Obrazy na stronie
PDF

modum Brixia sub idem tempus per Philastrium erroribus purgata et ad catbolicam fidem traducta legitur. Quod ne miruin videatur iis, qui Italiæ præsertim urbes primis Eccle-iae sæculis Christo nomen dedisse opinantur, considerent quæso (ne pluribus distrahamur) finitimas præsertim civitates Novocomum, Mutinam, Tridentum , idemque his invenient accidisse, quod Veronæ ac Brixiæ contigisse hactenus diximus. S. Felix Zenoni pene suppar Comensis primus episco. pus (ut cognoscimus ex hymno de S. Abundio secuiido ejusdem urbis episcopo [cxxvi] apud Ughel. t. v, pag. 2*8, et ex alio veteri hymno de S. Amantio tertio Comensi episcopo apud eumdem , pag. 259), primus quoque fuit, qui Novocomi ædificavit ecclesias, ac primus item qui Chrisli fidem ibidem seminavit hominesque Christo lucratus est, ut ex epist. iv S. Ambrosii ad eumdem cognoscitur, ubi hæc scripta leges n. 7: " Multa messis Christi, inquit, sed pauci operarii, et difficile reperiuntur qui adjuvent..... Certe

in illo ordine Comensium jam plerique cœperunt cre

dere magisterio tuo, et doctrina tua verbum Dei receperunt : sed qui dedit credentes, et adjutores dabit,etc., De S. Vigilio Tridentino præsule, qui post Zenonem aliquamdiu vixit, nonne hæc tradunlur in Actis apud Bollandi socios tom. v Junii, pag. 165: Ubi totam civitatém catholice convertit, ecclesiam (quod ante nulla fuisset) infra muros civitatis Domino collocavit. Auctor Vitæ S. Gemini:ani Mutinensis antistitis editæ ex ms. Veronensi tom. ii, part. ii, Rerum Italicarum, nonnè hæc de illo, qui Zenoni plane coævus fuit, scripta reliquit, pag. 691 : Sane ad Christi culturam toto mundo confluente, jam dicta civitas (Mutina) per apostolorum successores Domini fidem recipiens, vanam Idolorum respuit fæditatem, ac sanctornm prædicatione sacerdotum amissam diu cœli recipere coepit hæreditatem. In quorum catalogo confessorum Beatissimum Geminianum..... eadem, Domino jubente, suscepit civitas Mutinensium, temporibus Joriani Augusti totius Reipublicæ Principis. A quo cælestis vitæ pabulo recreata, sanctæque purificationis fonte purgata, superfluam Idolorum servitutem reliquit, et suavi jugo Christi colla subegit. In quae verba animadvertens clarissimus editor, si alia simul aliarum urbium

veram religionem perduxisse cognoscitur, quemad- A tinam, quæ jamdiu ante susceperat in

aliquibus pa11cis fidem, per hanc tempestatem, qua libera fuit Christianæ professionis amplectenulæ faculias, Christo, eversis prorsus ldolis, pene totam (quod ante non contigerat) nomen dedisse; quae res eo minus repreliendenda est, quo magis ex aliis quamplurium civitatum Ecclesiis, quibus id ipsum obvenit, confirmatur. Cæterum fabulæ in res id generis populari fama invectæ et traditæ, ad elevaiidam, non vero iminuendam alicujus Ecclesiæ antiquitatem et laudem pertinent: adeo ut quæ remissius ac minus gloriose de aliqua Ecclesia feruntur, ea _nullius popularis fabulæ suspicionem ingerant, ratissimaque præter cmtera haberi debeant.

