scriberet paulo ante an. 567, hanc locutionem consuetudine receptam , qua ecclesiasticæ ædes vel Dei domus, vel tëmpla vócarentur. Errorem tamen hic loci subesse, et vel lemplum glossema esse, quod e margine in textum irrepserit, quispiam existimet. Quod si hoc minus placeat, integer textus si consideretur, non eam ejus loci esse sententiam apparebit. lta vero ibi scribitur : Conuentus ecclesiarum , sive tum templi, quos ad secretam sacramentorum religionem ædificiorum scepta concludumt, consuetudo nostra vel domum Dei solita est muncupare, vel templum : ubi animadvertenda praescrtiim est in primo membro particula tum, quæ voci templi praefigitur. Sermo autem ibidem est de ædificativiine templi Salomonis, de qua in eo psalmo agitur, et ad hanc unam ædificationém refertiir illull sive tum templi Quod si cum Zenonianis codicibus in Appenlice memorandis (ibi enim liic Hilarianus tractaiuis dabitur) sine tum legendum putes, adliuc nihil obesl , quum universas sive veteris, sive novi Testamenti aedificationes complexurus, ecclesiarum nomine intelligere Hilarius potuerit christianorum ædes, quas tlomus Dei appellatas notat, templi autem noiiine Salomonis ædificium , quippe qüod, sicut nostris quoque temporibus , uno templi , non autem ecclesiæ nomine appellari solet; ita Ililarii ævo idem unum ex omnibus ædibus vero Deo dicatis templi nomine ex communi locutione nuncupabatur : unde et S. Zeno , qui christiaiias ædificationes sacras nunquam vocat templa serm. 14, num. 1. Salomonis ædifiîium

de janua laureata et lucernata. His profanis viri sacris D eo nomine perspicue designat. Ilanc ergo appellationere unusquisque summ sacrificium procurabitis ? 60 A sacrilegio possis placere sacrilego. Ut rem compen

christiana mulier debebat alia ex propria religione objicere , nimirum sacras ad Deum preces, et fortassis etiam sumptionem Eucharistiæ, quam christianos domum attulisse, domique servasse , patebit ex annot. 29. Probabilius tamen est, hoc loco spectari illa Pauli II Cor. cap. v 1 , vers. 14, quibus nuptias cum infidelibus ab A£%; interdictas plerique Patrum interpretantur : Nolite jugum ducere cum infidelibus. Quæ enim participatio justitiæ cum iniquitate? aut quæ societas lucis ad tenebras ? quæ autem conventio Christi ad Belial ? aut quæ pars fideli cum infideli ? qui autem consensus templo Dei cum idolis ? vos enim estis templum Dei vivi. (26) Hinc colligi potest, Zenonis ætate idolorum ædes proprio templi, ædes autem sacras christianorum proprio ecclesiæ nomine appellatas fuisse, ut nec istæ templa, nec illæ appellarentur ecclesiæ,

nem apud Ililarium si quis ad christiaiios conventus transferat, mirifice fallitur. Notum est quantum christiani veteres a templi nuncupatione suis cœtibus addicenda abhorrerent. Templa himirum nuncupari cernebant magnificas idoloruim ædes, quil)us carnales homines plurimum deferebanl. II;ec ergo ejusmodi hominibus necessaria esse dicebant, iion sibi, qui Dei templum vivum in semetipsis gererent, ut sæpius inculcabant ex Paulo apostólo : et sicut olim fervescentibus persecutionibus non pauci templa sibi nulla esse protestati sunt, de quo vide annot. 6 in tract. 14, ita postea quoque id nomen non nisi idolorum ædibus dedere, vel etiam Salomonis ædificationi, quæ carnali Judæorum populo necessaria, ob structuræ et materiei pretium magnificentissime prædicabatur. Conventus porro suos christiani cum' appellarent, ut innuerent fideles ipsos potius, qui con, qu0 sumptu? quibus vasis? quibusve ministris? At si discrete fiunt ista, nihil prodest : ex uno enim proficiscendo et in unum remeando, si non confusione, vel errore fiunt una. Quid , quod illius sacrificium publicum est, tuum (27) secretum ? illius a quovis libere tractari potest, tuum eliam a christianis ipsis

