Obrazy na stronie
PDF

et protestati sunt, ut testis est Liberatus Carthagi- A tulo ornari in epitaphio, quod Romæ in foro Trajano

mensis, cap. decimo tertio. Postremo et illud observandum est, ut Donatistæ actum agebant, sic Marcellinum juris minime aut novi aut dubii arbitrum fuisse : et facti potius quam juris fuisse quæsitorem, et quidem cognitionem illi potius quam jurisdictionem mandari : denique judicem cum formula dari : ut olim rerum privatarum judices privati a prætore dabantur. Sed neque hic sedere voluit Marcelliimus, nisi si assiderent collocutores : cum tamen in judicio civili solus sedeat judex, stare autem jubeantur litigatores. Denique protestatur, quod Constantinus in Nicæno concilio protestatus erat sedens in imo subsellio. Et tamen ut Collatio diversa fuit abs forensi aliquo judicio, sic et

prostabat. Exstat lib. xii cod. titulus wii de Primicerio et notariis, ubi et de tribunis notariis agitur. In Theodosii lege scriptum est : Præcipua est nostræ pietatis intentio circa notariorum momen. Deinde in lege Leonis lmp. Præclaram mobilemque militiam spectabilium tribunorum notariorum, diversis beneficiorum titulis muniendam credimus et augendam. Videntur hi notarii fuisse qui nunc dicuntur secretarii regum in Gallia. Theodosius, in l. xii C. de excus. mum : Notarii, inquit, nostri a sordidis muneribus excusentur. Qualis autem quantusque vir fuerit hic Marcellimus, quam æquus arbiter, quam moderatus judex, ipsa hujus Collationis acta melius indicant. Dicerem

ab Ecclesiastico concilio, in quo potius judices sunt B quod Orosius dicit, virum imprimis prudentem fuisse

antistites. Quam autem demisse, temperanter, modeste, hic se gesserit Marcellinus, acta ipsa melius ostendent. Nullam autem hic fieri mentionem episcopi Romani, non mirabitur, qui, quæ jam dixi, expendet. Eum certe reverebantur et observabant Afri, tametsi in concilio Milevitano et Carthaginensi, cum suam in utroque sententiam de Pelagianis ad eum retulissent, dicantur transmarinas alioqui appellationes inhibuisse. Sed neque prætereundum est quod observant, quo tempore h;ec Collatio postulata est, eo tempore Innocentium episcopum Rom., Urbe abs Gothis capta, longe aliud domi habuisse quod ageret. Et quid si dicam eum honoriano rescripto mandatæ Collationis veluti subscripsisse ? Certe Orosius narrat

et industrium, omniumque bonorum studiorum appetentissimum. Sed unius Augustini testimonio contentus sum, ut intelligam virum magnum, et jurisconsultum minime profanum fuisse. Scripsit Augustinus ad eum non solum libros de peccatorum Meritis et Remissione contra Pelagianos, et de Spiritu et Littera : sed et eruditissimos illos de Civitate Dei, inchoatos paulo post urbem captam, hoc est, circa tempus Collationis Carthaginensis : sed et epistolas duas 5 et 7, ex quibus apparet, in media reip. gubernatione Marcellinum de religione imprimis sollicitum fuisse, et subtilissimas etiam in eo genere quæstiones intellexisse : imo quemdam veluti ipyoδιόzτην fuisse, qui Augustinuin incitaret. Adde ejus

[ocr errors]

runt Gothi. Si tunc Ravennæ fuit, fuit cum Imp. Honorio. Adjiciam quod magis mirari aliquis posset, Felicem quemdam, qui se urbis Romæ episcopum esse jactabat, in hac Collatione cum Donatistis fuisse, acta significant, ubi et Romana nescio quæ nobilitas simul adesse dicitur. Sed suspicor aliquem Donatistam pseudoepiscopum, qui Romae suis Donatistis Montensibus (ut ibi appellabantur) præfuerat, urbe capta, Golhos fugientem cum suis in Africam trajecisse, et sese Collationi Carthaginensi, in quam forte incidit, cupide et ambitiose immiscuisse. Nam et Donatistis tempestive submissum videbatur tale auxilium. Porro cum audimus Marcellinum tribunum et no