[blocks in formation]

sionibus hi, episcopo præsertim impellente, liberales sese [cxxvii] præbuerunt, uti potissimum factum est in ea captivorum redemptione, quam ab ipso Zenone eximiis laudibus pro concione prædicatam videre poteris tract. 10, num. 5, lib. i. Cæterum episcopus paupertatem profitebatur ex tract. 44 lib. ii, ex quo etiam clerum illi fuisse patet; cujusdam enim rei testes appellat operarios qui mecum sunt, inquit. Hinc tract. 16 lib. i, num. 6, sacerdotes memorat, qui solemnibus divinis quiescentium animas Deo commendare solel)ani, et tract. 50 lib. ii, nientionem facit ministrorum, qui epicopo inserviebant in sacris, nec non sacrarum ordinationum, quibus paschali tempore inferiores mi

exempla prospexisset, quibus id ipsum plane conti- D nistri ad superiorem ordinem promovebantur; piis

gisse deprehenditnr; profecto hæc in præfationem non conjecisset, pag. 687: Quod est ad ejuratam a Mutinensibus gentilium superstitionem sub Joviuno tantum Augusto (Geminiani episcopi opera), id nullo veritatis aut verisimilitudinis fulcro nititur atque ad fabulas amandandum. Si Vitæ auctor sub Joviano tantum religionem Christianam a Mutinensibus per Geminianum primo susceptam prodidisset; jure quidem ab editore reprehenderetur. At non id ille innuit, imo per alios episcopos apostolorum successores fidem Mutinenses recepisse tradit : et solum sub Joviani imperium Geminiani laboribus idololatriam reliquisse eos narrat, quæ res illud unice insinuat, Mu

autem sacerdotibus per idem tempus mercedem praestiiam affirmans, piorum sane sibi cooperantium sacerdotum industriam indicat sive in instituendis catechumenis, sive in pœnitentibus præparandis, cujus merces ipsum erat baptisinum, et reconciliatio, quæ paschali tempore solemni ritu peragebantur. In hanc quoque retm coufert etiam locus S. Ainbrosii ex epist. v, ad Syagrium Zenonis successorem, in qua cum Indiciam ab hoc benediciam sacerdotes invisisse tradantur, hoc sacerdotum Zenonis ævo ordinatorum non obscurum testimonium videtur. Horum quoque sacerdotum pudicitiam ac cœlibatum ab Auctore laudari tract. 5 lib. i, num. 7, satis credibile est.

Sed quis de clero in bonam disciplinam per Zenonem instituto dubitet, cum virginum quoque disciplii;am ab eodem exeultam ex eadem Ambrosii epistola nianifestum sit? Ex ea nimirum palam colligitur Zenonis ætate Weronæ non solum fuisse virgines, quae virginalis pudicitiæ voto obstrictæ post probationem velatæ suis in domibus pudice versabantur, cujusmodi Indicia fuit, de qua plura diximus diss. 1, cap. 5, § 5, sed virgines etiam fuisse, quæ virginitatem professæ communem in monasterio vitam degebant; accusata enim, ut Ambrosius narrat, per calumniam Indicia, criminatores ejus impositum crimen perinde divulgatuin ferebant ex num. 19 : Cucurrisse mulieres viles ad monasterium, jactasse partum virginis, et necem pignoris, de monasterio rumorem per populos sparsum. Quamquam vero sub hujus quarti s:eculi finem virginum monasteria in 0ccidente aliqua fuerint, ut ex aliis ejusdem Ambrosii locis colligitur; hoc tamen, quod Weronæ a Zenone institutum fuisse videtur, primum esse omnium credimus, vel primum saluem inter illa, quorum memoria litteris prodita superest. Ex hoc porro tanto virginum Veronensium numero, quae partim in monasterio, partim privatis in domibus virginitatem colebant , Zenonis serm0num, quibus virginitas maxime commendabatur (uti nunc est tractatus 5 lib. i), fructum cognoscimus. Hunc eumdem antistitem inter eos accensendum opinaiuur Italiæ episcopos a S. Augustino epist. xxii, num. 4, laudatos, qui cum agapes in subsidium pauperum , martyrumque cultum institutas, in crapulas

• subinde et ebrietatem et Inxuriam conversas animad- C.

vertissent, in eas perorarunt adeo feliciter, ut ex suis Ecclesiis tbtaque ltalia illas excluserint, uti observavimus adnot. 18 in tract. 15, lib. 1, ubi Auctor adversus illas invehitur , qui ut comessalionibus et ebriet vti impudicitiaeque freqiieiilius indulgerent, martyres sibi fingebant, in quorum cœmeteriis agapes agerent. Nec praeterimittendum hoc loco videtur, quod tres xvi sæculi auctores prodiderunt, Paulus de Mildeburgo, episcopus Foroseumproniensis in præfatione libri inscripti Paulina de recta paschæ celebratione , editi an. 1515, nec non ejusdem operis lib. primo; Joannes Stoefflerus in Calendario Romano edito an. 1518, prop. 17, et ex his Onuphrius Panvinius A utiquit. Weron. lib. iv, cap. 6. lli nimirum paschalem canonem a Zenone editum vel restitutum produnt; quo autem documento plane ignoramus : quin id inter fabulas referendum nihil ambigimus.