minime (28) consecratis sine sacrilegio videri non

potest. Postremo detestabilis est vivendi conditio, ubi non licet facere uxori quod marito placet; ubi prop0nis, quia nihil te gerere sinit, nisi quæ disposuerit, prior ipse compleverit. Quod si factum non fuerit, factumve displicuerit, tum tota mugiet litibus domus, blasphemabitur Deus, arreptoque forsitam ipso (29) sacrificio tuo, tuum pectus obtundet, tuam faciem deformabit, praestans aliquando 61 et beneficium, cum te jubet ad ecclesiam non venire. Sed multo pejus est, si places marito : neque enim sine

veniebant, quam locum in quo convenirent, ecclesias vocarunt ; vel si locum ipsum notare voluerunt, domum orationis, vel cum Zenone tract. xiv, n. 1, orationis locum nominarunt. Ilaec fusius dicenda fuerunt, non solum ut hic locus, in quem animadvertimus, illustraretur, sed etiam ut explicarentur alia, quæ aliis intelligendis ulilia, vel necessaria futura Sunt.

(27) Secretum vocat, quippe quod ex arcani disciplina sacrificium, seu Eucharistiæ mysterium non paganos solum, sed ipsos etiam catechumenos accurate celandum esset.

(28) Legebatur in editis consecrati : correximus ex mss. Pomp. et duobus Zenonianis. Consecrati autem dicebantur, qui baptisma susceperant. Itaque minime consecrati sunt catechumeni, qui alia formula mi. nime initiati dicebantur, de quibus ex memorata disciplina arcani cautum erat adeo diligenter, ne in Eucharisuiæ sacrameutum oculos conjicerent, ut Satyrus S. Ambrosii frater adhuc catechumenus, cum in quodam naufragii periculo Eucharistiam sibi dari ab initiatis postulasset, eam , ne curiosos oculos imferret arcanis, in orario involutam acceperit, ut idem sanctus notavit lib. i de Excessu ejusdem Satyri num. 43. Tillemontius annot. 6, in art. 7, de persecutione Valeriani, titul. iv, animadvertens hos minime consecratos a Zenone appellari christianos, baptizatos, non autem catechumenos heic vocari existimal, quibus, nisi, ut interpretatur, in clerum consecrati essent , sacrificium intueri non licebat, in occidente enim velum tendebatur, quo laici impedielanlur, ne in sacra mysteria oculos intenderent. Ita ille. At sacrificium hoc loco dictum Eucharistiæ sacramentum, non autem missarum sacrificium (quod Tillemonlium fefellit) ex aniiotat. sequenti palam fiet. Porro consecratos dictos fuisse etiam catechumenos ex nonnullis testibus patet, inter quos vide Paschasini Lylibetani epist. ad Leonem, cap. 5, in qua catechumenos indicaturus, bis eo nomine utitur. Christianos porro fere quidem dictos, qui l)aptismate iniliati sunt, haud inficiamur; quibus idcirco catechumenos opposuit Augustinus tract. ii in Joan., cap. 5, n. 4: Nésciunt catechumeni quid accipiant chrisliani. Sed catechumenos quoque christianos nonnunquam, Zenonis præsertimi ævo, appellatos, eo quod iii (.liristum crederent, liquet ex Theodosiano cod., I. xvi, Iit. 7, Leg. 2 Theodosii Senioris an. 385, aliisque patet exemplis, quibus Constantinus et Wa

lentiijiaijus Junior licet catechumeni , christiani ta-

men principes appellati inveniuntur. ld autem in rem Zenonis maxime intererat , qui christianos dixit fideles quoslibet, quatenus infidelibus opponuntur,