ubi quoque scriptum est, causas Ecclesiasticas ejus excellentiæ potissimum injunctas fuisse. Non erat, ut ille apud Ciceronem ridiculus L. Gellius, quicum in Asiam iturus, Athenas venisset, putavit sese statim omnes omnium Philosophorum, quos ad se vocavit, controversias obiter definire posse, cum taumen ne eas quidem intelligeret. Noster Marcellinus non divini minus quam humani juris peritus erat. Et vero tales jurisconsulti, tales, inquam, politici viri, tam digni sunt, quibus hæc cura mandetur, quam hujus temporis profanos nescio quos Ulpianos, religionis irrisores et proculcatores, potius quam procuratores, Ecclesia Christi merito exsecratur. Augustimus, epist. 50 ad Bonifacium comitem : Laudo, in

tarium præfuisse huic Collatioiii, intelligimus virum D quit, et gratulor, et admiror, fili dilectissime Bonifaci,

sapientem et religiosum, et potestate magna praeditum, magistratum dico spectabilem et clarissimum (nam bisce titulis ornabantur tribuni notarii, et Augustinus ipse in epist. 159 et 160, iis ornat hunc Marcellinum) operam dedisse huic cognitioni, Tribunus etiam et notarius fuisse dicitur Dulcitius ille, cui postea in Africa demandatam quoque fuisse curam legum et jussionum imperialium contra Donatistas scribit August. Et Ambros., in epist. 32, ait missum ad se esse ab Imper. Valentiniano Dalmatiuim tribunum et notarium, qui ad consistorium evocaret Ambrosium in causa religionis. Omitto, Claudianum poetam ejus temporis, tribuni et notarii ti

quod inter curas bellorum et armorum vehementer desideras ea nosse, quæ Dei sunt. Sed quanto magis id dicere potuit de Marcellino togato? Exstat et Hieronymi epistola ad hunc Marcellinum, quæ testis est hunc virum subtilissimas Ecclesiæ quæstiones, veluti de origine animæ sollicite proposuisse, et ad discendum magis paratum fuisse quam erat Hieronymus ipse ad respondendum : ac ne hoc quidem studium remisisse in media reip. perturbatione, cum Hieronymus ei rescribens, fateatur sese urbis Romæ vastatione confusum nnn posse litteris operam dare. Nolo hoc loco praeterire, quod ipse Augustinus im lib. post Collat. cap. 24, ait, Donatistas a primate 350 est juris nostri, sicuti et in eadem prope significatione, Evectio, quo etiam verbo utitur Augustinus lib. v Confess. Significat autem libellum vel diploma ut missis aut evocalis detur viaticum de publico, et ut uti possint cursu publico. Exstat lib. xii Cod. titul. de Tract. ubi interpres præterea refert quoddam fragmentum cujusdam edicti Constantini facientis men:ionem tractoriarum et evectionis publicæ dandæ I)onatistis propter causam Cæciliani. Superest ut quaeramus, quo anno habita sit Collatio Carthaginensis. Quod quidem quo magis necesse sit imprimis rescire, tanto magis miror nusquam ab Augustino expressum aut notatum esse. Nec spes ulla erat, aliunde id posse intelligere. Sed tanto magis mihi gratulatus sum, cum in Aclis manuscriptis, atque adeo statim in prima pagina legi habitam esse P. C. Varamis kal. Jum. Sic tamdem intellexi hal)itam esse kalendis Junii post consulalum Waranis, hoc est, anno Christi quadringentesimo undecimo, post caplam urbem Romam proximo. Sane anno Christi quadringentesimo decimo, kalendis Januarii, nul!i fuisse dicuntur creati consules ordinarii, et propterea in quibusdam Fastis reperio eum annum hoc modo notari P. C. imp. Theodosii Junioris A. iii, et Imp. Honorii A. viii. Sed tamen constat eo anno, kalendis Februarii in Oriente creatum esse Waranem consulem, Itomae vero circa kal. Julias Tertullum. Et propterea in Chronico Prosperi et Cassiodori scriptum est, Warane et Tertullo coss. captam a Golhis