[ocr errors][merged small][merged small][merged small][merged small]

A ilfum patratis celebriora fuisse videntur, quaeque im

pressa profundius in populi mentibus, vanis subinde circumvestita adjunctis fuere, ut fit in iis, quæ a nemine scripta, per populum feruntur; et hisce cum adjunctis ab eodem Coronato excepta ac litteris prodita, non ita ob additiones falsas spernenda sunt, ut exinde veritas ipsa, quæ in rebus miris inesse aliqua solet (etsi discerni non facile possit), pl: ne rejiciatur. Eadem repetit Anonymus Pipinianus tertio insigni miraculo addito; et is (si unum Cæsaris verbum demas) Coronato melius multo et sine ullis additis, quæ Criticis difficultatem ingerant, illa paucis descrihit. En ipsius integra verba, uti leguntur in calce mss. Zenoniahi ac Pompeiani; nam in manuscripto Lobiensi, ex quo P. Mabillonius ejusdem

B Anonymi opusculum edidit, lacuna est aperta, ut recte monuit marchio Scipio Maffeius, pag. 170 Historiæ diplomaticæ, quam nos ex laulatis mss. supplemus.

0ctavus pastor et confessor martyr inclytus, Qui Veronam prædicando reduxit ad baptismium, A malo spiritu sanavit Gallieni Cæsaris filiam; lBoves cum homine vergenle reduxit.a pelago. Et quidem multos liberavil ab hoste peslifero, E fluvio exemptum suscilavit inortuum, Multa idola destruxit per crebra jejunia. Non queo multa uariare hujus sancti opera, Quæ a Syria veniendo usque in Italiam, Per ipsum omnipolens Deus ostendil mirabilia.

Hæc autem aliaque mira Zenonis gesta, quæ plura quidem fuisse putamus, licet memoria populorum dilabente custodita ac tradita non fuerint; celebrem tamen eum jam iude ab antiquis temporibus apud quamplures externas eliam urbes, provincias, ac nationes exhibuere, de quo plura capite quarto. Ut autem ad eum statum, quem diximus, etlinicis Arianisque obsistentibus, Veronensem Ecclesiam perduceret, aliquamdiu illam regere profecto debuit; ex iis autem, quæ dissertatione I, c. 3, § 5, conjecimus, non improbabile quidem videtur eidem Ecclesi;e præfuisse per annos xviii, ab anno scilicet 362, usque ad annum circiter 580, quo in coeium translatus, laborum suorum praemio donatus fuit, ut Weronæ ipsi, quam in Christiana religione aluerat, in patrocinium susceptæ præsto esset; unde factum etiam est, ut illa beneficiorum non immemor ipsum mox