dio transigam, utique a templo regrediens necessario enarrabit tibi sciscitanti, sibi de utriusque salute, vel unanimitate deorum quæ fuere responsa. Si terribilia, consternata metu, forsitan, ipso cessante, illicita eis vota donabis, quod maritis etiam sub fidelibus multæ fecere pejores Evæ non discipulæ, sed magistrae; illa enim decepta, hæ sua sponte se diabolo dediderunt. Sin vero pacifica et salutaria ; profecto lætaberis, eique tanto pro nuntio morigera conjux pacem si non ingeris, nec negabis. IX. Quid agis, misera? quid, vesana, lætaris? Non est (50) pax ista, sed be!lum ; non osculum , sed venenum. Proh nefas! adhuc fumantia (51) busto complecteris membra, sudoremque sordidarum vaporis ararum carne tua detergis, jocaris, blandiris, obsequeris; si quod forte acceptum relatumve fuerit a (52) fanatico solemne mysterium, 62 ipsa suscipis,

quo sane in numero catechumeni censebantur. His quidem solis , non autem baplizatis vetitum fuisse. cernere Eucharistiæ sacramentum, vel ex eo patet, quod istud baptizati et palam sumerent in ecclesia , et domum etiam afferrent, ut eodem, cum opus esl set, semetipsos communicarent, quod sine ipsius visu fieri non poterat. (29) Sacrificium hic aperte accipitur pro Eucharistiæ sacramento (sicut etiam tract. xv, num. 5, sacrificium sumat) quod domum inferre mos erat, ne dum primis Ecclesiæ sæculis * dum persecutiones ingruerent , sed Zenonis quoque ætate, imo aliquanto etiam post , ut liquet ex Basilio, epist. cclxxxix ad Cæsarium , et ex Hieronymo, epist. xlviii ad Pammachium. Basilii coaevi auêtoris verba recitare placet. Unusquisque etiam ex laicis ut plurimum habet domi suæ communionem , et cum vult, per semetipsum communicat. Memoratu dignum est etiaim, quod discimus ex Ambrosio, lib. i de Ercessu Satyri num. 45, ubi traditur hunc jam catechumenum in naufragii periculo ab iis , quos initiatos esse cognoverat, divinum illud fidelium sacramentum poposcisse, non ut curiosos oculos inferret arcamis, sed ut fidei suæ consequeretur aurilium : etenim ligari fecit im orario, et orarium involvit collo, ac ita in iiiare prosiliens , incolumis evasit : ex quibus Eucharistiam a quibusdam Satyri comitibus baptizatis etiam in maritimo itinere secum allatam constat, ut id vel Satyro, licet catechumeno , notum esset. Difficultatem fortassis movebit, quod a Zenone additur, sacrificio tuum pectus obtundet : sed præterquam quod poterat esse panis male crassior , qui ictum faceret, hunc in ligno custodiJum, et domum allatum colligemus ex tract. xiv, ad not. 18. (50) Ms. Tol., paae tibi ista. (51) Hoc nomen apud Ciceronem et alios frequens legituri et sepulcrum translate plerumque significat; D proprie autem indicat ipsum corpus, quod aptequam $epéliretur, comburi olim solebat, cqrpus, inquam, ip$um jam combustum : digiturque bustum, ait Festiis, quasi bene ustum. Ilac significatione bustum hoc loco dicitur victima idolis oblata et usta; qua ratione etiam Ambrosius similiter dixit : [umus eae busto in epist. xvii ad Valentinianum n. 9, qui locus significationis confirmandæ causae recitandus est. Si hodie, inquit, Gentilis aliquis imperator, quod absit, aram statueret simulacris, et eo convenire cogeret christianos, ut sacrificanlibus interessent, ut oppleret anhelitus et ora fidelium cinis et ara, favilla de sacrilegio, fumus ea buslo, etc.

(52) HoratiiScholiastes in Artem Poeticam pag. 658. Fànaiici dicuntur, qui lymphalico spiritu agitantur, et

C

« PoprzedniaDalej »