suo per tractoriam fuisse evocatos. Tractoria verbum A næ in summa rerum suarum non solum perturba

tione, sed etiam desperatione, praesertim jam mortuo Stilicone. Gothi Romam ceperant, totamque Italiam evastabant, omnibusque imperii Romani provinciis imminebant. Neque tamen propterea infelix attonitusque Honorius non audit Ecclesiæ Africanae preces. Multas et ipse paterno exemp!o jam leges tulerat adversus Donatistas. Sed tam suas quam paternas leges veluti suspendi patitur, ciim audit aliter cum Donatistis nunc agendum esse. Aliquot ante annis edixerat quod ad earum exsecutionem pertinebat, ne eas Donatistæ putarent refrixisse aut saltem tepuisse, ut loquitur in l. xlvi C. Th. de Hæret. Sed et eo quoque tempore jusserat, ut publice proponeretur quod in Africam miserat edictum de unitate l. ui C. Th. de

B Relig. Werum Donatistarum schisma solis edictis tolli

non posse audiebat : et Africanæ Ecclesiæ tamen unilatem omnibus niodis restitui optabat. Denique Ecclesiæ illius curam majorem gessisse videtur, quam suæ Ro- mæ atque Italiae. Qua in re facile admirabilem Dei providentiam agnoscet, qui quanta hujus principis alioqui sive socordia sive ignavia, sive (ut Ciceronis verbo utar) non curantia, quantaque eorum temporum confusio fuerit, recordabitur. Nempe fecit Deus, ut Honorius hic audierit viros bonos, et ab iis sibi dictari passus sit rescripta, quæ consignaret. Ergo in mandato hujus (`ollationis diceres Theodosium potius quam Hi;norium loqui. Ambrosius ait , Theodosium magis de Ecclesiae, quam animæ suæ salute sollicitum fuisse. Non dicam

urbem Romam fuisse. Sed Tertulli rarior et obscu- C Ilonorium filium fuisse omnino ejusdem animi. Sed

rior fuit memoria. Itaque in Chron. Marcellini scriptum est, Warane solo cos. captam illam fuisse. Scio hujus nominis variam esse scripturam. Nam modo huiic Waronem, modo Wararim, modo Waranum nominari audio. Puto tamen rectius Waranem. Sequenti anno fateor Theodosium Aug. iv cos. indicari in Chronico Prosperi, Cassiodori, et Marcelliui. Sed Prosper addit Waranem non solum urbe a Gothis capta solum fuisse Orientalium partium consulem, sed ct in sequenti anno obs rvatum id esse. Ergo in Actis quæ dixi, scriptum est P. C. Waranis, hòc est post consulatum Waranis, ad indicandum eum aunum qui secutus est illius consulatuim. Captam a Gothis fuisse urbem Romam ix kal. Septemb. verius est. Eodem autem anno paulo post ab imp. Honorio indictam et imperatam fuisse Col. lationem Carthaginensem observavi, quia ejus hac de re rescriptum exstat in illis, quæ dixi actis, quod datum dicitur Ravennæ pridie idus Octobres. Consul non adscribitur, negligentia librarii. Sed adscribi potest debetque Varanes. Sic quod in hac Ilisloria imprimis quærebatur, et aliunde cognosci non polerat, liquet de tempore Collationis : quod quidem tanto diligentius investigavi, quia et maximum operæ pretium sit imprimis observare tempus, quo Honorius ab Africis Catholicis tam valde interpellatus est contra Donatistarum intemperiem. Desidebat Raven

in hac saltem Donatistarum causa fecit, quod pater fecisset , et edicta emisit plena paternæ pietatis. Vivo Stilicone solebant multi calumniari leges, quae in Africam mittebantur, tametsi Honorii nomen præ se ferrent, tamen magis abs Stilicone, quam abs Theodosii filio mitti, ut Augustiuiis narrat epist. t29. Nunc mortuo Stilicone dici tale aliquid non potuit. Idem Augustimus, ep. 166, scribit Donatistas conq':estos esse de legibus filiorum Tiieodosii. Sed ipse respondet nihil eas aliud quam repetere atque confirmare judicium Constantini, Walentiniani, Gratiani, Theodosii: simulque detestatur Julianum Apostatam, qui (ut ait) permiserit libertatem perditioni partis Donati, cum eo modo putaret Christianum nomen