D magnum Patronum sibi adscisceret atque deprecare

tur. De anno niliil pr;vterea lal)orandum ducimus, adjiciendum nihil ; nisi forte indicare quispiam aveat illorum recentiorum sententiam, qui nullo allato do , cumenlo Zenonem mortuum prodidere an. 501, de quo plura in Admonitione ad monumenta num. 5. Diem vero obitus Coronatus Notarius antiquissimus omnium, qui de ejusdem niorte fecerunt mentionem, nequaquam signat. Solum memorans percelebre miraculum, quo aqua [cxxix] fluvii Athesis ad magnam altitudinem repente exundantis, apertam eccl. S. Zenonis portam ac fenestras non ingressa est, quod miraculum a S. Gregorio Magno descriptum lib. iii Dialogorum , cap. 19, quinquennio ante acciderat;, rat a Joanne Tribuno, qui cum Pronulpho Comite ipsi miraculo adfuerat, hoc, inquam, miraculum Coronatus commeinorans, Auctoris obitum in eamdem hujus miraculi diem non obscure conjicit, inquiens num. 9 : Dum die sanclo natalis ipsius (Zenonis)..... convenirent ad missarum solemnia, etc. Itabanus Maurus, qui sub medium nonum sæculum floruit, in Martyrologio per Canisium edito tom. ii, part. ii, novissimæ editionis hæc tradit : VI Idus decembris. In Civitate Verona Natale S. Zemomis martyris, quando aquæ fluminis Athesis usque ad superiores tecti femestras ecclesiæ illius excreverunt, nec in eam intrare potuerunt, virtutem martyris ostendentes. At Paulus Diacomus Rabano antiquior, quippe qui Carolo Magno imperante sub initium ejusdem sæculi scripsit, lib. III de Gestis Longobardorum, cap. 23, idem miraculum affigit seacto decimo Cal. Novembris : et quamquam in ms. Medoetiensi, ac in editione Lindebrogii legatur Cal. Novembris: omissas tamen fuisse numerales litteras xvi, quæ in aliis mss. et editionibus cernuntur, palam est, idque ipsum confirmatur ex Landulfo in Additione ad Miscellam nuperrime editam tom. i Rerum Italicarum, pag. 181, qui Paulum Diaconum secuius, imo exscribens, xvi Cal. Novembris posuit. Verum hæc dies, in qua Alhesis miraculum contigit, S. Zenonis emortualis esse, ut Coronatus innuit, mullo modo potest; cum hanc diem Zenonis festam nulla documenta signent, quæ cæteroquin dies alios Zenonis memoriæ dedicatos ac festos commemorant. Ilinc quoque agnoscere licet, quæ Coronato auctoritas tribuenda sit : nec imirum esse debet, si monachus Zenoniamus, qui saiictum Episcopum pridie Idus Aprilis animam creatori suo reddidisse scripsit (Pag. 529 Ilist. Diplom. Maff. ii), eumdem Athesis coerciti diem natalitium paulo post appellavit; id enim , perinde ac alia multa, eum ex Coronato sumpsisse exploratum est. In multis Martyrologiis et Calendariis, nec non in Ecclesiis multis, quæ Zenonis festum quotannis celebrant, huic festo adscripta est dies vi ld. Decembris. At non hac idcirco die ille obiisse credendus est, ut videtur significare Rabanus laudatus : is enim emortualein Zenonis diem in eodem Marlyrologio notaverat pridie Idus Aprilis. Neque nova hæc Rabani repetitio; nam postquam Translationem S. Zenonis posuerat xii Kal. Junii, quo die cætera omnia monumenta illam consignant, aperto lapsu eamdem iterum signavit xii Kal. Augusti, quod festum omnibus etiam Veronensibus monumentis ignotum est. Universa porro Weronensis Ecclesiæ documenta cum aliis aliorum auctorum et Ecclesiarum S. Zenonis mortem pridie Idus Aprilis constanter describunt, quæ sane dies uti emortualis Protectoris nostri nunc quoque a nostra Ecclesia celebratur. Die autem vi Idus Decembris in plerisque antiquis Weronensibus manuscriptis et in parvo Martyrologio (quod Franciscus Maria Florentinius ex ms. Lucensi Ilieronymiano Marlyrologio subjectuum publici juris fecit) adllolatur dedica

nimirum an. 589, relatum autem eidem ponlifici fue- A tio ecclesiæ S. Zenonis : in paucis autem S. Zenouis

[ocr errors]

C

[ocr errors]

dedicatio, vel Consecratio S. Zemomis ; et solum in Zenoniani monasterii monumentis, quæ decimum quartum sæculum non excedunt, ea die signatur ordinatio S. Zenonis, et duobus diebus post dedicatio ecclesiæ S. Zenonis : de quo plura dissertatione i , cap. 5, §. 5. Difficultalem itaque nullam ingerant Ecclesi;e, quæ hac die vi Id. Decembris Zenonis festum peragunt. Cum enim dies xii Aprilis in Quadragesimam vel Paschalia fesla sæpissime incidat, quibus diebus sanctorum natalitia olim non celebrabantur; hæc transferri consueverunt in alium diem, qui scilicet propria in Ecclesia vel translationi, vel ordinationi, vel dedicationi ecclesiæ ipsius esset adsignatus. Sic quidem Radulfo teste de 0bserv. can. cap. xvi : Solemnnitas S. Gregorii olim in diem, qua fuerat ordinatus, solebat transferri. Id ipsum confirmatur tum ab auctore Vitæ S. Rudperti episcopi Salisburgensis, scriptæ sæculo xii, tum ex auctore capitis xxiv, quod adjectum fuit libello de Donationibus ejusdem Ecclesiae : utrique enim loquentes de fesla die ipsiusmel S. [Rudperti, qui e vivis excesserat vi Cal. Aprilis, eam a S. Virgilio institutam monent pro dioecesi quidem die viii Galendarum Octob. in [cxxx] quo Rudperti corpus ipse transtulerat, in urbe autem die vii Calendarum ejusdem mensis, cum octava Calendarum dies occupata esset festo dedicationis ecclesiæ, in qua ejus sancti corpus quiescit; et transducli hujusce festi extra obitus diem hanc adsignant causam, quod hæc dies propter officia Quadragesimae vel ipsius Paschæ raro, sicuti dignum est, contigisset celebrari : verba sunt Auctoris vitæ, qui dein addit : Etiam congruum ac religiosum est, ut quidquid alia observatio illius celebrationis diebus dormitionis illius ob reverentiam quadragesimalis officii, vel paschalis 0bservantiam gaudii ademit, qui auctor Sedis et apostolus exstitit religionis, hic saltem in domo requiei suæ illa adsumpta die translationis suppleatur.Tandem ut exemplum intimuin et æquale omnino proferamus, S. Pr0culis quarius Weronensis episcopus, eadem concurrentis Quadragesimæ vel Paschatis causa in multis aliarum Ecclesiarum Martyrologiis et Calendariis, sicut et in Romano; nec non Venetiis, ubi ipsius nomine dicata exstat ecclesia, signatus legitur v Id. Decembris, cuin in antiquis monumentis x Kal. Aprilis notetur Depositio S. Proculi Confessoris, quinio autem Idus Decembris Dedicatio ecclesiæ S. Proculi . et eadem plaue de causa (ul id etiam addamus) festum S. Ambrosii, qui obiit pridie Nomas Aprilis, ubique præter Mediolanensem Ecclesiam celebratur vim Illus Decembris, in quem ejusdem ordinatio incidit. Hinc ergo præclarum et verissimum illud Cardinalis Baronii monitum in adnotationibus ad Marlyrologium die 18 Martii : Nec mirum , si quod sæpe accidit, alio die in Romano Martyrologio, alio vero alibi de eodem agitur Sancto, siquidem alicubi trans'atio, vel ejus ecclesiæ dedicatio, vel, quod de Episcopis accidit, ordimatio celebratur. {loc igitur exterarum Ecclesiarum ritu S, Zenouis natale celebrantium die 8 Decembris ul omnia Weronensis Ecclesiæ monumenta cultusque annis singulis referri solitus testantiir, nihil est dubitanduum. Nunc ad illud caput accedendum est, in •quo de mortis genere quaeritur, num scilicet S. Zeno Martyr, an confessor obierit; quod cum longiorem disputationem postulet, distincto capite, digerendum est. CAPUT II.

nihil impeliente, eum die xu Aprilis vita functum, A nouem non solum non appellat martyrem, sed in pttre

CoNTiaovERSIA DE MARtYR10 S. ZENONJS UTRINQUE ExPENSA.