D posse perire de terris si sacrilegas dissensiones libe

ras esse permitteret. Donatistæ contra hoc nomine praedicabant Julianum illum, et apud eum solum solam justitiam locum habere propterea jactabant. Augustinus nihil injustius, mihil indignius, nihil perniciosius esse ait. Et quae, inquit, pejor mors animur, quam libertas erroris? Interea tamen me Donatisiæ queri possenl, aut sibi injuriam fieri, aut sese inauditos damnari : placuit, rursus in Collatione tamdiu audiri quamdiu vellent : et interea liberos esse. Sed alio;ui semper in Africa permittere altare contra altare, m:jorem Ecclesi;i: defórmitatem esse judicavil imp. Honorius, quam eo tempore Romæ erat in urbis eversione alque vastitate.

Nunc veniendum est ad Acta, sive (ut appellaban- A pore fuit, et quintum œcumenicum esse dicitur, et

tur) gesta Collationis : quae quidem oliim studiose excepta, conscripta, collataque fuerant, sed temporis injuria, posteritatisque negligentia interciderant. Ergo cum nuper majorem melioremque eorum partem, beneficio Jo. Tilii nactus essem, existimavi magnum mihi quemdam thesaurum oblatum esse. Nam etsi ex Augustino summa capita facile repetere liceat: tamen multa, quæ ille praeteriit, desiderabam, et memineraim quam valde olim Ecclesia voluisset integra hæc Acta legi, eorumque memoriam conservari. Nam et ipse Augustinus in lib. de Gestis cum Emerito narrat, apud omnes (ut ait) diligentes Ecc!esias Africanas quotannis ea a capite ad finem usque ordine recitata fuisse, quo tempore populo maxime integrum erat audire. Fateor non modo leptologica, sed et prope battologica posse videri : quia recitentur omnes I)onatis tarum cavillationes, ac me verbum quidem ullum praetermittatur. Sed Ecclesiæ et reipub. interfuit, singula 351 eo modo conscribi atque exponi. Et tamen me eorum forte longitudo lectores deterreret, Augustinus epitoiiiem etiam conscripsit, quam vocavit Breviculum : et rursiis eadem de re scripsit in lib. Post Collat., et denique ex synodo Cirtensi eamdem narrationem repetit, epist. 152, quam quidem epistolam indicat, cum ad Marcellinum scriloens de hisce suis laboribus in epist. 158 : Mihi, inquit, fuit breviatio gestorum Collationis nostræ satis operosa, cum viderem neminem velle tanto aggeri litterarum legendo se committere: sicut mihi fuit etiam

epistola ad ipsos laicos Donatistas de hac eadem Col- C

latione nostra. Scribit autem ad Marcellinum, ut publicentur gesta in causa quorumdam crudelium Donatistarum in judicio convictorum. Nam et talia recitari per omnes Ecclesias optat non minus quam gesta ipsius Collationis. Adeo historia Donatistarum visa est digna, quæ inculcaretur. Obiter autem admoneo, falli Erasmum, qui in argumento ejus ad Marcellinum epistolae annotat, Augustinum ad Marcell. petere, ut quæ adversus Donatistas in concilio episcoporum decreta sunt, publicentur. Certe in concilio episcoporum non decernebatur quod pro tribunali Marcellini. Porro ut gaudebat Augustinus Marcellinmm Collationis cognitorem fuisse, sic et Bonifacium Comitem optabat ejus historiami cognoscere. Itaque ad eum scribens epist. 50 : Quoniam, inquit, valde prolixa sunt gesta, et tibi aliis rebus Romanæ paci necessariis occupato, multum est ut legantur, breviarium eorum tibi legi poterit. Quid multis? Existimavit in iis sitam esse Ecclesiae victoriam. Itaque in epist. 204 ad quemdam Donatistam : Praestitit, inquit, misericordia Dei, ut et nos et episcopi vestri tam frequenti numerosoque conventu Carthaginem veniremus, atque inter nos de ipsa dissensione ordinatissime conferremus. Gesta conscripta sunt, nostræ etiam subscriptiones tementur. Lege vel patere ut tibi legantur : et tunc elige quod volueris. Sane cum super incidissem in Acta concilii Constantinopolitani secundi, quod Justiniani nostri tem