De martyris titulo, quo S. Zeno insigniri solet, disputaturi, rem invidiæ plenam ingredimur; in qua si affirmaveris martyrem, et non satis idoneis testimoniis probaveris, vulgatam opinionem fovere voluisse videberis, nec doctorum hominum reprehensioiiem effugies, et religiosorum imulto minus, quippe qui tis rem dubiam in iis, quæ ad Sanctorum prærogativas id generis pertinent, certo promovere piaculum esl; si vero e contra negaveris martyrem, majorem fortassis non solum vulgi, quam piorum quamplurium offensionem paries, qui te et S. Protectoris cultui inimicum, et plurium sæculorum traditioni, uli vocant, nec non Veronensis Ecclesiæ officiis adversum, temeritatis reum, novitatis fautorem, et forte etiam religionis ac pietatis violalorem traducent. Ilæc nos pericula uirinque impendentia diligenter considerantes, nnm ab hac disputalione abstinere oporteret, primo quidem aliquamdiu dubitavimus: tum vero cum id fieri non posse sensimus, ut me celebris coiitroversia intacta relinqueretur, et dissertatio de vita S. Aiitistitis imperfecta prodiret; quo utrumque declinaremus periculum , eam 1andem ineundam duximus viam, ut allatis in medium documeiitis, quae pro utraque parte suppetunt, eisque toto in fumine collocatis nos decidamus nihil, sed lectorum judicio, quod non difficile ferri poterit, omnia remiutamus.

[cxxxi] § I.—Proponuntur argumenta pro vindicando S. Zenonis martyrio, et contraria refelluntur.

In primis quæ pro martyrio sunt, monumenta considerentur. S. Gregorius Magnus omnium testium antiquissimus, S. Zenonem martyrem bis appellat lib. iii Dialogorum, c. 19, ubi indicatum Alliesis exnndantis, et ad januam ecclesiæ S. Zenonis apertam stantis miraculum describit. Primo his verbis: Apud Veronensem urbem fluvius Athesis excrescens ad B. Zenonis martyris atque pontificis ecclesiam venit. Deinde : Stans autem ante januam, ad ostendendum cunctis meritum martyris, et aqua erat, elc. IIæc omnium tum editorum, cum mss. est lectio; inter codices autem memorandus præsertim pervetustus ille nostrae bibliothecæ Capitularis, in quo martyris nomen palam legitur. Cum S. Gregorio neque ob antiquitatem, neque ob auctoritatem conferendus est Coronauis Notarius, qui aliis in rebus non nulla falsa et incredibilia inseruii ; ejusque testimoiiuiii, quo Ze

B

C

receptum (quæ formula confessorum mortem significare solet) testatur, nihil contra Gregorium potest; ac proinde nihilum pariter valent, quæ ex simili locutione sive Monachi Zenoniani, sive Petri de Nalalibus, sive aliorum, qui a Coronato palam sumpseruut, colligi et obtrudi possent. Paulus Diaconus, qui ineunte ix sæculo scripsit, idem Atliesis miraculum describens lib. iii de Gestis Longobardorum, cap. 25, S. Gregorii Magni auctorilatem, quam allegat, secutus, S. Zenonem martyrem pariter vocat : et similiter Joannes Diaconus in Vita ejusdem Gregorii, post medium nonum sæculum exarata, lib. i, num. 55, totidem Gregorii verbis S. Zeuonem martyrem atque pontificem nominat. Itabanus in Martyrologio quater Zenonis meminit, quaterque martyris nomine eumdem nuncupat. Wandelbertus in Martyrologio Metrico scripto am. 842, quod integrum editum est tom. il Spicilegii Acheriani, die 8 Decembris Zenonem nostrum appellans, martyrem vocat. Eodem sæculo Notkerius in Martyrologio per Canisiuia promulgato tom. ii Antiq. Lect., part. iii, novissimæ editionis, tum pridie IJus Aprilis, tum xi Cal. Junii S. Zenonis mentionem faciens, ei martyris titulum semper apponit. Usuardus ex ms. S. Germani martyrem pariter vocat, in quo tamen Bollandistae non levibus argumentis repugnant. Cum enim contendunt illum ms. non esse ipsum autograplum, uti vulgo traditur, Usuardi lil)rum; tnm vero ex alio vetustiori codice additiones ms. Samgermanensi ab aliis insertas volunt, et inter has S. Zeiionis nomen nec non \larlyris titulum Zenoni appositum recensent, putantque Usuardum hujus sancti nullam n;eiitionem fecisse, sicuti nullam faciunt nec Florus, nec genuinus Ado a Rosweido editus tom. xvi Bibliothecæ Patrum, nec authenticum Bedæ Mariyrologium ab iisdem Bollandistis vulgatum, id quod conlirmatur ex antiquo Capituli Weronensis codice idem Bed;e Martyrologium continente, in quo secuiida manu s. Zenonis nomen additum liquet. Martyris tamen i.o. men legitur apud auctorem Martyrologii, quod Bedæ vulgo tribuitur, et die 8 Decembris in additionil)us ad Martyrologitim Adonis, et in plerisque codicibus, qui auctum et interpolatum praeferunt Usuardi Martyrologium. In Calendario cœnobii Cassinensis elito tom. 7 Rerum Italicarum pag. ! 56, mense Aprili, Zeno martyrio coronatus dicitur, et similiter in alio Calendario , quod præmittitur Sacramentario Gregoriano ms. sæculi ix, inter Vaticam. num. 580j, eodem mense legitur Sancti Zenonis martyris. Hactenus constitutis magna opponi solet objectio, quæ maximam praeter cæteras vim habere videtur. Dicitur ergo Veronensis Ecclesia, quæ de sui Patroni ac episcopi martyrio (si quidem martyr obiisset) prae omnibus rescire debuit, eum confessorem semper appellasse, non martyrem, et nti confessorem in of. ficiis atque in missis coluit ad Aloysium [cxxxii] Lippomanum episcopum usque, qui circa medium sæculum xyi, veleri ritu commutalo, oflicia et niissas de mar

ritui sese conformantes aliquot externæ quoque Ecclesiæ cap. 4, § 2 et 5, indicandæ, quæ diem S. Zenonis festum singulis annis ex antiqua disciplina concelebrant, confessoris, non vero martyris officia et missas id quoque temporis peragunt. At huic objectioni ductæ ex Veronensis præsertim Ecclesiæ ritu quem alias Ecclesias subsecutas apparet, facilis responsio est. Nam praeter quam quod in Carpso ms. Veronensis Ecclesiæ nunc nuper memorando antiphonæ ad Introitum, Offertorium, et Communionem pro festo S. Zenonis in missa recitandæ, eæ indicanlur, quæ vel nunc in missis martyrum Paschali tempore dici solent, et similiter in Lectionario S. Euphemiæ laudato in scholiis a Baptista Peretto, pro die translationis S. Zenonis adsignatur Evangelium Ego sum vitis vera, quod hodie pariter in iisdem missis Paschalibus martyrum recitamus, in eamdemque rem ex alio ms. Missali monasterii S. Zenonis discimus, idem Evangelium lectum fuisse, cum quæpiam ejusdem S;incti festivitas in Paschale tempus incidisset : præter hæc, inquam, nostra Weronensis Ecclesia eum antiquum tenuisse ritum videtur, quem Micrologus notavit in libro de Ecclesiasticis observationibus cap. 45, testimonium indicante Baptista Perelto in iisdem Scholiis ad Vitam S. Zenonis, legitur autem tom. xviii Bibliothecæ Patrum, pag. 485: Nota autem, inquit, S. Gregorium papam primum in Graduali libro de his martyribus (Romanis Pontificibus) sicut de confessoribus Pontificalia instituisse officia, ut de S. Marcello Antiph. Statuit. et de S. Felice Antiph. Sacerdotes, et hoc utique satis congrue propter excellentiam dignitatis Apostolicae. Iloc etiam attendendo majores nostri de iisdem sanctis confessorum officia ad cursum diei et noctis leguntur observasse : quæ et Pontificis dignitatem eodem modo insinuant, nec tamen in aliquo eorum martyrio praejudicant. Idem de S. Apollinare observandum esse Gradualis liber demonstrat. Hactenus Micrologus. Equidem hunc ritum in hac præsertim Weronensi Ecclesia viguisse illud demonstrat, quod in antiquis ejusdem Ecclesiæ ritualibus iibris Episcopi, etsi martyres, confessores tamen nominantur; et officium de confessoribus recitandum innuitur. Ut autem omittamus pauca eorum, qui ibidem recensentur, Romanorum Pontificum nomina quorum martyrium certis documentis non probatur, eos tantum episcopos commemorabimus, quos fuisse martyres exploratum est; et ne singulos hujus Ecclesiæ rituales libros percurramus, satis erit ms. illum considerare Carpsum appellatum, qui post pr;efationem Auctoris a Scipione Maffeio editam in Addendis postremæ partis Veron.v Illustratæ, Calendarium exhibet, notatque subinde officiorum hac in Ecclesia celebrandorum ritum, nec non antiphonarum, responsoriorum, psalmorum initia, quæ cuique officio conveniunt. Hoc Carpsum a Stephano presbytero et cantore ejusdem Ecclesiæ scriptum fuit ante medium sæculum xii, cum in Calendario quinque hae chronicæ adnotationes alia mant in inargine adjo^tae le