iis forte occurrisset quoddam caput tamquam fragmentum Gestorum Collationis Carthaginensis, quod tum in illo Orientali concilio prolatum fuit annis plusquam centum el quadraginta posteaquam fuerat scriptum in Africa : exislimavi me nactum esse aliquid, quod minime in hoc commentario negligendum esset. Est autem ejusmodi : Ex Gestis , quæ apud Marcellinum V. C. tribunum et motarium acta sunt, cap. 188, Augustinus episcopus Ecclesiæ catholicæ diacit : Non in hominibus spes ponenda est Ecclesiæ, si boni sunt, neque, si mali sunt, judicanda est Dei Ecclesia periisse. Sed tamen ipsorum causam tamquam fratrum mostrorum suscipimus ; et, si nobis ostendi potuerint criminosi, hodie illos anathematizamus : non

B tamen propter illos Ecclesiam a Dco promissam et exhi

bitam deserimus et relinquimus. Hoc fraginentum et cap. 187 Gestorum Collationis deerat etiam in Tiliano exemplari, quod multis aliis modis mancum et mutilum est. Sed interea dum exspectabimus, ut aliquando integra illa Gesta reperiantur et edantur, præcipuam partem hujusce Collationis exponamus. Ac iinprimis quidem observo magnum et celelyrem fuisse conventum cum catholici episcopi ducerti et octoginta sex, Donatistæ vero ducenti septuaginta novem convenissent. Et tamen paulo ante multo plures Donatistæ convenerant in Bagaiensi concilio adversus suos Maximianistas, alteram Donatistarum sectam. Adeo in Africa iiivaluerat l)onati soboles: neque non de sua multitudine illi gloriabantur non minus quam alias de sua paucitate. Augustinus vanitatis eos redarguere vult, ;ui? jactarent sese esse plusquam quadringentos in Africa antisuites. Sed si suos Maximianistas sil)i adjungi patiebantur, revera erant plusquam quadringenti. Maximianistas autem, qui non minus optahant liuic ( ollationi interesse, quam reliqui Donatistæ eam refugiebant, non modo l)onatistae rejecerunt, sed et Catholici excluserunt. Cur id facium sit, indicat Augustinus in libro tertio contra Julianum : Cupientes, inquit, exiguitatem suam nomine saltem certaminis consoluri, et idco videri aliquid apud eos quibus comtemptibiles erant, quia inire nobiscum sinerentur examen, interpellantes eos et libellum dantes provocantesque contempsimus. Magis enim

[merged small][merged small][graphic]

bant, invitabantur : et ut in his evocandis cogendis- A cum episcopus esset, pnblice recitari sæpius Canoues

que multum negotii fuit : sic etiam, cum jam venissent, in pertrahendis ad Collationem , ejus licet aequissimæ conditiones proponerentur. Lepidum autem est, quod cum Marcellinus in suo secretario sive auditorio, honoris causa, rogaret Donatistas, ut sederent, sicuti Catholici sedebant, illi recusando responderunt scriptum in psalmo xxxvi esse , Cum impiis non sedebo : apposite vero nostri replicarunt, jam eos tamen fecisse, quod in eodem psalmo David subjicit : et cum iniquis nom ingrediar. Sed addendum erat, quod in eodem psalmo David adjicit, sese ita odisse impiorum societatem, ut tamen propter eos non sit deserturus templum aut altare Domini. Et certe mirum est Donatistas nimis inepte morosos