tyre celebrandas primus instituit : eidemque veteri A gantur inter dies viii, vii et vi Cal.

Julii : Ileic emergitur 0prandus Archipresbyter MCLXVI. V 1. Id. Augusti e Beatriae MCLXXI. V. Id. 0ctobris Nat. S. Placidia: V. et in margine Institutio..... MCILXXV. 1 V. Id. Aprilis electio Adriani Archipresbyteri MCLXXXVI. V 11. Id. Junii consecratio Adriani Archipresbyteri in presbyterum MCLXXXVI. In hujus ergo Carpsi Calendario hæc in rem nostram scribuntur : 1 V. Nonas Febr. Sancti Blasii conf. VIII. Cal. Maji S. Adalberti conf. Non. Junii S Bonifacii Epi. et conf. VI. Cal. Julii. Nat. Ss. Joannis et Pauli m. et

[ocr errors]
[ocr errors]

[cxxxiii] Hi itaque omnes certissimi martyres, ut aliunde supponimus, in ipsius Carpsi Calendario confessores vocantur. Porro licet in eo Üalendario legatur: VI 11. 1dus Augusti Natale Sixti, Felicissimi, et Agapiti martyrum ; tamen in Carpso S. Sixti officium notatur de Confessore Pontifice, aliorum autem duorum antiplionæ de Martyribus. Itaque apud Weronensem Ecclesiam is ritus obtinuisse apparet, ut confessores dicerentur, qui cæteroqui veri sunt marlyres, et de iisdem non uti martyribus, sed uti confessoribus officia celebrarentur. Ex ipso Ughellio, pag. 781, Weronensem inscriptionem referente id ipsum eruditi suspicari et conjicere poterant : in illa enim, quæ temporibus Andreæ Patriarchæ Aquileiensis, id est sæculo ix, in templo olim S. Gregorii,nunc autem vulgo S. Helenæ in dedicationis monumentum erecta adhuc cernitur, inter Sanctorum, quæ ibidem continentur, reliquias hæ recensentur S. Vigilii confes., S. Proculi confes., S. Zenonis confes. ubi non tam S. Zenonem cum Prochlo, quam S. Vigilium utique Tridenlinum episcopum , qui indubie martyr occubuit, confessores peraeque appellátos vides, quam appellationem officiorum ac missarum ritus sequel)atur. Ex hoc porro Veronensis Ecclesiæ ritu illud dimanasse videtur, ut S. Zeno in aliis quoque ejusdem Ecclesi;e monumentis confessor inscribatur, non martyr; ut ne tamen id ad martyrium inficiandum traduci possit.

Etsi vero in plerisque monumentis Weronensibus unus confessoris titulus eidem vindicetur; tamen

D quædam non desunt, in quibus martyr diserte asse

ritur. Henricus imperator, in privilegio quod an. 1055 abbati monasterii S. Zenonis concessum fuit , pag. 703 tom. v Italiæ Sacræ Ughellii, bis martyrem illum vocat : et in alio privilegio, quod rogante Vitali episcopo Wicelino Beringarius eidem S. Zenomis monasterio tradidit an. 901, quamquam bis appelletur confessor, tamen et martyr semel nominatur. Vide Ughellium in Wicetinis episcopis tom. v, pag. 1051, Anonymus Pipinianus, qui de Weronæ laudibus Rhythmum lucubravit. peritus quidem ejus Veronensis ritus, quem diximus, nonne adhuc S. Zenonem et confessorem et martyrem simul affirmändum putavit?

« PoprzedniaDalej »