Nicænos voluisse. Sed hæc ex Ecclesiæ usu atque utilitate aestimanda atque metienda esse nemo negaverit, ut ubi justa causa postularet, ille Canon cedat. Qualis causa esse visa est, ut Donatistis antistitibus, quos ambitio retinebat, objiceretur spes aliqua honoris, si resipiscerent : detrahereturque timor infamiæ et ignominiosæ abdicationis, si ad Ecc!esiam catholicam redirent. Nam et ipsi quoque Nicæni Patres cum agerent de Novatianis, id tril)ui posse confessi

sunt. Sed et Arianis, qui jam aliquot annis Ecclesiæ

gubernationem in Oriente occupaverant, et de ea possessione si sanari nollent, decedere abs Theodosio jubebantur, non dissimilis conditio fuit oblata : quo etiam tempore Meletius episcopus Antiochenus,

stare quam sedere maluisse, cum illud reorum, lioc B pacis retinendæ causa, Paulino, qui separatos alioqui

judicum sit. Imo cum reus sedere jubebatur, absolutus esse intelligebatur, neque alia absolutionis formula usi erant eorum majores in primo illo suo Cirtensi concilio, cujus antea mentionem feci. Fuit profecto incredibilis quidam fastus horum hypocritarum. Sed factum est justo Dei judicio, ut honorem nimis liberaliter iis oblatum, qno indigni erant, recusarent. Optatus, lib. i, narrat indigne etiam tulisse, quod fratres a Catholicis appellarentur : et multis post annis, atque adeo in ipsa Collatione hanc nostrorum humanitatem superbe respuerunt. Augustinus, lib. iii contra Gaudent.: An, inquit, irasceris, quia te fratrem voco? Hoc enim nomen a nobis etiam im nostra Collatione respuistis, etc. ' Cum multa sint in gestis hujus Collationis singulariter observanda, tum vero illud memorabile est, quod Catholici, ut Donatistis uterentur æquioribus, non recusant iniquam ultro subire conditionem, adversariis vero deferre utilem. Offerunt enim, si in hac Collatione vincantur, sese abdicaturos, ut verbo I{omano utar : sin vincant, nihilominus ut victis adversariis integrum sit non abdicare : sed victores iis resipiscentibus communicent honorem et dignitalem muneris episcopalis, ut in eadem Ecclesia duo tolerentur episcopi, tamquam collegæ, 352 el ut olim Romæ consules : sed ita, ut sit inter eos quaedam (ut Græcorum jurisconsultorum verbo utar) άλληλοx)npovoμία et quoddam veluti jus accrescendi : ut qui prior decedet, socium relinquat Episcopum tamquam hæredem in solidum. Sane Canon Nicæni concilii prohibebat duos in una urbe esse episcopos. Nam prospiciebat incommoda talis societatis, et ut Romae non nisi unus erat princeps Senatus, quamvis essent consules diio : sic visum fuit, collegio presbyterorum non nisi unum esse præficiendum. Sed, ut id placuit, pacis fovendae causa : sic etiam ubi conciliationis ratio visa est postulare, ut dno tolerarentur, cum alter expelli vix posset, Canonis finem et sententiam potius quam verba intueri oportuit. Sane tamen cum Augustinns passus esset sese Walerii episcopi Hipponensis collrgam creari, ut esset veluti coepiscopus; ignotum sibi Canonem Nicanum fuisse dixit. Et propterea Possidius narrat, eum,

[ocr errors][ocr errors]

habebat suos cœtus, non dissimili prætextu quo Donatislae, obtulit, ut conciliatio fieret, societatem sui episcopatus, ea lege, ut altero mortuo, alter, qui superstes esset, in solidum episcopus maneret. Quid moror? Augustinus, in epist. 165, narrat, cum Melchiades Romanus episcopus ex sententia suorum collegarum damnaret Donatum, Donatistis, qui resipiscere vellent, ita pepercisse, ut sanitatis recuperand;e, inquit Augustinus, opiionem liberam iis fecerit, paratus communicatorias litteras mittere etiam iis, quos a Majorino ordinalos esse constaret : ita ut quibuscumque locis duo essent episcopi, quos dissensio geminasset, eum confirmari vellet, qui fuisset ordinatus prior : alteri autem eorum plebs a!ia regenda provideretur. De hac Melchiadis sententia luquens Augustinus exclamat : Quam innocens ! quam iutegra ! quam provida atque pacifica ? 0 virum optimum ! o filium Christianæ pacis, et patrem Christianae plebis ! Idem A gustinus, epist. 50, eamdem histo

riam recitat, et simul significat Catholicos hoc deinde exemplum secutos esse in recipiendis Arianis, qui, cum resipiscerent, clerici et episcopi, ut antea fuerant, in eodem ordine manerent. Narrat etiam id tam displicuisse Lucifero, ut propterea desciverit ab Ecclesia : quod et narrat Ilierouymus contra Luciferianos. Sed injusta sclismatis causa hæc esse uostris

visa est. Illud nunc inculcare volo, Melchiadis illius judicium secutos paulo post esse Nicænos quoque Patres, cum de Novatianis agerent. Nam licet eos,

quos lapsos vocabant, ad se Ecclesiæ quidem coiumunionem post exomologesim admittendos, noa etiam ad ullum ordinem cleri vel ministerii ecclesiastici, decrevissent : Novatianis tamen resipiscentibus non modo remiserunt durioreiu longioris exomologeseos conditionem ; sed et ministerii ecclesiastici functiones permiseruut. Cur erga Donatistas Afri antistites duriores essent. nulla causa erat: magna vero, ut etiam essent indulgentiores, si forte hac conditione redimere unitatis et Ecclesiæ paceiu possent. Omitto quod jam olim de sua erga lapsos humanitate Cyprianus ad Cornelium Papaum scripsil, antistes alioqui et ipse Afer et severus et rigidus. Illud dico in resipiscentium hæreticorum causa qui metu, auditam fuisse veterem illam legem xu Tab. : Sanatibus idem jus esto quod fortibus. Porrò iion modo obtulerunt Catholici Donatistis conditionem,

errore peceassent, magis quam in lapsorum, qui A absolutum : et Donatistarum propterea calumnias

quam jam dixi; sed etiam liberaliter addiderunt

alteram, quam didici ex Augustini libro de Gestis cum Emerito, ubi et narrat aliquid memorabile accidisse, cum de ea proponenda Catholici inter se deliberarent. Recitabatur in quodam conventum Mauritaniæ Cæsariensis notaria abs Catholicis in Collatioue Carthaginensi proposita. Cum ventum est ad hunc locum : Si forte populi Christiani singulis delectentur episcopis, et duorum comsortium inusitata rerum facie tolerare non possunt, utrique de medio discedamus, et Ecclesiis singulis damnata schismatis causa, in unitate pacifica constitutis, ab his singulis in Ecclesiis singulis annuentibus, unitali factae, per loca necessaria singuli constituantur episcopi ; Augustinus episcopus dixit : w Dicam charitati vestræ et commemorem rem dulcissimam et suavissimam, quam Domino adjuvante sumus experti. Cum ante ipsam Collationem inter nos aliqui fratres, de hac re colloqueremur : quia pro pace Christi episcopi debent esse aut debent non esse : quod vobis fatendum est, circumspicientes omnes fratres et coepiscopos nostros, non facile nobis occurrebant, quri hoc vellent suspicere, et de hac humìlitate Doamino sacrificare : dicebamus ut fieri solet : ille potest, ille non potest : ille consentit hoc, ille non tolerat : loquentes magis pro suspicionibus nostris, qui corda illorum minime videre poteramus. Quando autem ventum est, ut hoc palam fieret in concilio universorum tam frequenli peue trecentorum episcoporum, sic placuit omnibus, sic exarserunt omnes, ut parati essent episcopatum pro Christi uuitate deponere : et non perdere, sed Deo tutius commendare. Duo ibi vix inventi sunt, quibus displiceret. Unus annosus senex, qui hoc etiam dicere liberius ausus est : alter voluntatem suam tacito vultu significavit. Sed posteaquam illum liberius hoc dicentem obruit omnium fraterna correptio, illo mutante sentenliam , vultum etiam ille mutavit. » Hæc Augustinus. Quæ quidem tanto magis recitata, quod in actis Collationis sint permissa, et tamen memorabile exemplum sit, et imprimis sit utile : quoties de pontificatu certatur, et ambitio contendentium perturbandæ Ecclesiæ causa est. Redeo ad gesta Collationis. Ut citius ad rem veniretur, et de gravioris causæ stalu ageretur, Catholici voluerunt disjungere atque separare causam C:cciliani, et eam quæstionem missaiu facere, quæ facti magis erat quam juris. Nam et privata et personalis erat ea causa, quæ cum altera (ut ita dicam) reali et generali, nempe de Ecclcsia, nihil. habebat commune. Itaque non recusabant ultro hoc largiri, quod tamen falso prætexebant Donatistæ, Cæcilianum fuisse traditoreim. Nam ne tnm quidem ab Ecclesia Catliolica, quæ ei communicasset, Donalistas desciscere debuisse, uostri aiebant. Nihil certe erat facilius quam probare Cæcilianum talem non fuisse, el recte fuisse

[ocr errors][ocr errors]

retegere, impudentiamque prope incredibilem, Scd 353 tamen Donatistæ in ea cavillatione perstabant, potius quam ad juris quæstionem de Ecclesia pertrahi se paterentur. Sic enim multa confuse miscendo tenebras offundere, ut elaberentur, volebant. Cumque alias in ore habere solerent forensem illam præscriptionem : Nec causa causæ, nec persoma personæ præjudicat. Tamen indigne ferebant eam exceptionem sibi objici, ubi Cæciliani causam cum Ecclesiæ causa ita conjungebant, ut banc ex illa pendere vellent. Certe Augustinus, epist. 204, ait, nibil.in actis Collationis fuisse quod Donatistæ magis deleri voluissent. Fuit sane vetus illud hæreticorum artificium, ut, frustrationis ergo, cum suum dogma tueri non possent, suos mores quos laudabant allegareut : aut cum adversariorum doctrinam refellere non possent, mores eorum accusaremt. Sed hæc diverticula sunt eorum, qui eludere volunt. Sane ante Collationem Petilianus Augustinum, cum quo certabat, multis conviciis propterea impetebat, ut jam de Augustini persona potius quam de Ecclesia , de qua instituta erat disputatio, quereretur : Me, inquit Augustinus, facit causam, cum defecisset in causa. Item: Relicto negotio publico, privata quadam simultate, h0minis unius vitam maledicis opprobriis insectatus est, quasi homo ille esset causa, quæ inquiritur. Sed ut Augustinus indicat quorsum id faceret astutus adversarius, sic obstat, ne ille tali astu eludat : et injuriam privatam pati mavult, quam alio excurrendo, deserere causam publicam. Ergo et Cresconio Donatistæ respondens, Desine, inquit, talibus. Unus homo sum : Ecclesiæ inter nos agitur causa, non mea. Sicque etiam constrinxit Pelagianos, qui in disputatione captabant, quod Donatisuae : Quod (inquit lib. iii conti a Julianum) ad mores nostros pertinet, quemadmodum vivamus, in promptu est eis, cum quibus vivimus. Nunc de Calholico agitur dogmate. Mlanichæi , quamvis minus essent Rhetoricis illis artibus eruditi, tamen non dissimilia rursus diverticula ùuæsierunt : neque solum mores alienos accusarunt, sed etiaum cum essent impurissimi, suos prædicarunt. Sic Fortunatus Manichæus de fide rogatus, de sua suorumque vita respondet. Quid Augustinus? in lib. contra Fortun.: Alia, inquit, est quæstio de fide, alia de moribus. Ac

D quidem alias Donatisiarum Manichæorumque mores

accusavit, et suorum constantissime defendit. Sed non pauitur causam religionis cum tali actionc perinisceri. Sic et Hieronymus contra Rufinum imprimis hoc agit et urget, ut non conjungantur captiose, quæ disjungenda sunt: Non est, inquit, necesse, ut in Ecclesiasticis tractatibus rem tribunalem ventilemus. Item : quis nostrorum, omissa causa, in superflua criminum objectatione versatus est ? Quæ non chartæ Ecclesiasticæ, sed libelli judicum debent continere ? Aut quid refert si causa cadas, et crimine superes? Istæ machinæ hæreticorum sunt, ut convicti de perfidia, ad maledicta se conferant. Hæc ille. Esl autem operæ pretium talia diligenter observare, quia hoc quoque

« PoprzedniaDalej »